skkn một số biện pháp khai thác giá trị nghệ thuật trong văn bản văn học trung đại chương trình ngữ văn 9

Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Năm học 2013 - 2014 TÁC GIẢ Nguyễn Thị Thơm XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN UBND TỈNH HẢI DƯƠNG SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BẢN MÔ TẢ SÁNG

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Một vài biện pháp khai thác giá trị nghệ thuật trong văn bản văn học trung đại chương trình Ngữ văn 9 THCS

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Ngữ văn 9 THCS

3 Tác giả:

Họ và tên: Nguyễn Thị Thơm Nam (nữ): Nữ

Ngày tháng/năm sinh: 10/10/1979

Trình độ chuyên môn: Đại học Văn

Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường THCS Chí Minh

-7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Giáo viên, học sinh cấpTHCS

8 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Năm học 2013 - 2014

TÁC GIẢ

Nguyễn Thị Thơm

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ ÁP DỤNG

SÁNG KIẾN

UBND TỈNH HẢI DƯƠNG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP KHAI THÁC GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT

TRONG VĂN BẢN VĂN HỌC TRUNG ĐẠI

CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 9

Bộ môn: Ngữ văn

Năm học 2014 - 2015

TÓM TẮT SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến

Căn cứ vào hướng dẫn của SGD&ĐT Hải Dương, hướng dẫn của PGD thị

xã Chí Linh về việc viết sáng kiến năm học 2014- 2015

Xuất phát từ thực tế giảng dạy bộ môn Ngữ văn, nhất là dạy phần văn bảntrung đại trong các nhà trường THCS hiện nay còn nhiều hạn chế: người dạy chỉchú trọng khai thác giá trị nội dung mà chưa đi sâu khai thác giá trị nghệ thuật;người học chưa húng thú, còn tâm lí ngại học các tác phẩm văn học trung đại, tôi

mạnh dạn đưa ra sáng kiến về vấn đề: “Một số biện pháp khai thác giá trị nghệ

thuật trong văn bản văn học trung đại chương trình Ngữ văn 9” nhằm nâng cao

Giáo viên có tâm huyết, có ý thức học hỏi, sưu tầm tài liệu nghiên cứu, tìmtòi phương pháp, xây dựng kế hoạch giảng dạy, áp dụng cho bài giảng văn họctrung đại

2.2 Thời gian áp dụng: trong các tiết dạy văn học trung đại chương trình

Ngữ văn 9 từ năm học 2013 – 2014 đến nay

2.3 Đối tượng áp dụng: Giáo viên Ngữ văn và học sinh lớp 9 cấp THCS.

3 Nội dung sáng kiến

3.1 Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến

Sáng kiến trình bày các biện pháp khai thác giá trị nghệ thuật trong văn bản văn học trung đại chương trình Ngữ văn 9 giúp học sinh phát huy tính sáng tạo, tựtin, hứng thú học tập để lĩnh hội kiến thức mảng văn học trung đại chương trìnhNgữ văn 9 được tốt hơn

3.2 Khả năng áp dụng của sáng kiến

Sáng kiến có khả năng áp dụng trong các tiết dạy văn bản văn học trung đạichương trình Ngữ văn 9

3.3 Lợi ích thiết thực của sáng kiến

Giúp giáo viên nâng cao chất lượng bài giảng, giúp hoc sinh tự tin, hứng thúhọc tập các tiết văn bản văn học trung đại để lĩnh hội kiến thức mảng văn họctrung đại chương trình Ngữ văn 9 được tốt hơn

4 Khẳng định giá trị, lợi ích thiết thực của sáng kiến

Sáng kiến đã và đang được tôi áp dụng trong thực tế giảng dạy và thấy cótính khả thi, chất lượng ở các giờ học được nâng lên rõ rệt, học sinh không cònngại và sợ khi học tiết văn bản văn học trung đại Vì vậy, với sáng kiến này có thể

là tài liệu tham khảo để các đồng nghiệp cùng suy ngẫm, bàn bạc để đi đến thốngnhất phương pháp khai thác giá trị nghệ thuật các tác phẩm văn học trung đại tốtnhất, sao cho việc dạy - học những văn bản trung đại trong nhà trường đạt hiệuquả cao, tạo sự hào hứng, say mê, chủ động, sáng tạo trong quá trình tiếp nhận chohọc sinh

