Tên sáng kiến: Một số biện pháp giúp học sinh học hiệu quả phân môn Tập đọc nhạc 8.. Để nâng cao chất lượng, tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay từ những kiến thức ban đầu của bộ môn
Trang 1NHỮNG THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: Một số biện pháp giúp học sinh học hiệu quả phân môn Tập đọc nhạc 8
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Lĩnh vực âm nhạc (Phần dạy tập đọc nhạc lớp 8)
3 Tác giả:
Họ và tên: Lê Thị Oanh (Nữ)
Ngày tháng/ năm sinh: 01/08/1978
Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm âm nhạc
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên Trường THCS Nguyễn Trãi
Điện thoại: 0987923196
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lê Thị Oanh –Trường THCS Nguyễn Trãi
5 Đơn vị áp dụng sáng kiến : Trường THCS Nguyễn Trãi
6 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu: Trường THCS Hoàng Tân
7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Có giáo viên chuyên nhạc; có phòng học chức năng; có các phương tiện, đồ dùng dạy học như: đài; đàn; thanh phách; bộ tranh tập đọc nhạc các lớp
8 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Áp dụng sáng kiến từ năm 2013
Trang 2TÓM TẮT SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Phân môn Tập đọc nhạc là một nội dung không phải là mới với học sinh khối lớp 8 nhưng vẫn là rất khó đối với các em Bước đầu mới làm quen với phân môn này, do chưa quen phương pháp, hiệu quả học chưa cao Để nâng cao chất lượng, tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay từ những kiến thức ban đầu của
bộ môn Âm nhạc THCS, tôi thấy rằng việc áp dụng một số biện pháp giúp học sinh học hiệu quả phân môn Tập đọc nhạc là rất cần thiết
Trong sáng kiến trên cơ sở các bước dạy theo quy định của bộ môn, qua đúc rút kinh nghiệm, bản thân tôi đã tìm ra một số phương pháp dạy Tập đọc nhạc phù hợp Vì vậy kết quả học tập đã nâng lên, các em mạnh dạn hơn, tự tin hơn
và học hiệu quả trong các tiết học có nội dung Tập đọc nhạc
2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến.
- Có giáo viên chuyên nhạc, có phòng học chức năng; có các phương tiện dạy học như: Đài; Đàn; phách; Bộ tranh tập đọc nhạc các lớp
- Thời gian áp dụng sáng kiến từ năm 2013 cho đến nay
- Đối tượng áp dụng sáng kiến
Học sinh ở trường THCS Phạm vi nghiên cứu được áp dụng trong sáng kiến này là học sinh lớp 8A và 8B trường THCS Nguyễn Trãi
3.Nội dung sáng kiến
“Một số biện pháp giúp học sinh học hiệu quả phân môn Tập đọc nhạc 8 ”
Nêu những biện pháp, kinh nghiệm từ thực tế giúp bài dạy Tập đọc nhạc thực
sự hiệu quả, giúp học sinh không còn sợ hãi phân môn TĐN tạo cho các em sự say mê tự tin khi tham gia bài học
3.1 Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến
Qua thực tế giảng dạy nếu chỉ áp dụng các bước dạy của một bài Tập đọc nhạc thì tôi thấy hiệu quả của tiết học đó không sinh động không tạo được hăng say học tập, nên trong quá trình giảng dạy từ kinh nghiệm đúc rút của bản thân tôi
đã mạnh dạn áp dụng một số biện pháp đổi mới trong quá trình giảng dạy cụ thể như:
Trang 3- Dùng hệ thống câu hỏi gợi ý nhằm phát huy năng lực chủ động sáng tạo của học sinh
- Sử dụng các hình thức Luyện tập tiết tấu một cách sáng tạo: Miệng đọc âm hình tiết tấu; tay gõ âm hình tiết tấu chính; miệng đọc kết hợp tay gõ; thay thế âm hình tiết tấu bằng những từ tượng thanh…
- Luyện tập cao độ: Cho học sinh đọc thang âm của bài theo đàn; đọc theo thang âm của bài bằng các nguyên âm: a; o; u… hoặc “la”; tập nói tên nốt cả bài tập đọc nhạc
- Luyện tai nghe để đọc nhạc và ghép lời ca
- Ôn luyện toàn bài
3.2 Khả năng áp dụng sáng kiến với tất cả giáo viên dạy Âm nhạc ở THCS.3.3 Hiệu quả của sáng kiến giúp giáo viên giảng dạy diễn ra nhẹ nhàng, không
áp đặt, thu hút học sinh học tập tích cực Luôn khích lệ, động viên sự tiến bộ dù
là nhỏ nhất của học sinh, nhất là những em còn nhút nhát, rụt rè
