Phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của việt nam

Và việc nghiên cứu về phát triển kỹ năng lãnh đạo tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam là vô cùng cần thiết bởi: Thứ nhất, luận án chỉ nghiên cứu tới khối doanh nghiệp này

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thế kỷ XXI được xem là thế kỷ của sự phát triển toàn diện về các ngành khoa học và đặc biệt là khoa học quản lý và lãnh đạo Lãnh đạo nói chung và kỹ năng lãnh đạo nói riêng từ lâu đã trở thành những đề tài nóng hổi, thu hút sự quan tâm không chỉ của các học giả, các nhà nghiên cứu, mà còn thu hút được sự quan tâm của nhà lãnh đạo các doanh nghiệp Ngay từ những nghiên cứu của Argyris (1995), Mahoney và các cộng sự (1960) là những học thuyết đầu tiên có tính khoa học về hoạt động lãnh đạo trong doanh nghiệp cho đến những học thuyết lãnh đạo của các học giả đương đại như Drucker, Blanchards, Kotler hay Goleman…đều chỉ ra rằng hoạt động lãnh đạo có ảnh hưởng đến kết quả hoạt động hay sự thành bại của các tổ chức, doanh nghiệp Những nghiên cứu ban đầu về hoạt động lãnh đạo đã chứng minh hoạt động lãnh đạo lệ thuộc vào đặc điểm, tính cách của người lãnh đạo (Argyris, 1955, Mahoney và các cộng sự, 1960) Hay nói cách khác, hoạt động lãnh đạo trong doanh nghiệp được hiểu là sự tác động ảnh hưởng của người lãnh đạo tới nhân viên để người cấp dưới thực hiện những yêu cầu đặt ra, thì hoạt động lãnh đạo như thế nào, cách thức tác động như thế nào là do tính cách, đặc điểm của người lãnh đạo Tương

tự, theo học giả Bennis (1998), lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng mang tính xã hội nhằm tìm kiếm sự tham gia tự nguyện của cấp dưới trong việc thực thi mục tiêu, sứ mệnh Chính vì vậy, có thể nói rằng các tổ chức, doanh nghiệp sẽ không thể thành công nếu không có nhà lãnh đạo thực thụ Để tạo ra một đội ngũ lãnh đạo mạnh trong doanh nghiệp, việc chú trọng phát triển các kỹ năng lãnh đạo là việc làm tất yếu và hướng tới phát triển bền vững Phát triển kỹ năng lãnh đạo

là nhiệm vụ quan trọng trong doanh nghiệp nhưng phát triển kỹ năng gì, phát triển thông qua phương pháp nào, phát triển cho đối tượng lãnh đạo nào trong doanh nghiệp thực sự vẫn chưa có nhiều những nghiên cứu lý luận và thực tiễn về nội dung này

Trong quá trình hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam, khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh đóng vai trò quan trọng vì đây là khu vực chiếm số lượng lớn và năng động, tận dụng được những nguồn lực trong nước Có thể nói, khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh (private sector) luôn được coi là bộ phận quyết định đến năng lực cạnh tranh của nền kinh

tế Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, khu vực ngoài quốc doanh đang bộc lộ những hạn chế, trong đó có năng lực lãnh đạo doanh nghiệp Trong những năm đầu đổi mới, việc quản lý các doanh nghiệp ngoài quốc doanh có thể dựa trên năng lực kỹ thuật của nhà lãnh đạo thì hiện nay,

để hội nhập thành công đòi hỏi các lãnh đạo doanh nghiệp phải có năng lực và kỹ năng lãnh đạo ngày càng tốt Khi nước ta càng hội nhập sâu vào kinh tế thế giới, đòi hỏi các doanh nghiệp phải

có chiến lược kinh doanh dài hạn, hướng tới khai thác lợi thế cốt lõi của doanh nghiệp Chiến lược kinh doanh dài hạn này phụ thuộc vào kỹ năng lãnh đạo, đặc biệt là tầm nhìn của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Và việc nghiên cứu về phát triển kỹ năng lãnh đạo tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam là vô cùng cần thiết bởi:

Thứ nhất, luận án chỉ nghiên cứu tới khối doanh nghiệp này bởi trong bối cảnh khủng

hoảng, trong thời kỳ hội nhập sâu rộng, bản lĩnh doanh nhân cũng như chất lượng lãnh đạo doanh nghiệp trong đối tượng này được bộc lộ rõ nhất Còn đối với doanh nghiệp nhà nước, đôi khi quá trình ra quyết định của họ bị chi phối bởi nhiều yếu tố

Thứ hai, phát triển kỹ năng lãnh đạo trong bối cảnh hiện nay sẽ càng phải được coi trọng

bởi doanh nghiệp chỉ có được đội ngũ nhân sự chất lượng khi lãnh đạo doanh nghiệp chú trọng

kỹ năng lãnh đạo

Thứ ba, người lãnh đạo doanh nghiệp có vai trò then chốt trong việc xây dựng và phát

triển văn hóa doanh nghiệp

Thứ tư, với những quy định mới của Luật doanh nghiệp năm 2015, sự xuất hiện của rất

nhiều các doanh nghiệp có quy mô khác nhau trên mọi lĩnh vực của nền kinh tế tham gia vào thị trường làm cho số lượng đối thủ cạnh tranh ngày càng tăng lên Bên cạnh sự gia tăng về mặt số lượng, còn có cả sự tăng lên về mặt chất lượng của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, càng ngày họ

càng nhận thức được sự cần thiết phải nâng cao kiến thức nói chung, hoàn thiện kỹ năng lãnh đạo nói riêng

