Tác giả là những người trực tiếp sáng tạo toàn bộ hoặc một phần các tác phẩm văn học, khoa học,… Họ là những người đóng góp to lớn vào sự phát triển của các nhà xuất bản. Trên thực tế điều này đã được chứng minh, một số nhà xuất bản (NXB) qua việc xuất bản các tác phẩm có giá trị, các tác phẩm hay, đã được đông đảo bạn đọc đón nhận và nâng thương hiệu của đơn vị mình. Một trong những ví dụ điển hình như NXB Thanh niên với bộ sách “Mãi mãi tuổi hai mươi”, hay NXB Trẻ với các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Có thể nói, không có NXB nào có thể tồn tại nếu không có đội ngũ này. Hiện nay, tình trạng vi phạm bản quyền tác giả vẫn diễn ra hết sức phức tạp trên nhiều lĩnh vực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của các tác giả. Mặc dù hoạt động kiểm tra, xử lí vi phạm được tăng cường, nhưng tình trạng vi phạm bản quyền vẫn diễn ra ở hầu hết các lĩnh vực từ báo chí, xuất bản, phát thanh truyền hình, âm nhạc, điện ảnh, sân khấu cho đến các lĩnh vực ghi âm, tín hiệu vệ tinh… Đặc biệt, nổi lên hiện nay là vấn đề bảo hộ bản quyền trong môi trường kĩ thuật số, có những vụ việc nghiêm trọng đã đưa nhau ra tòa và yêu cầu được xử lí. Chính vì thế, quan tâm chăm sóc và thực hiện những điều tác giả được hưởng đối với sự sáng tạo của họ, pháp luật Việt Nam đã đưa ra quy định về Quyền tác giả. Những quy định đó, bắt buộc các NXB phải thực hiện một cách nghiêm túc.
Trang 1Tiểu Luận Môn: Quản lí Nhà nước về Xuất bản
Đề bài: Quyền của tác giả đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra bao gồm những quyền gì? Trách nhiệm của người biên tập có liên quan đến quyền tác giả, liên quan đến quyền Nhà xuất bản? Liên hệ thực tế?
Trang 2Bài làm
Tác giả là những người trực tiếp sáng tạo toàn bộ hoặc một phần các tác phẩm văn học, khoa học,… Họ là những người đóng góp to lớn vào sự phát triển của các nhà xuất bản Trên thực tế điều này đã được chứng minh, một số nhà xuất bản (NXB) qua việc xuất bản các tác phẩm có giá trị, các tác phẩm hay, đã được đông đảo bạn đọc đón nhận và nâng thương hiệu của đơn vị mình Một trong những ví
dụ điển hình như NXB Thanh niên với bộ sách “Mãi mãi tuổi hai mươi”, hay NXB Trẻ với các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh Có thể nói, không có NXB nào có thể tồn tại nếu không có đội ngũ này Hiện nay, tình trạng vi phạm bản quyền tác giả vẫn diễn ra hết sức phức tạp trên nhiều lĩnh vực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của các tác giả Mặc dù hoạt động kiểm tra, xử lí vi phạm được tăng cường, nhưng tình trạng vi phạm bản quyền vẫn diễn ra ở hầu hết các lĩnh vực
từ báo chí, xuất bản, phát thanh truyền hình, âm nhạc, điện ảnh, sân khấu cho đến các lĩnh vực ghi âm, tín hiệu vệ tinh… Đặc biệt, nổi lên hiện nay là vấn đề bảo hộ bản quyền trong môi trường kĩ thuật số, có những vụ việc nghiêm trọng đã đưa nhau ra tòa và yêu cầu được xử lí Chính vì thế, quan tâm chăm sóc và thực hiện những điều tác giả được hưởng đối với sự sáng tạo của họ, pháp luật Việt Nam đã
đưa ra quy định về Quyền tác giả Những quy định đó, bắt buộc các NXB phải
thực hiện một cách nghiêm túc
I Những quy định chung về quyền tác giả
Quyền tác giả là quyền của tổ chức, các nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu Quyền tác giả được ghi nhận cho các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học như sách, bài giảng, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm sân khấu, tác phẩm điện ảnh, tác phẩm tạo hình và mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm kiến trúc, phần mềm máy tính Quyền tác giả tự động phát sinh từ thời điểm
