Báo cáo thực tập đa dạng sinh học viện khoa học tây nguyên

Bác Hồ chúng ta đã từng dạy chúng ta: “Học với hành phải đi đôi, học mà không hành thì vô ích, hành mà không học thì hành không trôi chảy”. Thật vậy, trong những ngày tháng chúng em ngồi trên giảng đường, kiến thức quá nhiều làm cho chúng em cảm thấy dường như chúng ta đang xa rời thực tế. Nhưng không, chúng em đã nhận ra rằng, tất cả những gì chúng em được học đều luôn gắn bó bên cuộc sống của chúng ta, mà vô tình chúng ta không phát hiện chúng.

TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BÁO CÁO

THỰC TẬP ĐA DẠNG SINH HỌC VIỆN KHOA HỌC TÂY NGUYÊN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2015 - 2016

Lời cảm ơn!

Bác Hồ chúng ta đã từng dạy chúng ta: “Học với hành phải đi đôi, học mà khônghành thì vô ích, hành mà không học thì hành không trôi chảy” Thật vậy, trong những ngàytháng chúng em ngồi trên giảng đường, kiến thức quá nhiều làm cho chúng em cảm thấydường như chúng ta đang xa rời thực tế Nhưng không, chúng em đã nhận ra rằng, tất cảnhững gì chúng em được học đều luôn gắn bó bên cuộc sống của chúng ta, mà vô tìnhchúng ta không phát hiện chúng

Chuyến thực tập môn “Đa dạng sinh học” vừa qua ở Nha Trang – Đà Lạt đối vớichúng em mà nói thì nó rất tuyệt vời Em xin cảm ơn Khoa Khoa học ứng dụng đã mở ramôn học này cho chúng em, nó mang lại cho chúng em thêm nhiều kiến thức tự nhiên, tìmhiểu được môi trường làm việc thực tế,…… Ngoài ra, chúng em còn rất biết ơn sự nhiệttình, chu đáo của thầy Bùi Anh Võ và Phạm Minh Tân , thầy là người luôn đồng hành cùngcác hướng dẫn viên để đảm bảo rằng, tất cả sinh viên chúng em đều nắm vững nội dung

Qua chuyến thực tập, chúng em nhận thấy bản thân cần trang bị thêm những kỹ năngsinh tồn cũng như những kỹ năng sống sau khi trải nghiệm thực tế trong vườn quốc giaBidoup Núi Bà Và hơn thế nữa là quang cảnh tuyệt vời khi được đứng ở Đại học Tôn ĐứcThắng cơ sở Nha Trang hướng nhìn ra biển Có thể nói, ngoài những kiến thức hữu ích màchuyến thực tập mang lại cho chúng em, nó còn giúp chúng em thư giãn hơn sau những giờhọc tập căng thẳng

Chúng em đều cảm thấy rất thích thú với chuyến thực tập vừa qua, mong là Khoa vànhà trường sẽ mở thêm những chuyến thực tập như thế này cho chúng em Bởi vì ngoài kiếnthức mà chúng em nhận được, mỗi chuyến đi như vậy còn mang lại cho chúng em nhữngtrải nghiệm khi tham quan, hoặc đôi khi bị vắt cắn, bị lạc rừng, hay té trên núi,…tất cả sẽ lànhững kỷ niệm đẹp trong thời sinh viên, qua đó tập thể lớp càng thêm đoàn kết nhau hơn

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

Tập thể thành viên nhóm 3

TÓM TẮT BÁO CÁO

loài và sự tiến hoá của động - thực vật qua thời gian.

2 MỤC TIÊU ĐẠT ĐƯỢC:

- Công ty trà Oolong (Phân loại khoa học cây trà tới loài, quy trình sản xuất

trà, giải thích quy trình, hình ảnh minh họa thu nhận được trên chuyến đi).

