Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến Đổi mới sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt tổ chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm được thực hiện theo kế hoạch xây dựng của tổ chuyên môn
Trang 1MỤC LỤC
Phần I: Mở đầu 1
Thông tin chung 1
Tóm tắt……… 2
Phần II: Mô tả sáng kiến 3
2.1 Lý do chọn đề tài do chọn đề tài 3
2.2 Cơ sở khoa học 3
2.3 Cơ sở thực tiễn 3
2.4 Phạm vi đề tài 4
2.5 Mục đích nghiên cứu 4
2.6 Phương pháp nghiên cứu 5
2.7 Thực trạng vấn đề 5
2.8 Biện pháp giải quyết 8
2.8.1 Đổi mới nhận thức 8
2.8.2 Nắm được quy trình và nguyên tắc sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học 8
2.9 Kết quả .16
2.10 Điều kiện áp dụng đề tài 19
2.11 Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp 20
Phần III: Kết luận và khuyến nghị 22
3.1 Kết luận 22
3.2 Kiến nghị 22
3.3.Vấn đề bỏ ngỏ 24
UBND THỊ XÃ CHÍ LINH PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO
SÁNG KIẾN ĐỔI MỚI SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƯỜNG THCS Lĩnh vực: Quản lý
Năm học 2014 - 2015
Trang 2THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: Đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn ở trường THCS
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Tổ chuyên môn trong nhà trường
3 Tác giả: Lê Thị Minh Nguyệt
Ngày/ tháng/năm sinh: 12/2/1975
Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Văn
Chức vụ công tác: Tổ trưởng tổ KHXH - Trường THCS Sao Đỏ
Điện thoại: 0903984266
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trường THCS Sao Đỏ - ĐT: 0320882664
5 Đơn vị áp dụng sang kiến lần đầu: Trường THCS Sao Đỏ - ĐT:
0320882664
6 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Nhà trường, giáo viên trong tổ nhóm chuyên môn, lớp học, học sinh
7 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: tháng 10 năm 2014
Tác giả Xác nhận của đơn vị áp dụng sáng kiến
Lê Thị Minh Nguyệt
Trang 3TÓM TẮT SÁNG KIẾN
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Năm học 2014-2015 là năm học thứ hai Bộ GD&ĐT chỉ đạo tiếp tục thực hiện nội dung đổi mới công tác quản lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản
lý và chất lượng các hoạt động giáo dục Sáng kiến này nảy sinh trong bối cảnh đổi mới đó
2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến
Đổi mới sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt tổ chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm được thực hiện theo kế hoạch xây dựng của tổ chuyên môn trong nhà trường Giáo viên trong tổ nhóm phải có sự thống nhất về quan điểm, nội dung, cách làm khi tiến hành, bắt đầu từ kế hoạch dự giờ giáo viên trong tổ nhóm, kế hoạch thảo luận, trao đổi, rút kinh nghiệm sau các tiết dạy Ở từng bước, trọng tâm hướng đến là học sinh, vì học sinh chứ không phải đối tượng
nào khác Nội dung sinh hoạt này thực hiện trong năm học và áp dụng cho tất
cả giáo viên sinh hoạt trong các tổ, nhóm chuyên môn
3 Nội dung sáng kiến
- Tính mới, tính sáng tạo:
Từ trước đến nay việc sinh hoạt chuyên môn thông qua công tác dự giờ trong nhà trường chủ yếu là để đánh giá năng lực, trình độ của giáo viên Sáng kiến đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm, không đặt nặng việc đánh giá giáo viên như trước đây mà khuyến khích người dự giờ
hướng đến đối tượng học sinh: Học sinh học như thế nào? Học sinh nào đang
gặp khó khăn trong việc học? Kết quả học tập của học sinh có được cải thiện hay không? Nếu cần điều chỉnh thì điều chỉnh gì và điều chỉnh như thế nào?