Bởi vậy phát triển kỹ năng lãnh đạo cho lãnh đạo các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng Chính vì lẽ đó, tiến hành đi sâu nghiên cứu kỹ năng lãnh đạo nhằm làm sáng tỏ bản chất của kỹ năng lãnh đạo cũng như tìm tòi cách thức để phát triển kỹ năng

lãnh đạo là một việc làm cấp thiết Đó là lý do để nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài “Phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam” làm chủ đề nghiên

cứu cho luận án tiến sĩ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

2.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Đối với những nghiên cứu về kỹ năng lãnh đạo đã có nhiều học giả đưa ra các mô hình với

các phương thức tiếp cận khác nhau Theo Katz (1955) thì một nhà lãnh đạo giỏi cần có ba kỹ

năng cơ bản: kỹ năng kỹ thuật (technical skill), kỹ năng nhân sự (human skill) và kỹ năng tư duy tổng thể (conceptual skill) Hay Benjamin Bloom (1956) được coi là người đưa ra những phát triển bước đầu về mô hình ASK, ở đây kỹ năng lãnh đạo là một phần cần phát triển trong nhóm năng lực chính của nhà lãnh đạo bên cạnh yếu tố thái độ và kiến thức Đến thế kỷ 20, Mumford

và đồng nghiệp đưa ra một mô hình dựa trên các kỹ năng cần có của một nhà lãnh đạo như kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tư duy tích cực, kỹ năng tạo động lực ngoài ra mô hình còn đưa yếu tố ảnh hưởng tới các kỹ năng này là kinh nghiệm nghề nghiệp và các ảnh hưởng của môi trường Một nghiên cứu khác rất chi tiết về kỹ năng lãnh đạo đó là nghiên cứu của Warren Blank (2007), ông đã đưa ra 108 kỹ năng của một nhà lãnh đạo Những kỹ năng này được chia thành ba nhóm kỹ năng, từ những kỹ năng cơ sở như nhận thức về bản thân đến những kỹ năng định hướng như khả năng thiết lập đường lối hành động và phát triển người khác thành lãnh đạo, hay nhóm

kỹ năng thu hút sự ủng hộ tự nguyện Tác giả nhận thấy đây là cách tiếp cận gần gũi nhất với đề tài luận án của mình

Một số nghiên cứu khác làm rõ mức độ ảnh hưởng của kỹ năng lãnh đạo, phong cách lãnh đạo tới phát triển văn hóa doanh nghiệp (xem Bycio và cộng sự, 1995; Howell and Avolio, 1993)

và mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức và kết quả hoạt động (xem Deal and Kennedy, 1982; Denison, 1990; Ouchi, 1982; Pascale and Athos, 1981; Peters and Waterman, 1982; Kotter and Heskett, 1992) Đồng thời, họ xem xét nhiều khía cạnh của văn hóa tổ chức ảnh hưởng trở lại vai trò của các nhà lãnh đạo trong việc “tạo lập” và “duy trì” các kiểu khác biệt của văn hóa (Schein, 1992; Siehl, 1985) Tương tự, nhiều tài liệu nghiên cứu về lãnh đạo và phong cách lãnh đạo cho thấy rằng khả năng hiểu và làm việc trong một nền tảng văn hóa nhất định là một điều kiện tiên quyết để lãnh đạo hiệu quả (Hennessey, 1998) Nghiên cứu của Tiến sỹ Emmanuel Ogbonna, trường Kinh doanh Cardiff, Đại học Wales, Collum Drivet và Tiến sỹ Lloyd Harris C., trường Kinh tế Cardiff (2000) về mối liên quan giữa Kỹ năng lãnh đạo với Hiệu quả công việc cũng là một trong những công trình nghiên cứu công phu cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng

và có ý nghĩa, khẳng định mối quan hệ hữu cơ giữa các phong cách lãnh đạo, các loại hình văn hóa và hiệu suất, thông qua việc nghiên cứu thực nghiệm ở các tổ chức, doanh nghiệp trong nước Anh

Nghiên cứu về phát triển kỹ năng lãnh đạo có John C Maxwell, là một chuyên gia quốc tế

về lãnh đạo, một nhà hùng biện, và là tác giả của hơn 40 đầu sách nổi tiếng Trong cuốn “ Phát

triển kỹ năng lãnh đạo” (Developing the Leader Within You) của mình, John đưa ra quan điểm

“chìa khoá để thành công đó là khả năng lãnh đạo người khác đi tới thành công”, trong đó giới thiệu 5 cấp độ lãnh đạo cơ bản Với ông, thành tố quan trọng nhất trong kỹ năng lãnh đạo là tính nhất quán, sự sát hạch khắt khe với nhà lãnh đạo là tạo ra sự thay đổi tích cực; con đường hoàn thiện kỹ năng lãnh đạo nhanh nhất là giải quyết vấn đề Tiếp nối các nghiên cứu trên, Warren Bennis là bậc thầy về đề tài “lãnh đạo trong kinh doanh” đã cho ra đời nhiều đầu sách kinh điển Cuốn “On Becoming a Leader” của ông được đánh giá cao trong việc phát triển bản thân trở thành một nhà lãnh đạo giỏi

Nói tóm lại, nội dung của những nghiên cứu này đề cập chủ yếu tới những vấn đề cơ bản của lãnh đạo và nêu bật được các kỹ năng cần thiết của một người lãnh đạo trong doanh nghiệp qua các cách tiếp cận khác nhau còn về việc phát triển những kỹ năng đó như thế nào chưa được