Trang 3tác phẩm được định hình dưới một hình thức vật chất nhất định, bất kể tác phẩm đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký
Quy định về các loại quyền tác giả theo luật Bản quyền tác giả Việt Nam bao
gồm quyền tài sản và quyền nhân thân
Quy định về các loại quyền tác giả - Quyền tác giả theo quy định của pháp luật hiện nay thì Quyền tác giả bao gồm hai loại quyền là quyền nhân thân và quyền tài sản ( Theo quy định tại điều, 750, 751 – các quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến quyền tác giả) Trong đó quyền nhân thân là quyền gắn liền với tác giả và có một phần quyền nhân thân không được chuyển nhượng
Quyền nhân thân bao gồm các quyền:
- Quyền đặt tên cho tác phẩm là quyền quan trọng của tác giả để “ khai sinh” cho tác phẩm của mình
- Quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng Quyền này của tác giả là quyền yêu cầu được ghi tên tác giả trên bản gốc, bản sao tác phẩm, quyền được nêu tên khi biểu diễn, phát song tác phẩm
- Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm Việc công bố hay chưa công bố tác phẩm tuỳ thuộc vào quyết định của tác giả
- Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và
uy tín của tác giả Người biên tập có thể thực hienj việc sủa chữa tác phẩm, do dự thay đổi các chuẩn mực xã hội, ngôn từ, chính tả, nhưng phải có sự đồng ý của tác giả
Trang 4Trong các quyền trên, quyền đứng tên, quyền đặt tên và quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm là quyền được pháp luật quốc gia và quốc tế bảo hộ vô thời hạn và không được chuyển giao Quyền công bố tác phẩm là quyền có thể để lại thừa kế, chuyển giao cho tổ chức cá nhan khác
Quyền tài sản là các quyền độc quyền do chủ sở hữu thực hiện hoặc cho
phép người khác khai thác, sử dụng hoặc chuyển giao, bao gồm:
- Được hưởng nhuận bút;
- Được hưởng thù lao khi tác phẩm được sử dụng;
- Được hưởng lợi ích vật chất từ việc cho người khác sử dụng tác phẩm dưới các hình thức sau đây:
+ Xuất bản, tái bản, trưng bày, triển lãm, biểu diễn, phát thanh, truyền hình, ghi âm, ghi hình, chụp ảnh;
+ Dịch, phóng tác, cải biên, chuyển thể;
+ Cho thuê;
- Nhận giải thưởng đối với tác phẩm ,mà mình là tác giả, trừ trường hợp tác phẩm không được Nhà nước bảo hộ
Những quyền trên đã cho thấy, pháp luật Việt Nam thừa nhận những đóng góp của đội ngũ tác giả và tạo nhiều lợi ích mà họ có thể nhận được với các sáng tác của mình, nhằm kích thích sự sáng tạo của tác giả
II Trách nhiệm của người biên tập liên quan đến quyền tác giả
Người biên tập là người có trách nhiệm vô cùng quan trọng liên quan trực tiếp đến quyền tác giả Biên tập viên không chỉ làm nhiệm vụ biên tập bản thảo mà biên tập còn phải là người liên hệ với các tác giả để có được bản thảo Đây là một đòi hỏi quan trọng mà BTV cần phải đáp ứng, bởi trong quá trình sản xuất, không phải lúc nào tác giả cũng là người đưa bản thảo đến Biên tập viên phải là người nghĩ ra
Trang 5kế hoạch đề tài và thực hiện kế hoạch đó, bằng cách đi kiếm bản thảo, tìm được tác giả phù hợp để viết bản thảo cho đơn vị mình Như vậy, đã là một người làm sách, BTV trước hết phải có đầy đủ tiêu chuẩn của một người biên tập như luật quy định (theo điều 19, khoản 1) Quan trọng nhất là ở việc BTV cần phải am hiểu về luật xuất bản, Luật bản quyền cũng như được đào tạo bài bản nghiệp vụ xuất bản, từ đó