5 Đề xuất kiến nghị để thực hiện áp dụng hoặc mở rộng sáng kiến

Cần có nhiều tài liệu, chuyên san giúp các huyện, thị các trường THCS tíchlũy được nhiều kinh nghiệm trong việc khai thác nghệ thuật trong tác phẩm vănhọc

Tăng cường mở các lớp chuyên đề, hội thảo, bồi dưỡng giáo viên nhữngvấn đề liên quan đến giảng dạy văn bản trung đại để giáo viên tiếp tục được tìmhiểu sâu hơn về giai thoại văn học trung đại Đồng thời giáo viên có điều kiện tháo

gỡ những vướng mắc trong quá trình giảng dạy

Tạo điều kiện cho các em học sinh tham gia các buổi ngoại khóa

Đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy cần tâm huyết với nghề, yêu thích mônmình dạy, đầu tư thời gian, nghiên cứu các tài liệu tham khảo và tích cực tìm tòi

và thiết kế các bài giảng để đạt hiệu quả cao nhất

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến

1.1 Cơ sở khoa học

Văn học là bộ phận tinh tế nhạy cảm của văn hóa, thể hiện khát vọng vươn

tới các giá trị chân, thiện, mỹ của con người Môn Ngữ văn trong nhà trường có một vị trí vô cùng quan trọng Theo Gorki: Con người thông minh mà không có

cảm xúc là con người độc ác Văn làm thức tỉnh đời sống tâm linh của con người, biết chia sẻ vui buồn, yêu ghét không gì thay thế được, nó là nghệ thuật của tình cảm Dạy - học tác phẩm văn học là tổ chức, hướng dẫn cho học sinh tự giác, chủ

động, phát hiện, giải quyết các vấn đề có liên quan đến tác phẩm văn chương,nhằm bồi dưỡng cho học sinh năng lực cảm thụ, đánh giá, thưởng thức vănchương, và ở một mức độ nhất định, cả sáng tạo văn chương thông qua con đường

tư duy hình tượng và tư duy nghệ thuật Trên cơ sở đó, nó giáo dục bồi dưỡng chohọc sinh một thế giới quan tiến bộ, một nhân sinh quan lành mạnh Vì vậy, dạy -học Ngữ văn ngoài việc cung cấp kiến thức, mở rộng vốn từ, phát triển vốn ngônngữ còn bồi dưỡng đời sống tư tưởng tình cảm, góp phần xây dựng và phát triểnnhân cách toàn diện cho các em học sinh

Từ nhiều năm nay, vấn đề đổi mới, cải tiến phương pháp dạy - học nóichung, đổi mới, cải tiến phương pháp dạy - học môn Ngữ văn nói riêng đã được

Bộ giáo dục quan tâm chỉ đạo, đông đảo giáo viên đã tham gia tìm tòi, nghiên cứu,viết tài liệu, đề xuất những phương pháp, định hướng dạy - học mới góp phầnnâng cao chất lượng dạy - học trong nhà trường Đặc biệt mấy năm gần đây, việcdạy - học Ngữ văn nói chung, dạy - học phần văn bản Trung đại nói riêng đã kháhơn trước Đa phần giáo viên đã nhận thức được đây là một bộ phận quan trọngcủa văn học dân tộc Việc tiếp thu phát triển và truyền bá văn học truyền thống,chính là nhằm bảo tồn văn hoá truyền thống dân tộc Phần do chương trình và sáchgiáo khoa được cải tiến, phần do bản thân đời sống văn học cũng đã thay đổi, trình

độ công chúng được nâng lên Tuy nhiên, kết quả của việc dạy học mảng văn học

được coi là khó này chưa đáp ứng được sự mong mỏi không chỉ của xã hội và củacác bậc phụ huynh học sinh mà còn của chính bản thân giáo viên giảng dạy bộmôn Ngữ văn.

