Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện lý nhân, tỉnh hà nam

- Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản của hoạt động quản lý trong việc sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn huyện Lý Nhân,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - -

LÊ ĐỨC NHƯỢNG

QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN

TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - -

LÊ ĐỨC NHƯỢNG

QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN

TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:PGS.TS LÊ THỊ ANH VÂN

XÁC NHẬN CỦA XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ CÁN BỘ HƯỚNG DẪN CHẤM LUẬN VĂN

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Học viên cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân, các kết quả nghiên cứu trong luận văn là xác thực và chưa từng được công bố trong kỳ bất công trình nào khác trước đó

Tác giả

Lê Đức Nhượng

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập, nghiên cứu, được sự giúp đỡ tận tình của các thầy

cô giáo, học viên đã hoàn thành luận văn “Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam”

Xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy, cô giáo lãnh đạo trường, lãnh đạo các khoa, phòng, trung tâm của Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, các thầy, cô giáo trong và ngoài Đại học Quốc gia Hà Nội tham gia giảng dạy khóa học đã giúp học viên có những kiến thức để thực hiện luận văn

Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Lê Thị Anh Vân Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ học viên trong thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Xin trân trọng cảm ơn Ủy ban nhân dân huyện Lý Nhân, Phòng Tài chính -

Kế hoạch, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Thống kê huyện Lý Nhân đã giúp đỡ để hoàn thành luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự chỉ dẫn, đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn bè, đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC HÌNH VẼ iv

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1 5

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 5

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 9

1.2.1 Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước 9

1.2.2 Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 15 Chương 2 31

PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 31

2.1 Phương pháp luận 31

2.2 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu 31

2.3 Thiết kế nghiên cứu 32

Chương 3 34

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM 34

3.1 Giới thiệu về huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 34

3.1.1 Điều kiện tự nhiên của huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 34

3.1.2 Tình hình phát triển kinh tế, xã hội của huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 36

3.2 Thực trạng các dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 39

3.3 Thực trạng bộ máy quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 44

3.4 Thực trạng quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 48

3.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 48 3.4.2 Thực trạng thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 58 3.4.3 Thực trạng cấp phát, thanh toán và quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 63 3.4.4 Thực trạng kiểm soát hoạt động quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 72

3.5 Đánh giá quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 75

3.5.1 Đánh giá theo tiêu chí 75 3.5.2 Đánh giá theo nội dung quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước 77

Chương 4 84 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ 84 XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

LÝ NHÂN, TỈNH HÀ NAM 84 4.1 Định hướng hoàn thiện quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước của huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam đến năm 2020 84 4.2 Giải pháp hoàn thiện quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 85

4.2.1 Hoàn thiện bộ máy quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 85 4.2.2 Hoàn thiện kế hoạch sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 88 4.2.3 Hoàn thiện thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 92

4.2.4 Hoàn thiện cấp phát, thanh toán và quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ

bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 94

4.2.5 Hoàn thiện kiểm soát hoạt động quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện 97

4.2.6 Nhóm các giải pháp khác 101

4.3 Một số kiến nghị 102

4.3.1 Kiến nghị với các cơ quan quản lý nhà nước 102

4.3.2 Kiến nghị với Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam 103

4.3.3 Kiến nghị đối với các chủ đầu tư 104

KẾT LUẬN 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 109

i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 BQLDA Ban quản lý dự án

2 CNH-HĐH Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa

ii

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 3.1 Tình hình đất đai của huyện Lý Nhân giai đoạn

2 Bảng 3.2 Tình hình sản xuất của huyện Lý Nhân giai đoạn 2012-2014 37

3 Bảng 3.3 Tình hình lao động của huyện Lý Nhân giai đoạn

4 Bảng 3.4 Tổng hợp một số dự án đầu tư XDCBtừ NSNN tại

5 Bảng 3.5 Cơ cấu cán bộ quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN

6 Bảng 3.6 Lưu đồ xây dựng và thực hiện kế hoạch sử dụng vốn

đầu tư XDCB từ NSNN huyện Lý Nhân 50

7 Bảng 3.7 Kế hoạch sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN huyện

57

10 Bảng 3.10 Kết quả thẩm định phương án sử dụng vốn đầu tư

XDCB từ NSNN huyện Lý Nhân giai đoạn 2010-2015 59

11 Bảng 3.11

Đánh giá thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN huyện Lý Nhân giai đoạn 2010-2015

62

12 Bảng 3.12 Cơ cấu vốn đầu tư XDCB từ NSNN được phê duyệt

quyết toán của huyện Lý Nhân giai đoạn 2010-2015 66

iii

13 Bảng 3.13 Tình hình quyết toán vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN

huyện Lý Nhân giai đoạn 2010-2014 (theo dự án) 70

14 Bảng 3.14 Tình hình quyết toán vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN

huyện Lý Nhân giai đoạn 2010-2014 (theo giá trị) 71

15 Bảng 3.15 Đánh giá cấp phát, thanh toán, quyết toánvốn đầu tƣ

XDCB từ NSNN huyện Lý Nhân giai đoạn 2010-2015 71

16 Bảng 3.16

Tổng hợp các cuộc thanh, kiểm tra, giám sát của các cấp đối với hoạt động quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN trên địa bàn huyện Lý Nhân giai đoạn 2011-2014

74

17 Bảng 3.17 Tiến độ giải ngân vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN huyện

18 Bảng 3.18 Một số tiêu chí phản ánh hiệu quả kinh tế - xã hội của

các dự án đầu tƣ XDCB từ NSNN huyện Lý Nhân 77

iv

DANH MỤC HÌNH VẼ

1 Hình 2.1 Khung lý thuyết nghiên cứu luận văn 32

2 Hình 3.1 Bộ máy quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN huyện Lý Nhân 45

3 Hình 3.2 Tổng hợp số dƣ tạm ứng từ nguồn vốn NSNN cho đầu tƣ

XDCB huyện Lý Nhân giai đoạn 2010-2014 67

4 Hình 4.1 Đề xuất cơ chế phối hợp giữa các bên trong kiểm soát

hoạt động quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN 99

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Vốn đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) là toàn bộ những chi phí để đạt được mục đích đầu tư bao gồm chi phí cho việc khảo sát thiết kế và xây dựng, mua sắm, lắp đặt máy móc thiết bị và các chi phí khác được ghi trong tổng dự toán Nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản bao gồm nguồn vốn trong nước và nguồn vốn nước ngoài, trong đó, nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước (NSNN) là một bộ phận quan trọng của hệ thống vốn đầu tư xây dựng cơ bản của một quốc gia

Vốn đầu tư xây dựng cơ bản đóng vai trò quyết định trong việc tạo ra cơ sở vật chất, kỹ thuật cho xã hội Có vốn đầu tư XDCB, các hoạt động đầu tư XDCB mới có thể diễn ra và việc triển khai các dự án đầu tư xây dựng cơ bản mới có thể giúp làm thay đổi cơ cấu nền kinh tế quốc dân ở mỗi quốc gia khác nhau, từ đó góp phần thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhanh hơn, giúp phát triển kinh tế xã hội hiệu quả hơn

Như vậy, vốn đầu tư XDCB có một vai trò quan trọng và không thể bỏ qua đối với sự phát triển của một quốc gia Vì vậy, khâu quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản là nội dung rất quan trọng, giúp vốn đầu tư XDCB phát huy hết vai trò quan trọng của nó

Nội dung quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản nói chung và quản lý vốn đầu

tư XDCB từ NSNN nói riêng bao gồm: (1) Những yêu cầu đặt ra trong quản lý vốn đầu tư XDCB, (2) Hệ thống căn cứ làm cơ sở cho hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB, (3) Các giá trị dự toán trong dự án đầu tư, (4) quản lý chi phí, tạm ứng và thanh toán khối lượng XDCB hoàn thành và quyết toán vốn đầu tư công trình XDCB hoàn thành

Quản lý vốn đầu tư XDCB giúp nguồn vốn đầu tư XDCB nói chung và nguồn vốn đầu tư XDCB từ NSNN nói riêng được sử dụng đúng mục đích và sử dụng hiệu quả, góp phần thực hiện các dự án đầu tư XDCB đạt kết quả tốt nhất

Là một huyện của tỉnh Hà Nam, nhận thức tầm quan trọng của hoạt động đầu

2

tư XDCB và quản lý vốn đầu tư XDCB, những năm qua, Ban lãnh đạo huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam đã có những quan tâm sâu sắc đến công tác này trên địa bàn huyện Bước đầu, nhờ quản lý tốt hoạt động đầu tư XDCB nói chung và vốn đầu tư XDCB nói riêng trên địa bàn mà bộ mặt của huyện nhà đã có những thay đổi rõ rệt