- Công ty rau sạch (Phân biệt cách sản xuất rau truyền thống, rau an toàn

theo quy trình GAP, quy trình sản xuất rau hữu cơ)

- Viện Khoa học Tây Nguyên và Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà (Cách tổ

chức và hoạt động của Viện Khoa học Tây Nguyên, Phòng Vi sinh, các mẫu động thực vật trong Bảo tàng).

- Viện Hải dương học (Đa dạng sinh học biển, Các mẫu vật trong Viện Hải

dương).

- Viện Pasteur Nha Trang (Cách tổ chức và hoạt động của Viện Pasteur Nha

Trang, Hoạt động của khoa Virus, khoa Vi khuẩn, Trung tâm Kiểm nghiệm thực phẩm).

- Vai trò và hoạt động khoa học của Yersin.

3 KẾT QUẢ:

- Tham gia đầy đủ các địa điểm thực tập.

- Tường trình nội dung, hình ảnh về các sinh vật thu thập được trong quá trình

1.1 GIỚI THIỆU CHUNG:

Viện Sinh học Tây Nguyên đã triển khai xây dựng Bảo tàng Sinh học từ năm

1990 Sau hơn 20 năm hoạt động, Bảo tàng đã sưu tầm được bộ sưu tập mẫu động vật vàthực vật rất phong phú, đặc trưng ở Lâm Đồng và Tây Nguyên

Với mục tiêu giới thiệu cho du khách về tài nguyên của rừng Tây Nguyên, Bảo tang

Đà Lạt đang lưu giữ và trưng bày bộ sưu tập động vật vô cùng quý giá góp phần phục vụ

cho việc học tập, nghiên cứu, tham quan du lich,…

Bộ sưu tập động vật ở Tây Nguyên được trưng bày tại Bảo tàng với 9 gian phòngtrưng bày và 6 phòng lưu trữ gồm 226 mẫu xương của 49 loài động vật, 422 mẫu thú của 68loài, 310 mẫu chim của 112 loài, 54 mẫu lưỡng thê bò sát của 18 loài, hơn 600 mẫu của cácloài côn trùng thuộc 18 bộ côn trùng có ý nghĩa khoa học và kinh tế phổ biến tại khu vựcTây Nguyên Ngoài ra Bảo tàng Sinh học còn trưng bày 245 mẫu nấm lớn của 240 loàithuộc khu vực rừng thông Lâm Đồng

1.2 PHÒNG VI SINH:

Trưng bày trên 300 mẫu các loài nấm khác nhau chủ yếu là ở vùng Tây Nguyên, rừngBidoup – Núi Bà

Một số đặc điểm chung của Giới nấm:

 Dị dưỡng, hoại sinh, kí sinh

 Có enzyme ngoại bào

1

 Đa bào trừ nấm men

 Tế bào không có lông roi

 Chất dự trữ: glycogen

Ngành nấm túi

Ascomycota

Ngành nấmtiếp hợpZycomycota

Ngành nấm bấttoànDeuteromycota

Ngành nấmđảmBasidiomycost

a

Ngành địa yMycophycota

Nấm cộngsinh với vikhuẩn lamĐặc điểm

có túi bào tử

Bào tử đính thành chuỗi hoặc bào tử vô tính

Sinh sản vô tính hay hữu tính

Sợi nấm có vách ngănNuôi để chiết xuất enzyme ngoại bào:

protease, amylase

Sợi nấm có vách ngănSinh sản vô tính hoặc hữu tính

Môi trường sống ẩm ướt

Hình: Một số các mẫu nấm

3

Một số nấm quen thuộc đối với chúng ta và có thể ăn được như: nấm Hương, nấm Bào ngư, nấm Mỡ, nấm Linh Chi, nấm Sò vua, Sò tím, Sò trắng, Đui phượng

Hình: Nấm Bào ngư đen và nấm Linh chi

Hình: Nấm Sò vua và Sò tím

Ngoài ra còn có một số loài nấm đặc trưng khác:

Hình: Nấm thuộc họ Tricholomataceae

Hình: Nấm thuộc họ Entolomataceae và Marasmiaceae

Hình: Nấm thuộc chi Boletaceae

Hình: Nấm hóa gỗ

1.3 CÁC MẪU ĐỘNG - THỰC VẬT:

Rừng Tây Nguyên không chỉ lớn về diện tích khoảng 4 triệu hecta mà nó còn hết sứcđặc biệt về lượng sinh khối nơi đây Bên cạnh việc đa dạng về số lượng loài động vật, thựcvật thì lượng sinh khối của nó cũng rất lớn và dồi dào Vì địa hình trải dài từ Đông bắcCampuchia đến Nam Lào nên hệ động vật nơi đây cũng rất đa dang và phong phú và đượcxem như trung tâm rất đáng chú ý về một số loài đặc hữu của Đông Nam Á và trên thế giới.Sau đây là các phân lớp đáng chú ý nhất:

7

1.3.1 Lớp chim (Aves):

Lớp chim là lớp đa dạng nhất trong các loài động vật có xương sống, có màng ối, có

tổ chức cao và có cấu tạo thích nghi với sự bay lượn Các đặc điểm thích nghi bay trongkhông khí giúp cho chim có thể đi xa tìm mồi như:

- Chi trước biến đổi thành cánh

- Bộ lông vũ phát triển và phân hoá phức tạp làm cho chim nhẹ, linh hoạtchuyển vận trong không khí

- Bộ xương có nhiều biến đổi đảm bảo nhẹ và chắc cùng với hệ thống túi khílàm giảm tỷ trọng cơ thể và đảm bảo cho chim hô hấp kép được trong lúc bay

- Tiêu giảm và biến đổi một số cơ quan, bộ phận như: tiêu giảm răng, thay bằng

mỏ sừng; phát triển dạ dày cơ và tiêu giảm ruột sau

Ngoài những đặc điểm thích nghi với sự bay lượn trên đây Chim còn có một số đặc điểm tiến hoá hơn so với Bò sát như:

- Hệ thần kinh và giác quan phát triển ở mức độ cao hơn Bò sát, thể hiện ở sự đa dạng,phong phú và hoàn thiện những tập tính giúp cho chim mở rộng và đẩy mạnh mức độquan hệ giữa các cá thể trong quần thể, trên cơ sở đó mà hình thành những hình thứccủa mối quan hệ xã hội trong nội bộ loài, nâng cao khả năng đấu tranh sinh học

- Có cường độ trao đổi chất cao và khả năng điều hoà nhiệt độ cơ thể tốt làm cho nhiệt

độ cơ thể được ổn định (đẳng nhiệt) không lệ thuộc vào nhiệt độ môi trường

- Sự sinh sản hoàn chỉnh hơn so với Bò sát, thể hiện ở tập tính ấp trứng và nuôi conCác loài chim có kích thước dao động khác nhau, từ nhỏ cỡ 5 cm (như Mellisuga helenae - một loài chim ruồi) cho tới lớn cỡ 2,7 m (như đà điểu)

Hình: Sự đa dạng về giống loài cũng như kích thước ở lớp chim

Nguồn thức ăn cũng rất đa dạng như thực vật: hạt, mật hoa,… hoặc động vật, côn trùng, sâu bọ, thậm chí cả xác sống Hầu hết các loài chim đều hoạt động ban ngày nhưng cũng có một số loài hoạt động vào ban đêm như: cú, dơi…

Đa số con đực hầu như đẹp hơn con cái để cuốn hút con cái (như con ở con công thì

bộ lông của con công đực lúc nào cũng dài và lóng lánh hơn con cái)

Hình:Vẻ đẹp của Công đực và Công cái

11

Cấu tạo mỏ chim sẽ tương ứng với dạng thức ăn: một số loài chim ăn thịt thì mỏ sẽngắn và cong lại để rỉa thịt và móng vuốt cũng tương đối phát triển, còn một số loài chimhút mật thì mỏ sẽ có cấu tạo tùy thuộc vào hình dạng hoa mà nó hút mật