Như hầu Nguyễn Gia Thiều được ghi lại trong tác phẩm Cung Oán Ngâm Khúc và

còn rất nhiều tác phẩm khác trải dài trong suốt mười thế kỉ Có thể nói, một sốlượng lớn tác phẩm đã ra đời trong thời đại này Nó đã vượt qua mọi thời gian vàkhông gian để khẳng định vị thế của mình trong lòng người đọc và trở thành tàisản quý của nền văn học Việt Nam Nếu văn học dân gian, ở không ít tác phẩmtiếng Việt còn mộc mạc, giản dị, thì ở nhiều tác phẩm văn học trung đại, tiếngViệt văn học đã đạt mức điêu luyện, tinh xảo, đặc biệt với những tác phẩm vănhọc ở thế kỉ XVIII và XIX, các hình thức mĩ từ như ẩn dụ, ước lệ tượng trưng,nhân hóa, thâm xưng, điệp ngữ, đảo ngữ, chơi chữ đều có trong văn học trungđại Một tác phẩm văn học sống mãi với thời gian và hấp dẫn với người đọc quanhiều thế hệ là một tác phẩm có giá trị về nội dung và nghệ thuật Hình thức nghệthuật chuyển tải những giá trị nội dung tác phẩm Hình thức nghệ thuật càng sinhđộng, độc đáo, hấp dẫn càng làm tăng giá trị nội dung Hiểu và nắm được nhữngyêu cầu trên đây thì việc thực hiện tìm hiểu khám phá tác phẩm mới đầy đủ, sâusắc và toàn diện Chính vì cái hay và sức hấp dẫn như thế nên trong chương trìnhsách giáo khoa Ngữ Văn 9 THCS, những tác phẩm thuộc giai đoạn trung đạichiếm vị trí không nhỏ

Các tác phẩm văn học trung đại trong chương trình Ngữ văn 9 như Chuyện

người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ, Truyện Kiều của Nguyễn Du, Truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu đều là những tác phẩm văn học đạt đỉnh

cao cả về nội dung và nghệ thuật Tuy nhiên qua thực tế giảng dạy và dự giờ cácđồng nghiệp tôi thấy nhiều thầy cô chỉ thiên về phân tích giá trị nội dung của cácvăn bản, còn việc khai thác giá trị nghệ thuật thì vẫn còn mờ nhạt, chưa khai tháchết giá trị của các biện pháp nghệ thuật Hơn nữa, đối với học sinh thì việc tìmhiểu, chiếm lĩnh một tác phẩm văn học trung đại là tương đối khó không chỉ bởirào cản ngôn ngữ, văn tự, khoảng cách về văn hóa giữa quá khứ và hiện tại mà cònkhó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu tham khảo, đặc biệt là sách tuyển chọnnhững tác phẩm nguyên gốc.

Xuất phát từ cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn trên, tôi đã nghiên cứu và đúc

rút “Một số biện pháp khai thác giá trị nghệ thuật trong văn bản văn học trung

đại chương trình Ngữ văn 9” với mong muốn dạy tốt phần văn học trung đại

trong chương trình Ngữ văn 9, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học mônNgữ văn ở trường THCS nói chung

1.3 Phạm vi và đối tượng áp dụng sáng kiến

Phạm vi: Các giờ dạy học văn bản trung đại Ngữ văn 9 tại trường THCS Đối tượng: Giáo viên Ngữ văn và học sinh lớp 9 bậc THCS

1.4 Mục đích nghiên cứu

Tìm tòi cách khai thác giá trị nghệ thuật trong giờ dạy văn bản trung đạichương trình Ngữ văn 9 để tiết dạy đạt kết quả cao, giúp giáo viên và học sinhhiểu sâu hơn về giá trị nghệ thuật trong văn bản trung đại chương trình Ngữ văn 9THCS và hướng tiếp cận văn bản để chiếm lĩnh tri thức

1.5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đúc rút kinh nghiêm này tôi đã tiến hành cácphương pháp sau:

1 Đọc, nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến việc dạy học nêu vấn đề

2 Tham khảo tài liệu

- Phương pháp dạy học Văn- Giáo sư Phan Trọng Luận.

- Đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS - GS.TS Trần Bá Hoành.

- Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông - NXBGD

- Phương pháp dạy học tác phẩm văn chương- Nguyễn Viết Chữ - NXB

Đại học sư phạm

- Các chuyên đề, các bài viết trên tạp chí KHXH

3 Dự giờ, thăm lớp học hỏi kinh nghiệm ở các đồng nghiệp có phươngpháp giảng dạy tốt

4 Tiến hành thống kê trắc nghiệm và so sánh kết quả để đúc rút kinhnghiệm

2 Cơ sở lý luận của vấn đề

Trong hệ thống giáo dục phổ thông, môn văn có một vị trí quan trọng cả vềhai mặt: “Bồi dưỡng văn hóa, khoa học, kỹ thuật” và “Giáo dục lý tưởng cáchmạng, đạo đức xã hội” Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật thìphương pháp luận của khoa học căn bản có những đổi mới Việc đổi mới nhằmgiúp học sinh hình thành, phát triển năng lực chủ yếu: năng lực hành động, nănglực thích ứng, năng lực giao tiếp, năng lực tự khẳng định Đồng thời phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh Ở bộ môn Ngữ văn thời lượnggiành cho việc giảng dạy tác phẩm văn chương là tương đối lớn Trong số thờilượng ấy, số tiết dạy văn học trung đại cũng chiếm một phần không nhỏ, được tìmhiểu ở toàn cấp học Do đó việc nắm được mối quan hệ giữa giá trị nội dung vànghệ thuật của tác phẩm văn học trung đại là vô cùng cần thiết

Văn học trung đại là phần khó đối với cả học sinh và giáo viên Giáo viên vốn hiểu biết về từ ngữ cổ còn hạn chế Với học sinh, mọi kiến thức đều xa lạ, từquan hệ xã hội đến quan điểm nghệ thuật, tư tưởng tác giả, phong cách nghệ thuật,ngôn ngữ Tất cả hầu như lần đầu tiên các em mới biết đến Đã thế, mười thế kỷvăn chương phong phú, mỗi thế kỷ chỉ chọn lọc một, hai bài Những bước nhảycóc từ bài nọ sang bài kia cách xa hàng trăm năm khiến cho các em khó mà cảmnhận từng bài cũng như quá trình phát triển của văn chương Những tác phẩm vănhọc trung đại được chọn dạy ở chương trình Ngữ văn 9 là những tác phẩm đặc sắc

nhất của văn học trung đại, nội dung khá gần gũi và chủ yếu là thơ nên các em dễhọc thuộc Nhưng để tiếp nhận lại chẳng dễ chút nào bởi cách diễn đạt, quan niệm,cách giải quyết lại khác hẳn so với thời đại các em đang sống Chính vì vậy khaithác tốt giá trị nghệ thuật trong văn bản văn học trung đại sẽ giúp các em học sinhcảm nhận tốt hơn các giá trị nội dung của tác phẩm văn học trung đại.

3 Thực trạng của vấn đề

3.1 Thực trạng dạy và học văn bản trung đại hiện nay

Việc dạy và học văn học trung đại Việt Nam đến nay vẫn còn là nỗi khổ chongười dạy lẫn người học Hiểu được những tác phẩm đó chẳng phải là chuyện dễdàng gì, việc truyền thụ cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học trung đại thông quaviệc khai thác nghệ thuật của tác phẩm cho người học lại càng khó khăn gấp bộiphần Qua quá trình giảng dạy Ngữ văn 9 và dự giờ đồng nghiệp, tôi nhận thấythực trạng dạy và học văn bản trung đại Việt Nam trong các nhà trường THCShiện nay như sau:

3.1.1 Về phía giáo viên: Còn lúng túng về phương pháp giảng dạy Trong

quá trình giảng dạy, có khi chỉ chú trọng phân tích nội dung mà ít quan tâm đếnhình thức nghệ thuật của văn bản Điều này vô tình đã đánh mất một phần nào giátrị tác phẩm Đôi khi để các em học sinh hiểu đúng nội dung và đảm bảo đúng thờilượng tiết học, con đường nhanh nhất mà nhiều giáo viên hay lựa chọn là cảm thụthay học sinh Cũng có trường hợp, nhiều giáo viên lại không am hiểu nhiều vềnghĩa của các từ trong văn bản nên cách duy nhất để “vượt qua” các văn bản này

là tự suy diễn theo cảm tính hoặc xem phần dịch nghĩa và dịch thơ là kim chỉ nam

để giảng dạy

3.1.2 Về phía học sinh: Học sinh khó cảm thụ và phân tích tác phẩm văn

học trung đại Khả năng khai thác giá trị nghệ thuật của tác phẩm khi làm bài cònhạn chế Từ đó học sinh ngại học, ngại đọc các tác phẩm văn học dẫn đến chấtlượng bài viết chưa cao