đề cập sâu và có hệ thống

2.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Nếu như ở nước ngoài, các nghiên cứu về lãnh đạo, kỹ năng lãnh đạo vô cùng đa dạng với các cách tiếp cận khác nhau thì ở Việt Nam hiện có không nhiều nghiên cứu về kỹ năng lãnh đạo và đặc biệt là phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp mà thường nghiên cứu về năng lực lãnh đạo nhiều hơn Tác giả đã tìm hiểu một số công trình nghiên cứu có liên quan tới đề tài của luận án như sau:

Nghiên cứu, đánh giá về đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp có các luận án tiến sỹ như Trần

Văn Đẩu (2010), chủ yếu nghiên cứu vai trò người giám đốc trong phạm vi khối doanh nghiệp

Nhà nước trên địa bàn tỉnh Nam Định, chưa đề cập đến kỹ năng của đội ngũ lãnh đạo, hay việc phát triển các kỹ năng thiết yếu lãnh đạo một doanh nghiệp nhà nước Hay công trình nghiên cứu

của Lê Quân (2011), đã ứng dụng mô hình năng lực ASK để đánh giá năng lực quản lý điều hành

chung của đội ngũ giám đốc điều hành, nhưng vẫn không đi sâu vào kỹ năng lãnh đạo

Nghiên cứu về kỹ năng lãnh đạo là một phần cấu thành năng lực lãnh đạo (thái độ, kiến thức và kỹ năng) là đề tài được tìm hiểu khá nhiều tại Việt Nam Chọn đối tượng nghiên cứu là

các CEO của Việt Nam có một số nghiên cứu như đề tài cấp Bộ của Trần Thị Vân Hoa (2011),

đã có đóng góp trong việc nhận diện khung năng lực, xác định khoảng cách ”có” và ”cần” về năng lực lãnh đạo của CEO Việt Nam dựa trên cơ sở lý thuyết của mô hình ASK Luận án tiến sỹ của Trần Thị Phương Hiền (2014) cũng đi sâu nghiên cứu nội dung này và đã có được những điểm mới trong nghiên cứu khi kết hợp các lý thuyết về mô hình năng lực cá nhân, năng lực lãnh đạo, các lý thuyết về lãnh đạo để xây dựng và kiểm định mô hình phân tích ảnh hưởng của các yếu tố cấu thành năng lực lãnh đạo của CEO tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp Chủ thể

nghiên cứu là năng lực lãnh đạo trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ có luận án Tiến sỹ kinh tế của Đặng Ngọc Sự (2012), hay Mai Tiến Dũng (2013) nghiên cứu liên quan đến phát triển lãnh

đạo trong các DN vừa và nhỏ, xây dựng khung năng lực lãnh đạo khu vực công

Không chỉ nghiên cứu về lãnh đạo, năng lực lãnh đạo mà còn có những nghiên cứu tìm tòi

về mối quan hệ giữa lãnh đạo với các yếu tố khác trong doanh nghiệp Tiêu biểu có luận án tiến

sỹ của Ao Thu Hoài (2012) phân tích về mối quan hệ giữa phong cách lãnh đạo và hành vi nhân

viên: kiểm chứng tại các doanh nghiệp bưu chính Việt Nam Một nghiên cứu khác khá gần gũi với đề tài của luận án này đó là báo cáo của Phùng Xuân Nhạ và cộng sự, (2012) đã đưa ra bức tranh tổng quát về năng lực điều hành doanh nghiệp của các lãnh đạo doanh nghiệp ngoài quốc doanh Việt Nam có những ưu điểm nhất định như sự quyết đoán, lạc quan về tương lai, có khả năng tạo dựng quan hệ…song bên cạnh đó còn nhiều “lỗ hổng” như kỹ năng quản trị con người yếu, kỹ năng dự báo kém…Tuy nhiên, kết quả của báo cáo còn chung chung, dàn trải và cũng cho thấy việc phát triển các kỹ năng lãnh đạo của các nhà lãnh đạo chưa được nghiên cứu sâu

 Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu của tác giả, qua các công trình nghiên cứu kể trên phần lớn nghiên cứu về năng lực lãnh đạo, phong cách lãnh đạo…chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ về lý thuyết và thực tiễn việc phát triển kỹ năng lãnh đạo, có thể thấy đề tài luận án “Phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam” không trùng với bất kỳ đề tài nào đã được công bố Khoảng trống cần nghiên cứu mà luận án hướng tới đó chính

là đi tìm hiểu những kỹ năng lãnh đạo nào cần phát triển trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam, những phương pháp nào để hoàn thiện, và những yếu tố nào ảnh hưởng tới việc phát triển những kỹ năng này cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp ngoài quốc doanh

3 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận án, tác giả đã sử dụng các phương pháp khái quát hóa vấn đề nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu tổng hợp như: phương pháp phân tích, tổng hợp (phân tích mô tả) để rút ra các kết luận có tính định tính, đối chiếu – so sánh, diễn giải – quy nạp, khảo sát thực

tế, phương pháp định lượng v v

Phương pháp phân tích – tổng hợp được sử dụng chủ yếu ở chương 1, 2 và chương 3 với mục đích làm rõ các vấn đề liên quan tới cơ sở khoa học về phát triển kỹ năng lãnh đạo và đề xuất giải pháp một cách đồng bộ và khả thi