4 Khẳng định giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến
Khi áp dụng những kinh nghiệm này vào giảng dạy tôi thấy hiệu quả tăng lên
rõ rệt cụ thể tôi đã áp dụng các biện pháp này trong xây dựng và giảng dạy qua đợt thi giáo viên giỏi cấp thị xã đã đạt giải nhì, giải ba qua 2 năm áp dụng 5.Đề xuất kiến nghị mở rộng sáng kiến
Thiết nghĩ kinh nghiệm này có thể nhân rộng với đối tượng giáo viên và học sinh trong toàn thị xã
Trang 4MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến:
Như chúng ta đã biết âm nhạc có vai trò rất to lớn, âm nhạc đem đến những khoái cảm thẩm mỹ cao, là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của con người
Trong những năm qua, từ khi nước ta bước sang thế kỷ XXI, sự nghiệp giáo dục đào tạo âm nhạc có điều kiện phát triển những bước cao hơn Cho đến ngày nay việc đưa âm nhạc vào học đường đã được chú trọng vì những lợi ích quan trọng của nó trong việc giáo dục học sinh thành những con người toàn diện
Bởi vậy việc dạy âm nhạc ở trường THCS nói chung mặc dù không nhằm đào tạo các em thành những con người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hoá âm nhạc, làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành ở học simh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, cách tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo, giàu tình cảm nhanh nhẹn hoạt bát và sống vui tươi Âm nhạc phát triển tối đa những tố chất sinh lý, những phẩm chất tâm lý của lứa tuổi học sinh, tạo điều để các em hoàn chỉnh
và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò
Mặt khác qua đó phát triển bồi dưỡng những mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước Đây là một môn học còn rất mới mẻ không giống những môn học khác, môn học mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo phương châm học vui- vui học Vì vậy tạo cho các em say mê học tập là rất cần thiết
Ta đã biết rằng bất kỳ làm việc gì nếu có hứng thú thì sẽ đi đến thành công, đặc biệt là đối với học sinh do đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi các em Nếu thích thú thì các em sẽ làm tốt, khi hoạt động nhận thức của học sinh dựa trên cơ sở của hứng thú nó sẽ trở nên hào hứng, thoải mái và dễ dàng
Trang 5Tạo đam mê trong học tập nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, nuôi dưỡng
ở các em lòng ham muốn chính đáng trong việc không ngừng vươn tới những đỉnh cao của việc nắm kiến thức, luôn tìm tòi học tập cái mới tích cực sáng tạo cái đã học vào hoạt động thực tiễn
Môn học nào cũng có khả năng tạo cảm giác thoải mái cho học sinh Âm nhạc bản thân nó cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều người tạo cho các em niềm phấn khởi chờ đợi tới môn học Môn âm nhạc không chỉ nâng cao hiệu quả dạy học mà còn làm cho các em vui tươi phấn chấn về tinh thần
Là một giáo viên giảng dạy bộ môn âm nhạc, bản thân tôi nhận thấy đó
là một trong những yếu tố hết sức quan trọng
Ở THCS Môn âm nhạc bao gồm ba phân môn chính đó là: phân môn học hát, phân môn Tập đọc nhạc, phân môn Âm nhạc thường thức Trong 3 phân môn này phạm vi nghiên cứu thuộc phân môn Tập đọc nhạc nên đối với phân môn này trong chuẩn kiến thức kĩ năng yêu cầu đọc đúng tên nốt nhạc, đúng cao độ, trường độ và ghép lời ca.Vậy muốn đọc được bài TĐN thì học sinh phải nắm được vị trí các nốt nhạc trên khuông, đọc được cao độ, trường độ, nắm được nhịp, phách… Vì vậy muốn cho học sinh học có hiệu quả phân môn
này Là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn chuyên âm nhạc tôi nhận
thấy đại đa số các em rất thích học hát nhưng lại sợ học tập đọc nhạc Trước một bài tập đọc nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt, đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học
Xuất phát từ sự thay đổi về mặt tâm sinh lý lứa tuổi và một số học sinh còn xem môn học âm nhạc là một môn phụ, các em chỉ quan tâm đến môn học
mà các em đã định hướng cho nghề nghiệp tương lai sau này nên một số học sinh chưa thực sự hứng thú học