3.1.3 Về tài liệu tham khảo: Khó tìm kiếm tài liệu tham khảo là những tác

phẩm nguyên gốc Hoặc có tài liệu thì tìm đọc trọn vẹn các tác phẩm là rất ít

3.2 Số liệu điều tra qua khảo sát

Sau khi học sinh học xong các đoạn trích trong Truyện Kiều, tôi đã cho 36

em học sinh lớp 9A làm bài kiểm tra khảo sát

Đề bài: Đặc sắc của tám câu thơ cuối trong đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng

Bích” (Nguyễn Du, Truyện Kiều, SGK Ngữ văn 9 tập I).

Mức độ khảo sát: Biết khai thác giá trị nghệ thuật và chưa biết khai thác giátrị nghệ thuật

3.3.1 Đối với giáo viên

Trong thực tế vẫn còn một số giáo viên dạy tác phẩm văn học trung đạinhưng vốn hiểu biết về từ ngữ cổ còn hạn chế Chủ yếu dựa vào chú thích sáchgiáo khoa, mà ít quan tâm đến hoàn cảnh ra đời của văn bản Chưa hiểu hết nghĩacủa các từ Hán - Việt, các từ Việt cổ các điển tích, điển cố của văn học trung đại làphức tạp và đa nghĩa Vì vậy chưa đưa học sinh vào hướng cảm thụ sâu sắc, chưasát ý, chưa chuyển tải hết mục tiêu cần đạt của văn bản trung đại được biên soạnđưa vào chương trình Dạy - học ở trường THCS

3.3 2 Đối với học sinh

Vẫn còn học theo cách thụ động, lười tư duy, ít sáng tạo Chưa thể hiện đượcvai trò chủ động tiếp thu kiến thức, chỉ nhớ "vẹt" ý của bài, không hiểu sâu tácphẩm Vì vậy dẫn đến hậu quả học sinh sợ học những văn bản trung đại.

Học sinh khó cảm thụ và phân tích tác phẩm văn học trung đại do ràocản ngôn ngữ, văn tự, bởi những tác phẩm ấy đều viết bằng ngôn ngữ Hán văn cổhay chữ Nôm nên có phần xa lạ với ngôn ngữ Tiếng Việt hiện đại hôm nay, thêmvào đó là khoảng cách về văn hóa giữa quá khứ và hiện tại Mặt khác rất khó tìmkiếm tài liệu tham khảo như sách tuyển chọn những tác phẩm nguyên gốc Sáchtham khảo, điều kiện tìm đọc trọn vẹn các tác phẩm là rất ít Mà hầu như các emchỉ được học trích đoạn nên đôi khi hiểu thiếu trọn vẹn, mơ hồ Bố mẹ, người thân

đa phần là nông dân, vốn hiểu biết về văn học học cổ rất hạn chế học sinh có thắc mắc khó có thể được chia sẻ tỉ mỉ

4 Các giải pháp, biện pháp thực hiện

4.1 Muốn khai thác tốt giá trị nghệ thuật trong văn bản trung đại chương trình Ngữ văn 9 trước hết người giáo viên phải có những hiểu biết chung về văn học trung đại Việt Nam

Các thành phần của văn học trung đại Việt Nam: Văn học chữ Hán và Vănhọc chữ Nôm

Các giai đoạn phát triển của văn học từ thế kỷ X đến hết thế kỷ XIX

Những đặc điểm lớn về nội dung và nghệ thuật của văn học trung đại ViệtNam

4.2 Nắm chắc thể loại, giá trị nội dung và nghệ thuật của từng văn bản trung đại chương trình Ngữ văn 9

Dạy các tác phẩm văn học trung đại đòi hỏi một cách tiếp cận riêng khácvới dạy các văn bản tự sự, miêu tả hay nghị luận Cho nên, trước khi dạy, giáoviên cần nắm được hệ thống các văn bản trung đại trong chương trình Ngữ văn 9

để từ đó có định hướng, cách khai thác riêng cho từng bài

Chương trình Ngữ văn 9 gồm các tác phẩm:

STT Tác phẩm Tác giả Thể loại Nội dung chủ

(TK16)

Truyện truyền

kỳ mạn lục (ghi

chép tản mạn những truyện

kỳ lạ vẫn được lưu truyền).