Phương pháp đối chiếu – so sánh và khảo sát thực tế chủ yếu được sử dụng ở chương 2 nhằm làm rõ các vấn đề về thực trạng và đưa ra nhận xét một cách cụ thể đối với việc phát triển

kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam là tiền đề để đưa ra các giải pháp ở chương 3 của luận án Phương pháp nghiên cứu tình huống và phỏng vấn được sử dụng để phân tích một số doanh nghiệp đã thực hiện tốt công tác phát triển kỹ năng lãnh đạo Phương pháp điều tra xã hội học và định lượng được sử dụng ở chương 2 của luận án, cụ thể khảo sát đối với các nhà lãnh đạo cấp cao, cấp trung trong các DNNQD tại Hà Nội và TP HCM Tác giả đã tiến hành khảo sát các nhà lãnh đạo doanh nghiệp trong các lĩnh vực như sản xuất, dịch vụ, thương mại và thu được 392 phiếu hợp lệ Dữ liệu trong 392 phiếu này đã được tác giả dùng để phân tích bằng công cụ phân tích định lượng

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Xuất phát từ tính cấp thiết của đề tài trong giai đoạn phát triển của Việt Nam hiện nay, cùng với việc xem xét tổng quan những nghiên cứu khoa học về phát triển kỹ năng lãnh đạo của các học giả, các nhà nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam, tác giả xác định mục đích nghiên cứu

của luận án là Làm rõ khung cơ sở lý luận, đề xuất các giải pháp phát triển các kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Việt Nam trên cơ sở đánh giá thực trạng và khảo sát, phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển kỹ năng lãnh đạo

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhằm đạt được mục tiêu nghiên cứu trên, luận án sẽ thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau:

Thứ nhất, trên cơ sở xác định đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu, luận án

hệ thống hóa cơ sở lý luận các vấn đề về lãnh đạo, kỹ năng lãnh đạo và phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp

Thứ hai, luận án đưa ra khái niệm, vai trò và những điểm đặc trưng của NDNQD so với

các loại hình doanh nghiệp khác Trên cơ sở đó, tìm ra các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến việc phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các NDNQD của Việt Nam Trên cơ sở các dữ liệu sơ cấp thu được từ việc điều tra khảo sát về phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các NDNQD Việt Nam cùng với các dữ liệu thứ cấp ở trong và ngoài nước có liên quan, luận án sẽ làm rõ thực trạng việc phát triển các nhóm kỹ năng lãnh đạo của các nhà lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Việt Nam

Thứ ba, trên cơ sở phân tích, đánh giá các ưu điểm và hạn chế trong việc phát triển kỹ năng

lãnh đạo trong các NDNQD của Việt Nam hiện nay cũng như xu hướng phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp, luận án đưa ra một số giải pháp và kiến nghị cho việc phát triển các nhóm kỹ năng lãnh đạo cho các nhà lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của luận án là việc phát triển kỹ năng lãnh đạo của các nhà lãnh đạo cấp cao và cấp trung trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về mặt nội dung: Phạm vi nghiên cứu của luận án tập trung vào việc phân tích vấn đề về

cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

- Về mặt không gian: Ngoài việc nghiên cứu vấn đề về phát triển kỹ năng lãnh đạo trong

các DNNQD tại Việt Nam (chủ yếu ở 2 thành phố lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh), luận án nghiên cứu những thành công trong việc phát triển kỹ năng lãnh đạo của một số doanh

nghiệp tiêu biểu và đề xuất giải pháp phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

- Về thời gian: đánh giá thực trạng phát triển kỹ năng lãnh đạo hiện tại trong các doanh

nghiệp ngoài quốc doanh tại Việt Nam, luận án thực hiện điều tra, khảo sát, phỏng vấn các doanh nhân trong khoảng thời gian từ tháng 2/2015 đến tháng 6/2015

6 Những đóng góp mới của luận án

ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kỹ năng lãnh đạo tại Việt Nam

- Luận án đưa ra được những điểm mạnh và điểm còn hạn chế cũng như nguyên nhân của các hạn chế trong công tác lãnh đạo và phát triển kỹ năng lãnh đạo Ngoài ra, luận án tiến hành tổng hợp và phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới việc phát triển các kỹ năng lãnh đạo của người lãnh đạo trong doanh nghiệp

- Luận án đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể để nhà lãnh đạo phát triển được các kỹ năng lãnh đạo của mình

Về mặt thực tiễn: nghiên cứu đã khám phá ảnh hưởng có ý nghĩa của các yếu tố như động

lực, cơ hội và khả năng phát triển tới phát triển kỹ năng lãnh đạo, có tác động hay không, nhiều hay ít tới các kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp

7 Kết cấu của luận án

Ngoài lời mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận án bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp

Chương 2: Thực trạng phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

Chương 3: Giải pháp phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG LÃNH ĐẠO

TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp

1.1.1 Khái niệm lãnh đạo và nhà lãnh đạo

Lãnh đạo trong doanh nghiệp là lãnh đạo gắn với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh mà mục đích chủ yếu là lợi nhuận Lãnh đạo trong doanh nghiệp là làm thế nào để những người trong doanh nghiệp đi theo mình, đặt ra mục tiêu, định hướng hoạt động và hướng mọi người cùng đạt tới mục tiêu đó Nhà lãnh đạo sử dụng các nguồn lực đầu vào như: tiền vốn, nguyên liệu, thông tin, nhân lực… để đạt được mục tiêu Người lãnh đạo trong doanh nghiệp là người gắn liền với chức vị, quyền lực do đó nhà lãnh đạo doanh nghiệp nhất định là một người có quyền, họ có thể được bổ nhiệm (ví dụ như trưởng phòng) hoặc là những người có quyền hạn thực sự (chủ doanh nghiệp)