Qua thời gian đi thực tế tại các trường tôi thấy số giáo viên đào tạo chuyên sâu vào môn nhạc hiện nay tương đối đầy đủ, do thực tế tình hình còn
Trang 6một số trường giáo viên Âm nhạc còn phải đi dạy liên trường cho nên việc không yên tâm công tác là điều khó tránh khỏi.Đôi chỗ một số giáo viên dạy còn mang tính chất qua loa chưa thực sự gây hứng thú đối với học sinh Bởi vì đặc trưng của bộ môn âm nhạc là khác so với nhiều môn khác nhưng có một số giáo viên chưa thực sự nắm vững đặc trưng của bộ môn nên trong quá trình dạy còn hơi cứng nhắc vì vậy học sinh thấy tiết học nhạc còn nặng nề không tập trung học Để cung cấp kiến thức khoa học giáo dục tư tưởng và rèn luyện kỹ năng cho học sinh , giáo viên phải làm cho học sinh ham mê học tập làm cho quá trình học tập của các em trở nên tự giác tạo nên niềm vui trong sáng và bổ ích Bất kỳ môn học nào cũng có khả năng gây hứng thú học tập đối với học sinh Bản thân nghệ thuật âm nhạc nói chung và môn âm nhạc ở trường là nguồn cảm hứng là sự kích thích, sự say mê học tập của học sinh nhưng không phải dạy như thế nào cũng gây được sự phấn khởi cho học sinh
Do đó kết quả đạt được chưa cao, ít gây động lực cho các em trong việc học tập và tiếp thu kiến thức của bộ môn
Vậy làm sao và làm thế nào để tích cực hóa hoạt động học tập, giúp học sinh dễ học, dễ hiểu và tạo nguồn cảm hứng học tập, làm cho các em nhận thức được tính khoa học của âm nhạc mà không tách rời với tính nghệ thuật của
Âm nhạc? Chính vì thế, qua một thời gian trải nghiệm tôi đã đúc kết cho mình
vài kinh nghiệm nhỏ, và mạnh dạn đưa ra: Một số biện pháp giúp học sinh học
hiệu quả phân môn Tập đọc nhạc 8 ”.
2 Cơ sở lí luận:
Phân môn Tập đọc nhạc là phân môn vừa học những kí hiệu ghi chép nhạc
và tập đọc nhạc Tuy nhiên để học sinh ở trường tôi học tốt phân môn tập đọc nhạc quả là một việc không phải là dễ
Tập đọc nhạc ở các khối lớp là phân môn nhằm phát triển tai nghe của học sinh Bước đầu các em làm quen với những kí hiệu âm nhạc ở mức độ đơn giản như:
kí hiệu ghi nhạc, trường độ, cao độ, có hiểu biết về nhịp, phách, đọc được bài Tập đọc nhạc
Trang 7Cũng là bước đầu cho những năm tiếp theo, làm sao cho các em không nghĩ đến tập đọc nhạc là cảm thấy nặng nề và để tạo đà cho học sinh tiếp tục trong những năm sau một cách dễ dàng, thoải mái hơn cho nên việc giáo viên phải tìm ra phương pháp cho phù hợp giúp học hứng thú học phân môn tập đọc nhạc
là rất cần thiết
Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi THCS Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình
và toàn thể xã hội
Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu nhạc, những lời ca, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài nhạc, từng câu nhạc
Vậy làm thế nào để các em đọc đúng được bài tập đọc nhạc? Trước tiên các
em phải nắm vững kiến thức về Âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các
em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau Để các em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầy khi học âm nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc
Là giáo viên được bồi dưỡng chuyên ngành Âm nhạc THCS , qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh
Trang 8nghiệm trong công tác, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học, đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưa cao, nhiều em còn rất lúng túng Đứng trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm hướng dẫn các em học tập đọc nhạc khá hiệu quả mà tôi đã tiến hành mấy năm nay.
3.Thực trạng của vấn đề:
3.1 Thuận lợi:
- Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm đến giáo viên chuyên, tạo điều
kiện cho việc dạy và học của giáo viên và học sinh
- Hầu hết các em học sinh đều yêu thích môn âm nhạc.
- Nội dung những bài tập đọc nhạc ngắn, phù hợp với lứa tuổi, trình độ nhận
thức của học sinh
- Phương tiện dạy học được trang bị tương đối đầy đủ.