Hệ thống cơ sở hạ tầng, trang thiết bị kỹ thuật trên địa bàn huyện đã được nâng cấp lên từng ngày, cùng với việc xuất hiện nhiều dự án đầu tư xây dựng cơ bản khác nhau, hướng đến xây dựng cơ sở hạ tầng huyện nhà tốt hơn nữa trong giai đoạn tới

Tuy nhiên, bên cạnh đó, công tác quản lý vốn đầu tư XDCB nói chung và quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN nói riêng tại địa bàn huyện Lý Nhân vẫn gặp phải nhiều hạn chế, xuất phát từ quy trình quản lý vốn chưa thống nhất, đội ngũ nhân sự còn thiếu kiến thức, kỹ năng và các nội dung quản lý vốn đầu tư XDCB chưa được thực hiện hiệu quả Khi đó, việc đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN tại huyện Lý Nhân, tỉnh

Hà Nam trong giai đoạn tới là điều rất cấp thiết và quan trọng

Xuất phát từ nhận thức được tầm quan trọng của công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN đối với sự phát triển của một quốc gia và nhìn vào thực

tế khách quan thực trạng công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, học viên đã mạnh dạn lựa chọn đề tài

“Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện

Lý Nhân, tỉnh Hà Nam” làm đối tượng nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là thông qua việc tìm hiểu và phân tích cơ sở

lý luận và thực trạng công tác quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam trong những năm qua để tiến hành đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn huyện

Để thực hiện mục đích nghiên cứu đó, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

- Xác định khung lý thuyết cho nghiên cứu về quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn

huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản của hoạt động quản lý trong việc sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn

huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam tiếp cận theo quá trình quản lý (Luận văn chỉ nghiên

cứu quản lý vốn đầu tư XDCB đối với các dự án đầu tư sử dụng ngân sách địa phương - ngân sách huyện)

+Về không gian: Địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

+ Về thời gian: Số liệu được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2014; giải pháp được đề xuất đến năm 2020

2010-4 Câu hỏi nghiên cứu

- Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước là gì? Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước có những đặc điểm và vai trò chủ yếu nào?

- Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện là gì? Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện hướng đến những mục tiêu nào?

- Có thể sử dụng những tiêu chí nào để đánh giá quản lý vốn đầu tư xây dựng

cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện?

- Có những nhân tố nào ảnh hưởng đến quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục viết tắt, danh mục bảng biểu, sơ đồ, hình vẽ, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, luận văn được kết cấu gồm 04 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, Cơ sở lý luận và thực tiễn về

quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà

nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân

sách nhà nước trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

5

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH

NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đầu tư XDCB từ Ngân sách nhà nước là yếu tố có vai trò then chốt đối với

sự phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam, đặc biệt là trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa hiện nay Chính vì vậy, vấn đề quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN luôn nhận được sự quan tâm lớn từ phía các cơ quan nhà nước, các nhà trường, các cá nhân Cách tiếp cận vấn đề của các công trình nghiên cứu khá đa dạng, trong đó, có thể kể ra một số công trình như sau:

- Giáo trình Phân tích và Quản lý dự án đầu tư của PGS.TS Thái Bá Cẩn

(2009), Nxb Giáo dục chỉ rõ: đầu tư xây dựng là một ngành sản xuất vật chất quan trọng - sản xuất và tái sản xuất tài sản cố định cho các ngành kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư Hoạt động đầu tư rất rộng và đa dạng, chịu nhiều tác động bởi những đặc điểm sản xuất của ngành, đặc điểm của sản phẩm xây dựng, liên quan đến nhiều ngành và điều kiện tự nhiên Vì vậy, hoạt động đầu tư rất phức tạp, dễ gây ra thất thoát, lãng phí, dẫn đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả đầu tư thấp Do đó, phải nâng cao chất lượng quản lý hoạt động đầu tư và xây dựng Để nâng cao chất lượng quản lý đầu tư và xây dựng, trước hết và quan trọng nhất là quản lý tốt dự án đầu tư

kể từ khi có ý định đầu tư, xác định chủ trương đầu tư, lập dự án đầu tư, quá trình thực hiện đầu tư đến khi kết thúc xây dựng đưa dự án vào khai thác và sử dụng Tuy nhiên, giáo trình đề cập chủ yếu đến các nội dung của công tác phân tích và quản lý

dự án đầu tư, mảng quản lý vốn đầu tư của các dự án không được đề cập sâu

- Giáo trình Kinh tế đầu tư của PGS.TS Nguyễn Bạch Nguyệt, PGS.TS Từ

Quang Phương (đồng chủ biên) (2012), Nxb Đại học Kinh tế quốc dân đã làm rõ các vấn đề cơ bản về đầu tư phát triển, nguồn vốn đầu tư, quản lý và kế hoạch hoá đầu tư, kết quả và hiệu quả của đầu tư phát triển, phương pháp luận về lập dự án

6

đầu tư phát triển, thẩm định dự án đầu tư, bàn luận một số vấn đề về đấu thầu trong các dự án đầu tư, quan hệ quốc tế trong đầu tư Các tác giả chỉ ra rằng, bản chất của nguồn vốn đầu tư là phần tiết kiệm hay tích luỹ mà nền kinh tế có thểhuy động được

để đưa vào quá trình tái sản xuất xã hội Tuy nhiên, xuất phát từ phạm vi, đối tượng của giáo trình là Kinh tế đầu tư nói chung nên quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN chỉ được đề cập ở mức độ rất sơ lược

- Cuốn Cơ sở khoa học dự báo nguồn lực vốn đầu tư cho phát triển kinh tế

của PGS.TS Bùi Tất Thắng, TS Nguyễn Công Mỹ đã làm rõ các vấn đề cơ sở khoa học dự báo nguồn lực vốn đầu tư cho phát triển kinh tế thời kỳ đến năm 2020, dự báo nguồn lực vốn cho đầu tư phát triển kinh tế và kiến nghị các biện pháp huy động vốn đầu tư để phát triển kinh tế Nội dung cơ sở khoa học dự báo nguồn lực vốn đầu tư còn phân tích đánh giá phương án dự báo nguồn vốn đầu tư để phát triển kinh tế trong tương lai Công trình nghiên cứu này của tác giả chỉ đề cập đến các nguồn hình thành vốn đầu tư phát triển cho nền kinh tế (trong đó có vốn đầu tư XDCB), còn nội dung quản lý vốn đầu tư phát triển nói chung, quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN thì chưa được tác giả đề cập trong nghiên cứu

- Theo cuốn Quản lý tài chính trong lĩnh vực đầu tư xây dựng của PGS.TS

Thái Bá Cẩn, lãng phí, thất thoát, tiêu cực trong hoạt động kinh tế, xã hội đang là vấn đề thời sự nóng bỏng được cả xã hội quan tâm Hàng năm, NSNN dành trên 30% chi NSNN cho lĩnh vực đầu tư xây dựng Do vậy, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, thất thoát, tiêu cực, là biện pháp hữu hiệu để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư từ NSNN Trong thực tế, việc quản lý sử dụng vốn đầu tư, đặc biệt vốn đầu tư từ NSNN đã và đang xảy ra hiện tượng thất thoát, lãng phí, tiêu cực Trong nhiều năm qua cũng như hiện nay, không ít ý kiến cho rằng thất thoát lãng phí vốn đầu tư trong hoạt động xây dựng khoảng 30% Nội dung cuốn sách đã làm rõ được những đặc trưng cơ bản của hoạt động đầu tư xây dựng, chi phí xây dựng, cơ chế quản lý đầu tư xây dựng, các giải pháp và cơ chế quản lý tài chính nhằm ngăn ngừa thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng ở tất cả các khâu của chương trình đầu tư xây dựng Tuy nhiên, công trình nghiên cứu của tác giả lại thiên hướng nghiên cứu

7

hoạt động quản lý dự án đầu tư theo các giai đoạn trong chu trình dự án; công tác quản lý vốn chỉ được đề cập một phần trong nội dung các biện pháp chống thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng

- Cuốn Thẩm định dự án đầu tư khu vực công của tác giả Nguyễn Hồng

Thắng gồm 12 chương, đề cập đến các vấn đề: Tổng quan về thẩm định dự án đầu

tư khu vực công; Khuôn khổ phân tích kinh tế; Phân tích dòng tiền tài chính; Đánh giá hiệu quả tài chính; Ảnh hưởng của lạm phát trong phân tích tài chính; Phân tích kinh tế trong một thị trường chưa biến dạng; Phân tích kinh tế trong một thị trường biến dạng; Phân tích chi phí - lợi ích; Chi phí cơ hội kinh tế của vốn công; Chi phí

cơ hội kinh tế của lao động; Quản trị rủi ro của dự án; Thực hành thẩm định dự án Công trình này được luận văn tham khảo trong khi xây dựng các tiêu chí đánh giá quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN và nội dung thứ hai của công tác quản lý Tuy nhiên, công trình này không nghiên cứu một cách đầy đủ các nội dung quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN mà chỉ nghiên cứu mảng thẩm định dự án đầu tư khu vực công (các dự án sử dụng ngân sách nhà nước)