Lãnh đạo thực hiện các chỉ dẫn, ra lệnh động viên và thúc đẩy cá nhân và nhóm để họ phối hợp đạt được mục tiêu chung mà doanh nghiệp đề ra Lãnh đạo liên quan đến các phạm trù như:

cư xử, quyền lực ảnh hưởng đến người khác, tương tác giữa các cá nhân với cá nhân, cá nhân với nhóm…

Khi định nghĩa về nhà lãnh đạo House (2004) cho rằng nhà lãnh đạo là cá nhân có khả năng gây ảnh hưởng, kích thích và khuyến khích người khác đóng góp vào các hoạt động có hiệu quả và thành công của tổ chức họ trực thuộc

1.1.2 Khái niệm kỹ năng lãnh đạo

Để thực hiện được chức năng lãnh đạo, người lãnh đạo cần có sự hiểu biết và sử dụng có hiệu quả các kỹ năng lãnh đạo của mình Để hiểu được kỹ năng lãnh đạo, trước tiên ta phải tìm hiểu khái niệm kỹ năng “Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế”

“Kỹ năng lãnh đạo chính là năng lực vận dụng có hiệu quả các tri thức về phương thức điều khiển con người trong quá trình vận hành hệ thống để thực hiện mục đích và mục tiêu đề ra” (John C Maxwell, 1993)

Nhìn vào khái niệm trên ta có thể thấy điểm nhấn trong vai trò của người lãnh đạo đó là phương thức làm việc với con người, như vậy thì những kỹ năng của nhà lãnh đạo cũng nhằm xoay quanh vấn đề con người, làm cách nào để có những người theo mình, làm việc cho mình một cách tình nguyện, làm thế nào để khuyến khích, động viên mọi người làm việc…

1.1.3 Khái niệm phát triển kỹ năng lãnh đạo

Để hiểu về phát triển kỹ năng lãnh đạo trước hết cần xem xét khái niệm “phát triển” là gì Theo triết học duy vật biện chứng thì “phát triển là một phạm trù chỉ khái quát quá trình vận động tiến lên từ thấp lên cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật”.(Đoàn Quang Thọ, 2010) Luận án cũng đã xem xét khái niệm về kỹ năng lãnh đạo, vậy theo tác giả, phát triển kỹ

năng lãnh đạo ở đây được hiểu là việc hoàn thiện các kỹ năng lãnh đạo của nhà lãnh đạo trong doanh nghiệp, nâng cao năng lực vận dụng có hiệu quả các tri thức về phương thức điều khiển con người trong quá trình vận hành hệ thống để thực hiện mục đích và mục tiêu của doanh nghiệp

1.2 Nội dung phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp

1.2.1 Các nhóm kỹ năng lãnh đạo cần phát triển trong doanh nghiệp

Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích và đưa ra giải pháp để phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp, vì vậy khung lý thuyết các kỹ năng lãnh đạo được đề cập ở đây sẽ được phân chia theo phương thức phát triển kỹ năng lãnh đạo theo mô hình của Warren Blank, tức là phát triển kỹ năng lãnh đạo sẽ bao gồm việc phát triển các nhóm kỹ năng cơ bản sau: a) Nhóm kỹ năng nền tảng:các kỹ năng nền tảng là điều kiện tiên quyết đầu tiên đối với tất cả các

kỹ năng khác Sự thành công đến từ những yếu tố đầu tiên, một người lãnh đạo nếu không thành thạo các kỹ năng nền tảng sẽ không thể tạo được chỗ đứng vững chắc giúp cho người đó tạo nên những ảnh hưởng lớn hơn, lãnh đạo hiệu quả hơn và đạt được những thành công lớn hơn trong vai trò của mình Phát triển nhóm kỹ năng nền tảng bao gồm việc phát triển một số kỹ năng chính:

- Kỹ năng lãnh đạo bản thân

- Kỹ năng xây dựng chiến lược

- Kỹ năng xác lập kỳ vọng và mục tiêu

- Kỹ năng quản lý thời gian

- Am hiểu chuyên môn nghiệp vụ

- Kỹ năng ra quyết định

b) Nhóm kỹ năng ảnh hưởng: Đây là nhóm kỹ năng gắn liền với tính chất công việc của nhà lãnh đạo Gây ảnh hưởng để người khác đi theo mình, tin tưởng ở mình, ủng hộ mình và làm việc cho mình một cách tự nguyện Nhóm kỹ năng này bao gồm các kỹ năng:

- Kỹ năng xây dựng cơ sở để đạt được cam kết của mọi người

- Kỹ năng gây ảnh hưởng để đạt được sự ủng hộ tự nguyện

- Kỹ năng xây dựng môi trường mang tính khích lệ

- Kỹ năng xây dựng mối quan hệ

c) Nhóm kỹ năng định hướng lãnh đạo: bao gồm các kỹ năng như

- Kỹ năng lập sơ đồ phạm vi hoạt động

- Xác lập đường lối lãnh đạo

- Phát triển người khác thành lãnh đạo

- Kỹ năng quản lý sự thay đổi

1.2.2 Các phương pháp phát triển kỹ năng lãnh đạo

- Phát triển kỹ năng lãnh đạo thông qua đào tạo: Đào tạo là quá trình trang bị kiến thức nhất

