tích hợp ngữ văn 10 một vài SUY NGHĨ về PHƯƠNG PHÁP dạy văn THUYẾT MINH THEO HƯỚNG TÍCH hợp KIẾN THỨC LỊCH sử địa lý văn hóa địa PHƯƠNG CHO học SINH lớp 10

Tên hồ sơ dạy học MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY VĂN THUYẾT MINH THEO HƯỚNG TÍCH HỢP KIẾN THỨC LỊCH SỬ- ĐỊA LÝ- VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH LỚP 10 2.. Trong khuôn khổ của bài vi

BÀI DỰ THI

DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP DÀNH CHO GIÁO VIÊN TRUNG

HỌC

Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình

Trường THPT Bình Minh

Địa chỉ: Khối 6 – TT Bình Minh – Kim Sơn – Ninh Bình

Điện thoại: 0303 863 507

Email:bm@ninhbinh.edu.vn

Họ và tên giáo viên: Dương Thị Thu Trang

Môn: Ngữ Văn

Email: duongthutrang11@gmail.com

Bình Minh, tháng 01/2015

Phiếu mô tả hồ sơ dạy học dự thi của giáo viên

1 Tên hồ sơ dạy học

MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY VĂN THUYẾT MINH THEO HƯỚNG TÍCH HỢP KIẾN THỨC LỊCH SỬ- ĐỊA LÝ- VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH LỚP 10

2 Mục tiêu dạy học

Qua thực tế quá trình dạy học tôi thấy rằng việc kết hợp kiến thức liên môn học vào để giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc môn mình dạy mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác để tổ chức, hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất

Là giáo viên nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động này nên tôi trình bày và thực hiện thử nghiệm một dự án nhỏ đối với môn Ngữ văn Trong khuôn khổ của bài viết này, tôi xin định hướng một số thao tác tích hợp các kiến thức liên môn như Lịch sử, Địa lý , văn hóa địa phương vào bài văn thuyết minh về nhân vật lịch sử,danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa… quê hương

Việc kết hợp các kiến thức liên môn như Lịch sử, Địa lý, văn hóa vào môn Ngữ văn rất quan trọng, giúp cho bài làm văn bao quát, đầy đủ ý hơn Từ đó bài làm

có sức thuyết phục hơn nhất là đối với bài văn thuyết minh

Học sinh cần có năng lực vận dụng những kiến thức liên môn như Lịch sử, Địa

lý, văn hóa để giải quyết các vấn đề dự án dạy học đặt ra

3 Đối tượng dạy học của bài học

Đối tượng học sinh: học sinh khối 10, trường THPT Bình Minh

số lượng:115 em, thuộc các lớp 10A, 10B, 10H

4 Ý nghĩa của bài học

Kiến thức liên môn tạo điều kiện cho học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo; giáo dục thêm những hiểu biết về quê hương, bồi dưỡng lòng tự hào và yêu quê hương đất nước mình hơn đồng thời giúp học sinh ý thức hơn việc học phải đi đôi với hành; rèn luyện các kĩ năng giải quyết tình huống trong cuộc sống và ứng dụng vào thực tế đời sống

5 Thiết bị dạy học, học liệu

-Các thiết bị, đồ dùng dạy học, học liệu sử dụng trong dạy học: SGK, máy chiếu, tranh ảnh minh họa, tài liệu sưu tầm của HS

– Các ứng dụng CNTT trong việc dạy và học của bài học: dùng máy chiếu để trình chiếu các tranh ảnh và tài liệu minh họa

6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

Một số biện pháp cụ thể:

Tôi nêu ra một số suy nghĩ về phương pháp dạy học theo hướng tích hợp như sau:

* Tích hợp Văn – Lịch sử : Tích hợp mở rộng theo hướng vận dụng những kiến thức về hoàn cảnh lịch sử,về nhân vật lịch sử để thuyết minh về nhân vật lịch sử,danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử quê hương

* Tích hợp Văn – Địa lý: Tích hợp mở rộng theo hướng vận dụng kiến thức hiểu biết về các địa danh để thuyết minh về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử quê hương

* Tích hợp Văn – Âm nhạc: Ví dụ khi thuyết minh về một loại hình ca nhạc, một nét đẹp trong phong tục truyền thống,một thể loại văn học( ngâm khúc, hát nói…), có thể cho các em hát, hoặc ngâm thơ, làm như vậy các em sẽ hứng thú học hơn và kiến thức sẽ được khắc sâu hơn