Hình: Sáo mỏ vàng, Sáo đầu đen và Sáp đất lớn

Hình: Tìm vịt và Cu gáy

Hình: Cành cạch bụng xám và Đa đa

15

1.3.2 Lớp côn trùng hay sâu bọ

Lớp côn trùng hay sâu bọ là lớp thuộcngành chân khớp (Anthropoda), có bộ xươngngoài làm bằng kitin, côn trùng trưởng thành

 Đều gồm hai giai đoạn: phôi và hậu phôi

 Trứng được thụ tinh  hợp tử  phôi (phân chia) 

ấu trùng

 Châu chấu:

Trứng  Ấu trùng  Châu chấu

- Con non trải qua giai đoạn nhộng mới tới con trưởng thành

 Con non có hình dạng gần giống với con trưởng thành

- Con non phải trải qua nhiều lần lột xác để trở thành con trưởng thành

Hình: Vòng đời của Bướm

17

Hình: Họ Ve sầu Họ Bọ ngựa, Chuồn chuồn, Cánh gân

Hình: Bộ sưu tập các loài Bướm

Nhiều loài côn trùng gây hại cho cả động vật và thực vật Trong nhóm cây lươngthực, tính riêng cây lúa đã có hang tram loài côn trùng phá hoại Có côn trùng hại rễ, hại lá(sâu cuốn lá lớn, cuốn lá nhỏ, sâu đo xanh, bọ xít, rầy nâu…), sâu đục thân (sâu đục thân

19

bướm hai chấm, sâu năm vạch đầu nâu, đầu đen, sâu bướm cú mèo ), sâu hại hạt ở giaiđoạn non, có các loại bọ xít, sâu hại hạt trong kho (các loại mọt) Các loài côn trùng có thểphát triển thành dịch, làm mất trắng mùa màng Ngoài ra, côn trùng còn phá hoại các côngtrình xây dựng, đê đập như mối… hoặc truyền bệnh như ruồi, muỗi…

Biện pháp ngăn chặn phổ biến đó là phun thuốc hóa học nhưng sẽ gây ô nhiễm môitrường, có thể gây ra các dòng kháng thuốc Ngoài ra còn dùng bẫy đèn, bẫy feromon haychiếu xạ làm bất thụ con đực nhưng tốn kinh phí và hiệu quả không cao nên chuyển sangcác phương pháp như phòng trừ tổng hợp ADN, dùng thiên địch…

Hình:

Họ Bọ xít và

Bọ xít hoa hại chè Họ Vòi voi, Cánh cứng

ăn lá, Chân bò, Bọ rùa

Mặc dù các côn trùng có hại thường nhận được nhiều sự quan tâm hơn, bên cạnh đóvẫn có nhiều loài có lợi cho môi trường và con người Một số loài thụ phấn cho các loàithực vật có hoa (ví dụ ong, bướm, kiến ) Sự giao phấn là sự trao đổi hạt phấn giữa cácthực vật có hoa để sinh sản Các loài côn trùng khi lấy mật và phấn hoa đã vô tình tiến hànhgiao phấn Ngày nay, một loạt các vấn đề về môi trường đã làm giảm các quần thể "nhà giaophấn" này

Một số côn trùng cũng sinh ra những chất rất hữu ích như mật, sáp, tơ Ong mật đãđược con người nuôi từ hàng ngàn năm nay để lây mật Tơ tằm đã có ảnh hưởng rất lớn tớilịch sử loài người, các mối quan hệ thương mại được thiết lập trên con đường vận chuyển tơlụa giữa Trung Quốc và phần còn lại của thế giới.

