B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
CÁC Y U T ÁP NG I U TR , CH M SÓC VÀ K TH
T I TÌNH TR NG S C KH E C A TR EM NHI M HIV
BÙI TH H NH 7
∗
Bài vi t này d a vào thông tin thu đ c t d án nghiên c u “Tr em nhi m HIV
Vi t Nam: các nhân t nh h ng t i ti p c n và ch m sóc y t ” M c tiêu c a d án là
đánh giá nh h ng c a các nhân t kinh t −xã h i đ n hi u qu ch m sóc cho tr em nhi m HIV (g m c ti p c n ch n đoán và đi u tr đi kèm v i vi c theo dõi y t ) Nghiên
c u này do 5 c quan h p tác th c hi n: Vi n nghiên c u phòng ch ng viêm gan siêu vi trùng và HIV/AIDS (ARNS) - C ng hòa Pháp; B nh vi n Nhi đ ng 1; Vi n Phát tri n b n
v ng vùng Nam b - Vi n Khoa h c xã h i Vi t Nam (SISD-VASS); B nh vi n nhi Trung ng và Vi n Dân s và các v n đ xã h i - Tr ng đ i h c Kinh t qu c dân (IPSS-NEU) Nghiên c u này s d ng c thông tin đ nh tính và đ nh l ng, th c hi n t tháng 5/2009 đ n tháng 7/2010, t i 4 phòng khám ngo i trú dành cho tr em nhi m HIV
Hà N i (B nh vi n Nhi Trung ng) và thành ph H Chí Minh (B nh vi n Nhi đ ng 1,
B nh vi n Nhi đ ng 2 và Phòng khám An Hòa) T ng s có 699 ng i ch m sóc/ng i
đ a tr em nhi m HIV đ n khám đ nh k t i các phòng khám ngo i trú tr l i ph ng v n
tr c ti p b ng b ng h i thi t k s n (200 Hà N i và 499 thành ph H Chí Minh (TP.HCM)) Trong nghiên c u có 64 ph ng v n sâu cá nhân (40 t i TP.HCM và 24 t i Hà
N i) đ c th c hi n đ i v i ng i ch m sóc/đ a tr đ n khám đ nh k t i các phòng khám ngo i trú Tr em đ c l a ch n trong m u nghiên c u c n có th i gian đi u tr t i
c s y t đ c kh o sát t 12 tháng tr lên
Bài vi t này nh m mô t các đi u ki n kinh t −xã h i và gia đình c a tr em nhi m
HIV; đánh giá nh h ng c a các nhân t kinh t −xã h i và y t đ n s c kh e c a tr em nhi m HIV, thông qua đánh giá nh h ng c a các nhân t trên đ n hi u qu đi u tr ARV c a các tr em đ n đi u tr t i các phòng khám ngo i trú nói trên
1 Kinh nghi m qu c t và trong n c
1.1 Kinh nghi m qu c t
Hi n nay, trên th gi i có nhi u nghiên c u v nh h ng c a các y u t kinh t -xã
h i đ n s c kh e c a tr em nhi m HIV Các nghiên c u này đ c th c hi n Châu Á (Thái Lan), c n Sahara-Châu Phi (Nam Phi, Zambia, Uganda), châu Âu (Tây Ban Nha, UK/Ireland) K t qu c a các nghiên c u này cho th y:
thu đ c k t qu t t i u tr ART cho tr em còn đ c b t đ u mu n h n so v i ng i
l n và còn nhi u h n ch (Avina Sarna, Scott Kellerman, 2010) Cu i n m 2008, m c đ
∗ThS, Vi n Dân s và các v n đ xã h i, i h c Kinh t qu c dân
Trang 2B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
bao ph c a ART các qu c gia có thu nh p th p và trung bình đ t kho ng 42% trong
t ng s 9,5 tri u ng i nhi m có nhu c u và có kho ng 257.700 tr d i 15 tu i nh n
đ c li u pháp đi u tr ART, chi m 38% s tr nhi m Vi c đi u tr này giúp gi m t l
m c các b nh nhi m trùng c h i, gia t ng ch t l ng cu c s ng và quan tr ng h n c là