* Tích hợp Văn – Mỹ thuật: Khi thuyết minh về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử quê hương,… GV có thể cho học sinh vẽ tranh minh họa một cảnh mà học sinh yêu thích, sau đó các em đặt tiêu đề cho bức tranh và nêu lý do vì sao lại chọn danh lam thắng cảnh ấy để tái hiện bằng tranh vẽ

Định hướng tích hợp:

Thực tế trong khi dạy văn thuyết minh, GV có thể thực hiện tích hợp theo nhiều cách thức khác nhau Việc lưa chọn cách thức nào là tùy thuộc vào nội dung cụ thể của từng bài học Nhưng có thể tốt hơn nếu ta thực hiện tích hợp theo những cách thức sau:

6.1 Tích hợp thông qua việc kiểm tra bài cũ

Kiểm tra bài cũ là bước đầu tiên trong tiến trình tổ chức hoạt động dạy học một bài cụ thể Mục đích của hoạt động này là để kiểm tra việc học ở nhà cũng như mức độ hiểu bài của học sinh Ngoài ra, đây cũng là hoạt động có tính chất kết

nối giữa bài đã học và bài đang học ( bài mới ) Vì vậy, việc thực hiện tích hợp trong quá trình kiểm tra bài cũ là vô cùng cần thiết và cũng khá thuận lợi

6.2 Tích hợp thông qua việc giới thiệu bài mới

Giới thiệu bài mới là một thao tác nhỏ, chiếm một lượng thời gian không đáng

kể trong tiết dạy (và không phải bài nào, tiết dạy nào cũng cần giới thiệu vào bài một cách công phu bài bản) Tuy nhiên thao tác này lại có ý nghĩa khá lớn trong việc chuẩn bị hứng thú cho HS trước khi bước vào bài học Vì vậy GV có thể

vận dụng thao tác này để thực hiện tích hợp 6.3 Tích hợp thông qua câu hỏi tìm hiểu bài

Trong hoạt động dạy học Ngữ văn, hình thức hỏi – đáp đóng vai trị hết sức quan trọng, thể hiện tính tích cực, chủ động của người học cũng như vai trò chủ động của GV Hình thức này được thực hiện trong hầu hết các bước, các hoạt động dạy – học Nếu GV biết lồng ghép tích hợp thông qua hệ thống câu hỏi này thì hình thức tích hợp sẽ rất phong phú, hiệu quả tích hợp sẽ được nâng cao rất nhiều

6.4 Tích hợp thông qua phương tiện dạy học như bảng phụ tranh ảnh

Khi dạy văn thuyết minh có thể sử dụng kênh hình để tích hợp, giúp các em cảm thụ văn học tốt hơn Đây là một yêu cầu rất quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Điều quan trọng là để thực hiện được hình thức tích hợp này đòi hỏi người dạy phải có sự chuẩn bị công phu, biết đầu tư trí tuệ, công sức

và vật chất Mặt khác, nó còn phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất của từng trường

6.5 Tích hợp thông qua hệ thống bài tập ( ở lớp cũng như ở nhà )

Đây là điều kiện thuận lợi nhất để GV tiến hành phương pháp tích hợp sau khi học xong một tiết học hoặc học xong một bài học, giúp HS nắm chắc kiến thức

ấy để tích hợp trong việc rèn luyện kỹ năng làm văn thuyết minh

6.6 Tích hợp thông qua hình thức kiểm tra đánh giá

GV cần lưu ý xây dựng đề kiểm tra 15 phút, 2 tiết, học kỳ theo yêu cầu tích hợp Cấu trúc của một bài kiểm tra thường có 2 phần

– Phần I ( trắc nghiệm ) Phần này chiếm 30 % số điểm, nhằm kiểm tra các kiến thức về đọc – hiểu về tiếng Việt

– Phần II ( tự luận ) phần này chiếm 70 % số điểm nhằm kiểm tra kiến thức và

kỹ năng Tập làm văn qua một bài hoặc một đoạn văn ngắn

6.7 Tích hợp gắn với đời sống xã hội

Bài học thường được gắn với đời sống xã hội Sự tích hợp này rất tự nhiên vì văn học xuất phát từ cuộc sống xã hội và trở về với cuộc sống Dạy văn thuyết minh, GV cần rèn luyện kĩ năng nhìn nhận đánh giá về các tác phẩm văn học cũng như các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống

7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập

Kiểm tra học sinh bằng hình thức kiểm tra Tự luận – Viết bài tập làm văn

8 Các sản phẩm của học sinh

Các sản phẩm của học sinh: tranh ảnh minh họa,bản đồ Ninh Bình, các bài báo, tài liệu lịch

sử- địa lí, văn hóa địa phương, bài thu hoạch, bài làm văn của cá

Giảng dạy phần văn thuyết minh theo hướng tích hợp kiến thức lịch sử – địa lý –văn hóa địa phương

Trước khi dạy phần văn thuyết minh, tôi cho học sinh làm một bài tập lớn như sau:

Giả sử có tình huống sau: Một đoàn khách đến Ninh Bình để tham quan Nếu được làm hướng dẫn viên du lịch em sẽ giới thiệu gì về Ninh Bình? Hãy chuẩn bị một tài liệu để thuyết minh về quê hương Ninh Bình.

Hướng dẫn thực hiện:

Bước 1:thu thập tài liệu

GV chia lớp thành các nhóm nhỏ để tìm hiểu các nội dung sau:

– Nhóm 1: Thiên nhiên và con người Ninh Bình: điều kiện tự nhiên, khí hậu, sông ngòi, dân cư,các danh nhân văn hóa…

-Nhóm 2: Di tích lịch sử -văn hóa, danh lam thắng cảnh, địa điểm du lịch tiêu biểu ở Ninh Bình: Chùa bái Đính, Tràng An, Tam Cốc Bích Động,Nhà thờ Đá Phát Diệm…

-Nhóm 3: Một số lễ hội truyền thống ở Ninh Bình: lễ hội đền Trần, lễ hội

Trường Yên,…

-Nhóm 4: Đặc sản Ninh Bình,nghề thủ công truyền thống ở Ninh Bình…

-Nhóm 5: Nguyễn Công Trứ và công cuộc khẩn hoang huyện Kim Sơn

Học sinh có thể thu thập tài liệu qua mạng internet, qua sách báo, truyền hình… hoặc có thể đến trực tiếp để quan sát các dịa danh, phục vụ cho bài tập lớn Thời gian thực hiện: HS thu thập trong vòng 1 tháng, hoàn thành trước khi bước sang học kì 2

Các sản phẩm của học sinh: tranh ảnh minh họa,bản đồ Ninh Bình, các bài báo, tài liệu lịch sử- địa lí địa phương,bài thu hoạch của các em Nếu học sinh có điều kiện đi tham quan thì tôi yêu cầu các em mang theo sổ tay ghi chép, điện thoại

để quay phim, chụp ảnh( nếu có).Giáo viên thu sản phẩm của học sinh, kiểm tra, chọn lọc, sau đó giao lại cho các em làm tư liệu sử dụng trong quá trình học

Bước 2:Từ các kiến thức đó, học sinh áp dụng vào các bài học về kĩ năng làm văn thuyết minh trong SGK

Bước 3: sử dụng các kiến thức đã thu thập, viết bài văn thuyết minh về nhân vật lịch sử,danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử,văn hóa ẩm thực…ở quê hương Ninh Bình

Tích hợp kiến thức Lịch sử- Địa lý- Văn hóa địa phương vào bài học là một việc làm phức tạp, đòi hỏi nhiều công sức Do đó tôi thực hiện trong nhiều tiết

học.các tư liệu thu thập của các em cũng sẽ được sử dụng trong nhiều tiết học về văn thuyết minh

+Khi soạn giáo án bài các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh, ngoài các

ngữ liệu SGK, tôi sử dụng những tư liệu mà các em đã thu thập Học sinh tìm

hiểu kết cấu của các văn bản“Lễ Nô-en của Giáo dân Phát Diệm” “Cơm cháy Ninh Bình”.

