Quản lý đô thị trong bảo tồn và quản lý vườn hoa/ sân chơi khu dân cư trong các quận nội đô Hà Nội

Các chính sách của chính phủ ...4 Chính quyền thành phố đã chủ động xây dựng Thủ đô thành thành phố xanh và lành mạnh vì người dân .4 Chồng chéo, cạnh tranh, kẽ hở và mâu thuẫn giữa các

Quản lý đô thị trong bảo tồn và quản lý vườn hoa/ sân chơi khu dân cư trong các quận nội đô Hà Nội

Tác giả: Nguyễn Thị Hiền

Hà Nội, tháng 3 năm 2015

Nhóm nghiên cứu

Nguyễn Thị Hiền – Nghiên cứu viên chính, người viết báo cáo

Trần Huy Ánh – Nghiên cứu viên

Trần Thị Mỹ Dung – Nghiên cứu viên

Trần Thị Kiều Thanh Hà – Nghiên cứu viên

Đinh Đăng Hải – Nghiên cứu viên

Người hiệu đính:

Kristie Daniel

Debra Efroymson

Nghiên cứu này do Quỹ Châu Á tài trợ

Các nhận định trong báo cáo này hoàn toàn là của tác giả,

không nhất thiết thể hiện quan điểm của Quỹ Châu Á

MỤC LỤC

Danh mục các hình v

Danh mục các bảng v

Danh mục viết tắt vi

Tóm tắt vii

1 Giới thiệu 1

1.1 Cơ sở 1

1.2 Mục tiêu 2

1.3 Cách tiếp cận và phương pháp luận 3

2 Khung pháp lý 4

2.1 Các chính sách của chính phủ 4

Chính quyền thành phố đã chủ động xây dựng Thủ đô thành thành phố xanh và lành mạnh vì người dân 4 Chồng chéo, cạnh tranh, kẽ hở và mâu thuẫn giữa các chính sách 6

Biện pháp chính sách chưa đủ để đạt được các mục tiêu về vườn hoa/sân chơi khu dân cư 7

Thành phố Hà Nội thiếu một chương trình nâng cấp đô thị toàn diện, trong đó quy hoạch cây xanh là một phần không thể tách rời 8

2.2 Quy định luật pháp 8

Hệ thống pháp luật về quy hoạch đô thị đang tiến bộ nhằm đáp ứng với các thay đổi 8

Hướng dẫn quy hoạch chưa đủ hoặc thiếu thực tế cho vườn hoa/sân chơi trong các khu ở cũ 9

Các thuật ngữ thiếu nhất quán trong các văn bản quy phạm pháp luật 10

Quy định về quản lý nhà chung cư chưa tạo điều kiện cho địa điểm hội họp/vui chơi 11

Thiếu minh bạch trong quản lý đất công 11

Qúa trình quy hoạch đô thị thiếu sự tham gia của người dân 13

3 Phân tích các bên liên quan 15

3.1 Cơ cấu tổ chức chính quyền 15

Cơ chế quy hoạch và quản lý cây xanh chưa đề cập đến vai trò của chính quyền cấp phường, trong khi họ đang thực sự quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư 15

Chồng chéo về chức năng và thiếu sự điều phối/hợp tác giữa các ngành và các cấp chính quyền trong quy hoạch và quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư 17

Nhận thức của chính quyền về tầm quan trọng của vườn hoa/sân chơi khu dân cư chưa cao 18

Thiếu một cơ quan quản lý hệ thống thông tin tích hợp của thành phố 19

3.2 Người dân 20

Người dân có nhận thức tốt về giá trị của vườn hoa/sân chơi khu dân cư 20

Người dân biết rõ đất công đang được sử dụng và có thể được sử dụng tốt nhất như thế nào 21

Người dân thiếu cơ hội để tham gia đầy đủ 21

3.3 Các bên liên quan khác 21

3.3.1 Các tổ chức chính trị-xã hội 21

Các tổ chức chính trị-xã hội chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát 22

3.3.2 Các tổ chức phi chính phủ trong nước 22

Các tổ chức phi chính phủ trong nước có ảnh hưởng hạn chế tới chính sách 22

3.3.3 Các cơ quan nghiên cứu 23

Các viện thuộc Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong đề xuất chính sách, chứ không phải là các cơ quan độc lập 23

3.3.4 Các cơ sở đào tạo 23

Các cơ sở đào tạo cung cấp kiến thức hạn chế về quy hoạch và quản lý cây xanh khu dân cư 23

3.3.5 Các cơ quan truyền thông 23

Truyền thông thúc đẩy các không gian công cộng chưa có hệ thống 23

3.3.6 Các tổ chức quốc tế 23

Ít tổ chức quốc tế quan tâm tới vườn hoa/sân chơi khu dân cư 23

3.3.7 Khu vực tư nhân 24

Các doanh nghiệp quan tâm đến lợi nhuận nhưng cũng có thể đóng góp xã hội 24

4 Hiện trạng vườn hoa/sân chơi khu dân cư tại Hà Nội 25

4.1 Hiện trạng chung 25

Đất công bị lấn chiếm để sử dụng cá nhân 25

Thiếu vườn hoa/sân chơi khu dân cư 26

Vườn hoa/sân chơi khu dân cư hiện có không được quy hoạch/thiết kế/đầu tư/quản lý tốt 32

Đất công còn lại phải đối mặt với sự cạnh tranh của các nhu cầu sử dụng khác nhau 34

4.2 Hiện trạng trong các khu nhà ở cũ thuộc sở hữu nhà nước 35

Đất công trong các khu nhà ở thuộc sở hữu nhà nước bị lấn chiếm vì lợi ích cá nhân 35

Các nỗ lực tái phát triển nhà ở thuộc sở hữu nhà nước nhằm tạo quỹ đất công dành cho công viên/sân chơi vẫn chưa thành công 36

4.3 Hiện trạng trong các khu nhà ở tự xây 36

Các khu nhà ở tự xây thiếu nghiêm trọng đất công để làm vườn hoa/sân chơi 36

Khu vực nhà ở tự xây khó có thể đạt được mục tiêu về vườn hoa/sân chơi 37

4.4 Hiện trạng ở trong các "khu đô thị mới" 37

Vườn hoa/sân chơi không được quy hoạch/đầu tư đầy đủ 37

Không gian cộng đồng bị lấn chiếm để thu lợi cá nhân 38

5 Một số câu chuyện 39

5.1 Câu chuyện thứ nhất: Lập bản đồ cộng đồng không gian công cộng - trường hợp của phường Hạ Đình 39 5.2 Câu chuyện thứ hai: Hợp tác xã nhà ở Thụy Điển về quản lý nhà chung cư 43

5.3 Câu chuyện thứ ba: Mô hình hợp tác Nhà nước - Người dân - Doanh nghiệp – xây dựng sân chơi ở phường Thượng Đình 44

5.4 Câu chuyện thứ tư: Mô hình sáng tạo trong kiến tạo sân chơi - Sân chơi dành cho người nghèo nhập cư tại Bãi Giữa Sông Hồng 47

5.5 Câu chuyện thứ năm: Quyết tâm của lãnh đạo thành phố Hội An trong tạo dựng sân chơi51 6 Kết luận và kiến nghị 56

6.1 Kết luận 56

6.2 Kiến nghị 57

6.2.1 Chính quyền trung ương 57

Cải thiện chính sách và các quy định pháp luật 57

Cải thiện quy chuẩn/tiêu chuẩn quy hoạch cây xanh và quy hoạch nâng cấp đô thị 58

6.2.2 Chính quyền thành phố Hà Nội 59

Xây dựng Chương trình nâng cấp đô thị và Kế hoạch hành động nâng cấp đô thị thành phố Hà Nội, trong đó một mạng lưới vườn hoa/sân chơi khu dân cư là một phần không thể tách rời 59

Bổ sung vào Quy hoạch Cây xanh Hà Nội cây xanh các biện pháp cụ thể để phát triển vườn hoa/sân chơi khu dân cư 59

Cải thiện hệ thống quy hoạch và quản lý công viên/ vườn hoa/ sân chơi 59

Cải thiện quy hoạch và quản lý sử dụng đất để đảm bảo có đất công cho dành cho vườn hoa/sân chơi khu dân cưi 60

Thiết lập hệ thống quản lý thông tin thống nhất của thành phố để quy hoạch và quản lý đô thị tốt hơn 60 Huy động đất có sẵn, các nguồn lực và sáng kiến cho việc tạo ra/cải thiện vườn hoa/sân chơi khu dân cư 60 6.2.3 Các bên liên quan khác 61

Tài liệu tham khảo 63

Phụ lục 66

Phụ lục 1 Danh sách những người được phỏng vấn 66

Phụ lục 2 Những thay đổi trong sử dụng đất của phường Hạ Đình qua thời gian 67

Danh mục các hình Hình 1 Quy hoạch chi tiết sử dụng đất quận Hai Bà Trưng 12

Hình 2 Cơ cấu quản lý cây xanh và công viên ở cấp thành phố 16

Hình 3 Cơ cấu quản lý cây xanh và công viên ở cấp quận 16

Hình 4 Cơ cấu quản lý vườn hoa/sân chơi ở cấp khu dân cư 17

Hình 5 Diện tích không gian xanh trung bình đầu người ở các thành phố trên thế giới 30

Hình 6 Chỉ có ít mặt nước và sân chơi còn lại trong các phường nội đô 32

Hình 7 Sân chơi nhỏ với các thiết bị chơi nghèo nàn 33

Hình 8 Sân chơi bị chiếm dụng để gửi và rửa xe gắn máy 34

Hình 9 Cộng đồng tham gia bảo vệ và nâng cấp không gian công cộng 42

Hình 10 Sân chơi cộng đồng của các tòa nhà chung cư 44

Hình 11 Sân chơi ở Tổ 38A phường Thượng Đình 45

Hình 12 Xây dựng sân chơi ở Bãi Giữa sông Hồng 50

Hình 13 Các sân chơi mới ở Hội An 54

Danh mục các bảng Bảng 1 Tình hình hiện tại so với các mục tiêu cho năm 2030 7

Bảng 2 Các văn bản pháp luật có liên quan chính 9

Bảng 3 Hiện trạng công viên và vườn hoa tại các quận nội đô 26

Bảng 4 Diện tích công viên/vườn hoa hiện nay trong tương quan với dân số hiện nay và dân số dự báo ở nội đô Hà Nội 28

Bảng 5 Các khu nhà ở do nhà nước xây dựng trước khi có Pháp lệnh Nhà ở năm 1991 35

Danh mục viết tắt

ACCD Trung tâm Hành động vì Sự Phát triển Đô thị

ENDA Trung tâm Hành động vì Môi trường và Phát triển

Cây xanh Thuật ngữ viết tắt của "cây xanh sử dụng công cộng"

GRC Trung tâm Nghiên cứuToàn cầu hóa , Đại học Hawaii

Quy hoạch Cây xanh Hà Nội Quy hoạch Cây xanh, Công viên, Vườn hoa và Hồ Hà Nội đến năm 2030, Tầm

nhìn đến năm 2050

PADDI Trung tâm Prospective et d'Etudes Urbaines

VIUP Viện Quy hoạch Đô thị & Nông thôn Việt Nam

VUPDA Hội Quy hoạch và Phát triển Đô thị Việt Nam

Tóm tắt

1 Giới thiệu

Việt Nam đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng

cần đảm bảo sự bền vững Thành phố Hà Nội đã được

mở rộng lãnh thổ hơn khoảng ba lần so với trước kia, đòi

hỏi phải sử dụng đất hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng

cuộc sống cho người dân, bao gồm cả những người sống

trong các quận nội đô lịch sử, nơi có mật độ dân số và

mật độ xây dựng cao

Vườn hoa/sân chơi khu dân cư là môi trường vật thể,và

cũng là không gian xã hội, nơi mọi người đến thư giãn,

tập thể dục và tương tác với nhau Nằm không xa các nhà

ở, chúng có lợi thế trong việc thu hút người dân đến

thường xuyên hơn so với các công viên lớn hơn, nhưng ở

xa hơn

Nghiên cứu này có mục đích cung cấp một phân tích hiện

trạng về việc bằng cách nào và tại sao không gian công

cộng đã bị mất đi hoặc xuống cấp; và xây dựng một chiến

lược thực tế nhằm tăng số lượng và chất lượng của

chúng tại các quận nội đô của Hà Nội

2 Khung pháp lý và thể chế

Chính quyền thành phố Hà Nội đã chủ động trong việc

lập chính sách nhằm tạo ra một thành phố xanh và lành

mạnh cho người dân Quy hoạch Cây xanh Hà Nội có mục

đích biến Thủ đô thành một thành phố xanh, sạch, giảm

ô nhiễm và cải thiện chất lượng sống cho người dân Mục

tiêu của nó bao gồm cung cấp cho khu vực nội đô các

công viên đô thị nhằm đạt được diện tích công viên trung

bình 3,92m2/người; và các vườn hoa ở cấp đơn vị ở đạt

mức 1m2/người

Một số chính sách về công viên/ sân chơi/ sân thể thao

đã được thông qua Có sự chồng chéo, các kẽ hở, cạnh

tranh và mâu thuẫn giữa các chính sách này Nhu cầu sử

dụng đất của nhiều chính sách công tạo ra một cuộc cạnh

tranh khốc liệt vì quỹ đất công vốn khan hiếm Trong khi

Quy hoạch Cây xanh Hà Nội đưa ra các biện pháp tạo

thêm quỹ đất công dành cho các tiện ích công cộng, thì

có một chính sách khác nhằm bán đấu giá các lô đất công

còn lại cho các nhà đầu tư tư nhân

Chưa có biện pháp chính sách phù hợp để đạt được các

mục tiêu đặt ra cho vườn hoa/sân chơi khu dân cư Các

biện pháp của Quy hoạch Cây xanh Hà Nội 1) di dời các

cơ sở công nghiệp, và 2) nâng cấp các khu nhà ở cũ thuộc

sở hữu nhà nước đã và đang phải đối mặt với rất nhiều trở ngại về chi phí, thời gian và cả sự trì hoãn của các đối tượng phải di dời Thậm chí nếu thành công, các biện pháp này sẽ chỉ có thể mang lại vườn hoa/sân chơi khu dân cư cho những người sống gần đó, mà không phải cho những người ở xa hơn Chính sách này cũng không có dòng ngân sách dành cho các không gian nói trên Thành phố Hà Nội thiếu một chương trình nâng cấp đô thị toàn diện, trong đó một hệ thống cây xanh phân tầng

là không thể tách rời Thiếu nó, chính quyền các cấp thấp hơn có thể muốn bán đấu giá các lô đất công nếu họ tin rằng nhu cầu sử dụng đất công ở cấp quản lý của họ đã được đáp ứng đủ; trong khi đất cộng có thể cần cho các tiện ích công ở cấp thành phố

Khung pháp lý về quy hoạch và quản lý đô thị đã phát triển nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu thay đổi Một số quy định pháp luật nêu bật tầm quan trọng của cây xanh

đô thị và hướng dẫn việc lập quy hoạch cho nó

Hướng dẫn quy hoạch vườn hoa/sân chơi hiện nay còn chưa đủ và thiếu thực tế, đặc biệt là cho các khu nhà ở

cũ Các luật đều tập trung vào quy hoạch các khu đô thị mới và các dự án nhà ở mới, nhưng không đề cập đầy đủ đến việc đảm bảo cơ sở hạ tầng xã hội và về nâng cấp đô thị Quy chuẩn quy hoạch đặt ra yêu cầu cao một cách thiếu thực tế cho vườn hoa/sân chơi khu dân cư trong các khu ở cũ; trong khi quy chuẩn/tiêu chuẩn quy hoạch sân chơi lại chưa có