gi m đ c nguy c t vong cho tr em nhi m, tuy nhiên nó ph thu c r t nhi u vào vi c tuân th đi u tr
ch t c a tr em nhi m HIV tu i b t đ u đi u tr ART là y u t nguy c l n đ i v i t
l t vong c a tr nhi m HIV đi u tr ART khu v c c n Sahara-Châu Phi Tr em châu Âu đ c đi u tr ART s m h n tr em châu Phi, do đó k t qu đi u tr ART c ng
t t h n (Philippa M Musoke và c ng s , 2010) Các k t qu nghiên c u c ng cho th y
r ng nh ng tr b t đ u đi u tr ART đ tu i l n ho c đi u tr mu n, khi kh n ng mi n
d ch gi m m nh thì kh n ng đi u tr đ t đ c thành công s th p h n, do v y c n b t đ u
đi u tr ART s m đ đ m b o đáp ng mi n d ch đ y đ và t ng tr ng (Philippa M Musoke và c ng s , 2010)
- S tuân th và duy trì đi u tr là thách th c l n đ i v i quá trình ch m sóc và đi u
tr cho tr em Trong th i gian t n m 1999 đ n 2005, có kho ng 32 nghiên c u đã xu t
b n đ a ra c l ng v vi c tuân th đi u tr ART trong nhóm tr em, trong s đó có
h n hai ph n ba s nghiên c u đ c th c hi n t i M K t qu ch ra r ng tuân th đi u
tr là nhân t quy t đ nh đ n hi u qu đi u tr ART Có r t nhi u nhân t nh h ng đ n
vi c tuân th đi u tr , bao g m: (1)th i gian đi u tr : th i gian đi u tr dài, ph i tuân th nghiêm ng t th i đi m u ng thu c trong ngày; (2) s khó s d ng c a thu c ART (thu c viên đ ng, viên to khó u ng, thu c b t có s n và dính, thu c có nhi u tác d ng ph - bu n nôn, phát ban…); (3) các y u t xã h i: hi u bi t c a ng i ch m sóc chính Cu c s ng
c a tr em nhi m HIV hoàn toàn ph thu c vào hi u bi t và qu n lý thu c c a ng i
ch m sóc chính (Jane M Simoni và c ng s , 2007) Chính vì đòi h i r t cao s tuân th trong đi u tr ART nên r t nhi u gia đình có tr em nhi m HIV đã b cu c Có t i 30%
tr em thu c 5 t nh mi n B c c a Thái Lan đã không tuân th đi u tr sau 6 tháng đ u tiên: các bi u hi n c th bao g m quên u ng thu c đúng li u, không u ng thu c đúng gi
và không tuân theo các ch d n đi u tr (Avina Sarna và c ng s , 2010)
- S s n có c a h th ng y t và s tin tu ng vào phác đ đi u tr là m t nhân t quan tr ng nh h ng đ n vi c c i thi n tình tr ng s c kh e c a tr em trong quá trình
đi u tr ART các n c đang phát tri n, vi c ti p c n v i đi u tr ART c a tr em th p
h n so v i ti p c n ART ng i l n (Theresa S Betancourta và c ng s , 2010) Các y u
t liên quan đ n ch m sóc y t cho tr em nhi m HIV bao g m: (1) không dám đi u tr t i
c s y t công vì s ng i quen k th ; (2) không tin t ng vào thu c đi u tr mi n phí các b nh vi n công; (3) m i quan h gi a ng i cung c p d ch v y t và ng i ch m sóc,
ch t l ng c a vi c ch m sóc; (4) các y u t khác (tình tr ng kinh t c a gia đình, giá thu c, t v n v tuân th ) (Karthikeyan Paranthaman và c ng s , 2009)
c n v i d ch v y t , đ c bi t là đ i v i các n c đang phát tri n, trong đó có chi phí đi