- Giáo viên nhiệt tình giảng dạy, yêu quý học sinh, không ngừng học hỏi các
bạn đồng nghiệp, qua sách, báo và các phương tiện thông tin đại chúng
3.2 Khó khăn:
- Những năm trước đây, việc đầu tư trang thiết bị cho môn học còn hạn chế
Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thu kiến thức Âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các em hết sức trừu tượng Việc truyền thụ các kiến thức âm nhạc chỉ qua phương pháp truyền khẩu thuần tuý, dạy chay không có đàn nên học sinh không được rèn luyện tai nghe, ít phát triển khả năng tư duy của các em Do đó không tạo được sự thu hút, ít gây hứng thú học tập cho các em nên việc học phân môn tập đọc nhạc chưa hiệu quả
- Giáo viên chưa đầu tư về thời gian để nghiên cứu bài dạy dẫn đến việc
truyền thụ kiến thức cho học sinh còn gượng ép, máy móc Phương pháp chưa phù hợp, khô khan, học sinh không hứng thú học, kết quả không khả quan
- Điều kiện trang bị cho phòng chức năng còn chưa đáp ứng đủ cho việc
dạy môn chuyên
- Học sinh chủ yếu là con nhà nông gia đình còn khó khăn, đặc biệt là rất
nhiều con em dân tộc thiểu số ,ít có điều kiện để trang bị các phương tiện nghe
Trang 9nhìn nên việc tiếp xúc với âm nhạc còn hạn chế So với địa bàn khác trong thị
xã thì đối tượng học sinh năng khiếu ít, đối tượng học sinh nhút nhát còn nhiều
- Hiệu quả: Nhiều HS không thực sự yêu thích với phân môn tập đọc nhạc,
dẫn đến việc học âm nhạc khô khan, không đạt hiệu quả
Qua thời gian giảng dạy nhiều năm, tôi đã tìm hiểu khả năng học nhạc của học sinh các lớp Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số
em có năng khiếu Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít
có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức, chưa có sự hứng thú trong giờ học, số lượng các em đọc tốt còn rất khiêm tốn Thực tế khi nghe các em thực hiện bài tập đọc nhạc, bên cạnh những em trình bày bài tốt, tự nhiên và thoải mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ đọc với tính chất thuộc lòng, đọc nhạc thì chưa đúng tên nốt, chưa đúng trường độ, ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của bài nhạc
Tập đọc nhạc là nền tảng để cho các em học sinh hát đúng, chuẩn, thể hiện chính xác bài hát, đổi lại tập đọc nhạc đòi hỏi thái độ học tập nghiêm túc đúng đắn mang tính chính xác cao Vì vậy để các em học tốt và có hứng thú học tập, đòi hỏi người thầy phải có một phương pháp truyền đạt, phương pháp thu hút, tạo sự hứng thú cho các em, đây là một quá trình cần phải rèn luyện lâu dài, bền vững, mang tính căn bản và hệ thống Vì vậy người giáo viên phải kiên trì, tìm ra phương pháp từng bước giúp các em có hứng thú, có được sự tự tin, nắm được các kiến thức, các kỹ năng cơ bản từ đó giúp các em phát triển tai nghe và khả năng thể hiện tốt các bài tập đọc nhạc
3.3Số liệu thống kê:
Trước khi thực hiện sáng kiến tôi khảo sát ở khối 8 gồm 2 lớp 8A và 8B:
Phân loại học sinh đọc bài tập đọc nhạc Đầu năm
Tỉ lệ học sinh đọc bài tập đọc nhạc tốt, trôi chảy 15em =20,3%
Tỉ lệ học sinh đọc được bài tập đọc nhạc 29 em =39,2%
Tỉ lệ học sinh đọc bài tập đọc nhạc nhưng chưa đạt
yêu cầu
30 em =40,5%
4 Các giải pháp, biện pháp thực hiện:
Trang 10Rút kinh nghiệm từ những năm học trước, thực tế tôi đã áp dụng phương pháp cho bài giảng của mình Tôi xin trích như sau:
- Đàn giai điệu, đọc nhạc và hát lời bài TĐN số 7
3 Giúp học sinh làm quen với bài tập đọc nhạc:
- Giới thiệu bài: Không giới thiệu bài tập đọc nhạc như một bài hát, tôi chỉ nêu tên bài như phần ghi trong sách giáo khoa
3.1 Biện pháp 1: Dùng hệ thống câu hỏi gợi ý cho học sinh tìm hiểu bài:
+ Bài viết ở nhịp mấy?
+ Bài tập đọc nhạc được chia làm mấy câu?