- Đề tài VKT 11.03.2004, Viện Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh: Hiệu quả sử

dụng vốn đầu tư từ NSNN thành phố Hồ Chí Minh hiện trạng và giải pháp của TS

Lê Vinh Danh (2004), có mục tiêu nghiên cứu là phân tích hiện trạng sử dụng vốn đầu tư từ NSNN thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1993-2002; Đánh giá thực trạng hiệu quả sử dụng vốn đầu tư từ NSNN thành phố Hồ Chí Minh; Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư từ NSNN thành phố Hồ Chí Minh;

Từ những thông tin trong quá trình phân tích, xây dựng một chương trình phần mềm giúp các nhà quản lý dự án, Sở Kế hoạch và Đầu tư, các cơ quan chức năng có liên quan của thành phố có thể thẩm định sơ bộ mức độ hiệu quả quản lý dự án đầu

tư bằng tiền Nhà nước thành phố Hồ Chí Minh hiệu quả đến đâu trong mỗi giai đoạn quản lý Tuy nhiên, đề tài mới chỉ sử dụng các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động sử dụng vốn đầu tư từ NSNN, chưa đi sâu vào các nội dung quản lý vốn

- Luận án tiến sĩ: Giải pháp tài chính nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư

XDCB từ NSNN trên địa bàn tỉnh Nghệ An của tác giả Phan Thanh Mão (2003) có

8

đối tượng nghiên cứu là vấn đề chi ngân sách và hiệu quả đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN Công trình này tập trung vào khía cạnh tài chính của đầu tư XDCB từ NSNN, giải pháp trọng tâm là hoàn thiện chính sách, chế độ, quy trình nghiệp vụ tín dụng đầu tư phát triển Tuy nhiên, trong luận án tác giả chỉ tập trung nghiên cứu khía cạnh hiệu quả kinh tế - tài chính của hoạt động sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN, chưa đề cập đến khía cạnh hiệu quả kinh tế - xã hội của hoạt động sử dụng vốn này Do tính đặc thù của đầu tư XDCB nên hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN bao hàm cả hai khái cạnh hiệu quả trên Luận văn sẽ tiếp thu kết quả đạt được của luận án và bổ sung một cách phù hợp

- Luận án tiến sĩ: Huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển kinh tế thành

phố Đà Nẵng - Thực trạng và giải pháp của tác giả Nguyễn Đẩu (2005) có đối

tượng nghiên cứu là quá trình huy động, sử dụng có hiệu quả vốn tài chính là nguồn vốn đầu tư chủ yếu và quan trọng nhất cho đầu tư phát triển kinh tế Nguồn vốn này còn trực tiếp tạo năng lực cho việc giải quyết vấn đề xã hội: giáo dục, y tế, việc làm, xoá đói giảm nghèo , trong một số trường hợp cần thiết, luận án đề cập đến khía cạnh của sự phát triển kinh tế - xã hội nhưng không đi sâu vào lĩnh vực xã hội khác; Luận án có giá trị tham khảo tốt về kinh nghiệm huy động vốn cho đầu tư phát triển đối với điều kiện một thành phố trực thuộc trung ương Tuy nhiên, luận án nghiên cứu thiên hướng về hoạt động huy động vốn cho đầu tư phát triển, hoạt động sử dụng vốn chỉ được đánh giá thông qua một số tiêu chí; nội dung quản lý vốn đầu tư phát triển của địa phương chưa rõ ràng

- Luận án tiến sĩ: Đổi mới cơ chế quản lý sử dụng vốn đầu tư XDCB của nhà

nước của tác giả Trần Văn Hồng (2002) đã làm rõ những nội dung cơ bản về vốn

đầu tư xây dựng và quản lý sử dụng vốn đầu tư xây dựng từ các nguồn khác nhau của nhà nước, đặc biệt làm rõ cơ chế quản lý nguồn vốn này trong tất cả các khâu của quá trình đầu tư xây dựng từ khâu lập kế hoạch đầu tư xây dựng đến thẩm định, thực hiện, nghiệm thu quyết toán vốn Các giải pháp đổi mới các khâu trong chu trình dự án đầu tư xây dựng có ý nghĩa tham khảo tốt Như vậy, luận án cũng tiếp cận nghiên cứu công tác quản lý sử dụng vốn đầu tư XDCB theo chu trình dự án (cơ

9

chế quản lý), chưa làm rõ tính đặc thù của hoạt động quản lý vốn

- Luận án tiến sĩ: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư

XDCB tập trung từ NSNN do thành phố Hà Nội quản lý của tác giả Cấn Quang

Tuấn (2009) đã tập trung hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tư phát triển, trong đó có vốn đầu tư XDCB thuộc NSNN; Đánh giá khái quát thực trạng quản lý sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN do thành phố Hà Nội quản lý từ năm

2001 - 2005 Đề xuất các giải pháp với mong muốn nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN do thành phố Hà Nội quản lý Tuy nhiên, luận án chỉ tập trung đưa ra và phân tích một số nhóm tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu

tư XDCB từ NSNN, không đi sâu nghiên cứu công tác quản lý vốn

- v.v…

Như vậy tính đến thời điểm hiện nay thì đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN các cấp Mỗi công trình nghiên cứu đều có những đóng góp hết sức tích cực vào việc tìm ra những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý này ở các địa phương nghiên cứu Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN tiếp cận theo nội dung quản lý nói chung và trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

nói riêng Chính vì vậy, đề tài “Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam” được xây dựng trên cơ sở tiếp thu, kế thừa kết quả đã

đạt được của các công trình nghiên cứu đã có, đồng thời có sự phát triển, điều chỉnh để phù hợp với điều kiện nghiên cứu tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

1.2.1 Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước

1.2.1.1 Khái niệm vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước

Xây dựng cơ bản là những hoạt động với chức năng tạo ra tài sản cố định

cho nền kinh tế thông qua các hình thức xây dựng mới, mở rộng, hiện đại hoá hoặc khôi phục các tài sản cố định Xây dựng cơ bản là hoạt động cụ thể tạo ra các tài sản

cố định (khảo sát, thiết kế, xây dựng, lắp đặt máy móc thiết bị), kết quả của các hoạt

10

động XDCB là các tài sản cố định, với năng lực sản xuất phục vụ nhất định

Đầu tư xây dựng cơ bản trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu

tư phát triển, đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh

tế Do vậy đầu tư XDCB là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng Đầu

tư XDCB là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhằm thu được lợi ích với nhiều hình thức khác nhau Đặc trưng của XDCB là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt có những đặc điểm riêng khác với những ngành sản xuất vật chất khác Sản phẩm xây dựng cũng có đặc điểm riêng, khác với sản phẩm hàng hoá của các ngành sản xuất vật chất khác và vốn đầu

tư XDCB cũng có những đặc trưng riêng khác với vốn kinh doanh của các ngành khác Đầu tư XDCB trong nền kinh tế quốc dân được thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định

Theo Bách khoa toàn thư Việt Nam thì từ “vốn” được sử dụng với nhiều nghĩa khác nhau, nên có nhiều hình thức vốn khác nhau Trước hết, vốn được xem

là toàn bộ những yếu tố được sử dụng vào việc sản xuất ra các của cải; Vốn tạo nên

sự đóng góp quan trọng đối với sự tăng trưởng của nền kinh tế

Vốn đầu tư cùng với lao động và đất đai là một trong những yếu tố đầu vào

cơ bản của mọi quá trình sản xuất Lý thuyết kinh tế hiện đại ngày nay đề cập vốn đầu tư theo quan điểm rộng hơn, đầy đủ hơn, bao gồm cả đầu tư để nâng cao tri thức, thậm chí bao gồm cả đầu tư để tạo ra nền tảng, tiêu chuẩn đạo đức xã hội, môi trường kinh doanh (nguồn vốn xã hội) cũng là những đầu tư quan trọng của quá trình sản xuất Theo Luật Đầu tư của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam số 67/2014/QH13 ngày 26 tháng 11 năm 2014, thì “Vốn đầu tư là tiền và

tài sản khác để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh”

Theo điều 5 Điều lệ quản lý XDCB kèm theo Nghị định 385-HĐBT ngày

07/11/1990 thì: “Vốn đầu tư XDCB là toàn bộ chi phí để đạt được mục đích đầu tư, bao

gồm chi phí cho việc khảo sát, quy hoạch xây dựng, chuẩn bị đầu tư, chi phí về thiết kế và