l i, t v n và thu c men (Avina Sarna và c ng s , 2010)
- K th liên quan đ n HIV bao g m 4 l nh v c: s k th cá nhân, t k th và thái
Trang 3B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
đ c a c ng đ ng, là nh ng rào c n đ i v i vi c theo dõi tình tr ng b nh ch m sóc cho tr
em (Avina Sarna và c ng s , 2010)
v tình tr ng nhi m c a mình, chúng th ng đ c nh ng ng i ch m sóc cung c p m t
ph n thông tin ho c thông tin không đúng ho c không có thông tin gì liên quan đ n b nh
M c đích c a vi c không công khai tình tr ng nhi m HIV là b o v tr , v i tình tr ng k
th liên quan đ n HIV c ng nh l ng tr c nh ng n i đau v tinh th n c a tr (Nöstlinger C và c ng s , 2004) Tuy nhiên, k t qu các nghiên c u trên không cho bi t
vi c công khai tình tr ng nhi m c a tr em có nh h ng tích c c hay tiêu c c đ n k t
qu đi u tr và kh n ng ph c h i s c kh e c a tr
- i u ki n kinh t và ch m sóc dinh d ng t i h gia đình và tình tr ng m côi nh
thu nh p th p h n so v i nh ng h gia đình không có tr em nhi m HIV Trong nh ng gia đình này, nh ng chi tiêu cho ch m sóc s c kh e, th c ph m, ho t đ ng vui ch i, gi i trí c a
tr em gi m Các h gia đình này ph i bán các đ đ c trong gia đình, gi m các kho n ti n g i
ti t ki m và nh n t ng v t t ng i thân trong gia đình ho c vay n Tr em và tr v thành niên s ng trong các h gia đình b nh h ng b i HIV th ng thi u dinh d ng h n nh ng
đ a tr trong h gia đình khác, s l ng b a n trong ngày c ng ít h n (Sarah E và c ng s , 2008) Tình tr ng m côi không có nh h ng x u đ n k t qu đi u tr ART trong ng n h n
nh ng có th s là m t nhân t nh h ng đ n vi c đáp ng đi u tr trong th i gian dài
Vi t Nam, n m 2009, B Y t c tính có kho ng 4.720 tr em d i 15 tu i đang chung s ng v i HIV Con s này d báo s t ng nhanh lên 5.700 em vào n m 2012 (C c Phòng, ch ng HIV/AIDS - B Y t , 2009) Trong s này, có kho ng d i 1.500 em (31%) hi n đang đ c đi u tr ART Tuy nhiên, nh ng s li u này có th còn quá th p so
v i th c t b i vì các s th ng kê ch bao g m tr đ c đi u tr ART các c s có d án
h tr (ch y u là tài tr qu c t ) S li u v tác đ ng c a HIV/AIDS v m t s c kh e, giáo d c và tâm sinh lý xã h i đ i v i tr em c ng r t hi m Tr em s ng chung v i HIV
ph i đ i m t v i nhi u v n đ nh không đ c ti p c n đi u tr ART, ch m sóc s c kh e không t t, t l đi h c th p do s c kh e y u ho c do s k th , phân bi t đ i x và nh ng khó kh n trong hòa nh p c ng đ ng S ch m tr đ n c s y t khám ch a b nh là m t
v n đ l n vì tr em có HIV th ng ch đ n c s y t khi đã có tri u ch ng suy gi m
mi n d ch nghiêm tr ng (UNICEF, 2010)
Hi n nay, Vi t Nam ch a có nhi u nghiên c u đánh giá nh h ng c a nh ng
y u t kinh t -xã h i đ n đi u tr ART, đ n vi c c i thi n tình hình s c kh e c a tr em nhi m HIV K t qu c a m t vài nghiên c u cho th y:
HIV: tr tuân th đi u tr t t thì cân n ng t ng và l ng t bào b ch c u CD4 c n thi t cho