mới có năng lực chuyên môn để tham gia vào lĩnh vực đặc thù này Biên tập viên
phải nắm vững Luật Bản quyền , luật Sở hữu trí tuệ, giúp tác giả hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình đối với bản thảo đó và cảm thấy được sự tôn trọng về nhân cách, về sự sở hữu tác phẩm của mình Ví dụ như: Biên tập viên phải nắm
vững việc đăng kí bản quyền tác giả có thể giúp tác giả hiểu hơn về quyền lợi và trách nhiệm của chính họ
Trong điều kiện phát triển của đất nước, thị trường sách ở Việt Nam đang có những bước phát triển nhanh và mạnh, dẫn theo đó là những hệ quả tích cực và tiêu
cực, mỗi nhà xuất bản, mà trước hết là mỗi biên tập viên cần phải có nhận thức
đúng đắn về tầm quan trọng của việc bảo vệ bản quyền tác giả cũng như bản quyền tác phẩm của đơn vị mình Trên thị trường xuất hiện nhiều cuốn sách hay,
nhưng để có được những cuốn sách hay như vậy mỗi NXB đều phải có một đội ngũ tác giả hùng mạnh Họ luôn quan tâm đến đội ngũ tác giả này, tuy nhiên để giữ chân được các tác giả có kinh nghiệm cũng như các tác giả mới thì trách nhiệm của người biên tập rất quan trọng Sự phát triển của khoa học công nghệ dẫn đến hậu quả là sự sao chép, phát tán không có bản quyền một cách tràn lan các tựa sách Các nhà xuất bản khi có được bản thảo thì hầu như đều gọi điện cho tác giả xin phép họ về số lượng in để in tác phẩm nhưng hầu như những tác phẩm của nhà văn
có tên tuổi như MaVăn Kháng, Tô Hoài,….đều bị tác giả đó phát hiện là in không đúng vì trên thị trường mấy năm trời họ vẫn nhìn thấy cuốn sách đó mà kiểu chữ lại khác Hoặc in cả cuốn sách của họ mà không xin phép, không thông báo
Trang 6Thực hiện đúng quyền tác giả là một trách nhiệm không thể chối cãi được đối với biên tập viên Các sáng tác của tác giả khi được NXB sử dụng làm nguyên liệu cho việc sản xuất xuất bản phẩm đều phải được sự đồng ý của tác giả về bản quyền
và về chế độ nhuận bút Theo nghị định 61/2002/NĐ-CP của Chính phủ đã có quy định rõ ràng về chế độ nhuận bút đối với từng loại hình như sáng tác, phóng tác, cải biên, chuyển thể, sách dịch,… Việc thực hiện đúng quy định này không chỉ giúp cho tác giả hài lòng mà còn tăng thêm uy tín cho NXB
Biên tập viên không được phép để xảy ra sai sót trong khâu biên tập, cũng như phải tham gia giám sát chặt chẽ các khâu, các hoạt động từ việc xác định đề tài tới việc phát hành cuốn sách, phải lựa chọn hình thức của cuốn sách sắp phát hành sao cho phù hợp với chức năng, mục đích, đối tượng của sách hướng tới và phù hợp với những điều kiện hiện có của nhà xuất bản Bên cạnh đó, biên tập viên phải chú ý đến việc bảo mật bản quyền, tránh rò rỉ nội dung của cuốn sách trước khi phát hành, cũng như không để xảy ra sai sót trong quá trình hình thành xuất bản phẩm
Việc đăng ký bản quyền tác giả và các quyền liên quan đến quyền tác giả đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế hiện tại và tương lai tại Việt Nam Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn thi hành, tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan có thể trực tiếp hoặc uỷ quyền cho tổ chức, cá nhân khác ví dụ như các tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ, các văn phòng luật sư, các luật sư để nộp đơn Đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan tại Cục Bản quyền tác giả thuộc Bộ Văn Hóa, Thể Thao và Du Lịch