Các từ ngữ sử dụng trong các văn bản pháp luật liên quan đến quy hoạch cây xanh còn thiếu đồng bộ Các tài liệu khác nhau sử dụng các định nghĩa khác nhau về cây xanh, công viên, vườn hoa, vườn dạo, sân chơi, sân thể thao v.v dẫn đến dữ liệu không chính xác và không đồng

bộ cho mục đích quy hoạch và quản lý

Quy định về quản lý chung cư chưa tạo điều kiện về không gian cho các hoạt động cộng đồng Luật Nhà ở dành quyền lực đáng kể cho Ban Quản lý nhà của thành phố (trong trường hợp nhà ở xã hội) và các nhà đầu tư (trong trường hợp nhà ở thương mại), những người này thường chiếm dụng các diện tích chung để kiếm lời,

trong khi người dân không có không gian để tụ tập vui

chơi

Công tác quản lý đất công còn thiếu minh bạch Bản đồ

sử dụng đất quy mô quá nhỏ gây khó khăn cho việc đánh

dấu những thay đổi trong sử dụng đất Cấp chính quyền

cao hơn thường dựa trên các thông tin được cung cấp

bởi các cấp thấp hơn cho việc ra quyết định, mà thiếu

công cụ thích hợp để kiểm tra chéo Đất công có thể

được lãnh đạo của cơ quan giữ đất bán cho tư nhân để

kiếm lợi riêng

Quá trình quy hoạch đô thị thiếu sự tham gia của người

dân Thông tin không được công bố đầy đủ, giới hạn hẹp

của các bên liên quan được mời tham gia, các bước thiếu

hợp lý trong quá trình quy hoạch đô thị cần có sự tham

gia của người dân, và việc thiếu cơ chế phản hồi là những

ví dụ về các trở ngại

3 Các bên liên quan

Quy chế Quản lý Cây xanh đô thị, Công viên, Vườn hoa,

Vườn thú Hà Nội bỏ qua chính quyền phường là cơ quan

đang thực sự quản lý các vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Có sự chồng chéo về chức năng nhiệm vụ giữa một số

ban ngành của thành phố chịu trách nhiệm về quy hoạch

sử dụng đất, trong khi sự phối hợp giữa các ngành đó

còn yếu Ngoài ra còn có sự thiếu thống nhất về lãnh thổ

giữa 1) quy hoạch đô thị và 2) quản lý thực hiện quy

hoạch đô thị, trong đó lãnh thổ của nhiệm vụ đầu tiên

được giới hạn bởi những con đường, trong khi đó nhiệm

vụ thứ hai được thực hiện theo địa giới hành chính

Nhận thức của chính quyền về sự cần thiết phải phát

triển vườn hoa/sân chơi còn thấp Quy hoạch Cây xanh

Hà Nội dành ưu tiên phát triển các công viên lớn, chứ

không phải là vườn hoa cấp khu dân cư Chính quyền cấp

phường cũng có những ưu tiên khác cao hơn so với việc

đảm bảo có vườn hoa/sân chơi cho người dân Một số

chính quyền phường cho thuê đất công cho các hoạt

động thương mại

Chưa có một cơ quan chính quyền chịu trách nhiệm quản

lý hệ thống thông tin tích hợp của thành phố Các phòng

ban khác nhau của thành phố có nghĩa vụ cung cấp thông

tin của ngành mình Thiếu một cơ quan như vậy, quy

hoạch cây xanh sẽ phải đối mặt với 1) thiếu thông tin đầy

đủ, 2) thông tin không đáng tin cậy, và 3) việc chia sẻ

thông tin không hiệu quả

Người dân hiểu rõ giá trị của vườn hoa/sân chơi khu dân

cư Họ mong muốn tham gia phát triển và quản lý của các

không gian này, do họ biết rõ đất công đang được sử dụng như thế nào và làm thế nào để nó có thể được sử dụng theo cách tốt nhất, nhưng họ lại không có đủ cơ hội

để tham gia, đặc biệt là người di cư có thu nhập thấp Các bên liên quan phi chính phủ khác có ảnh hưởng hạn chế đến các quyết định chính sách Các tổ chức chính trị-

xã hội chưa đủ tích cực trong các hoạt động cộng đồng

Có ít tổ chức trong nước làm việc về vấn đề này Họ còn phải đối mặt với sự non yếu trong phối hợp, cũng như thiếu ngân sách Họ được mời bình luận về các chính sách chỉ khi tài liệu chính sách đã được soạn thảo xong, chứ không phải trong giai đoạn thu thập thực tế; và quan điểm của họ không phải lúc nào cũng được chính quyền xem xét một cách nghiêm túc

Các viện nghiên cứu của nhà nước, chứ không phải là viện nghiên cứu độc lập, đóng vai trò quan trọng trong

đề xuất các chính sách mới Các cơ sở đào tạo cung cấp kiến thức hạn chế về quy hoạch và quản lý cây xanh Các phương tiện truyền thông tham gia thúc đẩy các không gian công cộng một cách thiếu hệ thống Có ít các cơ quan quốc tế quan tâm đến vườn hoa/sân chơi khu dân

cư Các doanh nghiệp quan tâm đến lợi nhuận, nhưng cũng có thể đóng góp xã hội

4 Hiện trạng

Hiện trạng chung

Từ khi Đổi Mới vào năm 1986, nhà ở mọc lên như nấm Khi quản lý đô thị bị buông lỏng, đất công bị lấn chiếm để làm nhà ở và cho các mục đích cá nhân khác, dẫn đến sự biến mất của các vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Vườn hoa/sân chơi khu dân cư đang rất thiếu Trong khu vực nội đô, các công viên và vườn hoa chỉ bao phủ 1,92% tổng diện tích đất Diện tích công viên/vườn hoa trung bình hiện nay chỉ là 2.08m2/người, và diện tích vườn hoa khu dân cư chỉ là 0.63m2/người Trong mỗi phường được nghiên cứu có rất ít vườn hoa/sân chơi khu dân cư Vườn hoa/sân chơi khu dân cư không được quy hoạch, thiết kế và đầu tư tốt Nhiều sân chơi được thiết lập trên các mảnh đất công còn lại mà không tuân theo bản vẽ quy hoạch đô thị nào đã được phê duyệt Chúng thường

có diện tích nhỏ, nhiều khi không an toàn cho tiếp cận từ góc độ lưu hành giao thông Các thiết bị chơi thường đơn

sơ, có chất lượng thấp, đã xuống cấp, không được bố trí hợp lý Vườn hoa/sân chơi khu dân cư không được quản

lý tốt Trong khi chúng có thể do chính quyền phường hay cộng đồng quản lý, hầu hết các sân chơi cũng đang bị

chiếm đoạt cho các mục đích khác hoặc không được duy

trì tốt

Đất công còn lại đang đối mặt với một số dạng cạnh

tranh về nhu cầu sử dụng, bao gồm 1) cạnh tranh giữa

việc sử dụng đất cho các tiện ích công và chính sách bán

đấu giá các lô đất công cho các nhà đầu tư tư nhân, và 2)

cạnh tranh trong sử dụng đất giữa các tiện ích công

Hiện trạng trong các khu nhà thuộc sở hữu nhà nước

Trong hai thập kỷ cuối của thế kỷ trước, những người

thuê căn hộ nhà nước đã cố gắng mở rộng diện tích nhà

ở, lấn chiếm diện tích đất công Một số căn hộ thấp tầng

đã được người thuê xây lại và trở thành nhà tự xây Các

không gian còn lại cũng bị chiếm đoạt cho các mục đích

khác, hoặc đã được xây xen bằng nhà tạm thời hoặc nhà

kiên cố Những nỗ lực để tái phát triển nhà ở thuộc sở

hữu nhà nước cũ nhằm tạo ra quỹ đất cho vườn hoa/sân

chơi cho tới nay vẫn chưa thành công

Hiện trạng trong các khu nhà ở tự xây

Các khu nhà ở tự xây bao phủ diện tích rộng nhất, có tỷ

trọng dân số cao nhất, thường nằm ở xa các trục đường

lớn và thiếu đất công cho vườn hoa/sân chơi do có mật

độ dân số và mật độ xây dựng cao Các khu nhà ở tự xây

khó có thể đạt được mục tiêu tạo ra các vườn hoa/sân

chơi mà chính sách nhà nước lập cho chúng, vì điều này

sẽ đòi hỏi di dời rất nhiều

Hiện trạng trong các khu đô thị mới

Trong các khu đô thị mới, vườn hoa/sân chơi không được

quy hoạch hoặc đầu tư đầy đủ Các nhà đầu tư thường

cố gắng tăng mật độ xây dựng và diện tích sàn, hoặc cho

thuê đất để đạt được lợi nhuận nhiều hơn, thay vì cung

cấp các tiện ích công cộng Nhiều doanh nghiệp thuê tầng

trệt mở rộng khu vực dịch vụ sang không gian công cộng,

cản trở việc đi lại và các hoạt động của người dân Nhiều

người sống trong nhà chung cư không có không gian

cộng đồng ở bên trong tòa nhà

5 Các câu chuyện

Câu chuyện số 1: Lập bản đồ cộng đồng không gian

công cộng - Trường hợp của phường Hạ Đình là một ví

dụ thành công về một cộng đồng tham gia xác định, lập

bản đồ khảo sát không gian công cộng, xây dựng đề án

cộng đồng, đàm phán với chính quyền và đầu tư kinh phí

để biến những không gian này thành vườn hoa/sân chơi

khu dân cư Để thực hiện điều này, nâng cao nhận thức

và năng lực cho cộng đồng là cần thiết

Câu chuyện số 2: Hợp tác xã Nhà ở Thụy Điển về quản lý nhà chung cư giới thiệu một mô hình mới về quản lý nhà

chung cư, trong đó các cư dân thành lập hợp tác xã nhà ở của mình để tự thực hiện hầu hết các dịch vụ nhà ở cho chính họ, trong khi thuê nhà thầu làm các dịch vụ còn lại với chất lượng cao và chi phí hợp lý, với việc ra quyết định dựa trên các nghị quyết của các thành viên

Câu chuyện số 3: Mô hình hợp tác nhà nước-người doanh nghiệp – Tạo sân chơi tại phường Thượng Đình

dân-trình bày một quan hệ đối tác thành công giữa các tác nhân trên trong việc phát triển sân chơi Trong mô hình này, chính quyền đã đóng góp hỗ trợ về chủ trương, kỹ thuật và tài chính; nhà thầu cộng đồng đã thi công không

vì lợi nhuận, lại cung cấp việc làm cho các thành viên của cộng đồng; trong khi người dân tham gia vào quá trình thiết kế và xây dựng, đóng góp tài chính, vật liệu, và duy trì sân chơi một cách bền vững

Câu chuyện số 4: Mô hình sáng tạo trong xây dựng sân chơi - Sân chơi dành cho người nhập cư nghèo tại Bãi Giữa Sông Hồng nói về cách làm sân chơi sáng tạo và giá

rẻ cho trẻ em được chơi miễn phí, sử dụng các vật liệu tái chế và lao động tình nguyện, trong sự hợp tác chặt chẽ với cộng đồng, và sử dụng một cách hiệu quả mạng xã hội để huy động, học hỏi, phối hợp và chia sẻ

Câu chuyện số 5: Chính quyền đi đầu trong việc tạo ra sân chơi - Ví dụ về thành phố Hội An cho một ví dụ về sự

cam kết của chính quyền thành phố về cung cấp sân chơi cho mỗi phường, thông qua các nghị quyết và kế hoạch hành động, cũng như về quá trình học hỏi của họ trong khi thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng

6 Kết luận và kiến nghị

Chính quyền trung ương

Chương trình Nâng cấp Đô thị Quốc gia đã được phê duyệt cần được xem xét lại nhằm đảm bảo có đủ vườn hoa và sân chơi cho các khu dân cư

Luật Đô thị Quy hoạch, Luật Nhà ở, Luật Đất đai, Luật Thủ

đô cần đề cập thích đáng hơn về hạ tầng xã hội, bao gồm các vườn hoa/sân chơi khu dân cư; về quy hoạch nâng cấp đô thị với các quy chuẩn/tiêu chuẩn quy hoạch linh hoạt hơn; và về một cơ chế tham gia của người dân tốt hơn Ngoài ra, quy hoạch đô thị và quy hoạch sử dụng đất trong các đô thị cần được sáp nhập lại với nhau để trở thành trách nhiệm của Bộ Xây dựng, nhằm tránh sự chồng chéo trách nhiệm giữa Bộ này và Bộ TN & MT

Các quy chuẩn/tiêu chuẩn thiết kế quy hoạch phải được

tạo ra 1) cho sân chơi, có quy định diện tích tối thiểu và

danh sách các tiện ích tối thiểu; và 2) cho công tác nâng

cấp đô thị, đặc biệt là đối với khu vực nội đô của Hà Nội

Các thuật ngữ về cây xanh sử dụng công cộng nên được

thống nhất hóa để đảm bảo các thông tin thu thập được

là đồng bộ Bên cạnh đó, cần có thông số kỹ thuật nhằm

tách khái niệm sân chơi ra khỏi khái niệm công

viên/vườn hoa, cây xanh đường phố, sân thể thao v.v để

sử dụng trong các bản đồ địa chính cho mục đích kiểm

kê, thống kê sử dụng đất công

Chính quyền Thành phố Hà Nội

Một Chương trình Nâng cấp Đô thị cho Hà Nội cần được

xây dựng, trong đó mạng lưới các vườn hoa/sân chơi khu

dân cư là một phần không thể tách rời Quy hoạch Cây

xanh Hà Nội cần được bổ sung nội dung liên quan đến

vườn hoa, sân chơi ở cấp đơn vị ở

Để tránh chồng chéo, chức năng lập quy hoạch sử dụng

đất của Sở TN & MT và chức năng lập quy hoạch cây xanh

của Sở Xây dựng nên được chuyển thành trách nhiệm chỉ

của Sở QH KT Ngoài ra, cơ chế quản lý công viên đô thị

cần được cải thiện, trong đó có vai trò của chính quyền

phường và phải có sự điều phối và báo cáo tốt hơn giữa

các cơ quan Đối với các vườn hoa/sân chơi khu dân cư

hiện hữu, cần có các cuộc thảo luận giữa chính quyền

phường và cộng đồng về việc làm thế nào để chúng có

thể được quản lý tốt hơn Cán bộ phường phụ trách các

vấn đề xã hội và văn hoá cũng cần tổ chức các hoạt động

chơi cho trẻ em

Công tác quy hoạch và quản lý sử dụng đất cần được cải

thiện để đảm bảo có đất dành cho vườn hoa/sân chơi

khu dân cư Cần kiểm kê các vườn hoa/sân chơi hiện có

Việc kiểm kê đất công nên có sự tham gia của người dân

và kết quả phải được công khai cho người dân góp ý

Chính sách hiện hành về đấu giá đất công trong khu vực

nội đô nên được dừng lại cho đến khi thành phố đã giao

đất đủ đất công cho các tiện ích xã hội ở tất cả các cấp

phường, quận và thành phố Các nhu cầu sử dụng đất

công khác nhau nên được xem xét trong sự điều phối tốt

Một hệ thống quản lý thông tin dùng chung cho nhu cầu

quy hoạch và quản lý đô thị cần được thành lập ở cấp

thành phố để chứa các dữ liệu và thông tin đa ngành

trong đó có cả về công viên, vườn hoa và sân chơi Thông

tin có thể được cấp hoặc bán cho các bên liên quan như một dịch vụ công

Trước mắt, cần dành bất kỳ khoảng đất công còn lại nào trong các khu ở để tạo ra nhiều hơn vườn hoa và sân chơi, không quan trọng việc chúng có thể là tạm thời hay

cố định Các nguồn lực khác nhau cần được huy động để xây dựng/cải thiện vườn hoa/sân chơi khu dân cư Các phương tiện chơi có thể được tạo ra với chi phí thấp, bằng cách tận dụng những vật liệu đã qua sử dụng, lao động tình nguyện và sự sáng tạo của kiến trúc sư/nghệ sĩ

và của cộng đồng

Các bên liên quan khác

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên cần làm việc nhiều hơn với cộng đồng để hiểu về nhu cầu của họ và dẫn dắt họ đối thoại với chính quyền nhằm giữ gìn đất công cho các không gian công cộng và huy động các nguồn lực để xây dựng/cải thiện/ duy trì vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Các chuyên gia và các hội nghề nghiệp cần cải thiện công tác điều phối nhằm đóng góp hiệu quả hơn cho chính sách Các chương trình đào tạo nên đề cập đến quy hoạch vườn hoa/sân chơi trong đơn vị ở, và dạy cho các nhà quy hoạch đô thị và kiến trúc sư tương lai hướng tới người sử dụng nhiều hơn