h mi n d ch c ng t ng Các y u t nh h ng đ n tuân th đi u tr bao g m: ki n th c v HIV và ch m sóc cho ng i nhi m HIV; trình đ h c v n ph thông c a ng i ch m sóc chính; ki u gia đình (có cha m đ hay không có cha m đ ); tình tr ng vi c làm c a
nh ng ng i l n s ng trong gia đình và m c thu nh p c a lao đ ng chính trong h (Tr ng Hoàng M i và c ng s , 2009)
Trang 4B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
- Các y u t xã h i nh tu i, gi i tính, dân t c, n i và tu i khi b t đ u đi u tr ,
ki u h gia đình (có cha m đ hay không) không nh h ng nhi u t i k t qu đi u tr
(Mai ào Ái Nh và c ng s , 2009)
2 Mô hình nghiên c u
Qua phân tích các nghiên c u có s n v các y u t nh h ng đ n tình tr ng s c
kh e c a tr em nhi m HIV, bài vi t này s d ng mô hình sau đ bi u di n m i quan
h gi a các y u t nh h ng đ n s c kh e c a tr em nhi m (xem S đ 1) Các y u
t nh h ng đ n tính tr ng s c kh e c a tr em có th chia làm hai nhóm chính: (1)
nhóm các y u t tác đ ng tr c ti p: áp ng ch m sóc v dinh d ng và đáp ng
ch m sóc đi u tr (tuân th th m khám, tuân th u ng thu c…); (2) nhóm y u t tác
đ ng đ n s c kh e c a tr em nh ng ph i qua nhóm y u t th nh t, có th g i đây là
nhóm y u t trung gian Chúng tôi chia các y u t trung gian này thành hai nhóm nh
ch y u g m các y u t liên quan đ n đi u kinh t -xã h i c a gia đình, c ng đ ng và các y u t thu c h th ng y t
S đ 1: Mô hình bi u di n m i quan h gi a các y u t kinh t −xã h i,
y t và s c kh e c a tr em nhi m HIV
Các y u t li n quan đ n
áp ng v ch m sóc v
dinh d ng
áp ng v ch m sóc y t Tuân th l ch khám, tuân th u ng thu c
Tình tr ng s c kh e c a tr
em nhi m
Trang 5B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
2.1 Nhóm các y u t liên quan đ n đi u ki n kinh t -xã h i
2.1.1 Các y u thu c v gia đình và ng i ch m sóc bao g m:
a) các y u t liên quan đ n h gia đình n i tr em nhi m HIV sinh s ng bao g m: ki u gia đình (gia đình có cha m s ng cùng v i tr nhi m HIV, gia đình ch có ng i già và tr
em nhi m HIV); thu nh p bình quân đ u ng i; kh n ng chi tr các d ch v tr c trong và sau khi ch m sóc y t (Chi phí v n chuy n, chi phí n trong th i gian th m khám,…); b) các y u t liên quan đ n ng i ch m sóc: tu i, gi i tính, ngh nghi p, quan h
v i tr em nhi m HIV, hi u bi t v HIV, hi u bi t v ph ng pháp đi u tr , tin t ng vào
ph ng pháp đi u tr ;
c) s k th trong gia đình đ i v i tr em nhi m HIV
2.1.2 Nhóm y u t liên quan đ n tr em: tu i t i th i đi m đi u tr , gi i tính, tu i
t i th i đi m phát hi n HIV, tình tr ng s c kh e t i th i đi m phát hi n HIV và công khai tình tr ng nhi m đ i v i tr
2.1.3 Các y u t thu c c ng đ ng bao g m: s hoàn thi n c a c s h t ng đo
l ng thông qua chi phí cho đi l i đ th m khám, chi phí cho n, ch th m khám; s k
th c a c ng đ ng; ho t đ ng tr giúp c a c ng đ ng đ i v i tr em nhi m HIV