11

xây dựng, chi phí mua sắm và lắp đặt thiết bị và các chi phí khác ghi trong tổng dự toán”

Như vậy, vốn đầu tư xây dựng cơ bản gồm vốn đầu tư xây lắp; vốn đầu tư mua sắm thiết bị và vốn đầu tư cơ bản khác

- Vốn đầu tư xây lắp (vốn xây lắp) là phần vốn đầu tư cơ bản dành cho xây dựng và lắp đặt thiết bị, máy móc, bao gồm vốn đầu tư dành cho xây dựng mới, mở rộng và xây dựng lại nhà cửa, vật kiến trúc; vốn đầu tư để lắp đặt thiết bị, máy móc

- Vốn đầu tư mua sắm thiết bị (vốn thiết bị) là phần vốn đầu tư cơ bản dành cho việc mua sắm thiết bị, máy móc, công cụ, khí cụ, súc vật, cây con đủ tiêu chuẩn

là tài sản cố định bao gồm cả chi phí vận chuyển, bốc dỡ và chi phí kiểm tra, sửa chữa thiết bị máy móc trước khi lắp đặt Đối với các trang thiết bị chưa đủ là tài sản

cố định nhưng có trong dự toán của công trình hay hạng mục công trình để trang bị lần đầu của các công trình xây dựng thì giá trị mua sắm cũng được tính vào vốn đầu

tư mua sắm thiết bị

- Vốn đầu tư cơ bản khác là phần vốn đầu tư cơ bản dùng để giải phóng mặt bằng xây dựng, đền bù hoa màu và tài sản của nhân dân, chi phí cho bộ máy quản lý

dự án, chi phí cho xây dựng công trình tạm loại lớn…

Cơ chế huy động, quản lý, sử dụng, hoàn trả vốn đầu tư XDCB:

Nguồn vốn đầu tư XDCB có thể tóm tắt bởi biểu thức sau:

S = STN + SNN = (S1 +S2) + (S3 + S4 + S5)

Trong đó:

S = Tổng lượng vốn có thể huy động

STN = Nguồn vốn trong nước

+S1 = Nguồn vốn đầu tư của Chính Phủ

+S2 = Nguồn vốn đầu tư của tư nhân

SNN = Nguồn vốn nước ngoài

+S3 = Viện trợ hoàn lại của Chính Phủ và phi Chính Phủ

+S4 = Nguồn vốn vay của tư nhân của quốc gia khác

+S5 = Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thông qua hình thức 100% vốn nước ngoài, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh

12

Nhu cầu vốn đầu tư XDCB là rất lớn, cần có cơ chế để giải quyết nguồn huy động vốn trong điều kiện nền kinh tế còn thiếu vốn đầu tư Phải kết hợp huy động vốn từ các nguồn vốn ngoài nước Tự do hoá việc giao lưu các nguồn vốn trong quá trình đầu tư XDCB, kích thích sự hình thành thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán Đối với cơ chế quản lý vốn đầu tư XDCB cần phải kiểm soát quá trình đầu tư XDCB bằng pháp luật Hoàn chỉnh các cơ chế về vay vốn đầu tư, sử dụng vốn đầu tư, trả nợ và thu hồi vốn đầu tư Trong việc giao vốn và bảo toàn vốn đầu tư cần giải quyết việc bảo toàn và phát triển vốn dưới cả hai hình thức giá trị lẫn hiện vật, phải gắn chế độ khấu hao nhanh để đẩy nhanh tốc độ đổi mới kỹ thuật

và công nghệ

Trong cơ chế huy động và quản lý các nguồn vốn đầu tư XDCB cần làm rõ những định hướng đầu tư chủ yếu theo từng loại nguồn vốn, đồng thời đề ra các định chế thu hồi vốn, quy rõ trách nhiệm cho các chủ đầu tư cũng như các cơ quan quản lý Nhà nước và Ngân hàng trong vấn đề cấp phát và thanh toán nguồn vốn đầu

tư, mối quan hệ giữa các tổ chức tài chính và ngân hàng với chủ đầu tư

1.2.1.2 Vai trò của vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước

Nền kinh tế một địa phương (huyện) là một bộ phận cấu thành của nền kinh

tế cả nước Do đó, vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước huyện có vai trò đối với kinh tế địa phương nói riêng, kinh tế của cả nước nói chung Vai trò của nó xuất phát từ vai trò của đầu tư XDCB đối với nền kinh tế:

-Vốn đầu tư XDCB từ NSNN góp phần quan trọng vào việc xây dựng và phát

triển cơ sở vật chất kỹ thuật, hình thành kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội như giao

thông, thuỷ lợi, điện, trường học, trạm y tế… Thông qua việc duy trì và phát triển hoạt động đầu tư XDCB, vốn đầu tư XDCB từ NSNN góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế quốc dân, tái tạo và tăng cường năng lực sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng thu nhập quốc dân và tổng sản phẩm xã hội

- Vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện có tác động làm tăng năng lực sản

xuất của nền kinh tế địa phương và góp phần tăng năng lực sản xuất của của nền

kinh tế cả nước, tăng tổng cung của nền kinh tế trong dài hạn Vốn NSNN sử dụng

13

cho đầu tư phát triển của chính quyền huyện thường được tập trung cho các công trình lớn như đường sá, cầu cống, các công trình thuỷ lợi, trồng rừng, Các công trình này khi được đưa vào sử dụng sẽ có tác động làm tăng năng suất lao động của địa phương, tăng năng lực sản xuất của nền kinh tếđịa phương

- Vốn đầu tư XDCB từ NSNN có vai trò định hướng các hoạt động đầu tư

trong nền kinh tế Việc Nhà nước bỏ vốn đầu tư vào kết cấu hạ tầng và các ngành,

lĩnh vực có tính chiến lược góp phần định hướng cho hoạt động của nền kinh tế, kích thích các chủ thể kinh tế, các lực lượng trong xã hội đầu tư phát triển sản xuất - kinh doanh, tham gia liên kết và hợp tác trong xây dựng hạ tầng và phát triển kinh

tế - xã hội Trên thực tế, gắn với việc phát triển hệ thống điện, đường giao thông là

sự phát triển mạnh mẽ các khu công nghiệp, thương mại, các cơ sở kinh doanh và khu dân cư

-Vốn đầu tư XDCB từ NSNN có tác động thu hút đầu tư từ các địa phương

khác và từ nước ngoài Các công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật ở địa phương,

thường được đầu tư xây dựng từ vốn ngân sách nhà nước, tạo ra một hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật tốt tại địa phương Hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật tốt có tác động thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài, tạo việc làm và kích thích tăng trưởng kinh tế tại địa phương

- Vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện có tác động cải cách cơ cấu ngành

Vốn từ NSNN được sử dụng đầu tư phát triển có tác động lan tỏa, kích thích các ngành nghề khác phát triển như dịch vụ sản xuất, dịch vụ tiêu dùng,… Vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện được sử dụng đầu tư tại địa phương nhằm khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương, có tác động tích cực đối với phát triển kinh tế địa phương và kinh tế cả nước trong dài hạn

-Vốn đầu tư XDCB từ NSNN có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các

vấn đề xã hội như xoá đói, giảm nghèo, phát triển vùng sâu, vùng xa Thông qua

việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, các cơ sở sản xuất - kinh doanh và các công trình văn hoá, xã hội góp phần quan trọng vào việc giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ở nông thôn,

14

vùng sâu, vùng xa

1.2.1.3 Đặc điểm của vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước

- Vốn đầu tư XDCB từ ngân sách gắn với hoạt động NSNN nói chung và hoạt động chi NSNN nói riêng, gắn với quản lý và sử dụng vốn theo phân cấp về chi NSNN cho đầu tư phát triển Do đó, việc hình thành, phân phối, sử dụng và thanh quyết toán nguồn vốn này được thực hiện chặt chẽ, theo luật định, được Quốc hội phê chuẩn và các cấp chính quyền phê duyệt hàng năm

- Vốn đầu tư XDCB từ NSNN được sử dụng chủ yếu để đầu tư cho các công trình, dự án quy mô lớn và thời gian thu hồi dài, thậm chí không thể thu hồi được

Do đó, việc đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn vốn mang tính toàn diện, trên cơ sở đánh giá tác động cả về kinh tế và xã hội

- Vốn đầu tư XDCB từ NSNN gắn với các quy trình đầu tư và dự án, chương trình đầu tư rất chặt chẽ từ khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện dự án đến khâu kết thúc đầu tư, nghiệm thu dự án và đưa vào sử dụng Việc sử dụng nguồn vốn này gắn với quá trình thực hiện và quản lý dự án đầu tư với các khâu liên hoàn với nhau từ khâu quy hoạch, khảo sát thiết kế, chuẩn bị đầu tư, thực hiện dự án, kết thúc dự án Các

dự án này có thể được hình thành dưới nhiều hình thức như:

+ Các dự án về điều tra, khảo sát để lập quy hoạch như các dự án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội vùng, lãnh thổ, ngành, quy hoạch xây dựng đô thị

và nông thôn, quy hoạch ngành được Chính phủ cho phép

+ Dự án đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội như đường giao thông, mạng lưới điện, hệ thống cấp nước v.v…

+ Dự án cho vay của Chính phủ để đầu tư phát triển một số ngành nghề, lĩnh vực hay sản phẩm

+ Dự án hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực cần có sự tham gia của Nhà nước theo quy định của pháp luật

- Vốn đầu tư XDCB từ NSNN rất đa dạng: Căn cứ tính chất, nội dung, đặc điểm của từng giai đoạn trong quá trình đầu tư XDCB mà người ta phân thành các loại vốn như: vốn để thực hiện các dự án quy hoạch, vốn để chuẩn bị đầu tư, vốn

- Chủ thể sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN rất đa dạng, bao gồm cả các

cơ quan nhà nước và các tổ chức ngoài nhà nước, nhưng trong đó đối tượng sử dụng nguồn vốn này chủ yếu vẫn là các tổ chức nhà nước

1.2.2 Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

1.2.2.1 Khái niệm quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN là tổng thể các biện pháp, công cụ, cách thức mà nhà nước tác động vào quá trình hình thành (huy động), phân phối (cấp phát) và sử dụng vốn từ NSNN để đạt các mục tiêu kinh tế - xã hội đề ra trong từng giai đoạn

Ở địa phương, mà cụ thể là ở cấp huyện, khái niệm quản lý vốn đầu tư

XDCB từ NSNN được khái quát như sau: Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện là việc chính quyền cấp huyện sử dụng tổng thể các biện pháp, công cụ tác

động vào quá trình phân bổ và sử dụng vốn từ NSNN cho đầu tư XDCB nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ nhất định

Theo đó, chủ thể và đối tượng của quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện như sau:

- Chủ thể quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện bao gồm các cơ

quan chính quyền cấp huyện, các cơ quan chức năng được phân cấp quản lý vốn đầu tư từ NSNN Mỗi cơ quan chức năng thực hiện quản lý ở từng khâu trong quy trình quản lý vốn:

+ Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện chịu trách nhiệm quản lý khâu phân bổ

16

kế hoạch vốn; quản lý điều hành nguồn vốn và quyết toán vốn đầu tư

+ KBNN huyện quản lý kiểm soát thanh toán, hạch toán kế toán vốn đầu tư XDCB từ NSNN

+ Chủ đầu tư có chức năng quản lý sử dụng vốn đúng nguyên tắc, đúng mục đích sử dụng vốn và đúng định mức

- Đối tượng quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện là vốn đầu tư

XDCB từ NSNN cấp huyện, là nguồn vốn được cấp phát theo kế hoạch NSNN với quy trình rất chặt chẽ gồm nhiều khâu: xây dựng cơ chế chính sách, xây dựng kế hoạch, xây dựng dự toán, định mức tiêu chuẩn, chế độ kiểm tra báo cáo, phân bổ dự

án năm, phân bổ hạn mức kinh phí hàng quý có chia ra tháng, thực hiện tập trung nguồn thu, cấp phát, hạch toán kế toán thu chi NSNN, báo cáo quyết toán

1.2.2.2 Mục tiêu và tiêu chí đánh giá quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

a) Mục tiêu quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Mục tiêu tổng quát của quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện là bảo đảm hiệu quả đầu tư từ NSNN cấp huyện trong lĩnh vực XDCB, từ đó, góp phần quan trọng vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, ngành, vùng lãnh thổ; góp phần đảm bảo an ninh, quốc phòng Mục tiêu tổng quát này có thể diễn giải cụ thể như sau:

- Đảm bảo nguồn vốn NSNN được sử dụng hiệu quả: Quản lý vốn đầu tư

XDCB từ NSNN cấp huyện nhằm đảm bảo nguồn vốn NSNN được sử dụng một cách khoa học, đúng nguyên tắc, đúng tiêu chuẩn, chế độ theo quy định của Nhà nước Các công trình XDCB luôn được đầu tư theo dự án để đảm bảo hiệu quả đầu

tư, khi đó, việc sử dụng nguồn vốn NSNN cho các dự án đầu tư này cũng cần được xây dựng kế hoạch rõ ràng, được thẩm định và phê duyệt của các cơ quan có thẩm quyền Chính vì vậy, nguồn vốn NSNN sẽ được sử dụng một cách bài bản và hiệu quả hơn

- Đảm bảo sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước với các chủ đầu

17

tư: Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện đảm bảo sự phối hợp nhịp

nhàng, linh hoạt, hiệu quả giữa các cơ quan quản lý với chủ đầu tư trong việc cấp phát, thanh toán, quyết toán và sử dụng nguồn vốn NSNN trên địa bàn huyện

- Chống thất thoát, lãng phí vốn trong quá trình sử dụng: Quản lý vốn đầu tư

XDCB từ NSNN cấp huyện đảm bảo giúp phát hiện, xử lý, điều chỉnh những hành

vi vi phạm pháp luật trong quá trình cấp phát, sử dụng vốn, hạn chế thất thoát, lãng phí nguồn vốn NSNN dành cho lĩnh vực XDCB trên địa bàn huyện

b) Tiêu chí đánh giá quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Do tính đặc thù của XDCB nên việc đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn vốn mang tính toàn diện, trên cơ sở đánh giá tác động cả về kinh tế và xã hội Khi đưa ra quyết định cho mỗi dự án đầu tư cần xem xét hiệu quả với một cách nhìn toàn diện, xem xét hiệu quả kinh tế đi đôi với hiệu quả xã hội, kết hợp lợi ích trước mắt với lợi ích lâu dài, lợi ích cục bộ của từng bộ phận với lợi ích tổng thể của toàn xã hội Tính sinh lợi của hầu hết các dự án đầu tư XDCB thể hiện trước hết ở hiệu quả xã hội của vốn, sau đó thể hiện ở các chỉ tiêu hiệu quả là lợi ích xã hội thu được phải lớn hơn chi phí vốn đầu tư bỏ ra

- Nhóm tiêu chí phản ánh hiệu quả kinh tế - tài chính:

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư XDCB từ NSNN: Tiến độ giải ngân được tính bằng tỷ số vốn đã giải ngân trong tổng số vốn kế hoạch được giao hàng năm, thường được tính theo tỷ lệ % và được xác định bằng công thức:

Chỉ tiêu này phản ánh kết quả giải ngân nguồn vốn đầu tư XDCB từ NSNN của huyện một thời điểm Chỉ số này cũng phản ánh tổng hợp nhiều yếu tố, công đoạn, nhiều chủ thể liên quan mà kết quả cuối cùng thể hiện ở khối lượng XDCB và sản phẩm XDCB hoàn thành được giải ngân

Chỉ số này có ưu điểm là cách lấy số liệu thống kê tính toán đơn giản, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, bảo đảm tính trung thực cao, có thể so sánh với nhau trong

18

toàn quốc hoặc trong một địa phương, một ngành Cũng có thể dùng để phân tích,

so sánh hoạt động kinh tế trong một thời kỳ hoặc nhiều thời kỳ với nhau Tuy nhiên, chỉ tiêu này có hạn chế, nó phù hợp việc việc đánh giá tổng hợp ở các địa phương, ngành nhưng không phù hợp với từng cơ quan đơn vị tham gia một mảng công việc trong dự án XDCB sử dụng vốn từ NSNN

- Nhóm tiêu chí phản ánh hiệu quả kinh tế - xã hội, bao gồm:

+ Số lượng lao động có việc làm từ các dự án đầu tư XDCB trên địa bàn huyện: Việc triển khai các dự án đầu tư XDCB sẽ sử dụng một phần lao động trên địa bàn huyện, do đó, huyện cần có các chính sách, thỏa thuận hợp lý với các chủ đầu tư để họ sử dụng tối đa lực lượng lao động trên địa bàn huyện

+ Số lượng các công trình XDCB hoàn thành và đưa vào khai thác: Việc đánh giá tiêu chí này cần có sự so sánh với kế hoạch tiến độ thực hiện các dự án đầu

tư XDCB từ NSNN

+ Tác động lan tỏa đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân, tổ chức, doanh nghiệp trên địa bàn huyện