Các tổ chức phi chính phủ có thể 1) thực hiện các chiến dịch vận động nhằm thúc đẩy các giá trị của vườn hoa/sân chơi khu dân cư và cung cấp các kinh nghiệm tốt

có thể áp dụng; 2) tiến hành một nghiên cứu sâu hơn về các vườn hoa/sân chơi khu dân cư trong các khu nhà ở

cũ thuộc sở hữu nhà nước, và 3) tiến hành một dự án thí điểm kiểm kê đất công ở cấp phường có sự tham gia của người dân, nhằm cung cấp một mô hình mới về quản lý đất minh bạch

Các phương tiện truyền thông đại chúng cần giúp nâng cao nhận thức về vườn hoa/sân chơi khu dân cư, và có các dẫn chứng chắc chắn khi định hướng dư luận gây ảnh hưởng đến các chính sách trong tương lai

Khu vực tư nhân có thể cung cấp nguyên vật liệu đã sử dụng để làm sân chơi, và cũng có thể trực tiếp đầu tư cho không gian công cộng và hưởng lợi gián tiếp từ việc đó

Họ cần được nâng cao nhận thức và được thông tin tốt hơn về vấn đề này

1 Giới thiệu

1.1 Cơ sở

Việt Nam đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh nhất trong khu vực Nước ta dự kiến sẽ có tỷ lệ đô thị hóa 45% vào năm 2020 so với 30% vào năm 2009 Với tỷ lệ tăng, trưởng dân số đô thị trung bình hàng năm 3,5% từ năm 2000, Việt Nam sẽ chứng kiến mỗi năm khoảng một triệu người được bổ sung vào dân

số đô thị1

Do đô thị hóa mang lại những cơ hội tốt để phát triển kinh tế cho đất nước, trong khi các thành phố ngày càng mở rộng, việc đảm bảo chúng sẽ phát triển bền vững là rất quan trọng Trong số những thách thức lớn nhất, có việc phát triển đầy đủ cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội nhằm phục vụ cho phát triển kinh tế và cung cấp điều kiện sống tốt cho người dân đô thị

Thành phố Hà Nội đã được mở rộng lãnh thổ để trở thành rộng hơn khoảng ba lần so với trước năm

20082 Mặc dù đây là cơ hội "vàng" để thành phố có thêm quỹ đất cho phát triển, chính quyền sẽ phải

nỗ lực trong việc sử dụng đất một cách có hiệu quả Sử dụng đất thế nào để cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân sống trong khu vực nội đô lịch sử (trải dài từ bờ nam sông Hồng đến đường Vành đai số 2 của thành phố)3 là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, do khu vực này có mật độ dân số và mật độ xây dựng cao, cũng như có sự cần thiết phải bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa và chính trị

Vườn hoa/sân chơi khu dân cư đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần của người dân Đó là một môi trường vật thể, nơi mọi người có thể thư giãn, vui chơi, tận hưởng cây xanh và không khí trong lành, điều này giúp trẻ em phát triển cường tráng và giúp người lớn duy trì sức khỏe và sự hưng phấn Vườn hoa/sân chơi cũng là một không gian xã hội, nơi mọi người gặp

gỡ để giao lưu, chia sẻ và tổ chức các hoạt động tập thể Vườn hoa/sân chơi có thể là điểm kết nối những người có các quan điểm và thuộc các tầng lớp xã hội khác nhau nhằm tăng cường sự gắn kết xã hội và cơ hội hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau4 Những vườn hoa/sân chơi có diện tích nhỏ trong các khu dân cư,

do nằm ở khoảng cách ngắn có thể đi bộ tới đó từ mọi ngôi nhà, có lợi thế trong việc thu hút mọi người đến với chúng một cách thường xuyên hơn so với các công viên lớn hơn nhưng ở cách xa hơn Chúng đặc biệt quan trọng đối với trẻ em và người già, là những đối tượng có nhu cầu và có thời gian sử dụng không gian công cộng nhiều nhất, nhưng lại gặp khó khăn khi phải đi xa nơi họ ở mà không có sự hỗ trợ

và giám sát của những người khác Vườn hoa/sân chơi khu dân cư, cùng với các hoạt động cụ thể của người dân, có thể trở thành nơi rất đỗi thân thương đối với những người sống xung quanh nó, cũng như

có thể tạo ra một bản sắc riêng cho mỗi khu dân cư

1

UN-Habitat 2014 Hồ sơ Nhà ở Việt Nam

2 Nghị quyết của Quốc hội No.15/2008/QH12 ngày 29/5/2008 phê duyệt the Điều chỉnh Địa giới Hành chính của Hà Nội và các tỉnh lân cận

Vui chơi cho phép trẻ em phát huy sức sáng tạo trong khi phát triển trí tưởng tượng, sự khéo léo, sức mạnh về thể chất, nhận thức và tình cảm Vui chơi rất quan trọng cho sự phát triển một não bộ khỏe mạnh Thông qua các trò chơi, trẻ em gắn bó và tương tác với nhau trong thế giới xung quanh chúng từ khi còn nhỏ Chơi cho phép trẻ em tạo ra và khám phá một thế giới mà chúng có thể làm chủ, có thể chinh phục nỗi sợ hãi của bản thân trong khi đóng vai người lớn, đôi khi còn kết hợp với những đứa trẻ khác hoặc với những người lớn đến đó trông nom con em mình Khi làm chủ thế giới của minh, vui chơi giúp trẻ em phát triển nhiều năng lực, làm tăng sự tự tin và tính kiên định mà chúng sẽ cần tới khi phải đối mặt với những thách thức trong tương lai Các lợi ích khác có được từ vui chơi bao gồm việc nó tạo điều kiện cho trẻ em học cách làm việc theo nhóm, chia sẻ, đàm phán và giải quyết xung đột, cũng như học các kỹ năng tự vận động Khi việc vui chơi được giao cho trẻ em định hướng, chúng được thực hành các kỹ năng ra quyết định, di chuyển trong thế giới riêng của chúng, khám phá các lĩnh vực riêng mà chúng quan tâm, để sau này sẽ cam kết đầy đủ với niềm đam mê mà chúng muốn theo đuổi

Viện Trẻ em Hoa Kỳ (AAP) 5

Rất nhiều không gian công cộng tại Hà Nội, bao gồm cả các vườn hoa/sân chơi khu dân cư, đã bị thu hẹp lại hoặc biến mất, nhường chỗ cho nhà ở và các công trình xây dựng, do sự lỏng lẻo về quản lý đô thị khi quá trình đô thị hóa xảy ra nhanh chóng Gần đây, nhận thức về giá trị của không gian công cộng của các bên liên quan đã tăng lên Chính quyền thành phố Hà Nội cũng đã chủ động hơn trong việc đưa ra các chính sách phát triển cây xanh công cộng Tuy nhiên, vườn hoa/sân chơi khu dân cư chưa được chú trọng đầy đủ Nguyên nhân dẫn đến vấn đề này có bao gồm việc các nhà quy hoạch đô thị không có đủ thông tin về hiện trạng của các không gian này, và chưa nhận thức đầy đủ về sự cần thiết phải có nhiều hơn vườn hoa/sân chơi khu dân cư và chúng phải được quản lý tốt hơn

Không có nhiều nghiên cứu được thực hiện để có thể giúp nâng cao nhận thức của mọi người về chủ đề này, và cũng không có nhiều tổ chức có các hoạt động liên quan tới không gian công cộng nói chung và tới vườn hoa/sân chơi khu dân cư nói riêng6 Có một số ít các nghiên cứu được thực hiện về không gian công cộng; trong đó, chỉ có vài nghiên cứu liên quan đến vườn hoa/sân chơi khu dân cư ở Thành phố Hà Nội được thực hiện vào thập kỷ đầu tiên của Thế kỷ 217 Kể từ đó, tình hình thực tại và chính sách đã thay đổi rất nhiều và cần được nghiên cứu cập nhật

Nghiên cứu này được HealthBridge, một tổ chức phi chính phủ của Canada, đề xuất, và được Quỹ châu Á tài trợ Hai tổ chức này có mối quan tâm chung trong việc hỗ trợ các quốc gia đối tác trong quản lý đô thị, trong đó bao gồm việc phát triển các thành phố sống tốt, nơi mọi người được được tạo điều kiện để

đi bộ đến trường và đến nơi làm việc, có quyền tiếp cận tới các công viên, các không gian công cộng và tận hưởng cuộc sống cộng đồng, trong đó bao gồm cả những người dễ bị tổn thương nhất, như phụ nữ, trẻ em và người nghèo

1.2 Mục tiêu

Nghiên cứu này nhằm phân tích hiện trạng các vườn hoa/sân chơi khu dân cư, chỉ ra nguyên nhân làm cho chúng bị mất đi hoặc xuống cấp, và đưa ra một chiến lược thực tế nhằm làm tăng số lượng và chất lượng của các vườn hoa/sân chơi này

5

Trích từ bài báo “Trẻ em thiếu không gian chơi ở Thủ đô” của Hồng Thúy Báo Viet Nam News 07/09/2014

6

Xem minh họa cho điều này ở Chương 3 – Phân tích các bên liên quan

7 1) Không gian cộng đồng trong khu vực nhà ở thu nhập thấp – Trường hợp nghiên cứu của Hà Nội, Việt Nam Nguyễn Thị Hiền, Nghiêm Thị Thuỷ năm 2006 , và 2) một cuộc khảo sát trên sân chơi tại Hà Nội do Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em vào năm 2006

Các mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là:

1 Tìm hiểu cách thức và lý do tại sao các vườn hoa/sân chơi khu dân cư ở Hà Nội đã và đang bị mất đi hoặc bị xuống cấp; điều gì đã thúc đẩy và những khó khăn gì đã dẫn đến việc mất đi những không gian này;

2 Tìm hiểu về các tổ chức và các tác nhân có thể hỗ trợ tạo lập, bảo vệ và duy trì các vườn hoa/sân chơi khu dân cư ở các cấp địa phương và cấp thành phố Hà Nội; và

3 Đề xuất một số biện pháp hỗ trợ nhằm làm tăng số lượng và cải thiện chất lượng các vườn hoa/sân chơi khu dân cư ở Hà Nội

1.3 Cách tiếp cận và phương pháp luận

Thuật ngữ "không gian công cộng" đầu tiên xuất hiện chính thức trong Nghị định số 42/20098 của Chính phủ về phân loại đô thị Nó được định nghĩa lần đầu tiên tại Thông tư số 19/2010 / TT-BXD9 của Bộ Xây dựng hướng dẫn việc xây dựng quy chế quản lý quy hoạch và kiến trúc đô thị, là các "công viên và vườn hoa/sân chơi" Trong các tài liệu khác của chính phủ, có những định nghĩa khác cho các không gian khác nhau như cây xanh sử dụng công cộng, vườn hoa, vườn đi bộ, khu bờ sông, sân chơi, và các quảng trường công cộng

Vườn hoa/sân chơi khu dân cư trong nghiên cứu này được hiểu là những không gian công cộng ngoài trời đang hoặc có khả năng được sử dụng để cho những người sống gần đó đến thư giãn, tập thể dục, vui chơi, tương tác với nhau v.v Vườn hoa/sân chơi khu dân cư có thể là vườn hoa, sân chơi, đường đi quanh hồ, không gian mở giữa các công trình xây dựng, các đoạn rộng ra của đường, ngõ trong cộng đồng, hoặc bất kỳ mảnh đất công nào chưa được sử dụng Nghiên cứu này xem xét các khu dân cư nằm trong chín quận của Hà Nội được coi là nội đô trước khi thành phố được mở rộng lãnh thổ vào năm

200810

Các câu hỏi nghiên cứu bao gồm:

- Các vườn hoa/sân chơi khu dân cư đã được hình thành, thay đổi theo thời gian, cũng như hiện đang được sử dụng và duy trì như thế nào, và tại sao?

- Ai là các bên liên quan, họ quan tâm và có mức độ ảnh hưởng như thế nào trong việc bảo vệ và quản lý các vườn hoa/sân chơi khu dân cư?

- Cơ cấu quản lý nhà nước, các chính sách và khuôn khổ pháp lý liên quan đến vườn hoa/sân chơi khu dân cư vận hành như thế nào?

- Các kinh nghiệm tốt nào đã được thực hiện trong việc kiến tạo, bảo vệ và duy trì vườn hoa/sân chơi khu dân cư có sự tham gia của cộng đồng ở Việt Nam nói chung, và ở Hà Nội nói riêng? và

- Các khuyến nghị chính sách nào có thể kiến nghị cho Chính phủ và chính quyền thành phố Hà Nội trong việc bảo vệ và quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư và thu hút sự tham gia của các thành viên cộng đồng?

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính, có sử dụng thông tin cả thứ cấp và sơ cấp Các tài liệu sau đây đã được nghiên cứu:

8 Nghị định Chính phủ số 42/2009/NĐ-CP về phân loại đô thị

9

Trong Thông tư của Bộ Xây dựng số 19/2010/TT-BXD, lần đầu tiên, nó được định nghĩa là “công viên (công cộng)” và

“vườn hoa/sân chơi”

10

Thuật ngữ “các quận nội đô” được hiểu là 9 quận nội đô được thành lập trước khi thành phố Hà Nội mở rộng địa giới năm 2008, bao gồm Ba Đình, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Thanh Xuân, Cầu Giấy, Long Biên, Tây Hồ và Hoàng Mai.