2.2 Nhóm y u t liên quan đ n d ch v y t
a) S s n có c a các d ch v y t t i đ a ph ng;
b) Thái đ ph c v c a các nhân viên y t n i th m khám
3 Thi t k bi n s
Nghiên c u này s d ng ph ng pháp phân tích các b ng chéo và s d ng ph ng pháp phân tích đa bi n Trong mô hình đa bi n, bi n ph thu c là hi u qu c a vi c đi u
tr ART Cách thi t k bi n này nh sau:
T s li u v chi u cao, cân n ng c a tr em t i th i đi m chu n đoán HIV và th i
đi m ph ng v n do nhân viên y t cung c p, s d ng ch s kh i l ng c th - th ng
đ c bi t đ n v i ch vi t t t BMI theo tên ti ng Anh Body Mass Index G i W là kh i
l ng c a m t ng i (tính b ng kg) và H là chi u cao (tính b ng mét), ch s kh i c th
đ c tính theo công th c:
BMI =
W (H)2
So sánh ch s c th th c t c a tr em đã tính đ c v i ch s m u do WHO công b tính đ c ch s z-score Sau khi tính đ c ch s z-score cho t ng tr em, có th
x p lo i tr em thành các nhóm nh sau:
Nhóm 1 (- 6 ) - (– 2,01) Nhóm 4 (+ 0,1) – (+ 1)
Trang 6B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
Ch s kh i l ng c th ch u nh h ng ch y u b i 2 y u t : (1) S phát tri n t nhiên khi tr l n lên theo đ tu i và (2) S phát tri n kh i l ng c th do nh h ng c a
ch m sóc s c kh e nói chung, trong đó có hi u qu đi u tr ART cho tr xác đ nh
hi u qu c a ch ng trình đi u tr ART cho tr em, tr c h t c n lo i tr nh h ng c a
s phát tri n t nhiên theo tu i đ n s bi n đ ng ch s kh i c th Cách xác đ nh c th
nh sau:
Nh ng tr em có tr s z-score c a ch s kh i l ng c th x p nhóm 1 t i th i
đi m chu n đoán, nh ng t i th i đi m ph ng v n, tr s z-score c a ch s tr ng l ng c
th x p nhóm 2 thì ngh a là vi c ch m sóc s c kh e đ i v i tr nhi m là có k t qu tích
c c, hay còn g i là có hi u qu Nói m t cách t ng quát, khi so sánh tr s c a z-score t i
th i đi m ph ng v n và t i th i đi m ch n đoán, n u tr s t i th i đi m ph ng v n cao
h n giá tr t i th i đi m ch n đoán, thì s c kh e c a bé đã đ c c i thi n, công tác ch m sóc s c kh e đ t hi u qu N u tr s c a z-score t i hai th i đi m b ng nhau, ngh a là s c
kh e c a bé không đ c c i thi n, ch m sóc s c kh e có k t qu không thay đ i hay hi u
qu b ng không N u tr s c a z-score t i th i đi m ph ng v n nh h n tr s z-score t i
th i đi m phát hi n HIV thì s c kh e c a tr em b gi m sút so v i tr c, công tác ch m sóc s c kh e không đ t hi u qu mong mu n V i cách thi t k này chúng tôi xây d ng
m t bi n m i mang tên là hi u qu đi u tr tính theo ch s kh i l ng c th Bi n s này
đã mã hóa theo 3 giá tr (1=“ i u tr có hi u qu ”; 2=“Không có s thay đ i trong quá trình đi u tr ” và 3=“ i u tr không có hi u qu ”)
Nghiên c u này s d ng phân tích h i quy logistic đ xác đ nh nh ng nhân t nh
h ng đ n tình tr ng s c kh e tr em t i th i đi m ph ng v n, hay nói m t cách chính xác
là xác đ nh nhân t ch y u nh h ng đ n hi u qu đi u tr Hai mô hình phân tích s đ c