Hình: Một số loài ong trong bộ Cánh màng

Nhiều côn trùng, đặc biệt là các loài cánh cứng là những bọn ăn xác thối, chúng ăn các xác động vật chết, các cây bị gãy mục, trả lại môi trường các dạng hữu ích cho các sinh vật khác sử dụng

21

a) b)

c) Hình: Bộ Cánh cứng a) Họ Lucanidae b) và c) Họ Bọ Hung

Họ Muỗi

và Dế mèn

và

Bộ

Bọ que, Cánh phấn, Cánh thẳng, Hai cánh

Một số loài côn trùng trong Sách đỏ Việt Nam như cà cuống, bướm đầu rắn, bọ cánh cứng ba sừng hay năm sừng rất có giá trị vì độ quý hiếm và kì lạ của nó

Hình: Các loài côn trùng trong sách đỏ a) Cà cuống b) Bọ hung ba sừng c) Bướm đầu rắn

23

Bướm là loài côn trùng thuộc Bộ Cánh vẩy, tùy theo tập tính sinh hoạt mà chúng có kích thước, hình dạng, cũng như màu sắc rất khác nhau tạo nên một sự phong phú và đa dạng của loài Bướm

Hình: Các loài bướm thuộc Chi Bướm đuôi nhạn (Papilio)

Hình: Các loài bướm thuộc Chi Graphium

Hình: Các loài bướm đêm thuộc Chi Actias

25

Một số loài bướm có những hình thù hay hoa văn trên cánh như bướm đầu rắn hay bướm đêm đầu lâu để tránh cho kẻ thù của chúng

Hình: Bướm đầu rắn và Bướm đêm đầu lâu

Hình: Bướm phượng cánh chim chấm liền (Troides Helena)

Hình: Một số loài Bướm đặc trưng

Rết, cuốn chiếu, nhện, bò cạp là những đại diện không thuộc lớp côn trùng mà chỉ cùng chung ngành Chân khớp (Anthropoda) Rết có nhiều đốt và mỗi đốt có một cặp chân thuộc lớp Chân môi Cuốn chiếu cũng có nhiều đốt và mỗi đốt có hai cặp chân thuộc lớp Chân kép Nhện được chia làm 2 phần có 8 chân nằm chung lớp Arachnida hay còn gọi là lớp Nhện với bò cạp

27

Gồm năm họ: họ Chó (Canidae), họ Mèo (Felidae), họ Chồn, họ Cầy, họ Gấu

Họ Mèo:

Hình: Báo lửa thuộc họ Mèo Hình: Báo gấm

Hình: Báo xám và Mèo rừng

29

Hình: Hổ và Báo hoa mai

Họ Chó

Cáo… Sói đỏ trước đây thấy nhiều ởkhu vực Langbiang do hiện nay sănbắn nhiều nên hầu như khôngcòn và được đưa vào Sách đỏ ViệtNam

Hình: Sói đỏ

Đa dạng trong nguồn thức ăn: rễ, thực vật, hạt, trứng… nhưng thức ăn khoái khẩu đó

là quả cà phê, các loại hạt cà phê mà chúng thải ra được gom lại để bán dưới dạng cà phêcức chồn với giá rất cao

Xung quanh tuyến hậu môncủa con đực và con cái có tuyến xạ,người ta lấy chất ở tuyến xạ nàylàm chất hãm màu nước hoa trongcông nghiệp nhưng ngành côngnghiệp này đã mau chóng lụi tàn dosản xuất ra chất hãm màu tổng hợp

Một số tài liệu cho rằng việc

ăn thịt cầy có thể đã dẫn đến sựbùng nổ phát triển của virus bệnhSARS năm 2003 nên một số nướctrên thế giới đã cấm nhập khẩu cầy