- Các văn bản nhà nước (cả ở cấp Trung ương và cấp thành phố) liên quan đến chủ đề nghiên cứu, bao gồm các chính sách, quy định pháp luật và hướng dẫn, quy chuẩn quy hoạch đô thị và cơ cấu quản lý nhà nước;

- Các nghiên cứu sẵn có về vườn hoa/sân chơi ở Hà Nội;

- Các tài liệu liên quan đến các kinh nghiệm tốt (lập bản đồ không gian công cộng ở Hạ Đình, Hợp tác

xã nhà ở Thụy Điển, sân chơi Thượng Đình, Think Playground, tạo lập sân chơi ở Hội An v.v.); và

Ngoài ra, một số câu chuyện đã được thu thập về các kinh nghiệm tốt được thực hiện Nhóm nghiên cứu tập trung vào ba loại khu dân cư trong khu vực nội đô, nơi đa số người dân thành phố đang sinh sống, đặc biệt là nơi ở của những người có thu nhập thấp và của nhóm người có thu nhập trung bình (mới nổi) Các khu dân cư này bao gồm 1) các khu tập thể cũ thuộc sở hữu nhà nước (phường Văn Chương thuộc quận Đống Đa), 2) các khu nhà ở tự xây11 (phường Hạ Đình và Thượng Đình thuộc quận Thanh Xuân), và 3) các khu đô thị mới (Trung Hòa - Nhân Chính) Ngoài ra, có cả những câu chuyện về những nơi khác của Việt Nam Nhóm nghiên cứu hy vọng rằng mỗi câu chuyện được chia sẻ trong nghiên cứu này có thể giúp cho việc bảo vệ, tạo lập và quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư thông qua việc học hỏi

từ các thành công và cả các thách thức Các hoạt động thu thập các câu chuyện bao gồm 1) thu thập thông tin từ các nguồn thứ cấp, 2) quan sát và chụp ảnh; 3) tiến hành các cuộc phỏng vấn với chính quyền phường, đại diện các tổ chức xã hội, người kinh doanh đang chiếm giữ vườn hoa/sân chơi khu dân cư, và người dân (người di cư, phụ nữ, trẻ em, người già v.v.) Tổng cộng, có hơn 40 người đã được phỏng vấn; danh sách những người này được trình bày trong Phụ lục 1

Dự thảo báo cáo đã được xây dựng và trình bày tại một hội nghị bàn tròn được tổ chức vào ngày 20 tháng 7 năm 2014, ở đó các đại diện của chính quyền thành phố Hà Nội và các chuyên gia đã đóng góp ý kiến và đề xuất của họ Dự thảo báo cáo cũng nhận được ý kiến đóng góp từ Quỹ Châu Á trước khi báo cáo cuối cùng được thực hiện

Trẻ em13 Các chính sách xã hội đã và đang được xây dựng với mục tiêu phát triển - về thể chất, tinh thần

và đạo đức - nguồn nhân lực của đất nước, trong đó có các chiến lược quốc gia về phát triển y tế, thể thao, giáo dục và văn hóa14

Ở cấp địa phương, Hà Nội cũng đã xây dựng quy hoạch phát triển cho các lĩnh vực tương ứng15 Bên cạnh đó, có quy định rằng xã/phường phù hợp với trẻ em phải có các khu vực vui chơi và có tổ chức các hoạt động văn hóa cho trẻ em16

Các chính sách quy hoạch đô thị đóng vai trò xuyên suốt khi chúng chỉ đạo công tác quy hoạch không gian nhằm xây dựng cơ sở vật chất cho việc thực hiện các chính sách xã hội Một số chính sách quy hoạch đô thị có các mục tiêu về cơ sở hạ tầng xã hội, trong đó có mục tiêu về cây xanh và công viên cho thành phố Hà Nội Chúng bao gồm:

- Định hướng Điều chỉnh Quy hoạch Phát triển Hệ thống Các Trung tâm Đô thị Việt Nam đến năm

2025, Tầm nhìn đến năm 205017;

- Chương trình Phát triển Đô thị Quốc gia giai đoạn 2012-202018;

- Chương trình Nâng cấp Đô thị Quốc gia giai đoạn 2009-202019;

- Chiến lược Phát triển Nhà ở Quốc gia đến năm 2020, Tầm nhìn đến năm 203020;

- Quy hoạch Tổng thể Xây dựng Hà Nội đến năm 2030, Tầm nhìn đến năm 205021;

- Quy hoạch Sử dụng Đất Hà Nội đến năm 2020 và Kế hoạch Sử dụng Đất giai đoạn 2011-201522; và

- Quy hoạch Hệ thống Cây xanh, Công viên, Vườn hoa và Hồ Hà Nội đến năm 2030, Tầm nhìn đến năm

Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục Trẻ em, No.25/2004/QH11 ngày 15/06/2004.

14 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ No.122/QD-TTg ngày 10/1/2013 phê duyệt Chiến lược Quốc gia về Bảo vệ, Chăm sóc và Củng cố Sức khỏe cho Nhân dân cho Giai đoạn 2011-20120, Tầm nhìn tới 2030; Quyết định của Thủ tướng Chính phủ No.711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 phê duyệt Chiến lược Quốc gia về Phát triển Giáo dục cho giai đoạn 2011-2020; Quyết định của Thủ tướng Chính phủ No.581/QĐ-TTg ngày 06/05/2009 phê duyệt Chiến lược Quốc gia về Phát triển Văn hóa; Quyết định của Thủ tướng Chính phủ No.641/QD-TTg dated 28/4/2011 phê duyệt Đề án tổng hợp về củng cố sức khỏe và chiều cao của người Việt Nam cho giai đoạn 2011-2025.

15 Nghị quyết của HĐND TP Hà Nội No.22/2013/NQ-HĐND ngày 03/12/2013 phê duyệt Quy hoạch Phát triển Thể thao tới

2020, tầm nhìn tới 2030, Nghị quyết No 05/2012/NQ-HĐND ngày 05/04/2012 phê duyệt Quy hoạch Phát triển Giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên và dạy nghề tới 2020, tầm nhìn tới 2030; Nghị quyết No

11/2012/NQ-HĐND ngày 13/07/2012 phê duyệt Quy hoạch Phát triển Văn hóa tới 2020, tầm nhìn tới 2030

16 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ No.34/QĐ-TTg/2014 ngày 30/5/2014 về Tiêu chí phường/xã phù hợp với trẻ em

thuộc nội đô, và cải thiện chất lượng sống cho người dân Hà Nội vào năm 2030 Các nội dung liên quan đến công viên và vườn hoa là:

- Quy hoạch cây xanh đô thị phải là một phần của quy hoạch đô thị;

- Đa dạng hóa các loại công viên và cây xanh; tạo ra một hệ thống phân tầng các công viên, bao gồm 1) cấp vùng đô thị, 2) cấp thành phố, 3) cấp huyện, 4) cấp khu vực (phường), 5) cấp đơn vị ở, và 6) cấp nhóm nhà ở;

- Trong các quận thuộc nội đô lịch sử, các khu vực trồng cây xanh sẽ không chuyển đổi sang mục đích

sử dụng đất khác;

- Phát triển các công viên mới các quận nội đô mở rộng; và

- Các quận nội đô, đối với dân số mục tiêu 1,8 triệu người vào 2030, sẽ có 710 héc ta công viên đô thị, tương đương với 3,9m2/người; và 180 héc ta công viên/vườn hoa ở cấp đơn vị ở, tương đương với 1m2/người

Các biện pháp bao gồm:

- Nâng cấp các công viên hiện có;

- Di chuyển các cơ sở công nghiệp, đào tạo, y tế để tạo ra một quỹ đất mới Dự kiến quỹ đất được tạo

ra từ việc di chuyển các cơ sở công nghiệp sẽ là 178,21 héc ta Hầu hết đất đó sẽ được ưu tiên dành cho các cơ sở công cộng, trong đó có không gian xanh, đặc biệt là ở quận Thanh Xuân và quận Đống Đa;

- Tái phát triển/nâng cấp các khu chung cư cũ thuộc sở hữu nhà nước để tạo ra khoảng 40 héc ta đất dành cho vườn hoa/vườn dạo ở cấp đơn vị ở;

- Trồng thêm cây xanh dọc đường giao thông và khai thác tốt hơn các mặt hồ; và

- Ngân sách phân bổ cho khu vực nội đô, cho giai đoạn từ nay đến năm 2030, là 13.742 tỷ đồng (tương đương 654 triệu USD), cho một danh sách các công viên lớn; nó sẽ đến cả từ ngân sách nhà nước lẫn từ các nhà đầu tư tư nhân Ngân sách dành cho vườn hoa/vườn dạo không được đề cập Các chính sách nêu trên cho thấy chính quyền thành phố đã và đang rất quan tâm cải thiện chất lượng sống cho người dân Tuy nhiên, vẫn còn một số thiếu sót tồn tại trong chính sách quy hoạch đô thị và quy hoạch cây xanh, như được nêu ra dưới đây

Chồng chéo, cạnh tranh, kẽ hở và mâu thuẫn giữa các chính sách

Có sự chồng chéo, những kẽ hở và sự cạnh tranh trong sử dụng đất công giữa các chính sách Quy hoạch Phát triển Thể thao Hà Nội có mục tiêu rằng, vào năm 2020, mỗi phường (trừ bốn quận trung tâm lịch sử) sẽ có ít nhất 0,3 tới 1,0 héc ta cho các hoạt động thể thao, trong đó có chứa một sân vận động, một tòa nhà cho thể dục điền kinh, các sân thể thao, một hồ bơi, cũng như các sân chơi cho trẻ em24 Quy hoạch Cây xanh Hà Nội có mục tiêu có 1m2/người diện tích vườn hoa cấp đơn vị ở tại các quận nội đô, trong đó có kết hợp các sân chơi, nhưng lại không đề cập tới sân thể thao Như vậy, sân chơi được đề cập trong mục tiêu của ít nhất hai chính sách Quy hoạch Phát triển Giáo dục Hà Nội có mục tiêu rằng khu vực nội đô, đối với các trường học hiện có, sẽ có diện tích đất dành cho trường học tối thiểu là 6m2cho mỗi học sinh phổ thông, 8m2 cho mỗi học sinh mẫu giáo, và, đối với bất kỳ trường học/nhà trẻ xây mới nào, sẽ có 15m2 cho mỗi học sinh25 Có thể nói, nhu cầu sử dụng đất của các ngành nói trên, và của các ngành khác như thương mại, giao thông v.v., đang tạo ra một cuộc cạnh tranh đối với nguồn tài nguyên đất công khan hiếm

Ngoài ra, còn có thể có xung đột trong các mục tiêu chính sách và các biện pháp để đạt được chúng Để phát triển cây xanh, Quy hoạch Cây xanh Hà Nội nêu ra các biện pháp tạo ra một quỹ đất công mới, như

đã nêu ở trên Trong khi đó, một chính sách khác đang được thực hiện nhằm bán đấu giá các lô đất công

có diện tích ít hơn 5.000 mét vuông nằm trong khu dân cư, để "nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ đất, đáp ứng nhu cầu sử dụng đất của người dân và các doanh nghiệp và tăng thu ngân sách "26 Một ví dụ khác

về sự xung đột trong các biện pháp chính sách là trong khi Quy hoạch Cây xanh Hà Nội nói rằng trong các quận nội đô lịch sử, các khu vực trồng cây xanh sẽ không thay đổi sang mục đích sử dụng đất khác, thì trong thời gian báo cáo này được viết ra, đã có một kế hoạch của chính quyền cắt giảm cây dọc nhiều tuyến phố trung tâm cho một dự án giao thông vận tải27

Biện pháp chính sách chưa đủ để đạt được các mục tiêu về vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Quy hoạch Cây xanh Hà Nội đã lập mục tiêu rằng khu vực nội đô sẽ có 3,9m2/người diện tích công viên

đô thị, và 1m2/người diện tích vườn hoa ở cấp đơn vị ở cho dân số 1,8 triệu người dự kiến vào năm

2030 Thành phố sẽ cần tạo ra 455,3 héc ta công viên và vườn hoa để đạt được cả hai mục tiêu Xem Bảng 1

Bảng 1 Tình hình hiện tại so với các mục tiêu cho năm 2030

Tên

Tổng diện tích đất (km 2 )

Dân số mục tiêu (triệu người)

Diện tích trên đầu người Diện tích

Hiện tại (m 2 /người)

Mục tiêu (m 2 /người)

Hiện tại (ha)

Mục tiêu (ha)

Thiếu (ha)

Vườn hoa cấp đơn

28

Nguồn: Báo cáo tổng hợp thuyết minh cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội

Nhóm tư vấn đã đề xuất Quy hoạch Cây xanh Hà Nội khẳng định rằng, để đạt được các mục tiêu về công viên đô thị trong tương lai, đất đã được phân bổ đủ trong các quy hoạch đô thị đã được phê duyệt Để đạt được các mục tiêu về vườn hoa cấp đơn vị ở, các biện pháp bao gồm 1) di dời các cơ sở công nghiệp (trong đó, một phần của quỹ đất khoảng 178 héc ta được tạo ra sẽ được sử dụng làm vườn hoa) và 2) nâng cấp các khu nhà ở thuộc sở hữu nhà nước (trong đó quỹ đất khoảng 40 héc ta được tạo ra sẽ để làm vườn hoa cấp đơn vị ở)

Di dời các cơ sở công nghiệp và nâng cấp các khu nhà ở cũ thuộc sở hữu nhà nước đòi hỏi phải có thời gian và ngân sách cho việc chuẩn bị, tái định cư và đầu tư xây dựng cơ sở mới Trong thực tế, các quá trình này được biết là đang phải đối mặt với rất nhiều trở ngại, trong đó bao gồm sự cố tình trì hoãn của

các cơ quan phải di dời, sự lưỡng lự của các nhà đầu tư tiềm năng trong khi thị trường bất động sản đi xuống, cũng như thiếu ngân sách nhà nước29 Vì vậy, thật khó để tin rằng quỹ đất nói trên có thể đạt được ở quy mô và trong thời gian dự định Thậm chí nếu thành công, quỹ đất này chỉ có thể tạo ra vườn hoa/sân chơi khu dân cư cho những người sống ở gần nó, nhưng không phải cho những người khác sống

ở xa hơn, trong khi theo quy định thì vườn hoa trong đơn vị ở không được cách xa hơn từ bất kỳ ngôi nhà nào quá 500 mét30

Bên cạnh đó, chính sách này định dành tất cả ngân sách trong kế hoạch để xây dựng các công viên lớn trong chương trình ưu tiên đầu tư của mình, mà không có dòng ngân sách dành cho các vườn hoa/sân chơi nhỏ ở cấp cộng đồng

Cần lưu ý rằng hàng trăm vườn hoa, sân chơi mà hiện đang tồn tại ở các phường nội đô Hà Nội không được tính đến trong cơ sở dữ liệu cây xanh chính thức31 và do đó Quy hoạch Cây xanh Hà Nội không có bất kỳ biện pháp nào để bảo tồn, nâng cấp và quản lý các không gian này

Thành phố Hà Nội thiếu một chương trình nâng cấp đô thị toàn diện, trong đó quy hoạch cây xanh là một phần không thể tách rời

Thành phố Hà Nội thiếu một chương trình nâng cấp đô thị toàn diện, trong đó quy hoạch cây xanh phải

là một phần không thể tách rời Một chương trình nâng cấp đô thị như vậy sẽ cho phép tạo ra một mạng lưới cơ sở hạ tầng xã hội đồng bộ, bao gồm cả một hệ thống cây xanh nhiều cấp độ mà Quy hoạch Cây xanh Hà Nội đặt mục tiêu cho các quận nội đô Thiếu một chương trình nâng cấp đô thị như vậy, chính quyền các cấp thấp hơn khó có thể có một tầm nhìn rộng hơn, rằng lãnh thổ của một phường, có thể được quy hoạch để chứa cây xanh của cấp quận và/hoặc cấp thành phố Do đó, họ có thể muốn bán đấu giá các lô đất công để tư nhân sử dụng nếu họ tin rằng tất cả các nhu cầu sử dụng đất công ở cấp quản lý của mình đã được đáp ứng, trong khi chính quyền ở các cấp cao hơn không có cơ sở quy hoạch để giám sát quá trình này

"Tôi tin rằng việc đấu giá đất đang được thực hiện bởi vì tất cả các nhu cầu về sử dụng đất cho các công trình công ích đã được đáp ứng đầy đủ Đã có các quy định rõ ràng nhằm hướng dẫn việc này."