s d ng: Mô hình th nh t v i bi n ph thu c đ c xây d ng là đi u tr không hi u qu v i
mã hóa 1=“ i u tr không có hi u qu ” và 0=“Các tr ng h p khác”; Mô hình th hai đ c xây d ng v i bi n ph thu c là đi u tr có hi u qu v i mã hóa là 1=“ i u tr có hi u qu ”
và 0=“Các tr ng h p khác” Các bi n đ c l p s đ c đ a vào mô hình bao g m: (a) các
y u t thu c gia đình và ng i ch m sóc, (b) các y u t thu c v c ng đ ng, (c) các y u t thu c v b n thân tr em, và (d) các y u t thu c kinh t -xã h i c a vùng
4 K t qu nghiên c u ch y u
4.1 Tình tr ng s c kh e tr em đang đi u tr ART trong m u kh o sát
Nh trên đã nêu, thông qua ch s kh i l ng c th th c t và ch s tiêu chu n c a WHO, ta tính đ c z-score cho t ng tr em N u tr em có z-score <- 2 có th coi là tình
tr ng s c kh e không t t Theo s li u b ng 1, t i th i đi m phát hi n nhi m HIV, trong
t ng m u có t i 18% tr em đang đi u tr t i các b nh vi n hi n nay có tình tr ng s c
kh e kém
T i th i đi m ph ng v n, t l tr em có tình tr ng s c kh e kém trong t ng m u đã
gi m xu ng ch còn 13,5% Có th th y r ng th i gian đi u tr c ng có nh h ng nh t
đ nh đ n vi c c i thi n tình tr ng s c kh e c a tr em N u th i gian đi u tr t i các c s
y t kh o sát đ c kho ng 1 n m thì t l tr em có tính tr ng s c kh e kém là 23,5% (g n 1/4 s tr ) N u th i gian đi u tr đã đ c t 2 n m tr lên thì t l này ch còn dao
đ ng m c 16 đ n 18%
Trang 7B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
B ng 1: Tình tr ng s c kh e tr em tính theo z-score t i th i đi m ph ng v n
và t i th i đi m phát hi n HIV phân theo l a tu i (%)
Z-core BMI
S tháng đi u tr c a tr em t i b nh vi n
(- 6 ) - (– 2,01) 23,5 17,4 16,1 13,5 18,0 23,5 17,4 16,1 13,5 18,0 (- 2 ) – (-1,01) 20,5 18,6 15,4 20,3 18,4 20,5 18,6 15,4 20,3 18,4 (-1) – (0) 25,8 32,9 24,2 28,4 28,0 25,8 32,9 24,2 28,4 28,0 (+ 0,1) – (+ 1) 17,4 23,4 25,5 16,2 21,5 17,4 23,4 25,5 16,2 21,5 (+1,1) – (+2) 8,3 6,0 14,1 10,8 9,6 8,3 6,0 14,1 10,8 9,6
> (+ 2) 4,5 1,8 4,7 10,8 4,6 4,5 1,8 4,7 10,8 4,6
P_value 0,005
Vi c c i thi n tình tr ng s c kh e c a tr em do đi u tr ART ch đ c đo l ng
thông qua bi n s hi u qu đi u tr đã đ c thi t k (xem B ng 2)
B ng 2: Hi u qu đi u tr ART c a tr em nhi m HIV phân theo n i đi u tr t i th i đi m ph ng v n (%)
Nhi Trung
ng
Không hi u qu 23,9 26,3 24,5 23,0 25,9 18,2 26,3
S li u b ng 2 cho th y, có 42% tr em trong t ng m u đ c đi u tr có k t qu
t t, ch có 24,5% s tr trong m u đi u tra có k t qu đi u tr ch a t t Trong đó, t l
đi u tr có k t qu t t t i TP.HCM cao h n Hà N i N u TP.HCM có t i 45,6% s tr
đ c đi u tr có k t qu t t thì Hà N i con s này ch có 30% S khác bi t gi a Hà N i
và TP.HCM v k t qu đi u tr có ý ngh a th ng kê rõ r t
N u phân tích hi u qu đi u tr theo th i gian đi u tr t i các c s y t kh o sát, ta