Hình: Cầy tai trắng và Cầy vòi mốc

Hình: Cầy mực và cầy hương

31

Hình: Cầy giống, Cầy vằn bắc và Lỏn tranh

Hình: Cầy vòi đốm và Cầy móc cua

33

 Gấu ngựa có kích thước lớn

hơn hẳn so với gấu chó

 Chúng có lông màu đen dài và

có dải lông trước ngực màu trắng chữ V

 Gấu chó có kích thước cơ thể nhỏ hơn nhiều so với gấu ngựa

 Chúng có dải lông hình chữ U trước ngực màu vàng

Hình: Gấu ngựa và Gấu chó1.3.3.2 Bộ Guốc lẻ:

Chúng là các động vật có số lượng ngón chân là số lẻ trên mỗi móng guốc, thông thường

là các động vật to lớn hay rất to lớn và chúng có dạ dày tương đối đơn giản cũng như ngón chân giữa to hơn Tập trung ở họ Ngựa, họ Tê Giác

1.3.3.3 Bộ Guốc chẵn:

Chúng là các động vật móng guốc mà trọng lượng được phân bổ đều trên các ngón thứ

ba và thứ tư, chứ không phải chủ yếu hay toàn bộ trên ngón thứ ba như ở động vật guốc lẻ

Có năm họ: họ Hươu nai, Trâu bò, Lợn, Cheo Cheo, Hươu xạ

Sừng rỗng Sừng đặc Sừng sợi Giống nhau Đều mọc ở trên đầu

35

 Chỉ có ở con đực

 Chỉ có ở con đực

Cấu

tạo:

 Sừng gắn liền với cả khối sọ

 Bên trong rỗng

 Bị tổn thương thì không thể hồi phục

 Sừng không gắn liền với khối sọ

 Bên trong đặc

 Hằng năm có hiện tượng rụng sừng

 Sừng được cấu tạo bởi các sợi được bện chặt vớinhau

Hình: Đầu nai

Hình: Sừng nai cà toong và một số loại sừng khác

Hình: Đầu bò rừng

37

Họ Hươu nai:

Hình: Hươu sao và Hươu vàng

Họ Trâu bò:

Hình: Sơn dương

Họ Cheo cheo:

39

Hình: Cheo cheo

Hình: Hoẵng đỏ

1.3.3.4 Bộ linh trưởng:

Chân sau dài hơn chân trước, đuôi không có khả năng cầm nắm, mũi và hàm hẹp.Tập trung vào ba họ: họ Vượn, Culi, Khỉ Họ khỉ được chia thành 2 phân họ:

Phân họ Cercopithecinae gồm các loài Khỉ có túi má lớn, hàm dài, răng khỏe và dạ

dày đơn giản Đây là nhóm linh trưởng ăn tạp , hoạt động cả dưới mặt đất lẫn trên cây

các loài Voọc ăn lá, chúng

Hình: Khỉ đuôi lượn,Khỉ mặt đỏ và Khỉ cộc

Hình: Voọc vá chân đen

Hình: Voọc Bạc

Cu li nhỏ

43

1.3.3.5 Bộ tê tê:

Toàn thân tê tê có lớp vảy cứng bao bọc, chỉ chừa phần phía bụng Mép vảy sắc vànhọn để giúp việc phòng thủ Vảy cấu tạo bằng chất keratin giống như móng vuốt, sừng, vàlông các động vật có vú khác

Tê tê có móng dài và cứng; móng hai chân trước được dùng để phá tổ côn trùng tìmthức ăn Vì móng dài nên chúng không đi bằng cách đạp chân xuống đất mà ngược lại, tê tê

di chuyển bằng cách co hai chân trước lại và giẫm lên mu bàn chân

Miệng chúng không có răng; thức ăn chủ yếu là kiến và mối Chúng dùng lưỡi dài

mồi Cuống lưỡi nằm sâu

trong lồng bụng

năng cầm nắm, để giúp vinvào cành cây khi leo trèo

Chúng còn tự vệ bằng cáchxịt dung dịch axit hôi từ

tuyến gần hậu môn

đào hang sâu dưới đất

Hình: Tê tê

Việt Nam