định về chuyên môn, nghiệp vụ cho người lao động để họ có thể đảm nhận được một công việc nhất định và nâng cao trình độ, kỹ năng trong công việc hiện tại Nhà lãnh đạo cần xác định nhu cầu được đào tạo của mình, xác định mục tiêu đào tạo và lựa chọn các loại hình đào tạo (như các chương trình đào tạo Thạc Sỹ, Tiến sỹ quản trị kinh doanh và tương đương có cấp bằng, coaching, đào tạo lớp học, đào tạo trực tuyến, trò chơi kinh doanh )

- Phát triển kỹ năng lãnh đạo thông qua tự học và rèn luyện: tự học là một trong những phương

pháp tốt để phát triển kỹ năng Nếu học là quá trình tìm hiểu, thu nhận kiến thức và hình thành

kỹ năng của bản thân thì tự học là sự chủ động, tích cực, độc lập tìm hiểu, lĩnh hội tri thức và hình thành kỹ năng cho mình Quá trình tự học cũng có phạm vi khá rộng: khi nghe giảng, đọc sách hay làm bài tập, cần tích cực suy nghĩ, ghi chép, sáng tạo nhằm rút ra những điều cần thiết, hữu ích cho bản thân Tự học cũng có nhiều hình thức: có khi là tự mày mò tìm hiểu hoặc có sự chỉ bảo, hướng dẫn của thầy cô giáo Bên cạnh việc tích cực tự học, tự nghiên cứu thì nhà lãnh đạo cũng cần duy trì thói quen sử dụng các kỹ năng hàng ngày để hoàn thiện và phát triển các kỹ năng lãnh đạo

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp

Có nhiều yếu tố tác động tới việc phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp Dựa theo các cách tiếp cận khác nhau có thể phân chia thành các nhóm yếu tố ảnh hưởng khác nhau Phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp có thể chịu ảnh hưởng từ nhóm các yếu tố từ môi trường bên ngoài doanh nghiệp (gồm các yếu tố như xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và khu vực), bên trong doanh nghiệp hay nhóm các yếu tố có tính chất bẩm sinh mang tính tự nhiên của người lãnh đạo và nhóm các yếu tố thuộc về nhận thức của nhà lãnh đạo các nhân tố về kiến thức, sự hiểu biết về tri thức, năng lực và kỹ năng Để phù hợp với mục tiêu nghiên cứu của luận

án, tác giả đã lựa chọn khung lý thuyết MOA ( M: Motivation – Động lực; O: Opportunity – Cơ hội; A: Ability – Khả năng) của MacInnis J.D và cộng sự (1991) Đây là khung lý thuyết trong Marketing xã hội, đã được ứng dụng phổ biến trong các lĩnh vực khác nhau nhằm giải thích hành

vi của cá nhân và tổ chức Có các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển kỹ năng lãnh đạo trong doanh nghiệp như sau:

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG LÃNH ĐẠO TRONG CÁC

DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH VIỆT NAM 2.1 Khái quát chung về doanh nghiệp ngoài quốc doanh Việt Nam

2.1.1 Khái niệm doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Để hiểu khái niệm doanh nghiệp ngoài quốc doanh trước hết ta tìm hiểu khái niệm doanh nghiệp Theo Luật doanh nghiệp năm 2015: “Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng,

có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh” Doanh nghiệp ngoài quốc doanh hay doanh nghiệp dân doanh là thuật ngữ dùng để chỉ các loại hình doanh nghiệp do các tổ chức, cá nhân là người Việt Nam hoặc các tổ chức, cá nhân nước ngoài thường trú tại Việt Nam góp vốn thành lập

2.1.2 Đặc điểm pháp lý của doanh nghiệp ngoài quốc doanh

- Thành viên của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh là các tổ chức, cá nhân có quốc tịch Việt Nam hoặc là tổ chức, cá nhân – người nước ngoài nhưng phải thường trú tại Việt Nam

- Khi thành lập doanh nghiệp, các sáng lập viên được quyền tự quyết định lựa chọn loại hình doanh nghiệp, lựa chọn ngành nghề, mặt hàng kinh doanh theo quy định của pháp luật

- Vốn của doanh nghiệp ngoài quốc doanh hoàn toàn do các tổ chức hoặc cá nhân đóng góp, không có sự tham gia góp vốn của Nhà nước hoặc của nhà đầu tư nước ngoài

- Phần lớn các doanh nghiệp ngoài quốc doanh có phạm vi và quy mô hoạt động nhỏ hẹp hơn so với các doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

2.1.3 Các loại hình doanh nghiệp ngoài quốc doanh

- Công ty trách nhiệm hữu hạn 2 thành viên trở lên

- Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên

- Công ty cổ phần

- Công ty hợp danh

- Doanh nghiệp tư nhân

2.2 Phân tích các nội dung phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc

doanh của Việt Nam

2.2.1 Thực trạng nhận thức tầm quan trọng việc phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

Nhìn chung, các nhà lãnh đạo đều đánh giá cao tầm quan trọng của việc phát triển tất cả các

kỹ năng lãnh đạo được nêu ra trong phiếu khảo sát và nhóm kỹ năng được đánh giá cao nhất việc

M

A O

- Nền tảng

- Ảnh hưởng

- Định hướng lãnh đạo

phát triển là nhóm kỹ năng nền tảng, tiếp theo là nhóm kỹ năng ảnh hưởng, nhóm kỹ năng định hướng lãnh đạo