th y trong th i gian đ u đi u tr , hi u qu đi u tr th hi n rõ r t h n các th i gian sau T l
đi u tr có hi u qu c a tr đã đi u tr kho ng 1 n m là 50%, t l này ch còn là 40% khi
tr đi u tr đ c 2 n m; t l này là 35% khi tr đã đi u tr đ c 4 n m tr lên (Xem B ng
3) K t qu này c ng d hi u, b i vì khi m i đi u tr thu c kháng vi rút, s c kh e c a bé h i
ph c nhanh chóng, nh ng khi th i gian đi u tr càng dài thì kh n ng ph c h i s c kh e khó h n giai đo n đ u i u này thích h p v i hi u qu đi u tr m i b nh khác không ch riêng đi u tr HIV Do đó, các b c cha m /gia đình tr không nên n n chí khi th y trong
nh ng n m sau c a quá trình đi u tr s c kh e c a tr em không c i thi n nhi u
Trang 8B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
B ng 3: Hi u qu đi u tr phân theo th i gian đi u tr tính b ng tháng (%)
Th i gian đi u tr 10-14
tháng
22-26 tháng
34-38 tháng
46-50 và t 50
S li u b ng 4 cho th y, hi u qu c a đi u tr đ t m c r t cao đ i v i nh ng tr nhi m HIV phát hi n đ tu i nh Nh ng tr đ c phát hi n nhi m HIV tr c hai tu i đ c đi u tr
có k t qu t t chi m t i 63,2%, trong khi đó t l này tr phát hi n nhi m HIV trong vòng t
2 đ n 5 tu i ch có 27% M t đi u r t khó gi i thích là t l đi u tr có k t qu t t tr phát hi n nhi m HIV sau 5 tu i l i cao h n t l này tr phát hi n s m h n (t 2 đ n 5 tu i)
B ng 4: Phân b tr em đ c ph ng v n theo hi u qu đi u tr
và theo đ tu i phát hi n nhi m HIV (%)
Phân tích m i quan h gi a k t qu đi u tr v i tu i c a tr em t i th i đi m ph ng
v n c ng cho th y, nh ng tr nhi m có đ tu i d i 2 tu i có k t qu đi u tr t t h n
i u này c ng đ ng ngh a v i vi c tr em đ c phát hi n s m tr c 2 tu i và đ c đi u
tr ngay s có k t qu đi u tr t t h n
B ng 5: Phân b tr em đ c ph ng v n theo hi u qu đi u tr
và theo đ tu i t i th i đi m ph ng v n (%)
S li u b ng 5 c ng cho th y, t l đi u tr có k t qu t t t l ngh ch v i đ tu i
c a tr t i th i đi m ph ng v n Tr em trên 5 tu i t i th i đi m ph ng v n có t l đi u
tr có k t qu t t th p nh t
K t qu phân tích chéo gi a các y u t kinh t -xã h i, đáp ng đi u tr và k th t i gia đình và c ng đ ng v i hi u qu đi u tr ART cho th y:
Trang 9B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
- Trái v i suy lu n c a nhóm nghiên c u, nh ng tr em có kho ng cách t nhà đ n
n i đi u tr tính theo th i gian dài l i có k t qu đi u tr cao h n nh ng tr em kho ng cách ng n Thu nh p bình quân và chi cho n u ng bình quân c a h gia đình không nh
h ng đ n hi u qu đi u tr ART c a tr i u này có th là do hi n nay các ch ng trình
đi u tr ART cho tr em v n đ c hoàn toàn mi n phí
- Nh ng tr em đ c s ng cùng cha, m và có ng i ch m sóc chính là cha, m thì
hi u qu đi u tr cao h n i u này có ngh a là tình tr ng m côi nh h ng x u đ n k t
qu đi u tr K t qu này t ng đ ng v i k t qu đã tìm th y m t s n c và Vi t Nam trong các nghiên c u tr c