Mục đích của việc tích hợp: giáo dục thêm những hiểu biết về quê hương, bồi dưỡng lòng tự hào và yêu quê hương đất nước mình

Việc sử dụng những tài liệu thu thập của học sinh vào bài học sẽ giúp các em có hứng thú học hơn

+Khi dạy bài tính chuẩn xác và hấp dẫn của văn bản thuyết minh, tôi hướng dẫn

học sinh sử dụng ngay những tài liệu thu thập của nhóm mình vào văn bài văn thuyết minh để viết những văn bản có tính chuẩn xác và hấp dẫn

+ Trong bài: luyện tập viết đoạn văn thuyết minh, GV có thể yêu cầu HS viết

đoạn văn thuyết minh về một nét đẹp văn hóa, một nghề truyền thống của quê hương Đối với học sinh trường THPT Bình Minh-Kim Sơn,có thể yêu cầu các

em vận dụng kiến thức thực tế để viết đoạn văn thuyết minh về nghề truyền thống ở Kim Sơn ( dệt chiếu, thủ công mĩ nghệ, nấu rượu…), học sinh sẽ

cảm thấy rất hứng thú

Soạn giáo án theo hướng tích hợp:

Tiết 55: CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH Ngày soạn:

A.Mục đích yêu cầu

Gíup HS:

-Trình bày và phân tích các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh: kết cấu theo thời gian, không gian, kết cấu theo trật tự logic của đối tượng thuyết minh

và nhận thức của người đọc; kết cấu hỗn hợp

-Xây dựng được kết cấu cho bài văn thuyết minh về các đối tượng theo kiểu giới thiệu, trình bày

– Tích hợp kiến thức Lịch sử- Địa lí của địa phương trong bài học:

-“Lễ Nô-en của Giáo dân Phát Diệm”

-“Cơm cháy Ninh Bình”

-Giáo dục thêm những hiểu biết về quê hương, bồi dưỡng lòng tự hào và yêu quê hương đất nước mình

1 B Phương tiện

 SGK, SGV, TL tham khảo

 Thiết kế bài giảng

1 Phương pháp

 Phát vấn, trao đổi thảo luận, thực hành

1 Tiến hành

2 Ổn định lớp

3 kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: Đọc đọan mở đầu bài “Đại cáo bình Ngô” và phân tích

3 bài mới

Sau khi kiểm tra bài cũ, GV kiểm tra sản phẩm thu thập của học sinh về Lịch sử- Địa

lí, văn hóa của địa phương

GV & HS

GV tổ chức cho lớp

thảo luận chia làm 4

nhómNhóm 1: Trả lời

câu hỏi aNhóm 2: Trả

lời câu hỏi bNhóm 3:

Trả lời câu hỏi c

Nhóm 4: Trả lời câu

hỏi d

Sau 6 phút cử đại diện

trình bày GV điều

chỉnh, bổ sung

PV: Tìm các ý chính

tạo thành nội dung văn

bản thuyết minh?

PV: Cách sắp xếp ý?

PV: Cơ sở của sự sắp

xếp?

DG: Sự việc xảy ra

thường có mở đầu,

phát triển và kết

thúc.Tôn trọng sự thật,

cốt để người đọc,

người nghe hình dung

đầy đủ và mạch lạc

một lễ hội

I.Phân tích kết cấu văn bản Lễ Nô-en của Giáo dân

Phát Diệma.Mục đích của văn bản:Giới thiệu về Lễ

Nô-en của Giáo dân Phát Diệm: Địa điểm, thời gian, diễn biến và ý nghĩa lễ hội đối với đời sống tinh thần của Giáo dân Phát Diệmb.Các ý chính tạo thành nội dung văn bản-Địa điểm lễ hội

-Thời gian lễ hội:

-diễn biến lễ hội -Ý nghĩa lễ hội đối với đời sống nhân dân

C Cách sắp xếp ý -Theo thời gian, diễn biến của sự việc -Kết hợp lời kể & miêu tả

-Lời kể là chủ yếu d.Các hình thức kết cấu chủ yếu đã được sử dụng trong văn bản thuyết minh: theo trình tự thời gian diễn biến của sự việc

II.Phân tích hình thức kết cấu văn bản “Cơm cháy Ninh Bình”

a.Giới thiệu một đặc sản nổi tiếng:

b Các ý chính c.Các ý sắp xếp theo quan hệ kết hợp

PV: Các hình thức kết

cấu chủ yếu?