Hiện nay, Việt Nam đã là thành viên của Công Ước Bern về quyền tác giả, quyền liên quan Vì vậy, các cá nhân, pháp nhân, tổ chức nước ngoài là thành viên của Công ước Bern cũng có thể trực tiếp hoặc uỷ quyền cho tổ chức tư vấn, dịch
vụ quyền tác giả, quyền liên quan nộp đơn đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan tại Cục Bản quyền tác giả
Trang 7III Liên hệ thực tiễn
Mỗi biên tập viên phải chịu trách nhiệm với NXB về bản quyền với tác giả, thực hiện quyền tác giả, cũng như là biên tập chính của sản phẩm đó Việc xuất bản, phát hành xuất bản phẩm chỉ được thực hiện khi có văn bản chấp nhận của tác giả hoặc của doanh nghiệp nắm giữ bản quyền tác phẩm đó
Việc bảo vệ bản quyền cho tác giả là công việc vô cùng gian nan, mà chúng ta không thể kiểm soát được
Ví dụ như: trong tập sách ảnh “ Tổ quốc nơi đầu sóng” có năm tác phẩm về Trường Sa của NXB Kim Đồng đã bị nhiếp ảnh gia Hoàng Chí Hùng tố vi phạm
quyền tác giả Tập sách ảnh Tổ quốc nơi đầu sóng phát hành tháng 1-2013 của
NXB Kim Đồng là tác phẩm phối hợp xuất bản giữa Kim Đồng và nhóm tác giả
mà đại diện là kiến trúc sư Đoàn Bắc 2.000 bản sách phát hành trong lần đầu tiên
đã được bán hết và sách đang trong kế hoạch tái bản lần thứ nhất Tập sách ảnh này dành cho thiếu nhi, dày chưa đến 50 trang, là tác phẩm tổng hợp lịch sử, địa lý, văn hóa, thiên nhiên, con người và cuộc sống trên hai quần đảo Trường Sa và Hoàng
Sa Phần ảnh của quần đảo Trường Sa chiếm hơn 100 tấm, trong đó có năm tấm ảnh bị nhiếp ảnh gia Hoàng Chí Hùng tố vi phạm Cả năm tấm ảnh này đều từng xuất hiện trong các cuộc triển lãm về ảnh Trường Sa tại Nhà văn hóa Phụ nữ
TP.HCM và Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) trong các năm 2010, 2012
Cụ thể năm tấm ảnh vi phạm gồm: Cá chuồn (loài cá biết bay - trang 21);Ó
biển (trang 22); Gà quê, Cò trắng (trang 23) và Hoa phong ba (trang 24) Các bức
ảnh được sử dụng không xin phép, chưa kể tất cả tấm ảnh đều bị cắt cúp và đổi tên
Như bức ảnh Cá chuồn vốn có tên là Vũ điệu Trường Sa; tấm Ó biển vốn tên là Ó
biển săn cá chuồn; tấm Gà quê vốn tên Gà thả vườn trên cây phong ba tại đảo Sinh Tồn
Trang 8Tác phẩm Ó biển săn cá chuồn (trái) trở thành ảnh Ó biển (phải) sau khi bị cắt cúp trong sách Tổ quốc nơi đầu sóng Ảnh: HOÀNG CHÍ HÙNG
Tập sách Tổ quốc nơi đầu sóng nằm trong dự án phi lợi nhuận của quân
chủng Hải quân và Thông tấn xã Việt Nam nhằm tuyên truyền biển đảo cho trẻ em Tuy nhiên, Kiến trúc sư Đoàn Bắc chỉ gọi điện xin sử dụng những bắc ảnh của Nhiếp ảnh gia Hoàng Chí Hùng vào tập sách tổ quốc nơi đầu song nhưng chưa được sự cho phép của tác giả
Có thể thấy, đây là lỗi không chỉ riêng nhóm tác giả mà còn là lỗi quan trọng của ban biên tập khi chưa thẩm định bản quyền đối với các bức ảnh được đưa vào sách
Khoa học công nghệ ngày càng phát triển, vi phạm bản quyền tác giả không chỉ diễn ra trên sách in, mà sách trên mạng đang là vẫn đề bức bối của các cơ quan chức năng, các Nhà xuất bản,…
Việc xuất bản sách điện tử được quy định rất rõ trong luật nhưng trên thực tế hoạt động thì có rất nhiều việc phát sinh làm ảnh hưởng không nhỏ tới thực trạng phát triểu chung của toàn ngành Đó là việc bảo vệ bản quyền sách điện tử trên
Trang 9mạng Hiện nay, chưa có một văn bản luật cụ thể, quy định chi tiết về định nghĩa,