- K t qu đi u tr t t t l thu n v i m c đ tin t ng vào phác đ đi u tr và vào bác s
đi u tr M i quan h gi a bác s và b nh nhân càng thân thi n thì hi u qu đi u tr càng cao
- Nh ng tr em có ng i ch m sóc chính và các thành viên trong gia đình không s
b nh ng ng i khác trong gia đình và xã h i k th thì hi u qu đi u tr cao h n rõ r t so
v i k t qu đi u tr c a nh ng tr em có ng i ch m sóc chính và gia đình luôn luôn lo s
s k th c a nh ng ng i xung quanh i u này cho th y, đ nâng cao ch t l ng đi u
tr ART cho tr em thì công tác tuyên truy n ch ng k th c n đ c đ y m nh h n n a
4.2 Phân tích h i quy logistic xác đ nh t m quan tr ng c a các nhân t nh
h ng đ n tình tr ng s c kh e c a tr em
Tuân th mô hình lý thuy t đ c đ c p trên, nghiên c u này đ a vào mô hình
nh ng bi n s sau: Bi n ph thu c là hi u qu đi u tr v i 3 ph ng án: 1= Không hi u
qu ; 2= Không thay đ i; 3= Hi u qu Các bi n đ c l p đ c đ a vào mô hình bao g m
nh ng y u t đã mô t ph n ph ng pháp nghiên c u B ng d i đây ch trình bày
nh ng k t qu bao g m nh ng nhân t nh h ng có ý ngh a th ng kê
B ng 6: K t qu ph ng trình h i quy đa bi n v các nhân t
nh h ng đ n hi u qu đi u tr ART cho tr em nhi m HIV
(Hi u qu đi u tr đ c đo b ng m c đ c i thi n c a ch s kh i l ng c th BMI)
Mô hình 1: Bi n ph thu c là
M c ý ngh a th ng
Trên 150 nghìn đ ng 0,000
Tu i t i th i đi m ph ng v n
Tu i t i th i đi m phát hi n
Trang 10B n quy n thu c Vi n Xã h i h c, www.ios.org.vn
• Nhóm đ i ch ng là nhóm 3 (nhóm đi u tr có hi u qu )
• Nh ng đi m b ng 0 là giá tr tham chi u
Mô hình 2: Bi n ph thu c là
M c ý ngh a th ng
T nh/thành ph
Th i gian đi u tr
Tu i t i th i đi m ph ng v n
Tu i t i th i đi m phát hi n
• Nhóm đ i ch ng là nhóm 3 (nhóm đi u tr có hi u qu )
• Nh ng đi m b ng 0 là giá tr tham chi u
K t qu h i quy đa bi n cho th y các nhân t kinh t −xã h i c a h gia đình g n
nh không tác đ ng đ n hi u qu đi u tr ART c a tr em nhi m HIV t i các b nh
vi n kh o sát
K t qu mô hình 1: Bi n ph thu c là đi u tr không có hi u qu
K t qu đi u tr t l ngh ch v i chi phí v n chuy n i u đó có ngh a là t l tr em
đi u tr không hi u qu s gi m cùng v i chi phí v n chuy n t ng lên K t qu phân tích
đ nh tính và phân tích đ n bi n cho th y nh ng ng i có chi phí v n chuy n cao là nh ng
ng i s d ng ph ng ti n xe taxi đ đ a tr em đi khám và nh ng ng i xa b nh vi n
ph i s d ng ô tô công c ng v i quãng đ ng dài
Nhân t th hai là đ tu i c a tr t i th i đi m ph ng v n K t qu phân tích mô hình đa bi n hoàn toàn trùng kh p v i k t qu phân tích đ n bi n Tu i c a tr em t i th i
đi m ph ng v n càng nh , thì t l đi u tr không có hi u qu càng th p
Nhân t th ba là tu i c a tr em t i th i đi m phát hi n, k t qu c a mô hình c ng cho th y r ng khi tr em đ c phát hi n đ tu i càng nh , thì t l đi u tr không có k t
qu càng th p