1.2.2.3 Bộ máy quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Ở mỗi quốc gia, bộ máy quản lý này được tổ chức theo cơ cấu khác nhau, chức năng mỗi bộ phận, mỗi khâu được quy định cụ thể Đồng thời trong bộ máy quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện, cơ chế phối hợp giữa các bộ phận cũng được quy định rõ để đảm bảo sự vận hành của bộ máy, thực hiện được mục tiêu quản lý vốn một cách có hiệu quả

Trong đó, ở cấp Trung ương, Chính phủ với các Bộ chức năng là cơ quan trực tiếp quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN của quốc gia Ở địa phương (huyện),

Ủy ban nhân dân các cấp trực tiếp quản lý vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước theo quy định phân cấp quản lý

Xét riêng đối với cấp huyện, bộ máy quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN bao gồm các cơ quan, đơn vị sau:

- HĐND, UBND huyện;

- Kho bạc nhà nước huyện;

- Ban quản lý dự án và nhà thầu

1.2.2.4 Nội dung quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN là một vấn đề nằm trong nội dung quản

lý thu chi NSNN Tuy nhiên, do tính chất đặc thù phức tạp của quá trình XDCB (quyết định đến tính chất quản lý vốn) nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu những nội dung trọng tâm sau:

a) Xây dựng kế hoạch sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Xây dựng kế hoạch sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN là một trong những nội dung cơ bản trong việc quản lý vốn, là công việc khởi đầu có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ các khâu của quá trình quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN Vốn đầu tư XDCB từ NSNN luôn đồng hành với các dự án đầu tư, do đó, việc xây dựng kế hoạch sử dụng vốn cũng được gắn với xây dựng dự án và phê duyệt các dự án đầu

tư XDCB Các dự án đầu tư XDCB được xây dựng và lựa chọn trên cơ sở kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu thực tiễn của huyện Các dự án đầu tư để được duyệt cấp vốn cần phải có đủ các điều kiện theo luật định Sau khi danh mục dự án đầu tư XDCB từ NSNN được phê duyệt, cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện) sẽ tiến hành lập kế hoạch vốn đầu tư

Trong việc lập kế hoạch vốn, thường người ta chia thành: kế hoạch dài hạn,

kế hoạch trung hạn và kế hoạch ngắn hạn Kế hoạch dài hạn (thường là 10 năm) cung cấp tầm nhìn khái quát nhu cầu vốn trong thời gian dài để có thể chuẩn bị tốt hơn nhưng thường gặp nhiều biến đổi trong khi thực hiện Kế hoạch trung hạn (thường là 5 năm) sẽ giúp các nhà quản lý và các đơn vị thực hiện biết được nhu cầu vốn là bao nhiêu để tập trung đẩy mạnh thực hiện tiến độ các dự án, tránh tình trạng cứ phê duyệt dự án trước rồi mới lo nguồn sau, khiến nhiều dự án bị dang dở

20

Có thể nói kế hoạch trung hạn là kế hoạch có thời hạn tốt nhất để giúp cho quản lý vốn đầu tư chủ động và có hiệu quả hơn Kế hoạch ngắn hạn (thường là từng năm) được lập trên cơ sở kế hoạch trung hạn, cho biết việc đầu tư vốn sẽ được thực hiện như thế nào trong năm ngân sách

Nội dung kế hoạch sử dụng vốn đầu tư bao gồm: tổng mức đầu tư của các dự

án đầu tư XDCB từ NSNN; phương án cấp vốn theo tiến độ và phân tích đánh giá hiệu quả kinh tế - tài chính, hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án

Việc xây dựng kế hoạch sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN căn cứ vào việc phân cấp giữa các cấp ngân sách, khả năng cân đối nguồn thu của địa phương

và các nguồn khác trong từng giai đoạn, phù hợp với chu kỳ tài khóa Kế hoạch sử dụng ngân sách phải được đưa vào dự toán ngân sách để trình cơ quan nhà nước cấp cao hơn thẩm định và phê duyệt Trường hợp kế hoạch sử dụng vốn đầu tư XDCB không đúng quy định, không đủ thủ tục thì cơ quan tài chính cấp trên (Sở Tài chính tỉnh) có văn bản đề nghị điều chỉnh lại

Sau khi cơ quan tài chính thẩm tra chấp nhận, UBND huyện giao chỉ tiêu kế hoạch cho các chủ đầu tư để thực hiện Đồng thời gửi KBNN nơi dự án mở tài khoản để theo dõi làm căn cứ kiểm soát thanh toán vốn

Trong quá trình thực hiện dự án thường có những khó khăn vướng mắc do khách quan hoặc chủ quan ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và mục tiêu đầu tư của

dự án Việc rà soát điều chỉnh được tiến hành theo thẩm quyền (thường là định kỳ)

để bổ sung điều chỉnh kế hoạch, chuyển vốn các dự án không thực hiện được sang các dự án thực hiện nhanh… Bảo đảm đẩy nhanh tiến độ giải ngân mang lại hiệu quả cao trong quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN

b) Thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN là một khâu rất quan trọng trong quản lý vốn, có vai trò lớn trong việc đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn Sau khi giao kế hoạch vốn, các dự án được duyệt cấp vốn phải được thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn nhằm đảm bảo hiệu quả tối đa của đầu tư

21

Đối với thẩm định tính khả thi của phương án đầu tư XDCB từ NSNN, phải nghiên cứu, phân tích, đánh giá, lực chọn hình thức đầu tư phù hợp nhất, hiệu quả nhất, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm, trọng điểm, gây thất thoát lãng phí vốn NSNN Cụ thể là:

- Xem xét, nghiên cứu các điều kiện thuận lợi, khó khăn ảnh hưởng đến dự

án đầu tư XDCB

- Dự kiến quy mô đầu tư (diện tích xây dựng, công suất, v.v…) các hạng mục công trình của dự án; thời gian thi công, địa điểm xây dựng công trình và nhu cầu sử dụng đất

- Phân tích, lựa chọn sơ bộ về công nghệ, thông số kỹ thuật; các điều kiện cung cấp vật tư, thiết bị, nguyên vật liệu, dịch vụ, hạ tầng kỹ thuật; phương án bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư (nếu có); các ảnh hưởng của dự án tới môi trường sinh thái, phòng chống cháy nổ, an ninh quốc phòng, v.v…

- Lựa chọn hình thức đầu tư, xác định sơ bộ tổng mức đầu tư, thời gian thực hiện dự án, phương án sử dụng vốn theo tiến độ và hiệu quả kinh tế, xã hội của dự

án đầu tư

Trong giai đoạn này, các cơ quan chuyên môn của huyện có nhiệm vụ tham mưu cho UBND huyện ra quyết định phê duyệt chủ trương, nhiệm vụ, quy mô và phân bổ nguồn vốn đầu tư cho các cơ quan, đơn vị theo phân cấp Các cơ quan có thẩm quyền thẩm định tính khả thi đối với phương án sử dụng vốn NSNN đối với các dự án đầu tư XDCB thuộc huyện quản lý với mục tiêu dự án sau khi được đầu

tư mang lại hiệu quả cao với chi phí thấp nhất

c) Cấp phát, thanh toán và quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

- Cấp phát, thanh toán vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện:

Sau khi vốn đầu tư XDCB được giao, dự toán được phân bổ, thì khâu tiếp theo là cấp phát vốn, thanh toán vốn Cấp phát, thanh toán vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện là việc chủ đầu tư dùng nguồn tiền chủ động trang trải các loại chi phí liên quan đến dự án đầu tư XDCB theo đúng đối tượng, mục đích và tuân

22

thủ nguyên tắc của Luật NSNN, các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Kho bạc nhà nước Trung ương, các bộ ngành liên quan và các cấp chính quyền có thẩm quyền Chủ đầu tư cân đối sắp xếp nguồn vốn trong kế hoạch chi trả cho các khối lượng công việc hoàn thành nghiệm thu

Thanh toán tạm ứng và thu hồi tạm ứng vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện

là việc chủ đầu tư được cấp có thẩm quyền cho phép triển khai thực hiện dự án sau khi nhà thầu đã ký hợp đồng với chủ đầu tư và được ghi kế hoạch vốn theo năm kế hoạch, sau khi có đủ hồ sơ cần thiết theo quy định gửi Kho bạc nhà nước huyện Kho bạc nhà nước huyện làm nhiệm vụ cấp tạm ứng vốn đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho chủ đầu

tư về vốn thanh toán tạm ứng cho các nhà thầu theo các hợp đồng kinh tế đã ký kết Mức vốn thanh toán tạm ứng không vượt kế hoạch vốn hàng năm bố trí cho dự án, gói thầu Vốn tạm ứng được thu hồi qua các lần thanh toán khối lượng hoàn thành của hợp đồng, mức thu hồi từng lần do chủ đầu tư thống nhất với nhà thầu và quy định cụ thể trong hợp đồng Chủ đầu tư và nhà thầu có trách nhiệm hoàn trả thanh toán vốn tạm ứng theo quy định, theo hợp đồng và thực tế các chi phí đã bỏ ra