Viết bằng chữ Hán.

- Khẳng định vẻđẹp tâm hồntruyền thống củangười phụ nữ ViệtNam

- Niềm cảmthương số phận bikịch của họ dướichế độ phongkiến

- Truyện truyền

kỳ viết bằng chữHán

- Kết hợp nhữngyếu tố hiện thực

và yếu tố kỳ ảo,hoang đường vớicách kể chuyện,xây dựng nhânvật rất thànhcông

(Ngô Thì Chí, Ngô Thì

Du TK 18)

Tiểuthuyếtlịch sửviết theolối

chươnghồi

- Hình ảnh anhhùng dân tộcQuang TrungNguyễn Huệ vớichiến công thầntốc vĩ đại đại pháquân Thanh mùaxuân 1789

- Sự thảm hại củaquân tướng Tôn

- Tiểu thuyết lịch

sử chương hồiviết bằng chữHán

- Cách kể chuyệnnhanh gọn, chọnlọc sự việc, khắchoạ nhân vật chủyếu qua hànhđộng và lời nói

Sĩ Nghị và sốphận bi đát củavua tôi Lê ChiêuThống phản nướchại dân.

(TK 19)

18-Chuyểnthể vănxuôithànhthơ lụcbát – thểthơ lụcbáttruyềnthốngcủa dântộc gồm3254câu

Cuộc đời và tínhcách Nguyễn Du,vai trò và vị trícủa ông trong lịch

sử văn học ViệtNam

- Giới thiệu tácgiả, tác phẩm.Truyện thơ Nôm,lục bát

- Tóm tắt nộidung cốt chuyện,

sơ lược giá trịnội dung và nghệthuật (SGK)

18-Trân trọng ngợi ca

vẻ đẹp của chị emThuý Kiều Vẻđẹp toàn bích củanhững thiếu nữphong kiến Qua

đó dự cảm về kiếpngười tài hoa bạcmệnh

- Thể hiện cảm

Nghệ thuật ước

lệ cổ điển lấythiên nhiên làmchuẩn mực để tả

vẻ đẹp conngười Khắc hoạ

rõ nét chân dungchị em ThuýKiều

hứng nhân vănvăn Nguyễn Du

18-Bức tranh thiênnhiên, lễ hội mùaxuân tươi đẹp,trong sáng

Tả cảnh thiênnhiên bằngnhững từ ngữ,hình ảnh giàuchất tạo hình

18-Cảnh ngộ cô đơnbuồn tủi và tấmlòng thuỷ chung,hiếu thảo rất đángthương, đáng trântrọng của ThuýKiều

- Miêu tả nội tâmnhân vật thànhcông nhất

- Bút pháp tảcảnh ngụ tìnhtuyệt bút

Tiên cứu

Kiều Nguyệt

Nga

Nguyễn Đình Chiểu

(TK19)

Truyện thơ Nôm –

2082 câu thơ lục bát

- Vài nét về cuộcđời, sự nghiệp, vaitrò của NguyễnĐình Chiểu tronglịch sử văn họcVN

- Tóm tắt cốtchuyện LVT

- Khát vọng hànhđạo giúp đời sốngcủa tác giả, khắchoạ những phẩmchất đẹp đẽ củahai nhân vật :LVT tài ba, dũng

- Là truyền thơNôm, một trongnhững tác phẩmxuất sắc củaNĐC được lưutruyền rộng rãitrong nhân dân

- Nghệ thuật kểchuyện, miêu tảrất giản dị, mộcmạc, giàu màusắc Nam Bộ

cảm, trọng nghĩa,khinh tài ; KNNhiền hậu, nết na,

ân tình

Như vậy, phần lớn các tác phẩm Trung đại chương trình Ngữ văn 9 đã đạtmức điêu luyện, tinh xảo về ngôn ngữ, các hình thức mĩ từ như ẩn dụ, ước lệtượng trưng, nghệ thuật đối, nhân hóa, thâm xưng, điệp ngữ, đảo ngữ, đã được

sử dụng khi xây dựng hình tượng nhân vật Chính vì vậy, trong quá trình giảngdạy, cần bám sát đặc trưng thể loại, các tín hiệu nghệ thuật để trên cơ sở đó, dẫndắt học sinh đi tìm cái hay, cái đẹp trong tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm

4.3 Chuẩn bị tâm thế cho học sinh và hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài 4.3.1 Cần chuẩn bị tâm thế cho học sinh: Đây là việc rất cần thiết, nếu

không làm cho học sinh quyết tâm, hứng khởi như trước khi vào một trận đánhgian nan thì sẽ hạn chế thắng lợi Vậy làm thế nào để học sinh hăm hở và biết cáchhọc? Đó là nghệ thuật của mỗi giáo viên trước đối tượng cụ thể của mình

Đối với bản thân tôi, sau khi kết thúc cụm bài về văn bản nhật dụng ở học kì

I lớp 9, tôi động viên các em sẵn sàng, náo nức bước vào một thế giới văn chươngtrung đại đầy bí ẩn và hấp dẫn, nhưng cũng đầy khó khăn thử thách đòi hỏi các emphải có tinh thần không sợ mỏi gối chùn chân bằng cách dẫn dắt, nói chuyện, kể

chuyện thơ, tổ chức cho các em xem vở chèo “Chiếc bóng oan khiên” được chuyển thể từ “Chuyện người con gái Nam Xương”, cho các em xem những hình ảnh minh họa các nhân vật trong “Truyện Kiều”, đồng thời sơ lược cho các em

biết được nghệ thuật xây dựng các nhân vật và tại sao các tác giả trung đại lại sửdụng các nghệ thuật đó khi xây dựng nhân vật qua từng tác phẩm để các em có cáinhìn tổng quan về nghệ thuật trong văn học trung đại từ đó giúp các em thấy được

ý nghĩa của việc học các tác phẩm văn học trung đại và cách học các văn bảntrung đại nhằm giúp các em tự tin, hào hứng bước vào bài học

4.3.2 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài: Yêu cầu học sinh chuẩn bị bài

soạn chu đáo trên cơ sở hướng dẫn của hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa và

sự hướng dẫn của giáo viên Yêu cầu học sinh chỉ ra được nghệ thuật đặc sắc trongvăn bản đó Với học sinh học tốt, cần đọc thêm tư liệu để bước đầu hiểu được tácphẩm, sưu tầm các câu thơ, bài thơ có sử dụng nghệ thuật giống với tác phẩm sắpđược học hay các nhận định về tác phẩm

Ví dụ: Khi dạy những trích đoạn trong Truyện Kiều hay các đoạn trích

trong Truyện Lục Vân Tiên, tôi hướng dẫn các em cụ thể như sau:

Thứ nhất: Yêu cầu học sinh tìm hiểu xuất xứ đoạn trích trong tác phẩm.

Chủ yếu tìm hiểu hoàn cảnh và tâm trạng của nhân vật trước đó Việc này chẳngnhững cần thiết cho sự tìm hiểu đoạn trích mà còn giúp cho học sinh nắm vững cốttruyện Vì các đoạn giảng được sắp xếp theo trình tự trước sau trong tác phẩm

Chẳng hạn khi dạy đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” các em cần năm được vị

trí đoạn trích và tóm tắt được cảnh ngộ của Kiều trước khi bị giam lỏng ở lầuNgưng Bích

Thứ hai: Rèn luyện phương pháp đọc hiểu văn bản cho học sinh Yêu cầu

học sinh luyện cách đọc diễn cảm đoạn trích hoặc diễn xuôi đoạn trích ở nhà

Thứ ba: Tìm hiểu các điển tích, điển cố, các biện pháp nghệ thuật được sử

dụng trong đoạn trích đó

4.4 Định hướng của giáo viên và cách khai thác giá trị nghệ thuật trong văn bản trung đại chương trình Ngữ văn 9

4.4.1 Chuẩn bị bài giảng

Cần chuẩn bị bài giảng chu đáo, vì đó là một khâu vô cùng quan trọng quyếtđịnh rất lớn đến thành công của bài dạy Chuẩn bị bài giảng chu đáo giúp giáoviên sẽ làm chủ được kiến thức, làm chủ được bài dạy không bị cuống, hay bị “bí”khi giảng, không bị cuốn theo học sinh

Cần đầu tư thời gian trí tuệ vào việc soạn bài Tìm hiểu bài kĩ lưỡng nhuầnnhuyễn đến mức thuộc thơ, sống với bài thơ, tìm hiểu tác giả, hoàn cảnh ra đời của