Một đại biểu dân cử

2.2 Quy định luật pháp

Hệ thống pháp luật về quy hoạch đô thị đang tiến bộ nhằm đáp ứng với các thay đổi

Khung pháp lý về quy hoạch và quản lý đô thị đã phát triển nhanh chóng trong ba thập kỷ qua để đáp ứng nhu cầu thay đổi, và được coi là tiến bộ nhất so với các khung pháp lý thuộc các ngành khác32 Các tài liệu quan trọng nhất bao gồm các luật, các quy định hướng dẫn, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, như trong Bảng 2 dưới đây Nhiều văn bản luật pháp có những nội dung nêu bật tầm quan trọng của cây xanh đô thị và hướng dẫn quy hoạch chúng

Trong Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội

32 Bài phát biểu của một chuyên gia cao cấp về quy hoạch đô thị trong hội thảo của Hội quy hoạch và phát triển đô thị Việt Nam nhằm đóng góp cho các văn bản luật pháp về quy hoạch đô thị và xây dựng tổ chức ngày 10/05/2013 tại Viện quy hoạch xây dựng Hà Nội

Bảng 2 Các văn bản pháp luật có liên quan chính

1.7 Thông tư của Bộ xây dựng No.19/2010/TT-BXD hướng dẫn lập Quy chế quản

lý quy hoạch và kiến trúc đô thị

2010

2.1 Quy chuẩn Xây dựng Việt Nam QCVN No.1-2008: Quy hoạch Xây dựng 2008 2.2 Tiêu chuẩn Xây dựng Việt Nam TCVN 362-2005/ Quy hoạch Cây xanh Sử

dụng Công cộng – Tiêu chuẩn Thiết kế

2005

2.3 Tiêu chuẩn Thiết kế Việt Nam 9257-2012/ Quy hoạch Cây xanh Sử dụng Công

cộng – Tiêu chuẩn Thiết kế38

2012

2.4 Tiêu chuẩn Xây dựng Việt Nam TCXDVN 287: 2004 – Các Công trình Thể thao

và Sân Thể thao

2004

Có một số vấn đề nổi bật trong các khuôn khổ pháp lý được liệt kê dưới đây

Hướng dẫn quy hoạch chưa đủ hoặc thiếu thực tế cho vườn hoa/sân chơi trong các khu ở cũ

Luật Quy hoạch Đô thị nói rằng quy hoạch đô thị phải đáp ứng các nhu cầu về công viên, cây xanh, mặt nước và cơ sở hạ tầng xã hội khác Tuy nhiên, luật này và các quy định hướng dẫn của nó39 lại không hướng dẫn lập quy hoạch cơ sở hạ tầng xã hội một cách cụ thể như nó hướng dẫn đối với cơ sở hạ tầng

kỹ thuật Bên cạnh đó, trong khi hướng sự tập trung chủ yếu tới quy hoạch các khu đô thị mới, luật này

đề cập tới vấn đề quy hoạch nâng cấp đô thị một cách rất hời hợt, chỉ trong một điều khoản nhỏ Được biết, hiện nay Viện Quy hoạch Đô thị - Nông thôn Quốc gia thuộc Bộ xây dựng đang soạn thảo một quy chuẩn quy hoạch dành cho việc nâng cấp các quận trung tâm lịch sử của Hà Nội40 Luật Nhà ở 2005 quan tâm tới việc tăng diện tích sàn cho nhà ở, nhưng lại không có nội dung để đảm bảo rằng các khu ở phải

có các không gian cho hội họp, thư giãn và vui chơi cho người dân Luật này cũng tập trung hướng dẫn phát triển các khu nhà ở mới, trong khi coi nhẹ việc cải thiện các khu nhà ở hiện tại, nơi mà hầu hết cư

33

Nghị quyết của Quốc hội No.16/2003/QH11ngày 26/11/2003 phê duyệt Luật xây dựng

34

Nghị quyết của Quốc hội No.30/2009/QH12 ngày 17/06/2009 phê duyệt Luật quy hoạch xây dựng

35 Nghị quyết của Quốc hội No.56/2005/QH11 ngày 29/11/2005 phê duyệt Luật Nhà ở

36

Nghị quyết của Quốc hội No.25/2012/QH13 phê duyệt Luật Thủ đô

37

Nghị quyết của Quốc hội No.45/2015/QH13 phê duyệt Luật Đất đai

38 Tiêu chuẩn thiết kế này được nhắc đến trong Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, nhưng lại được nhiều chuyên gia được phỏng vấn cho rằng nó đã bị Bộ xây dựng thu hồi lại

39

Ví dụ, Nghị định Chính phủ No.38/2010/NĐ-CP ngày 07/04/2010 về quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan đô thị; Thông tư của Bộ xây dựng No.19/2010/TT-BXD ngày 22/10/2010 hướng dẫn lập Quy chế về quản lý quy hoạch đô thị và kiến trúc.

40

Phỏng vấn một chuyên gia cao cấp thuộc nhóm tư vấn đề xuất Quy hoạch Cây xanh Hà Nội

dân đô thị đang sống, và nhiều người trong số họ đang thiếu cơ sở hạ tầng xã hội thiết yếu, trong đó có vườn hoa/sân chơi khu dân cư Tương tự như vậy, Luật Thủ đô không có nội dung cụ thể để đảm bảo rằng Hà Nội sẽ có đủ vườn hoa/sân chơi ở cấp khu dân cư

Các luật nói trên có xu hướng dựa vào các quy chuẩn và tiêu chuẩn quy hoạch sẵn có thay vì hướng dẫn chúng Trong các tài liệu này, các nội dung chính liên quan đến các vườn hoa/sân chơi khu dân cư là, đối với các khu dân cư mới, ở các cấp nhóm nhà ở và đơn vị ở41

, sẽ tương ứng có ít nhất 1m2/người và 2m2/người diện tích vườn hoa, ở khoảng cách tương ứng tối đa là 300m và 500m từ bất cứ ngôi nhà nào42 Đối với các khu ở nằm trong các khu phố cũ, yêu cầu phải có, ở cấp đơn vị ở, ít nhất 2m2/người diện tích vườn hoa, ở khoảng cách tối đa 500m từ bất kỳ ngôi nhà nào43, trong khi không có yêu cầu nào được đặt ra cho cấp nhóm nhà ở Có thể hiểu rằng, do đạt được yêu cầu này đối với khu vực nội đô Hà Nội, nơi dân số và mật độ xây dựng rất cao, sẽ rất tốn kém, Quy hoạch Cây xanh Hà Nội đã đặt mục tiêu thấp hơn, chỉ 1m2/người diện tích vườn hoa ở cấp đơn vị ở

Chưa có quy chuẩn/tiêu chuẩn quy hoạch cho sân chơi và các tiện ích của nó, cái có thể bao gồm diện tích tối thiểu của sân chơi, danh sách các thiết bị chơi tối thiểu

Các thuật ngữ thiếu nhất quán trong các văn bản quy phạm pháp luật

Các từ ngữ sử dụng trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quy hoạch cây xanh thiếu thống nhất Dưới đây là một số ví dụ:

- Tiêu chuẩn quy hoạch TCVN 362-200544 có cho khái niệm “cây xanh đường phố” vào trong khái niệm “cây xanh sử dụng công cộng” trong khi Quy chuẩn quy hoạch QCVN 01-200845 thì lại không;

- Thuật ngữ "vườn hoa" được định nghĩa trong TCVN 352-2005 là "một khu vực nhỏ vài héc ta", tuy nhiên lại không có ngưỡng về diện tích để một vườn hoa trở thành một công viên Một số công viên được Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội gọi là "công viên khu dân cư" (Indira Gandhi, Linh Đàm, Đền Lừ, Đống Đa, Nghĩa Đô, Yên Hòa) nhưng lại không có tiêu chí nào đặt ra để gọi chúng như vậy Không có định nghĩa nào được đưa ra về "vườn dạo", mặc dù nó được đề cập đến trong các văn bản pháp luật khác nhau;

- Không có định nghĩa về việc diện tích cây xanh được đo như thế nào (ví dụ, diện tích đất được giao để trồng cây xanh, diện tích bóng mát của cây v.v.) Ngoài ra, không có công thức cố định

để chuyển đổi các diện tích mặt nước sang diện tích cây xanh trong các quy chuẩn, tiêu chuẩn quy hoạch có liên quan;

- Cây xanh và công viên được định nghĩa là cơ sở hạ tầng xã hội trong Luật Quy hoạch Đô thị, nhưng lại là cơ sở hạ tầng kỹ thuật trong Quyết định của UBND thành phố Hà Nội No.6541/QĐ-UBND ngày 15/12/2009 quy định chức năng, nhiệm vụ của Sở Xây dựng Hà Nội;

41

Quy chuẩn Quy hoạch 01-2008 định nghĩa:

Đơn vị ở: là khu vực chức năng gồm các nhóm ở Đường đô thị chính không được cắt qua đơn vị ở Dân số tối đa là 20,000

người và dân số tối thiểu là 4,000 người Các công trình dịch vụ, bên cạnh các thứ khác, có vườn hoa và sân chơi

Nhóm ở: được bao bọc bởi những con đường tiểu khu hoặc lớn hơn Một nhóm ở có diện tích chiếm đất của các tòa nhà

chung cư hoặc/và các thửa đất của các hộ gia đinh, và ngoài các thứ khác, còn có diện tích chiếm đất của các con đường nội

bộ và vườn hoa/sân chơi Trong sân chơi nội bộ có thể cho phép có các cơ sở văn hóa của cộng đồng

42

Quy chuẩn quy hoạch 01-2008 Mục 2.4 – Quy hoạch đơn vị ở

43 Quy chuẩn quy hoạch 01-2008 Mục 2.10 – Quy hoạch nâng cấp các khu đô thị cũ

- Trong Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, Hình 2 đưa ra thuật ngữ

"công viên đô thị" và "vườn hoa và vườn dạo", trong khi đó, ở Bảng 13 và 14 của chính văn bản

đó, những thuật ngữ đó biến thành "cây xanh đô thị" và "cây xanh cấp đơn vị ở”; và

- Trong Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, khu vực nội đô có lúc bao gồm 9 huyện, có lúc bao gồm 10 huyện (với quận Hà Đông bổ sung) ở những vị trí khác nhau Trung tâm lịch sử của Hà Nội bao gồm 5 quận, trong đó có bao gồm quận Tây Hồ mới được công nhận là quận nội đô, mà không phải là quận Thanh Xuân vốn đã được đô thị hóa trước đó rất lâu

Sự bất nhất nói trên có thể tạo ra những trở ngại trong việc thu thập và trình bày thông tin và dẫn đến các tập hợp dữ liệu khác nhau; chúng không chính xác và không tương thích với nhau Ví dụ, diện tích công viên ở 9 quận nội đô vào năm 2004 được nêu trong báo cáo HAIDEP46 là 0.9m2/người, trong khi con số được chuyển đổi từ diện tích nêu trong Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh

Hà Nội là 2.08m2/người Một ví dụ khác là các báo cáo nói trên chỉ ra rằng hoàn toàn không có công viên

và vườn hoa ở quận Thanh Xuân, trong khi các quan sát đã chứng minh rằng có tới vài vườn hoa/sân chơi tồn tại ở mỗi phường của quận này Có thể hiểu rằng, các dữ liệu chính thức hiện tại về vườn hoa ở cấp đơn vị ở không phản ánh đúng thực trạng, vì nó không bao gồm những vườn hoa, sân chơi đang được quản lý ở cấp phường

"Dữ liệu hiện tại của chúng tôi không bao gồm vườn hoa ở cấp đơn vị ở"

Chuyên gia cao cấp đã đề xuất Quy hoạch Cây xanh Hà Nội

Quy định về quản lý nhà chung cư chưa tạo điều kiện cho địa điểm hội họp/vui chơi

Luật Nhà ở 2005 cho phép người sở hữu và sử dụng căn hộ, thông qua Ban Quản lý tòa nhà của họ, được quyết định làm thế nào để sử dụng các không gian chung Tuy nhiên, luật này cho Ban Quản lý nhà của thành phố (trong trường hợp nhà ở xã hội) và chủ đầu tư (đối với trường hợp nhà ở thương mại) quyền lực đáng kể khi họ có trách nhiệm quản lý tòa nhà từ khi nó mới được đưa vào sử dụng cho tới khi thành lập được Ban quản lý tòa nhà Những người này thường cố tình trì hoãn việc thành lập Ban Quản lý tòa nhà để kéo dài sự chiếm đóng bất hợp pháp của họ các diện tích chung để kiếm lợi cho cá nhân, trong khi cư dân không có không gian cho các cuộc họp và vui chơi Để khắc phục điều này, Quy chế quản lý chung cư tại Hà Nội47 mới đây nói rằng nếu một dự án xây dựng chung cư không có chỗ cho các hoạt động cộng đồng, các nhà đầu tư có trách nhiệm bố trí một không gian cho mục đích này có diện tích tối thiểu tính theo 0.8m2/căn hộ nhưng không được nhỏ hơn 36m2 Tuy nhiên, nhiều người đang sống trong các căn hộ được xây dựng trước thời điểm ban hành quy định này vẫn bị ảnh hưởng

Thiếu minh bạch trong quản lý đất công

Theo các quy định hướng dẫn thực hiện Luật Đất đai 200348, bản đồ để theo dõi và lập quy hoạch sử dụng đất có tỷ lệ lớn nhất chỉ 1/2000, trên đó đất ở đô thị được đánh dấu bằng một màu nhất định, màu này bao phủ các nhà ở, làn đường, cây xanh, vườn hoa/sân chơi v.v., mà không có đặc điểm để phân

46

HAIDEP 2007 Báo cáo cuối cùng Mục “Điều kiện sống” Trang 3-23 Lưu ý rằng 9 quận được ghi trong báo cáo HAIDEP,

so với Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, có thêm quận Long Biên, nhưng lại không có quận

biệt chúng với nhau Các bản đồ như vậy không cho phép hiển thị những thay đổi trong sử dụng đất Ví

dụ, đất công xung quanh các chung cư cũ thuộc sở hữu nhà nước bị lấn chiếm bởi các cư dân như thế nào đã không được ghi nhận lại49 Xem Hình 1 dưới đây

Hình 1 Quy hoạch chi tiết sử dụng đất quận Hai Bà Trưng

Nguồn: Kiến trúc sư Trần Huy Ánh

Không có số liệu thống kê đáng tin cậy về đất công tại Hà Nội Trong hệ thống quản lý nhà nước, các cấp trên thường dựa vào các thông tin được cung cấp bởi các cấp thấp hơn cho việc ra quyết định, trong khi thiếu các công cụ để kiểm tra chéo Trong nhiều trường hợp, cấp dưới không báo cáo hành vi vi phạm quy hoạch bởi vì nó có thể được xem như là thừa nhận điểm yếu của họ (hoặc thậm chí tòng phạm) trong quản lý quy hoạch Hệ thống báo cáo, phối hợp và quản lý thông tin hiện nay không cho phép đưa

ra một bức tranh rõ ràng về việc còn lại bao nhiêu đất công và nó đang được sử dụng như thế nào để phục vụ cho quy hoạch trong tương lai

49

Phỏng vấn một chuyên gia cao cấp của Sở Tài nguyên Môi trường Hà Nội

"Các số liệu thống kê sử dụng đất và kiểm kê đất được thực hiện bởi cấp phường/xã không phản ánh đúng tình hình sử dụng đất Điều này đã xảy ra qua nhiều thế hệ cán bộ phụ trách, với các tài liệu sử dụng đất không được chuyển giao giữa người trước và người sau, và trở thành vấn đề mãn tính khó giải quyết "

Kết luận của cuộc họp trực tuyến ngày 6/8/2014 của UBND thành phố Hà Nội

về tiến độ triển khai thực hiện Chỉ thị số 04/CT-UBND ngày 14/1/2014

về tăng cường quản lý nhà nước về đất nông nghiệp và công cộng

trên lãnh thổ của thành phố Hà Nội50

"Chúng tôi biết rằng đôi khi chính quyền cấp dưới không báo cáo sự thật về việc sử dụng đất công, nhưng chúng tôi lại không có công cụ để kiểm tra Thanh tra đất đai của chúng tôi chỉ có thể đến hiện trường khi chúng tôi nhận được đơn khiếu nại của người dân "

Cán bộ địa chính thuộc Sở TNMT Hà Nội

Trong một số phường được nghiên cứu, có những lô đất công trước đây được đặt dưới sự quản lý của các doanh nghiệp nhà nước hoặc hợp tác xã nông nghiệp mà nay đã không còn hoạt động nữa Chúng có thể được lãnh đạo công ty bán bất hợp pháp cho tư nhân để tư lợi Điều này làm giảm cơ hội cho người dân có được vườn hoa/sân chơi khu dân cư của họ

"Có một mảnh đất công 150m2 đã giao cho một công ty xây dựng nhà nước nay không còn hoạt động nữa Hiện giờ họ đang cố gắng bán nó một cách bất hợp pháp để tư lợi."