HS đọc văn bản, tiếp

tục thảo luận nhóm và

trình bày kết quả GV

nhận xét,định hướng,

điều chỉnh, bổ sung

HS đọc ghi nhớ SGK

trình bày lại bằng lời

nói của mình

PV: Thuyết minh bài

“Tỏ lòng” của Phạm

Ngũ Lão chọn hình

thức kết cấu thuyết

-Quan hệ không gian: từ ngoài vào trong -Quan hệ logic: Các phương diện khác nhau của cơm cháy: hình dáng, màu sắc, hương vị, giá trị …

-Quan hệ nhân quả

III.Ghi nhớ:

SGK

IV.Luyện tập 1.BT1

Ta nên kết hợp trình tự logic: Sự vật, sự việc theo cácmối quan hệ: nhân-quả, chung-riêng, liệt kê các mặt các phương diện

2.BT2

3 BT3,4: GV hướng dẫn HS về nhà làm

minh nào? Tại sao?

BTVN:

HS chia làm 4 nhóm

theo 4 tổ mỗi tổ

thuyết minh một

danh lam, thắng

cảnh ở Ninh Bình

theo các gợi ý:

-Mục đích thuyết

minh?

-Chọn danh lam

thắng cảnh nào?

-Lựa chọn hình thức

kết cấu nào là phù

hợp?

Giải thích lí do lựa

chọn.

–Trình bày trước

lớp.

(gv trình chiếu hình

ảnh, tư liệu của HS

lớp 10B: Chùa bái

Đính, Tràng An, Tam

Cốc Bích Động,Nhà

thờ Đá Phát Diệm )

1 E Củng cố

Trình bày các hình thức của văn bản thuyết minh?

Dặn dò

Học bài

Soạn bài: “Lập dàn ý bài văn thuyết minh”

1 Rút kinh nghiệm

Tiết 59

TÍNH CHUẨN XÁC, HẤP DẪN CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH

Ngày soạn:

A.Mục đích yêu cầu

Gíup HS

-Nắm được những kiến thức cơ bản về tính chuẩn xác và tính hấp dẫn của văn bản thuyết minh

-Bước đầu vận dụng những kiến thức đã học để viết những văn bản có tính chuẩn xác và hấp dẫn

-Sử dụng ngay những tài liệu thu thập của nhóm mình vào văn bài văn thuyết minh để viết những văn bản có tính chuẩn xác và hấp dẫn

1 B Phương tiện

 SGK, SGV, TL tham khảo

 Thiết kế bài giảng

1 Phương pháp

 Phát vấn, trao đổi thảo luận, thực hành

1 Tiến hành

1.Ổn định lớp

2.kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: Trình bày các hình thức của văn bản thuyết minh

3.bài mới

HOẠT ĐỘNG

CỦA GV & HS NỘI DUNG BÀI HỌC

HS đọc

SGKPV: Tại sao

trong văn bản

thuyết minh cần có

tính chuẩn xác?

Trở lại bài tập lớn

của học sinh:

Giả sử có tình

huống sau:Một

đoàn khách đến

Ninh Bình để

tham quan Nếu

được làm hướng

dẫn viên du lịch

em sẽ giới thiệu gì

về Ninh Bình

Hãy chuẩn bị một

tài liệu để thuyết

minh về quê

hương Ninh Bình.

PV: Để đạt được

sự chuẩn xác

chúng ta cần chú ý

I.Tính chuẩn xác trong văn bản thuyết minh1 Tính chuẩn xác và một số biện pháp bảo đảm tính chuẩn xác của văn bản thuyết minh-Mục đích của văn bản thuyết

minh là cung cấp những tri thức về sự vật khách quan nhằm giúp cho hiểu bíêt của người đọc, người nghe thêm chính xác và phong phú→Chuẩn xác là yêu cầu đầu tiên

cũng là yêu cầu quan trọng nhất của văn bản thuyết minh.-biện pháp đảm bảo tính chuẩn xác:+Tìm hiểu thấu đáo

trước khi viết, tôn trọng thực tế khách quan +Thu thập đầy đủ tài liệu tham khảo, cập nhật tài liệu…

→cơ sở khoa học

2.Luyện tập

a.-Trong chương trình Ngữ văn 10 không chỉ có VHDG -Trong chương trình Ngữ văn 10 về phần VHDG không phải chỉ có ca dao, tục ngữ

-Trong chương trình Ngữ văn 10 về phần VHDG không có tục ngữ

b.Câu nêu ra chưa chuẩn xác vì không phù hợp với ý nghĩa thực của cụm từ “thiên cổ hùng văn”→áng hùng văn của nghìn đời chứ không phải là áng hùng văn viết cách đây