Cấp phát thanh toán khối lượng xây dựng cơ bản hoàn thành Chủ đầu tư cùng các nhà thầu căn cứ vào mức độ khối lượng công việc hoàn thành, tiến độ thực hiện hợp đồng và khả năng nguồn vốn được ghi trong kế hoạch, tiến hành nghiệm thu KBNN căn cứ vào các loại hồ sơ được gửi tới và mức độ vốn được cơ quan tài chính thông báo, tiến hành kiểm tra, kiểm soát và cấp phát vốn thanh toán cho khối lượng hoàn thành Việc thanh toán hợp đồng phải phù hợp với loại hợp đồng, giá hợp đồng và các điều kiện ghi trong hợp đồng Đối với các công việc của dự án được thực hiện không thông qua hợp đồng xây dựng (như một số công việc quản lý

dự án do chủ đầu tư trực tiếp thực hiện, trường hợp tự làm, v.v…) thì việc thanh toán trên cơ sở bản kê khối lượng công việc hoàn thành và dự toán được duyệt phù hợp với tính chất từng loại công việc

Trách nhiệm của KBNN là kiểm soát thanh toán theo nguyên tắc: “Thanh toán trước, kiểm soát sau”cho từng lần thanh toán và “Kiểm soát trước, thanh toán sau”đối với lần thanh toán cuối cùng của hợp đồng

Việc thanh toán khối lượng xây dựng cơ bản hoàn thành là quyền chủ động

23

hoàn toàn ở chủ đầu tư Chủ đầu tư tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp pháp của khối lượng thực hiện, định mức, đơn giá, dự toán các loại công việc, chất lượng công trình Tổng số vốn thanh toán cho dự án không vượt tổng mức đầu tư đã được phê duyệt, số vốn thanh toán trong năm (bao gồm cả tạm ứng và thanh toán khối lượng hoàn thành) không được vượt kế hoạch vốn cả năm đã bố trí cho dự án

- Quyết toán vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện:

Vốn đầu tư XDCB từ NSNN được quyết toán theo hai hình thức là quyết toán niên độ và quyết toán công trình, dự án hoàn thành

+ Quyết toán niên độ NSNN: Do là vốn đầu tư từ NSNN việc quản lý phải

theo chu trình ngân sách, trong chu trình đó có các giai đoạn lập, quyết định và phân bổ ngân sách, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách nhà nước Quyết toán niên độ vốn đầu tư NSNN là việc xác định, tổng hợp toàn bộ số thực chi trong năm ngân sách vào cuối năm ngân sách, thời gian tổng hợp số liệu từ 01/01 năm thực hiện cho đến hết 31/01 năm sau Nội dung các báo cáo quyết toán theo đúng quy định của Bộ Tài chính, phù hợp với nội dung kế hoạch dự toán được duyệt, đối chiếu nguồn vốn cho từng công trình, dự án và theo đúng Mục lục NSNN

Tất cả các khoản thuộc ngân sách năm trước nộp trong năm sau phải ghi vào ngân sách năm sau Các khoản chi ngân sách năm trước chưa thực hiện chỉ được đưa vào kế hoạch năm sau khi được cơ quan có thẩm quyềt quyết định Mặt khác các khoản thu không đúng theo quy định của pháp luật phải được hoàn trả lại, những khoản phải thu nhưng chưa thu phải trưng thu đầy đủ cho NSNN Những khoản chi không đúng quy định của pháp luật phải được thu hồi cho NSNN Quyết toán này có ý nghĩa quan trọng trong điều hành NSNN cho hoạt động của Nhà nước

và chỉ đạo điều hành quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN

+ Quyết toán công trình, dự án hoàn thành: Khi công trình, dự án hoàn

thành bàn giao sử dụng, chủ đầu tư có trách nhiệm lập báo cáo quyết toán công trình hoàn thành theo đúng quy định, trình cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, phê duyệt Quyết toán vốn đầu tư công trình hoàn thành là việc xác định chi phí hợp pháp (chi phí đưa vào công trình hình thành tài sản), chi phí không vào công trình (duyệt bỏ do bất khả kháng) trong quá trình đầu tư để đưa vào khai thác sử dụng

24

Đó là chi phí nằm trong tổng mức đầu tư, đúng thiết kế dự toán được duyệt, đúng định mức, chế độ tài chính kế toán và đúng hợp đồng đã ký, được nghiệm thu và các quy định khác của Nhà nước có liên quan

Nội dung của quyết toán này xác định trình tự thủ tục hồ sơ pháp lý, các công việc nghiệm thu giai đoạn, nghiệm thu hạng mục, nghiệm thu công trình để lập quyết toán công trình giữa chủ đầu tư và nhà thầu Trên cơ sở giá trị khối lượng đầu tư hoàn thành, xác định được nhu cầu về vốn và khả năng thanh toán vốn của chủ đầu tư cho các nhà thầu

Yêu cầu quyết toán này là xác định tính hợp pháp và rõ ràng, do vậy, các khoản chi sai phải được xuất toán và thu hồi cho NSNN, công nợ phải rõ ràng, xác thực; số liệu phản ánh hàng năm và luỹ kế có chứng từ hồ sơ hợp pháp hợp lệ kèm theo Trách nhiệm báo cáo quyết toán hoàn thành do các chủ đầu tư đảm nhiệm, thời gian hoàn thành dài hay ngắn tuỳ theo nhóm dự án

d) Kiểm soát hoạt động quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

Mục đích của kiểm soát hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện là đảm bảo cho việc sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN đạt hiệu quả cao nhất, đúng với các quy định pháp luật hiện hành, giúp UBND huyện nắm sát và đánh giá đúng tình hình sử dụng vốn, tiến độ giải ngân và những tồn tại, khó khăn trong quá trình đầu tư vốn để có biện pháp điều chỉnh thích hợp; phát hiện và ngăn chặn kịp thời những sai phạm và tiêu cực gây thất thoát, lãng phí vốn trong quá trình thực hiện đầu tư

Kiểm soát hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện là hoạt động của cơ quan QLNN (cụ thể là UBND huyện) trong quá trình huy động, phân

bổ và sử dụng vốn đầu tư thuộc thẩm quyền quyết định của mình Đây là hoạt động rất quan trọng, triển khai trước, trong và sau khi dự án đầu tư XDCB được phê duyệt Các nội dung kiểm soát bao gồm: kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán

Hình thức kiểm soát có thể là kiểm soát định kỳ, kiểm soát đột xuất Kiểm soát đối với việc thực hiện kế hoạch vốn đầu tư XDCB từ NSNN được thực hiện

25

trên một số nội dung như sau:

- Hình thành bộ máy kiểm soát hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện Bộ máy này có thể được thành lập riêng để kiểm soát một số dự

án đầu tư quan trọng sử dụng ngân sách nhà nước hoặc có thể sử dụng bộ máy kiểm soát hiện có để kiểm soát Đó là các cơ quan thanh tra, cơ quan kiểm soát chi NSNN

và thẩm định báo cáo quyết toán vốn đầu tư phát triển hoàn thành, các cơ quan điều tra, kiểm soát, xét xử (công an, viện kiểm sát, tòa án), cơ quan kinh tế nhà nước (ngoại kiểm)

- Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, địa vị pháp lý của từng cơ quan kiểm soát để có cơ sở pháp lý khi thực thi nhiệm vụ

- Tiến hành các hoạt động kiểm soát đầu tư XDCB từ NSNN theo chức năng, nhiệm vụ được pháp luật quy định

Việc kiểm soát đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN được thực hiện trong toàn bộ quá trình đầu tư, từng giai đoạn trong chu trình của đầu tư, kiểm soát, việc hình thành và hoạt động của cơ quan chủ đầu tư, việc thanh toán và quyết toán vốn đầu tư, việc thực hiện các mục tiêu của từng dự án đầu tư, việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cán bộ, công chức, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu trong các cơ quan quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư XDCB từ NSNN

Yêu cầu của kiểm soát là trung thực, đầy đủ, chính xác, khách quan và kịp thời Vì vậy, cơ quan quản lý của chính quyền huyện tạo điều kiện thực hiện chức năng kiểm soát, nhằm đảm bảo các yêu cầu của kiểm soát, từ tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, quy định về địa vị pháp lý, quy định chức năng, nhiệm vụ một cách chặt chẽ, về quy trình, đảm bảo tính độc lập trong hoạt động

1.2.2.5 Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cấp huyện

a) Nhóm yếu tố thuộc về môi trường vĩ mô

- Pháp luật, chính sách, quy định của Nhà nước về quản lý vốn đầu tư XDCB

từ NSNN:

Đây là một trong những nhân tố tác động trực tiếp đến đến hiệu quả quản lý vốn

26

đầu tư XDCB từ NSNN Các thể chế, chính sách này được bao hàm trong các văn bản pháp luật như: như Luật NSNN, Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai, các Luật thuế v.v… Ngoài ra, cơ chế, chính sách còn được thể hiện trong các văn bản dưới luật về quản lý vốn XDCB, các chính sách đầu tư và các quy chế, quy trình, thông tư về quản lý đầu tư và quản lý vốn đầu tư

Các văn bản pháp luật và chính sách này chính là “kim chỉ nam” cho hoạt động quản lý vốn đầu tư, nó tạo điều kiện cho các chủ thể quản lý chủ động thực hiện quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của mình trong quá trình quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN Do đó, với hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, đầy đủ, hoàn chỉnh và không chồng chéo sẽ tạo điều kiện cho công tác quản lý vốn đầu tư XDCB

từ NSNN được thuận lợi và mang lại kết quả tốt Ngoài ra nó còn có tác dụng hạn chế, kiểm soát, phòng, chống thất thoát, lãng phí vốn đầu tư tại các dự án đầu tư XDCB, đảm bảo sử dụng vốn đầu tư ngày càng phù hợp với cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế

- Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ:

Đối với nước ta, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội là hệ thống quan điểm định hướng của Đảng, của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội theo ngành, theo vùng kinh tế trong từng giai đoạn Tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam trong giai đoạn tới là tập trung vào hai nội dung cơ bản: Tạo ra tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để nhanh chóng đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp, tiến sát với trình độ tiên tiến của các nước trong khu vực và thế giới trong một vài thập kỷ tới Với việc xác định rõ ràng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ sẽ định hướng hoạt động đầu tư của của Nhà nước nói chung và hoạt động đầu tư XDCB nói riêng Ngược lại, các hoạt động đầu tư này là biện pháp kinh tế nhằm tạo môi trường và hành lang cho doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh doanh và hướng các hoạt động kinh tế của các doanh nghiệp đi theo quỹ đạo của kế hoạch vĩ mô

- Phân cấp quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN:

Chủ thể quản lý vĩ mô bao gồm các cơ quan chức năng của Nhà nước theo

27

từng phương diện hoạt động của dự án Chủ thể quản lý vi mô bao gồm chủ đầu tư, chủ dự án, các nhà thầu Trong quản lý nhà nước đối với các dự án đầu tư XDCB của NSNN cần xác định rõ trách nhiệm của “chủ đầu tư” và “người có thẩm quyền quyết định đầu tư”, sự thành công hay thất bại của một dự án nhà nước là thành tích

và trách nhiệm của hai cơ quan này Trong việc phân định quyền hạn và trách nhiệm giữa chủ đầu tư và “người có thẩm quyền quyết định đầu tư” người ta thường

đi theo hướng: những quyết định quan trọng thuộc về “người có thẩm quyền quyết định đầu tư” đồng thời mở rộng quyền hạn và trách nhiệm của chủ đầu tư Theo hướng này việc phân cấp các dự án đầu tư cũng căn cứ vào đặc điểm, tính chất, quy

mô của từng dự án để phân cấp quyết định đầu tư cho hệ thống các ngành các cấp bảo đảm nguyên tắc chủ động, sáng tạo cho cơ sở, vừa bảo đảm cho hệ thống bộ máy hoạt động đồng đều, đúng chức năng và mang lại hiệu quả cao

- Hệ thống định mức, đơn giá trong XDCB:

Đây là yếu tố quan trọng và là căn cứ tính toán về mặt kinh tế tài chính của

dự án Nếu xác định sai định mức đơn giá thì cái sai đó sẽ được nhân lên nhiều lần trong các dự án, mặt khác cũng như các sai lầm của thiết kế, khi đã được phê duyệt,

đó là những sai lầm lãng phí hợp pháp và rất khó sữa chữa Nguyên tắc chủ yếu và yêu cầu quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình là tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng công trình phải được tính đúng, tính đủ và phù hợp với độ dài thời gian xây dựng công trình

b) Nhóm yếu tố thuộc về địa phương

- Chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương:

Nhóm các yếu tố này là một trong những yếu tố cơ bản, quyết định phương hướng, mức độ của hoạt động đầu tư XDCB từ NSNN trên địa bàn địa phương Từ đó, ảnh hưởng đến công tác quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN Nếu chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương rõ ràng, minh bạch, khả thi sẽ tạo các điều kiện tiền đề thuận lợi cho hoạt động đầu tư XDCB, hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN từ việc xây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện và kiểm soát việc thực hiện kế hoạch vốn đầu tư XDCB từ NSNN và ngược lại, hoạt động quản lý vốn đầu tư XDCB từ

28

NSNN sẽ không đạt được hiệu quả mong muốn nếu “kim chỉ nam” không rõ ràng

- Đặc điểm kinh tế - xã hội và tính chất kết cấu hạ tầng của địa phương:

Đây là nhân tố khách quan, có ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu và nguồn vốn đầu tư XDCB từ NSNN của địa phương Mỗi một địa phương khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế - xã hội khác nhau mà có nhu cầu và nguồn lực vốn đầu

tư khác nhau Bên cạnh đó, đặc điểm kết cấu hạ tầng của địa phương cũng ảnh hưởng rất lớn đối với công tác quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN, các yếu tố cụ thể như: sự phức tạp của địa bàn, khối lượng đền bù giải phóng mặt bằng, mức độ thuận tiện trong việc thi công xây dựng, v.v…

- Năng lực quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN của địa phương:

Yếu tố này vô cùng quan trọng đối với công tác quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN, bởi vì cho dù khi đã có cơ chế chính sách đúng, môi trường đầu tư thuận lợi nhưng năng lực quản lý đầu tư xây dựng yếu kém, luôn có xu hướng tìm kẽ hở trong chính sách

để tham nhũng thì công tác quản lý vốn sẽ không đạt được hiệu quả mong muốn

c) Nhóm yếu tố thuộc về nhà đầu tư, nhà thầu

Sản phẩm XDCB có tính chất cố định, nơi sản xuất gắn liền với nơi tiêu thụ sản phẩm, phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện, địa chất, thủy văn, khí hậu; mặt khác, sản phẩm XDCB thường có quy mô lớn, kết cấu phức tạp Điều đó đòi hỏi các chủ đầu tư, nhà thầu phải có năng lực nhất định mới có thể đảm nhiệm được các dự án đầu tư Có thể khái quát một số năng lực cơ bản của chủ đầu tư, nhà thầu ảnh hưởng đến quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN như sau:

- Năng lực tài chính:

Năng lực tài chính là một trong những yếu tố cơ bản, quan trọng trong việc đánh giá năng lực của một nhà đầu tư, nhà thầu Yếu tố này phản ánh một cách trực tiếp khả năng quản lý các nguồn lực của doanh nghiệp, trong đó có nguồn vốn sử dụng trong các dự án Tức là, doanh nghiệp có năng lực tài chính mạnh thì phần nào chứng tỏ rằng doanh nghiệp thực hiện quản lý dự án, quản lý vốn của dự án tốt Do

đó, năng lực tài chính lành mạnh là một trong những căn cứ để UBND huyện xem xét quyết định phê duyệt chủ đầu tư dự án XDCB từ NSNN Đối với nhà thầu, năng

29

lực tài chính mạnh sẽ là cơ sở để họ thi công dự án một cách suôn sẻ, liên tục và đảm bảo chất lượng công trình

- Chất lượng nguồn nhân lực:

Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp bao gồm: nhân lực quản lý và đội ngũ nhân viên Nhà đầu tư, nhà thầu có đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực sẽ đảm bảo việc quản lý vốn đầu tư dự án XDCB được tốt hơn, bài bản và hiệu quả hơn Nhà đầu tư, nhà thầu có đội ngũ nhân viên (nhân viên phòng, ban, lao động phổ thông)

có năng lực sẽ đảm bảo việc triển khai xây dựng công trình XDCB đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng công trình Qua đó, đảm bảo hiệu quả công tác quản lý vốn đầu

tư XDCB của địa phương

- Năng lực máy móc, thiết bị, khoa học, công nghệ:

Nhóm yếu tố này có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai thi công công trình đầu tư XDCB, ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng của các công trình Do

đó, trong quá trình lựa chọn chủ đầu tư (đối với UBND huyện) và lựa chọn nhà thầu (đối với chủ đầu tư), yếu tố năng lực máy móc, thiết bị, khoa học, công nghệ luôn là một trong những yếu tố hàng đầu cần xem xét