Một số lãnh đạo cộng đồng

Gần đây, chính quyền thành phố đã bày tỏ quan ngại về sự lạm dụng và chuyển giao trái phép đất công,

và đưa ra phương hướng51&52 cho các cơ quan chính quyền nhằm tăng cường quản lý nhà nước về đất công, trong đó bao gồm: 1) UBND cấp quận và phường đánh giá và ghi lại hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp và đất công tại mỗi phường/xã và xử lý bất kỳ hành vi vi phạm nào; 2) Thanh tra thành phố và Sở TN&MT đề xuất một phương thức toàn diện về quản lý và sử dụng đất nông nghiệp và đất công ở các quận và phường cụ thể, và báo cáo với UBND thành phố trước ngày 15/09/2014; và 3) Sở TN&MT và Sở NN&PTNT, cùng với UBND các quận Hoàn Kiếm, Ba Đình, Tây Hồ, Hai Bà Trưng, Thanh Xuân, Đống Đa, Cầu Giấy, kiểm tra và đề xuất cách quản lý và sử dụng đất nông nghiệp do các hợp tác xã quản lý và báo cáo cho UBND thành phố trước 30/09/2014 Hành động này là một tiến triển tốt nhằm thực hiện quản lý

sử dụng đất minh bạch hơn, và có thể tạo ra một bức tranh tốt hơn về quỹ đất công, mà một phần trong

đó có thể được sử dụng làm vườn hoa/sân chơi khu dân cư Tuy nhiên, cho đến nay, kết quả vẫn chưa được công bố

Qúa trình quy hoạch đô thị thiếu sự tham gia của người dân 53

Quyền tham gia của người dân được ban hành trong Pháp lệnh về Thực hiện Dân chủ ở Xã/Phường/Thị trấn54 Tài liệu này nói rằng quy hoạch đô thị và quy hoạch sử dụng đất phải được công bố cho người

dân, được họ thảo luận hoặc quyết định, cho ý kiến, hoặc giám sát trước khi cơ quan có thẩm quyền đi đến quyết định Luật Quy hoạch Đô thị và Luật Xây dựng cũng có các nội dung về sự tham gia của người dân trong quy hoạch đô thị Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số thiếu sót

Giới hạn hẹp của các bên liên quan được tham gia Thông thường, chỉ những lãnh đạo tổ dân phố hoặc

lãnh đạo của các tổ chức đoàn thể được mời tham dự các cuộc họp để đóng góp vào quy hoạch Những người này có xu hướng đồng ý với những gì các nhà đầu tư muốn, thay vì phản ánh ý kiến của người dân55

Công bố thông tin không đầy đủ Luật Quy hoạch Đô thị quy định rằng thông tin quy hoạch phải được

công bố Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, người dân không được thông tin đầy đủ; họ không dễ biết được các thông tin có liên quan có thể tìm được ở đâu, hoặc thông tin được thể hiện bằng ngôn ngữ kỹ thuật khó hiểu đối với những người không có chuyên môn Đặc biệt, các thông tin được đăng trên các cổng thông tin của chính quyền thường nghèo nàn về nội dung, và không được cập nhật một cách kịp thời Tình trạng đó đặc biệt không tốt đối với các trang web của cấp quận, trong khi website của chính quyền cấp phường thì lại chưa có

Các bước không hợp lý cho sự tham gia của người dân trong quá trình quy hoạch đô thị Quá trình quy

hoạch đô thị hiện nay được chia thành hai bước đòi hỏi sự tham gia của người dân để được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, đó là:

1) “Xây dựng nhiệm vụ quy hoạch", trong đó bao gồm các nội dung quan trọng nhất của quy hoạch đô thị, như 1) xác định mục đích sử dụng đất; 2) xác định các tính chất, vai trò và động lực phát triển/hướng phát triển của khu vực được quy hoạch, xác định ranh giới, diện tích, dân số ước tính, yêu cầu về sử dụng đất, phân khu chức năng và kiến trúc, bố trí các cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội

và kết nối chúng với cơ sở hạ tầng chính, các yêu cầu đảm bảo rằng các khu vực được quy hoạch sẽ cân đối với các khu vực xung quanh, bảo tồn kiến trúc và bản sắc của thành phố và cải thiện điều kiện sống của người dân, yêu cầu về đánh giá môi trường chiến lược v.v.; và 3) phương thức tổ chức thực hiện56 Nhiệm vụ quy hoạch phải được sự chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền và là cơ sở

để xây dựng thiết kế quy hoạch đô thị; và

2) “Xây dựng thiết kế quy hoạch", trong đó phản ánh các nội dung của quy hoạch đô thị ở dạng bản vẽ/phác thảo, mô hình, các thông số kỹ thuật và cơ chế quản lý57

Việc xác định "mục đích sử dụng đất" được hiểu là điều kiện tiên quyết để xây dựng các nội dung còn lại của "nhiệm vụ quy hoạch" Tuy nhiên, theo Luật Quy hoạch Đô thị, nó lại chỉ là một nội dung nhỏ trong toàn bộ bước “Xây dựng nhiệm vụ quy hoạch” Thực tế đã chỉ ra rằng "mục đích sử dụng đất" đã và đang là mục tiêu của sự phản kháng của người dân, vì nó có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều người Do đó, khi xảy ra việc "mục đích sử dụng đất" phải thay đổi vì sự phản đối của người dân, nó dẫn đến việc phải thay đổi của các nội dung còn lại của bước "xây dựng nhiệm vụ quy hoạch", điều đó có nghĩa là các nỗ lực lớn của chính quyền và các nhà đầu tư bỏ ra cho toàn bộ việc xây dựng nhiệm vụ quy hoạch có thể bị lãng phí

54

Pháp lệnh của Ủy ban thường vụ Quốc hội No.34/2007/PL-UBTVQH11, ngày 20/04/2007

55

Trung tâm hành động vì đô thị 2007 Nguyễn Thị Hiền Nghiên cứu ”Sự tham gia của người dân trong quy hoạch và quản

lý không gian công cộng - trường hợp nghiên cứu Công viên Thống Nhất”

Thiếu cơ chế thông tin phản hồi Không có cơ chế để chính quyền cung cấp thông tin phản hồi cho

người dân về việc ý kiến của họ đã được ghi nhận và sẽ được giải quyết như thế nào Kết quả là, người

dân có thể mất niềm tin vào ý nghĩa của sự đóng góp của họ

3 Phân tích các bên liên quan

3.1 Cơ cấu tổ chức chính quyền

Cơ chế quy hoạch và quản lý cây xanh chưa đề cập đến vai trò của chính quyền cấp phường, trong khi họ đang thực sự quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Hà Nội đã ban hành Quy định về Quản lý Hệ thống Cây xanh đô thị, Công viên, Vườn hoa, Vườn thú trên Địa bàn Thành phố Hà Nội58

, trong đó đã giao nhiệm vụ cho các cấp chính quyền địa phương và các bên liên quan khác như sau:

- Ở cấp thành phố, Sở Xây dựng Hà Nội59 có trách nhiệm quản lý chung cây xanh đô thị, công viên, vườn hoa trên lãnh thổ thành phố Sở cũng chịu trách nhiệm trực tiếp quản lý cây xanh và các khu vườn nằm dọc theo các tuyến đường chính (rộng ít nhất 7,5m) trong khu vực nội đô, cũng như cây xanh nằm dọc theo các con đường đã được đặt tên; và một danh sách các công viên lớn theo quyết định của UBND thành phố Sở Xây dựng, bên cạnh các nhiệm vụ khác, có trách nhiệm:

o Xây dựng các quy định hướng dẫn;

o Chủ trì xây dựng quy hoạch cây xanh đô thị, công viên, vườn hoa, v.v của thành phố;

o Tham gia ý kiến vào các dự án xây dựng mới, hoặc nâng cấp công viên/vườn hoa; và

o Chịu trách nhiệm thanh tra các hành vi vi phạm

- Ở cấp quận, huyện, UBND quận có trách nhiệm tổ chức quản lý cây xanh dọc theo các tuyến đường,

những công viên, vườn hoa còn lại và các không gian công cộng khác trong địa bàn quận Bên cạnh các nhiệm vụ khác, cấp này có trách nhiệm:

o Tổ chức xây dựng và phê duyệt quy hoạch phát triển công viên, vườn hoa;

o Giám sát các dự án đầu tư để đảm bảo có đủ tỷ lệ cây xanh đã được phê duyệt;

o Ký hợp đồng với các nhà cung cấp dịch vụ cây xanh và giám sát chất lượng của họ; và

o Hướng dẫn UBND phường trong việc xác định các vi phạm và áp dụng các biện pháp hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền để giải quyết

- Các nhà cung cấp dịch vụ (được hiểu là bao gồm cả thuộc nhà nước hoặc tư nhân) được chính

quyền các cấp có thẩm quyền phân công quản lý trực tiếp cây xanh đô thị, công viên và vườn hoa, bên cạnh các nhiệm vụ khác, có trách nhiệm:

o Quản lý, bảo vệ và sử dụng cây xanh đô thị theo hợp đồng;

o Phát hành, thực hiện và giám sát việc thực hiện các quy định về bảo vệ cây xanh; và

o Cung cấp không gian để tổ chức các hoạt động công cộng dựa trên giấy phép/sự chấp thuận của các cơ quan chức năng

Cơ cấu quản lý cây xanh và công viên có thể được mô tả trong Hình 2 và Hình 3 dưới đây

Hình 2 Cơ cấu quản lý cây xanh và công viên ở cấp thành phố

QĐ 19/2010/QĐ-UBND

Về Quản lý cây xanh, công viên, vườn hoa, vườn thú ở HN

Phê duyệt Quy hoạch

Đô thị

Đầu tư xây dựng

Vận hành bảo trì

Nhà cung cấp dịch vụ

Nguồn: Quyết định No.19/2010/QĐ-UBND

về quản lý cây xanh, công viên, vườn hoa, vườn thú ở Hà Nội

Hình 3 Cơ cấu quản lý cây xanh và công viên ở cấp quận

QĐ 19/2010/QĐ-UBND

Về Quản lý cây xanh, công viên, vườn hoa, vườn thú ở HN

Quận (Phòng quản lý

đô thị)

Nhà cung cấp dịch vụ

Phê duyệt Quy hoạch

Đô thị

Đầu tư xây dựng

Vận hành bảo trì

Sở QHKT

Nguồn: Quyết định No.19/2010/QĐ-UBND

về quản lý cây xanh, công viên, vườn hoa, vườn thú ở Hà Nội

Hiện nay, hầu hết các công viên ở Hà Nội do chính quyền thành phố quản lý; chỉ có một số do quận quản

lý (Công viên Đền Lừ, Vĩnh Hoàng, Nghĩa Đô, Ngọc Lâm, và Bắc Long Biên) hoặc do các nhà đầu tư (Công viên nước Hồ Tây, Công viên Yên Sở, và một số vườn hoa trong các khu đô thị mới)60

Mâu thuẫn chính trong quản lý cây xanh, như được thể hiện trong các biểu đồ trên, là Quy chế quản lý cây xanh đô thị, công viên, vườn hoa và vườn thú Hà Nội đã bỏ qua những tác nhân quan trọng nhất, đó

là chính quyền phường, là cơ quan hiện đang thực sự quản lý các vườn hoa/sân chơi khu dân cư, nhưng

60

Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội Phụ lục 6

dưới một cơ chế khác thuộc Luật Đất đai, với Sở Tài nguyên và Môi trường (TN & MT) là cơ quan chủ quản Theo Luật Đất đai năm 201361, đối với đất ở, chính quyền cấp tỉnh có trách nhiệm phê duyệt quy hoạch sử dụng đất; chính quyền cấp quận, huyện có trách nhiệm lập kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất; còn chính quyền phường có trách nhiệm:

- Sử dụng đất phi nông nghiệp được giao cho các phường để xây dựng các công trình công cộng như văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao và thư giãn/vui chơi;

- Cho thuê đất nông nghiệp để sử dụng cho mục đích công ích của phường; và

- Tiến hành thống kê đất đai hàng năm và kiểm kê đất đai năm năm một lần

Ở cấp phường, có một Phó Chủ tịch UBND và 2-3 nhân viên phụ trách quản lý đô thị và đất đai62 Vị lãnh đạo này đề xuất việc dành đất công để xây dựng vườn hoa/sân chơi khu dân cư, trong khi lãnh đạo phường phụ trách văn hóa/xã hội có trách nhiệm đầu tư và quản lý tài sản ở sân chơi Việc phê duyệt cả mục đích sử dụng đất lẫn vốn để xây dựng hay cải tạo các sân chơi đều do chính quyền quận phụ trách Các chính quyền phường thường lập ra các Trung tâm Thể thao/Văn hóa Phường để quản lý các công trình công cộng đó Xem Hình 4 dưới đây

Hình 4 Cơ cấu quản lý vườn hoa/sân chơi ở cấp khu dân cư

Vận hành bảo trì

UBND Quận

Đề xuất mục đích

sử dụng đất công

Phê duyệt mục đích

sử dụng đất công

Lãnh đạo phụ trách Đô thị/

Địa chính

Lãnh đạo phụ trách Văn hóa -Xã hội Phòng TNMT

Lãnh đạo Phụ trách Văn hóa

- Xã hội

Đồng ý cấp vốn đầu tư

Nguồn: Phân tích dựa trên Luật Đất đai và các cuộc phỏng vấn với các cán bộ phường

Chồng chéo về chức năng và thiếu sự điều phối/hợp tác giữa các ngành và các cấp chính quyền trong quy hoạch và quản lý vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Có sự chồng chéo về nhiệm vụ giữa các ban ngành của thành phố Hà Nội cùng một lúc đều chịu các trách nhiệm liên quan tới quy hoạch sử dụng đất dùng cho cây xanh, công viên, bao gồm 1) Sở Quy hoạch Kiến trúc phụ trách quy hoạch đô thị, 2) Sở Xây dựng có trách nhiệm quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng,

và 3) Sở Tài nguyên và Môi trường phụ trách quy hoạch sử dụng đất Sự chồng chéo này gây lãng phí về thời gian và nguồn lực

Thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành Các sở ngành khác nhau có các quy hoạch phát triển riêng đều đòi hỏi phải có đất, tạo ra một cuộc cạnh tranh trong sử dụng quỹ đất công vốn đã khan hiếm63

Bên cạnh đó, trong khi cơ quan quy hoạch đô thị cố gắng tìm cách có được thêm quỹ đất công

để phát triển cây xanh, có một số thửa đất công có tiềm năng bị bán đấu giá cho khu vực tư nhân theo một chính sách của một cơ quan khác phụ trách quản lý đất đai, như đã đề cập trong Mục 2.1 – “Các chính sách nhà nước” ở trên

"Chúng ta có một hệ thống quy hoạch kiểu gai mít, trong đó tất cả mọi thứ đều là ưu tiên."