- Theo các nhà lãnh đạo, tư duy chiến lược và kỹ năng xây dựng chiến lược được đánh giá là kỹ năng quan trọng nhất (4,54 điểm) cần phát triển, bởi đây là yếu tố quan trọng để các doanh nghiệp

có thể tạo dựng khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững Chiến lược là yếu tố thiết yếu trong doanh nghiệp, chiến lược quyết định mô hình và cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp Vậy để có thể nhận thức đúng về chiến lược, nhà lãnh đạo cần có tư duy chiến lược và kỹ năng xây dựng chiến lược thấu đáo và sáng suốt

- Cũng được đánh giá cao về tầm quan trọng phát triển giống như kỹ năng tư duy và xây dựng chiến lược trong doanh nghiệp là kỹ năng quản lý thời gian có số điểm đánh giá trung bình là 4,51 điểm Các nhà lãnh đạo cho rằng khi có tư duy chiến lược tốt, xây dựng chiến lược phù hợp nhưng nếu quản lý thời gian không tốt, việc triển khai thực hiện các chiến lược này vẫn hoàn toàn có thể gặp phải các khó khăn, trở ngại Hiểu biết về lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp, kỹ năng lãnh đạo bản thân, kỹ năng ra quyết định là 3 kỹ năng có điểm đánh giá gần nhau (tương ứng 4,41; 4,35; 4,31) mức độ đánh giá quan trọng tương đương nhau Phần lớn các nhà lãnh đạo cho rằng việc am hiểu mọi hoạt động trong doanh nghiệp, việc rèn luyện kỹ năng lãnh đạo bản thân quyết định rất nhiều đến sự thành công của một nhà lãnh đạo Một nhà lãnh đạo không hiểu được chính bản thân mình, không quản lý tốt thời gian, không có tư duy chiến lược, không xác định được mình đang ở đâu thì không thể lãnh đạo ai, không thể bố trí công việc cho ai, không thể tìm ra được điểm mấu chốt để giải quyết công việc và không có được lòng tin của những người xung quanh Khi không có được lòng tin và sự ngưỡng mộ thì không thể có được sự ủng hộ và gắn bó lâu dài của những người chịu sự lãnh đạo

- Kỹ năng có số điểm trung bình đánh giá thấp nhất về tầm quan trọng cần phát triển là kỹ năng thích ứng và quản lý sự thay đổi Với mức điểm 3,87 các nhà lãnh đạo cho rằng kỹ năng này không quan trọng, họ vẫn có thể thích ứng được với môi trường khi họ thực hiện tốt các kỹ năng khác, ví dụ như tư duy chiến lược, lãnh đạo bản thân…

2.2.2 Thực trạng tần suất sử dụng các kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

Việc phát triển các kỹ năng lãnh đạo còn được đánh giá ở góc độ tần suất sử dụng trong hoạt động lãnh đạo của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp ngoài quốc doanh

- Khác với khi đánh giá về tầm quan trọng, ở đây kỹ năng quản lý thời gian (4,3 điểm) và kỹ năng giao tiếp, thuyết trình (4,23 điểm) được đưa lên hàng đầu về tần suất sử dụng của nhà lãnh đạo doanh nghiệp trong khi tư duy chiến lược và xây dựng chiến lược (3,82) xuống vị trí thứ 12 Điều

đó có thể dễ hiểu bởi kỹ năng quản lý thời gian là kỹ năng mà bất kỳ ai cũng đều thực hiện hàng ngày, việc kiểm soát thời gian tốt giúp nhà lãnh đạo thực hiện tốt mục tiêu của mình Cũng như vậy kỹ năng giao tiếp, thuyết trình được nhà lãnh đạo sử dụng thường xuyên, liên tục trong công việc lãnh đạo hàng ngày Có thể nói kỹ năng giao tiếp chính là cầu nối để thành công, giao tiếp tốt sẽ mở ra cơ hội với nhiều mối quan hệ tốt đẹp hơn, và trong kinh doanh kỹ năng giao tiếp, thuyết trình càng khẳng định vai trò quan trọng Lý do tư duy chiến lược và kỹ năng xây dựng chiến lược không được sử dụng thường xuyên là vì bản chất của chiến lược là dài hạn, việc thực hiện chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra trong khoảng thời gian dài

- Nhóm kỹ năng ở cuối bảng đánh giá về tần suất sử dụng là kỹ năng tạo ảnh hưởng (3,54 điểm),

kỹ năng xây dựng môi trường có tính khích lệ (3,53 điểm) và kỹ năng thích ứng với sự thay đổi (3,87)

2.2.3 Đánh giá thực trạng các kỹ năng lãnh đạo cần phát triển trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

Tổng hợp khảo sát các nhà lãnh đạo tự đánh giá, cho điểm các kỹ năng lãnh đạo của mình theo thang điểm 5 (1-rất kém, 2-kém, 3-chấp nhận được, 4-tốt, 5-rất tốt), nhìn chung tất cả các kỹ năng được đánh giá đều ở mức độ chấp nhận được Kết quả cho thấy chỉ có duy nhất một kỹ năng

mà tất cả các nhà lãnh đạo đều đánh giá tốt là kỹ năng hiểu biết về lĩnh vực hoạt động, kinh doanh,

đây cũng là kỹ năng có số điểm trung bình cao nhất (4,04 điểm) Các nhà lãnh đạo đều nắm vững kiến thức chuyên môn, nắm bắt nhanh nhạy các yếu tố của lĩnh vực kinh doanh, ngành nghề hoạt động hiện tại 81,4% nhà lãnh đạo có sự am hiểu về lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp ở mức tốt và rất tốt