cơ chế bản quyền, xuất bản, phân phối ebook tại Việt Nam Chính vì thế, dù ebook đang là trào lưu của thế giới thì thị trường ebook Việt Nam chưa phát triển, lại còn thiếu hành lang pháp lý để ngăn chặn sự phát tán tác phẩm tràn lan trên mạng Điều này tạo nên tâm lý cho người đọc sẵn sàng bỏ thời gian, công sức để tìm, tải và cài đặt sách lậu vào thiết bị đọc Thậm chí, chính các cửa hàng kinh doanh thiết bị sẵn sàng hỗ trợ họ điều này…
Các trang web ebook lậu khá nhiều và không “e ngại” một đơn vị xuất bản nhà nước hay tư nhân nào Các đơn vị xuất bản: Trẻ, Kim Đồng, Nhã Nam, Bách Việt, Chibooks, Đông A đều có sách bị vi phạm bản quyền, người ta tung lên trên hàng chục trang web và diễn đàn
Các trang web, diễn đàn này thu hút hàng trăm ngàn thành viên đăng ký tham
dự Truy cập vào thư viện ebook có thể xem cả trăm ngàn đầu sách với đủ thể loại,
từ sách trong nước đến sách dịch Việc đọc hay tải xuống (dowload) ebook ho miễn phí hoặc chỉ phải trả một khoản phí rất nhỏ (thường 2.000 đồng/lượt), do đó
số người truy cập ngày càng đông Vào một trang web như , thấy quản trị mạng (admin) quảng bá lợi ích của ebook là tiện lợi, xem nhanh lại có thể chỉnh lại kích
cỡ chữ, màu sắc tùy theo ý thích người xem và hướng dẫn sử dụng chi tiết từng bước cụ thể Người ta còn kêu gọi các thành viên, phân công nhau, chia nhỏ sách
ra, đánh vi tính đưa lên, ghi rõ kích cỡ chữ, phông chữ sử dụng tóm lại là làm sao hoàn thành ebook nhanh nhất post lên mạng
Được biết, số tiền mà các nhà xuất bản bỏ ra để mua bản quyền một cuốn sách không hề nhỏ Một cuốn sách nước ngoài loại rẻ nhất cũng khoảng 1.000USD Việc dịch sách không như trước kia là hợp đồng với một dịch giả có uy tín, giờ thường chẻ nhỏ ra các chương và thuê sinh viên dịch, rồi thuê người tổng hợp, hiệu
Trang 10đính lại Tất nhiên tùy theo số trang dịch, loại sách, nhưng nói chung, tổng cộng chi phí sản xuất một đầu sách trọn gói hiện nay thuộc diện sách bán chạy từ 70 - 80 triệu đồng (tiền mua bản quyền, tiền dịch, tiền xin giấy phép, biên tập, in ấn, quảng cáo truyền thông ) Và công đoạn sản xuất 1 cuốn sách mất từ 4 - 6 tháng (từ tìm kiếm sách, mua bản quyền, dịch, hiệu đính biên tập, thiết kế, xin giấy phép, in ấn, quảng bá sách) Bao công sức như thế, nhưng với các chủ trang web, việc làm ebook tung lên mạng chỉ mất mấy ngày, nhất là khi số thành viên tự nguyện tham gia gõ vi tính đưa lên ngày càng đông với danh nghĩa “chia sẻ văn hóa đọc”
Việc vi phạm bản quyền trên không chỉ gây thiệt hại cho các đơn vị xuất bản
mà còn làm ảnh hưởng đến quan hệ làm ăn với các NXB nước ngoài (đấy là chưa nói, nhiều trang web còn tự ý đưa nhiều tác phẩm của một số tác giả trong nước lên, nhưng rồi chính người trong cuộc cũng “tặc lưỡi” đành bỏ qua!)
Mặt khác, bên cạnh những tác phẩm hay, đúng đó thì cũng tồn tại những tác phẩm bị cắt xén, chỉnh sửa sai lệch so với nội dung gốc làm ảnh hưởng tới văn hóa đọc chung của toàn xã hội những tác phẩm trong sách giấy đang bị cấm thì ngang nhiên bị đưa lên mạng những thứ rác văn hóa được nhìn ở nhiều góc độ khác nhau
sẽ góp phần llamf hỏng các giá trị truyền thống Mặt trái của internet là có thể đầu độc bằng những sản phẩm thấp kém, rác rưởi khi được đưa lên mạng một cách dễ dàng, khó kiểm soát
IV Nhận xét
Hệ thống pháp luật Việt Nam về cơ bản đã đồng bộ, tương thích với điều ước quốc tế và luật pháp các quốc gia, tuy nhiên tình trạng vi phạm bản quyền tác giả vẫn diễn ra phức tạp bởi nhiều nguyên nhân