Một chuyên gia quy hoạch đô thị cao cấp

Sự phối hợp cũng yếu kém giữa các cấp quản lý của chính quyền Mặc dù chính sách của thành phố là đất công chỉ được bán đấu giá sau khi nó đã đáp ứng hết nhu cầu sử dụng đất cho 1) các tiện ích xã hội,

và 2) tái định cư64, thì Quận Thanh Xuân đang có kế hoạch bán đấu giá một số lô đất công tại phường Hạ Đình65

, trong khi công viên/sân chơi khu dân cư vẫn còn thiếu Một ví dụ khác là chính quyền phường không được tham vấn, và các vườn hoa/sân chơi khu dân cư đang do chính quyền phường quản lý không được tính đến trong đánh giá hiện trạng khi chính quyền thành phố lập Quy hoạch Cây xanh Hà Nội66

Do đó, văn bản này không đưa ra được các giải pháp đầy đủ để đạt được các mục tiêu cho chúng

“Chúng ta thiếu một cơ chế phối hợp tốt giữa các cơ quan nhà nước.”

Lãnh đạo một quận

Bên cạnh đó, có sự thiếu thống nhất về lãnh thổ giữa công tác quy hoạch đô thị và công tác quản lý thực hiện quy hoạch Quy hoạch đô thị được thực hiện cho các khu vực được bao quanh bởi những con đường và có thể bao phủ lãnh địa của hơn một đơn vị hành chính, trong khi việc quản lý thực hiện quy hoạch lại được thực hiện bởi chính quyền địa phương của một đơn vị hành chính67

Nhận thức của chính quyền về tầm quan trọng của vườn hoa/sân chơi khu dân cư chưa cao

Như đã mô tả trong Phần 2.1 - Chính sách của Chính phủ nêu trên, chính quyền thành phố, khi lập Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, đặt ưu tiên phát triển các công viên lớn, mà không phải là các vườn hoa nhỏ hơn

ở cấp khu dân cư Sau đó, trong một cuộc nói chuyện với tác giả của báo cáo này, họ bày tỏ sự hối tiếc của mình về điều đó

"Ồ, thật đáng tiếc là Quy hoạch Cây xanh Hà Nội không đặt ưu tiên cho vườn hoa/sân chơi khu dân cư Người ta cần đến những nơi đó nhiều hơn là đến các công viên lớn "

Một cựu quan chức cao cấp về quy hoạch đô thị

"Bây giờ chúng tôi đã nhận ra rằng Hà Nội cần phải chắt chiu từng mét vuông đất công cho vườn hoa/sân chơi khu dân cư."

Phát biểu của một quan chức quy hoạch tại cuộc họp bàn tròn

về những kết quả ban đầu của nghiên cứu này được tổ chức vào ngày 30/7/2014

Ở cấp phường, một số nhà lãnh đạo bày tỏ mong muốn có vườn hoa/sân chơi cho người dân của họ Tuy nhiên, khi được hỏi về việc làm thế nào để có thể giữ đất công dành cho mục đích đó, một số người trong số họ nói rằng họ có những ưu tiên khác cao hơn trong sử dụng đất

"Chúng tôi không có cơ hội nghĩ về bảo tồn đất công để xây dựng sân chơi Chính quyền phường có nhiều việc khác để làm và vườn hoa/sân chơi là ưu tiên cuối cùng Theo tôi, chúng ta có thể coi chúng là

ưu tiên sau mười năm nữa Tôi cho rằng cái mà bây giờ người ta cần là có nhà ở và việc làm, không phải công viên hay sân chơi Nếu người dân còn chưa có đủ chỗ ở, thì cây xanh và sân chơi có ý nghĩa gì? "

Lãnh đạo phường phụ trách quản lý đô thị và sử dụng đất

Trong khi chưa có đủ không gian cộng đồng cho người dân sử dụng, một số chính quyền phường cho thuê đất công cho các hoạt động thương mại (bãi đậu xe và những hoạt động khác) Ở một số nơi, các diện tích của nhà văn hóa phường cũng được cho tư nhân thuê để tổ chức hoạt động bóng bàn, phòng tập gym, khiêu vũ v.v., mà người dân phải trả tiền để được tham gia68

Một số chính quyền phường nơi

có các khu đô thị mới cũng bày tỏ mong muốn được trực tiếp cung cấp dịch vụ nhà ở và quản lý không gian chung trong các tòa nhà chung cư69

Nhưng người dân không hài lòng, họ tin rằng một số chính quyền địa phương đang biến tài sản công cộng thành công cụ kiếm lời cá nhân, và chính quyền phường muốn trở thành nhà cung cấp dịch vụ thay vì thực hiện chức năng quản lý nhà nước70

Thiếu một cơ quan quản lý hệ thống thông tin tích hợp của thành phố

Thành phố Hà Nội có hai cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin về quy hoạch đô thị, là Sở Quy hoạch Kiến trúc và Viện Quy hoạch Xây dựng71

Sở Tài nguyên và Môi trường có trách nhiệm cung cấp thông tin về quản lý đất đai Các sở khác của thành phố thì có các số liệu cụ thể của riêng họ Tuy nhiên, thành phố không có một cơ quan quản lý một hệ thống thông tin đa ngành dùng chung, nơi có thể thu thập, lưu trữ và chia sẻ thông tin một cách thống nhất và minh bạch

Thiếu một cơ quan phụ trách hệ thống thông tin thành phố như vậy, công tác quy hoạch và quản lý cây xanh có thể phải đối mặt với những khó khăn sau đây

Thiếu thông tin đầy đủ Không có cơ sở dữ liệu về vườn hoa/sân chơi khu dân cư Báo cáo Thuyết minh

Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội bỏ qua hầu hết các vườn hoa/sân chơi khu dân cư hiện có trong thống kê hiện trạng của nó72, dẫn đến các biện pháp không đủ để đạt được các mục tiêu cho chúng

Thông tin không đáng tin cậy Hiện nay, mỗi dự án hoặc nghiên cứu liên quan đến cây xanh công cộng

thu thập thông tin từ các nguồn khác nhau, mà các nguồn đó có thể có sự hiểu biết khác nhau về thế nào là cây xanh Như đã đề cập ở Mục 2.2 – “Các quy định luật pháp”, quận Thanh Xuân chính thức được coi là không có bất kỳ công viên nào, trong khi các quan sát cho thấy rằng ở đó có nhiều vườn hoa/sân chơi khu dân cư đang tồn tại Bên cạnh đó, diện tích hiện tại của công viên và vườn hoa trong 9 quận nội đô (được chuyển đổi từ số liệu trong Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh

Hà Nội) là 2.08m2, khác xa con số 0.9m2 được đưa ra trong báo cáo HAIDEP Sự khác biệt đáng kể như vậy về thông tin hiện trạng có thể gây bối rối khi lập chính sách hoặc quy hoạch phát triển vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Thông tin không được chia sẻ hiệu quả Thông tin được đăng trên các trang web của các sở của thành

phố là không đầy đủ, không được cập nhật một cách kịp thời, và không dễ dàng để tìm thấy hoặc truy cập Ví dụ, không dễ tìm thấy Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam 9257-2012 về “Quy hoạch cây xanh đô thị

sử dụng công cộng – Tiêu chuẩn thiết kế” trên các cổng thông tin của chính phủ, mặc dù nó đã được sử dụng để xây dựng Quy hoạch Cây xanh Hà Nội Bên cạnh đó, có những công chức gây khó dễ trong việc chia sẻ thông tin Các rào cản trong chia sẻ thông tin cũng có thể được hiểu là một cách giữ quyền lực73

"Các số liệu về hiện trạng cây xanh được thu thập từ các cơ quan khác nhau, trong đó có Sở Quy hoạch Kiến trúc, Sở Xây dựng, các doanh nghiệp đang quản lý công viên và vườn thú Cây xanh đường phố được quản lý bởi các chính quyền địa phương khác nhau và các nhà đầu tư mà không có sự thống nhất

Sở Xây dựng không biết hết tình hình, trong khi các thông tin không được chia sẻ Không dễ chứng minh được dữ liệu về hiện trạng cây xanh có đúng hay không Chúng ta cần một cơ quan duy nhất chịu trách nhiệm về thông tin "

Một chuyên gia quy hoạch đô thị cao cấp

"Tôi sẽ không nói với chị, trừ khi tôi nhận được yêu cầu bằng văn bản gửi đến bộ phận hành chính, sau

đó thông qua lãnh đạo Tôi tuân thủ quy định của chính phủ về phát ngôn74

và tôi không có nghĩa vụ phải nói cho chị biết điều đó được ghi trong văn bản nào Tôi sẽ chỉ chia sẻ cởi mở khi có một cơ chế đầy đủ

để bảo vệ người phát ngôn "

Trưởng phòng thuộc một sở của thành phố

Thiếu thông tin đầy đủ có thể ảnh hưởng tới việc ra quyết định Ví dụ, nếu việc kiểm kê đất công được ghi chép và chia sẻ một cách thống nhất và minh bạch, chính quyền thành phố đã có thể biết được liệu quỹ đất công hiện có còn đủ để đáp ứng nhu cầu làm hạ tầng cơ sở xã hội hay không, trong đó có cây xanh và vườn hoa/sân chơi; và nếu không, thì liệu có nên có chính sách đấu giá đất công như nó đang được thực hiện hay không

3.2 Người dân

Người dân có nhận thức tốt về giá trị của vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Người dân nhìn thấy rõ giá trị của vườn hoa/sân chơi khu dân cư trong cuộc sống của họ Họ quan tâm đến sức khỏe, giáo dục, và các giá trị văn hóa mà vườn hoa/sân chơi khu dân cư có thể mang lại

"Chúng tôi cảm thấy buồn vì thế hệ của chúng tôi đã có cơ hội để chơi khi chúng tôi còn nhỏ, nhưng con cháu của chúng tôi thì không Chúng tôi cần không gian nơi trẻ em có thể chạy/chơi một cách an toàn và biết ứng xử tốt hơn dưới sự giám sát của chúng tôi, nơi mà phụ nữ có thể tụ tập để chia sẻ cơ hội việc làm, thông tin về giáo dục, về gia đình và các giá trị tôn giáo để trở nên gần gũi và đoàn kết với nhau hơn "

"Tôi lo lắng về tương lai của con trai tôi Bởi vì thời gian chơi ngoài trời cho trẻ em đã giảm đáng kể, nó dành nhiều giờ ngồi trước màn hình thay vì chơi bên ngoài, và có thể trở nên cô độc ngay trong ngôi nhà của mình "

Trích dẫn trong bài viết "Trẻ em thiếu không gian để chơi ở thủ đô" của Hồng Thủy

Việt Nam News, 2014/07/09

Những người dân được phỏng vấn đều cho rằng họ có thể đóng góp để tạo sân chơi Một số người cho rằng người già có thể đóng vai trò quan trọng hơn những người khác trong việc bảo tồn và quản lý các vườn hoa/sân chơi khu dân cư, vì họ dành phần lớn thời gian ở trong khu phố

"Nếu chính quyền trao sân chơi này cho người dân, chúng tôi sẵn sàng đóng góp tài chính để mua thiết

bị và sẽ tự tổ chức các hoạt động cộng đồng."

Cư dân

Người dân biết rõ đất công đang được sử dụng và có thể được sử dụng tốt nhất như thế nào

Người dân, nhất là những người đã sống một thời gian dài tại địa phương, biết rõ về lịch sử sử dụng đất trong khu vực mình ở Họ biết khi đất công được sử dụng một cách sai trái, và nhiều người trong số họ

đã dần nhận ra quyền của mình để đưa nó trở lại sử dụng cho mục đích công cộng

"Khu vực này được chính quyền giao cho công ty xây dựng của chúng tôi để làm lán trại tạm thời trong thời gian thi công Nhà máy cơ khí Hà Nội vào năm 1969 Sau đó, đất được chia thành các ô nhỏ và cấp cho người lao động của công ty để làm nhà ở trong những năm 1990 Một số thửa đất còn lại đã được lãnh đạo công ty cho tư nhân thuê để tư lợi trong một thời gian dài Gần đây chúng tôi nghe nói rằng lãnh đạo công ty đang ngấm ngầm bán chúng cho tư nhân Chúng tôi muốn lấy lại để cộng đồng sử dụng chung."

Một số lãnh đạo cộng đồng

Người dân thiếu cơ hội để tham gia đầy đủ

Trong khi các nhà chức trách nghĩ rằng họ đã để người dân tham gia ở tất cả các bước thiết kế và đầu tư vườn hoa/sân chơi khu dân cư75, thì người dân lại cho rằng họ không có cơ hội đóng góp ý kiến của họ hoặc không có ai lắng nghe khi họ nói Cảm giác bị bỏ qua khiến họ thất vọng Những người nhập cư có thu nhập thấp thấy họ có rất ít cơ hội để được thông tin và tham gia khi họ không được mời tham dự các cuộc họp cộng đồng76

3.3 Các bên liên quan khác

Các tổ chức chính trị-xã hội chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên có trách nhiệm đưa ra phản hồi trong xây dựng pháp luật và hoạch định chính sách cũng như trong giám sát các dự án đầu tư77 Trong số đó, Hội Liên hiệp Phụ nữ được coi là có vai trò quan trọng nhất trong các hoạt động cộng đồng Tuy nhiên, các tổ chức này có thể

do dự khi giám sát chính quyền do xuất hiện mâu thuẫn lợi ích khi các hoạt động của họ được tài trợ từ ngân sách nhà nước78,79, thay vì bằng sự đóng góp của các thành viên của họ Một số thành viên cộng đồng thậm chí còn tin rằng các tổ chức chính trị-xã hội không có vai trò gì trong việc ra quyết định ở cấp địa phương

"Lãnh đạo Hội Phụ nữ và Mặt trận Tổ quốc có ghế trong văn phòng UBND phường; nhưng họ chỉ ngồi đó

mà không làm gì cả Đôi khi, họ đề xuất những điều mà UBND phường không phản hồi lại, chỉ nói rằng các đề xuất đã chuyển đến các cấp cao hơn nhưng chưa nhận được phản hồi Đoàn Thanh niên thì rất yếu Ngay cả những người trẻ tuổi ngồi ở nhà hầu hết thời gian do không có công việc ổn định cũng không tham gia vào các hoạt động cộng đồng "

Cư dân nam lớn tuổi

3.3.2 Các tổ chức phi chính phủ trong nước

Các tổ chức phi chính phủ trong nước có ảnh hưởng hạn chế tới chính sách

Diễn đàn Đô thị Việt Nam (VUF) là nơi mà chính phủ, các nhà tài trợ và các cơ quan, cá nhân khác chia sẻ

ý kiến đóng góp cho chính sách phát triển đô thị Thách thức của tổ chức này là thiếu nguồn nhân lực vì

có Ban thư ký là các cán bộ của Bộ Xây dựng (BXD), những người bận rộn với các nhiệm vụ nhà nước chính của họ Hiệp hội các Đô thị Việt Nam (ACVN) kết nối các trung tâm đô thị để chia sẻ kinh nghiệm, hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong phát triển và quản lý đô thị Còn có Hội Quy hoạch và Phát triển Đô thị Việt Nam (VUPDA), Hội Kiến trúc sư Việt Nam (và Hà Nội) , Hội Công viên Cây xanh cũng như các chuyên gia riêng lẻ Các tổ chức/cá nhân được chính quyền mời tham gia ý kiến cho các chính sách và quy hoạch