0 0.51

- Tần suất sử dụng thường xuyên kỹ năng giao tiếp, thuyết trình cũng giúp cho kỹ năng này của các nhà lãnh đạo gần ở mức độ tốt Tiếp đến là kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề

- Kỹ năng các nhà lãnh đạo cho rằng mình còn chưa làm tốt là tư duy chiến lược và xây dựng chiến lược (3,49), các nguyên nhân mà các nhà lãnh đạo đưa ra để giải thích cho năng lực thấp và mức độ quan tâm đến tư duy chiến lược, lập chiến lược và kế hoạch kinh doanh thường là đặc điểm của môi trường kinh doanh thay đổi nhanh, không theo quy luật và khó dự báo trong những năm vừa qua làm cho họ khó làm chiến lược nên dẫn đến mức độ quan tâm đến chiến lược là không nhiều Mặt khác, cải thiện năng lực tư duy chiến lược và xây dựng chiến lược cũng như xây dựng kế hoạch kinh doanh hay ra quyết định và giải quyết vấn đề là vấn đề phức tạp trong khi ở Việt Nam thiếu trầm trọng các chương trình đào tạo và chuyên gia đào tạo về chiến lược,

kế hoạch kinh doanh hay ra quyết định mang tính ứng dụng

2.2.4 Đánh giá các loại hình và phương pháp phát triển kỹ năng lãnh đạo trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Việt Nam

2.2.4.1 Đánh giá hiệu quả các loại hình phát triển kỹ năng lãnh đạo

Nhìn chung, kết quả khảo sát cho thấy để phát triển kỹ năng lãnh đạo của mình, nhà lãnh đạo các doanh nghiệp ngoài quốc doanh đã tham gia rất nhiều loại hình đào tạo

Trung hạn nâng cao năng lực quản lý/lãnh đạo

Ngắn hạn

(5-10 ngày)

Ngắn hạn nâng cao năng lực quản lý do công ty tự tổ chức

Tự học, tự nghiên cứu

Học trực tuyến

Rất kém Kém Chấp nhận được Tốt Rất tốt

- Tự học là phương pháp được nhiều nhà lãnh đạo các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trả lời khảo sát nhiều nhất Với phương pháp này, 52,2% nhà lãnh đạo đánh giá Tốt việc tự học, tự nghiên cứu thông qua tạp chí, giáo trình, báo chí, sách chuyên khảo

- Ngoài ra, hơn 50% nhà lãnh đạo đánh giá việc học các chương trình cử nhân quản lý có cấp bằng đem lại hiệu quả chấp nhận được 42,1% nhà lãnh đạo đã tham gia học các chương trình đào tạo Thạc sỹ, Tiến sỹ đánh giá Tốt hiệu quả của chương trình này Tỷ trọng nhà lãnh đạo đánh giá chấp nhận được là 32,1%

- Có thể thấy khi theo học những chương trình đào tạo Thạc Sỹ (trong nước và quốc tế), các nhà lãnh đạo có cơ hội được học chuyên sâu các kiến thức về lãnh đạo, kỹ năng thực hành, quản trị chuyên nghiệp và hiệu quả, được phổ biến và thực hành các kỹ năng lãnh đạo với các chuyên gia cao cấp với các phương pháp học mới nên hiệu quả cũng cao hơn

- Những khóa học trung hạn và ngắn hạn này thường đem lại hiệu quả cao cho nhà lãnh đạo, qua khảo sát cho thấy gần 50% nhà lãnh đạo đánh giá Rất tốt và Tốt chương trình đào tạo trung hạn

và 56,8% cho chương trình đào tạo ngắn hạn Số người đánh giá kém hiệu quả hai loại hình đào tạo này rất ít, dường như không đáng kể (6%-7%)

- Một loại hình đào tạo mới phổ biến hiện nay là các khóa học trực tuyến (online), chưa đến 1/3

số nhà lãnh đạo tham gia khảo sát đã từng tham gia những khóa đào tạo phát triển kỹ năng online

và 32,1% trong số đó thấy rằng hiệu quả đem lại là Tốt

2.2.4.2 Đánh giá hiệu quả các phương pháp đào tạo

- Phương pháp hiệu quả nhất trong đào tạo và phát triển kỹ năng được các nhà lãnh đạo đánh giá cao nhất là phương pháp giảng dạy thông qua tình huống (case-study teaching)

- Có tới 65,7% nhà lãnh đạo cho rằng họ đã thu lại được hiệu quả Tốt và Rất tốt từ phương pháp Coaching bởi phương pháp này nhắm vào việc đáp ứng nhu cầu cá nhân nhà lãnh đạo, do vậy có thể nói rằng nó cho kết quả ngay lập tức, hỗ trợ bất kỳ sự thay đổi lớn nào trong tổ chức Bên cạnh đó, cung cấp cho nhà lãnh đạo cơ hội để xem xét, nhìn nhận lại hiệu suất hiện tại của họ và xác định phương hướng cần phát triển

- Cũng được đánh giá cao như phương pháp Coaching là phương pháp học theo nhóm, cùng thực hành và giải quyết các vấn đề

- Phương pháp được nhà lãnh đạo từng trải nghiệm ít nhất là tham gia vào các trò chơi kinh doanh,

mô hình kinh doanh

- Khi đánh giá về hiệu quả của phương pháp nghe thuyết trình, phần lớn các nhà lãnh đạo cho rằng việc nghe các giảng viên, các chuyên gia giảng dạy giúp họ lĩnh hội được nhanh các kiến thức mới, hơn 46% nhà lãnh đạo đánh giá hiệu quả ở mức Tốt và Rất tốt từ phương pháp này