đô thị Cho đến nay, các cuộc thảo luận thường nói về các không gian xanh lớn, chứ không phải về các không gian ở cấp khu dân cư

Một số tổ chức phi chính phủ trong nước như: Trung tâm Hành động vì Sự phát triển Thành phố (ACCD)

và Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng (CECR) đang làm việc để bảo vệ không gian công cộng, cải thiện cơ sở hạ tầng cấp ba, và bảo vệ các hồ của Hà Nội và các thành phố khác Có một số lượng rất nhỏ của các tổ chức phi chính phủ như vậy, và họ làm việc chủ yếu về cung cấp các dịch vụ cộng đồng chứ không phải về vận động chính sách; mặc dù công việc họ làm có thể cung cấp các minh họa tuyệt vời về cách mà vườn hoa/sân chơi khu dân cư có thể được bảo vệ/tạo lập/duy trì80

Trong những năm gần đây, vai trò của các tổ chức xã hội trong phản biện chính sách đã tăng lên, mặc dù chưa có khuôn khổ pháp lý cho xã hội dân sự Tuy nhiên, các tổ chức này thường được mời đóng góp cho các chính sách/quy hoạch chỉ khi các tài liệu đó đã được soạn thảo, chứ không phải trong giai đoạn

phát hiện vấn đề; và ý kiến của họ cũng không phải lúc nào cũng được các nhà lập chính sách xem xét một cách nghiêm túc Bên cạnh đó, thiếu hàng ngũ lãnh đạo tốt, thiếu sự phối hợp tốt, và thiếu ngân sách hoạt động đang cản trở nhiều tổ chức làm việc một cách hiệu quả81

3.3.3 Các cơ quan nghiên cứu

Các viện thuộc Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong đề xuất chính sách, chứ không phải là các cơ quan độc lập

Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn (VIUP) của Bộ Xây dựng và Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội là các

cơ quan nhà nước chuyên nghiên cứu và đề xuất các kế hoạch và chính sách đô thị, trong đó có Quy hoạch Tổng thể Xây dựng Thành phố Hà Nội và Quy hoạch Cây xanh Hà Nội Không có viện nghiên cứu độc lập trong nước nào được công nhận rộng rãi trong việc tiến hành các nghiên cứu có thể cung cấp một cái nhìn khách quan hơn về quy hoạch đô thị

3.3.4 Các cơ sở đào tạo

Các cơ sở đào tạo cung cấp kiến thức hạn chế về quy hoạch và quản lý cây xanh khu dân cư

Thành phố Hà Nội có trường Đại học Xây dựng, Đại học Kiến trúc cung cấp kiến thức về quy hoạch đô thị Bộ Xây dựng có Học viện Cán bộ Quản lý Xây dựng và Quản lý Đô thị cung cấp đào tạo cho các cán bộ nhà nước phụ trách quản lý xây dựng Học viện Hành chính Quốc gia có Khoa Quản lý Nhà nước Đô thị

và Nông thôn Tuy nhiên, không có bằng chứng về việc bất kỳ cơ quan nào đã nêu ở trên hiện đang vận động cho vườn hoa/sân chơi khu dân cư

3.3.5 Các cơ quan truyền thông

Truyền thông thúc đẩy các không gian công cộng chưa có hệ thống

Các phương tiện truyền thông, bao gồm báo chí, các trang web, và truyền hình, truyền đạt ý kiến của các bên liên quan, nêu vấn đề để giúp người dân hiểu rõ quyền lợi của họ Truyền thông đại chúng đã hoạt động tích cực trong việc ngăn chặn đầu tư tư nhân xâm lấn các không gian công cộng như trong trường hợp Công viên Thống Nhất, Chợ Âm phủ, Sân Con voi v.v Tuy nhiên, sự tham gia của giới truyền thông trong vấn đề này mang tính chất đơn lẻ, chứ không có tính hệ thống82

“Các phương tiện truyền thông thường theo đuổi các vấn đề nóng để thu hút độc giả, trong khi nhận thức của họ về vườn hoa/sân chơi khu dân cư chưa đủ cao để nêu lên vấn đề để thảo luận Truyền thông cần có một nghiên cứu tốt hay mô hình thí điểm để làm cơ sở cho việc này.”

Có một số nhà tài trợ quốc tế làm việc về phát triển đô thị (Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á, UNHabitat v.v.) Hầu hết họ tập trung vào việc cung cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật Ngân hàng Thế giới tài trợ cho Dự án Nâng cấp Đô thị cho một số thành phố, nơi các khu dân cư được nâng cấp để có cơ

sở hạ tầng kỹ thuật cấp ba, trong kh vườn hoa/sân chơi khu dân cư không được đặt vào trọng tâm UNHabitat đã thực hiện một nghiên cứu toàn diện về Hồ sơ Nhà ở Việt Nam, trong đó không quan tâm tới vườn hoa/sân chơi khu dân cư

PADDI (Centre de Prospective et d'Études Urbaines) là một dự án hợp tác phân cấp giữa vùng Alpes của Pháp và Thành phố Hồ Chí Minh đã hoạt động từ năm 1997 Nó tập trung vào đào tạo quản lý

Rhône-đô thị, nhắm tới các cán bộ nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh Dự án này đã tổ chức 46 khóa đào tạo, trong đó có một khóa về quản lý cây xanh đô thị83 Thành phố Hà Nội không có dự án như vậy

Trung tâm Nghiên cứu Toàn cầu Đại học tổng hợp Hawaii đã thực hiện, trong bốn năm liên tiếp, các Hội thảo Mùa hè về Các Thành phố Sống tốt cho vài chục chuyên gia Việt Nam, trong đó tập trung vào chủ

đề không gian công cộng Trung tâm này, cùng với Cơ quan Hợp tác Phát triển Thụy Sĩ, cũng đã tài trợ cho một nghiên cứu hành động về "Không gian Cộng đồng Trong các Khu nhà ở Thu nhập thấp – Trường hợp Nghiên cứu ở Hà Nội, Việt Nam", mà sẽ được giới thiệu trong Mục 5.3 – “Câu chuyện số 3: Mô hình hợp tác nhà nước-người dân-doanh nghiệp trong việc tạo dựng sân chơi tại phường Thượng Đình”

Có ít các tổ chức phi chính phủ quốc tế đang hoạt động trong lĩnh vực phát triển đô thị ở Việt Nam, bao gồm ENDA (Trung tâm Hành động vì Môi trường và Phát triển), HealthBridge (Nhịp cầu Sức khỏe), và LIN (Trung tâm Phát triển Cộng đồng) Bằng các dự án nghiên cứu và can thiệp của mình, các tổ chức này mang đến cho Việt Nam cách tiếp cận mới về lập kế hoạch có sự tham gia và chia sẻ kinh nghiệm tốt của quốc tế Tuy nhiên, số lượng các tổ chức này vẫn còn rất hạn chế Cho đến nay, chỉ có HealthBridge tập trung vào không gian công cộng và đặc biệt là vào vườn hoa/sân chơi khu dân cư, trong khi ENDA đang lập kế hoạch cho một dự án thực hiện lập bản đồ cộng đồng84

3.3.7 Khu vực tư nhân

Các doanh nghiệp quan tâm đến lợi nhuận nhưng cũng có thể đóng góp xã hội

Các nhà đầu tư và một số cá nhân quan tâm đến việc mua các thửa đất công còn lại trong các quận nội

đô để đầu tư xây dựng, hoặc thực hiện các hoạt động thương mại như bãi đậu xe ô tô/xe máy, dịch vụ

ăn uống, hoặc thậm chí các hoạt động văn hóa/thể thao, mà để sử dụng chúng, người dân phải trả tiền Tuy nhiên, trường hợp của nhóm tình nguyện viên Think Playground được trình bày trong Mục 5.4 –

“Câu chuyện số 4: Mô hình sáng tạo làm sân chơi - Sân chơi dành cho người nghèo nhập cư tại Bãi Giữa sông Hồng” dưới đây cho thấy rằng các doanh nghiệp, nếu có nhận thức tốt về vấn đề này, có thể đóng góp tích cực bằng cách quyên góp các vật liệu đã qua sử dụng để tạo lập vườn hoa/sân chơi khu dân cư Một ví dụ khác về đóng góp của tư nhân để làm sân chơi là Công ty Unilever - một nhà sản xuất xà phòng quốc tế - đã đầu tư hai sân chơi trong Công viên Thống Nhất tại Hà Nội và Công viên Tao Đàn tại thành phố Hồ Chí Minh như là món quà của họ cho trẻ em Việt Nam, với một triết lý kinh doanh đằng sau đó là "trẻ em càng chơi nhiều, thì cha mẹ của chúng sẽ mua càng nhiều xà phòng để giặt quần áo bẩn" Khu vực tư nhân cũng có thể cung cấp các phương tiện chơi miễn phí cho các công viên công cộng;

84

Phỏng vấn Giám đốc ENDA Viet Nam, cho nghiên cứu của Oxfam GB “Kinh tế chính trị trong quy hoạch và quản lý đô thị ở Việt Nam 2013

để đến lượt mình, họ có được quyền ghi tên của mình trên các phương tiện đó; điều đó có nghĩa là họ

có thể quảng cáo miễn phí cho doanh nghiệp của mình Nói cách khác, các doanh nghiệp tư nhân có thể đầu tư trực tiếp vào các công viên công cộng, và thu lợi một cách gián tiếp85

4 Hiện trạng vườn hoa/sân chơi khu dân cư tại Hà Nội

4.1 Hiện trạng chung

Đất công bị lấn chiếm để sử dụng cá nhân

Hệ thống cây xanh và công viên của Hà Nội bắt đầu có từ thời Pháp thuộc Công viên được xây dựng chủ yếu ở các quận Ba Đình và Hoàn Kiếm Các công viên nhỏ cũng được xây dựng ở các ngã tư đường phố Sau thời Pháp thuộc, chính phủ xã hội chủ nghĩa cũng đã xây dựng một số công viên khác và đã trồng cây xanh dọc đường phố và trong không gian giữa các tòa nhà chung cư86

Từ khi Đổi Mới vào năm 1986, nền kinh tế đã bùng nổ, dẫn đến đô thị hóa nhanh chóng với nhu cầu cao

về nhà ở Chính phủ khuyến khích người dân tự xây dựng nhà ở cho mình và đảm bảo cho họ quyền sử dụng đất và sở hữu tài sản87 Nhà ở bắt đầu mọc lên như nấm Trong vòng mười năm 1999-2009, số lượng đơn vị nhà ở tăng từ 4 triệu lên 6,8 triệu, và diện tích nhà ở bình quân đầu người tăng từ 7m2 đến 16.7m2 88 Đồng thời, công tác quản lý đô thị cũng bị sao nhãng Người dân tự nâng cấp, mở rộng và xây dựng nhà ở bất cứ nơi nào họ có thể, bao gồm ở các không gian công cộng89 Đất công cũng bị chiếm đóng bởi các doanh nghiệp và cá nhân để sử dụng cho các mục đích tư nhân khác, dẫn đến sự biến mất của các không gian công cộng

Kể từ đầu thế kỷ 21, chính quyền thành phố đã nỗ lực hạn chế việc chiếm đóng bất hợp pháp các không gian công cộng và phát triển thêm các diện tích cây xanh90 Tuy nhiên, một số lượng đáng kể đất công vẫn đang bị lạm dụng

Thành phố Hà Nội hiện có khoảng 20 triệu mét vuông đất công đang bị lạm dụng nhưng chưa được xử

lý Các cơ quan giữ đất công đã thay đổi (về lãnh đạo, trong kinh doanh v.v.) rất nhiều theo thời gian Nhiều cơ quan đã giao đất công cho nhân viên của họ xây nhà ở, một số khác lại chiếm đất công để làm những việc khác hoặc cho thuê bất hợp pháp

Tại hội nghị về đối phó với lạm dụng đất công

và nhà ở thuộc sở hữu nhà nước tại địa phận thành phố Hà Nội tổ chức vào ngày 29/5/2013 http://batdongsan.vietnamnet.vn/fms/chinh-sach-quy-hoach/75518/h 224 noi 20-trieu-m 2 -dat-c

Thiếu vườn hoa/sân chơi khu dân cư

Theo Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, hiện nay, phạm vi bao phủ của các công viên và vườn hoa trong 10 quận nội đô91 chỉ chiếm 1,92% tổng diện tích đất Trong số 10 quận này, quận Hai Bà Trưng có tỷ lệ cao nhất về độ bao phủ của cây xanh, 12,83%, trong khi những quận thấp nhất bao gồm Thanh Xuân (0%), Đống Đa (0,19%), và Long Biên (0,59%) Xem Bảng 3

Bảng 3 Hiện trạng công viên và vườn hoa tại các quận nội đô

Công viên + vườn hoa

Mặt nước (ha)

Tổng diện tích (ha)

% tổng diện tích đất

Số lượng

Diện tích (ha)

Số lượng

Diện tích (ha)

Số lượng

Diện tích (ha)

Nguồn: - Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội Bảng 4

Lưu ý: Trong bảng này, khu vực nội đô bao gồm mười huyện, trong đó có thị xã Hà Đông cũ

Trong chín quận nội đô, diện tích trung bình hiện nay của các công viên và vườn hoa, chuyển đổi từ số liệu của Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, là 2.08m2/người, và diện tích vườn hoa trong các khu ở là 0,63m2/người Xem

91

Mười huyện gồm Ba Đình, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Cầu Giấy, Tây Hồ, Hoàng Mai, Hà Đông, Thanh Xuân, Long Biên Thông thường, các quận nội thành được hiểu là bao gồm chỉ có 9 huyện, Hà Đông không được tính

Bảng 4

Bảng 4 Diện tích công viên/vườn hoa hiện nay trong tương quan với dân số hiện nay và dân số dự

báo ở nội đô Hà Nội

Vị trí

Tổng diện tích đất (km 2 )

Diện tích công viên/

vườn hoa hiện tại (ha)

Dân số mục tiêu

2030 (million people)

Diện tích công viên/

vườn hoa hiện tại đối với dân số mục tiêu (m 2 /head)

Dân số hiện tại (mln people)

Diện tích công viên/ vườn hoa chuyển đổi đối với dân

số hiện tại (m 2 /head)

(i) Đối với công viên

(ii) Đối với vườn hoa trong các khu ở

(iii) Tổng số = (i) + (ii)

Nguồn: Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội Bảng 1 (về dân số) và Bảng

13, 14, 15

Lưu ý: - 5 quận trung tâm lịch sử bao gồm Tây Hồ, Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng

- 4 quận nội đô mở rộng bao gồm Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Từ Liêm (quận Hà Đông

và Long Biên không có trong danh sách)

Diện tích công viên/vườn hoa 2,08m2/người nói trên ở 9 quận nội đô Hà Nội lớn hơn con số 0,9m2/người được đưa ra trong báo cáo của HAIDEP92, nhưng nhỏ hơn nhiều so với mức chuẩn 9m2/người do Tổ chức Y tế Thế giới quy định và so với mức của các thành phố khác trên thế giới (New York: 23.1m2/người, Paris: 11.5m2/người, Tokyo: 3m2/người) Xem

92

HAIDEP 2007 Báo cáo cuối cùng “Điều kiện sống” Trang 3-23 Lưu ý rằng 9 quận nội thành trong báo cáo của HAIDEP, so với Báo cáo Thuyết minh Tổng hợp cho Quy hoạch Cây xanh Hà Nội, có cả quận Long Biên, nhưng không có quận Từ Liêm