Mục tiêu tiết học không phải để chúng ta hướng đến câu trả lời của chúng ta
-có nghĩa là hướng theo điều thầy muốn, mà phải xem học sinh hiểu như thế
nào, học sinh phải học theo cách nào để nắm kiến thức Thay vì chỉ chú ý vào
người dạy, người dự giờ cần tập trung cả vào hoạt động học tập, khả năng lĩnh hội kiến thức, vận dụng kỹ năng của học sinh, từ đó phát hiện những khó khăn
mà các em gặp phải để có cách tháo gỡ kịp thời Đây cũng chính là tính mới
của sáng kiến, nó xuất phát từ phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung
Trang 4tâm, bởi bất cứ học sinh nào khi đến trường cũng mong mỏi việc học đạt được
kết quả, nhiệm vụ của giáo viên là đáp ứng mong mỏi đó Không hướng tới kết quả học tập của học sinh, sinh hoạt chuyên môn trong nhà trường coi như vô nghĩa
- Tính khả thi:
Sáng kiến có khả năng áp dụng cho việc tổ chức sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn trong năm học ở tất cả các nhà trường Áp dụng thông qua hình thức dự giờ giáo viên và họp tổ nhóm chuyên môn
- Lợi ích:
Hướng đến người học nên việc sinh hoạt tổ chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm tạo ra nhiều cơ hội dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, tạo cơ hội cho tất cả giáo viên quan tâm đến học sinh nhiều hơn Với phương châm không bỏ sót học sinh, những học sinh có khó khăn trong việc học được kịp thời giúp đỡ Đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm còn thúc đẩy giáo viên chủ động đổi mới phương pháp dạy học, dạy học bám sát đối tượng học sinh trường mình, lớp mình
4 Kết quả đạt được
Đổi mới sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm thay đổi cả người dạy và người học, tạo ra một cộng đồng học tập Học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học, các em hứng thú, tự tin, tích cực tham gia vào hoạt động học hơn, ý thức học tập, kiến thức, kĩ năng từng bước được cải thiện Đổi mới sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm đã huy động được tất cả giáo viên trong nhóm chuyên môn tham gia Hiệu quả này có tác dụng gắn kết giáo viên trong mối quan hệ tương tác, giúp đỡ học hỏi lẫn nhau và cùng hợp lại trí tuệ tập thể để tìm ra cách nào tốt hơn cho việc dạy và học
5 Đề xuất kiến nghị
Bổ sung tiêu chí đánh giá giờ dạy của giáo viên:
- Đánh giá năng lực quan sát học sinh, phát hiện ra vấn đề của người học;
- Đánh giá khả năng điều chỉnh kịp thời hành vi học của học sinh và hiệu quả
Trang 5
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
I HOÀN CẢNH NẢY SINH SÁNG KIẾN
1.1 Thực hiện chủ đề năm học
Đổi mới căn bản và toàn diện là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của
ngành Giáo dục, đặc biệt, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá là nhu cầu cấp thiết Trong thời đại công nghệ thông tin, kiến thức nhân loại chỉ
từ 5 đến 7 năm đã gấp đôi so với trước thì nhu cầu thay đổi cách dạy và cách học để bắt kịp thời đại là điều tất yếu Nhiệm vụ này đòi hỏi mỗi nhà trường phải tiếp tục đổi mới công tác quản lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và chất lượng các hoạt động giáo dục
1.2 Thực hiện đổi mới sinh hoạt chuyên môn
Bất cứ học sinh nào khi đến trường đều có mong mỏi được học, nhiệm
vụ của giáo viên đáp ứng mong mỏi đó Để nâng cao chất lượng, hiệu quả các hoạt động giáo dục trong nhà trường cần quan tâm ngay từ việc đổi mới nội dung sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn, bởi chất lượng giáo dục phục thuộc chủ yếu vào chất lượng đội ngũ giáo viên Sinh hoạt chuyên môn không chỉ giúp mỗi giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn cho bản thân mà còn hình thành môi trường học tập để tình đồng nghiệp phát triển, hỗ trợ lẫn nhau trong công tác Và cái đích cuối cùng mà sinh hoạt chuyên môn hướng tới phải là hiệu quả, chất lượng học tập của học sinh Sáng kiến đổi mới sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm là việc làm thiết thực không nằm ngoài mục tiêu nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường
II CƠ SỞ LÝ LUẬN
Một nhà trường chỉ có thể thay đổi bằng chính nội lực của mình Tổ chuyên môn là bộ phận quan trọng trong nhà trường, nơi thực thi nhiệm vụ dạy học và các hoạt động giáo dục học sinh Mục tiêu chính của sinh hoạt chuyên môn là tổ chức những hoạt động nhằm tháo gỡ, giải đáp, trả lời câu hỏi “Làm thế nào để nâng cao hiệu quả giờ dạy, nâng cao chất lượng học tập của học sinh
? ”
Để sinh hoạt tổ chuyên môn trong nhà trường đi đúng hướng, đạt được mục tiêu thì cần thiết phải quản lí, chỉ đạo một cách khoa học, chặt chẽ và có những biện pháp khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế Nội dung sinh hoạt
Trang 6phải thiết thực, gắn bó chặt chẽ với nhiệm vụ của giáo viên, làm cho giáo viên thấy cần phải tham gia sinh hoạt chuyên môn và hào hứng với sinh hoạt chuyên môn Quy trình đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm tạo ra nhiều cơ hội dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh và dạy học tích hợp - đây cũng chính là yêu cầu then chốt trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
III THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
Nhiều năm qua, công tác sinh hoạt chuyên môn ở các trường THCS đã được tổ chức thực hiện và duy trì khá thường xuyên Mục đích các buổi sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn là nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực sư phạm cho giáo viên Sinh hoạt chuyên môn ở các nhà trường hiện nay thường diễn ra theo hai hình thức: tổ chức theo các chuyên đề và dự giờ, trao đổi kinh nghiệm
Ở hình thức thứ nhất, sinh hoạt chuyên môn bao gồm việc triển khai học tập các văn bản chỉ đạo về chuyên môn của cấp trên, tổ trưởng điều hành các tổ viên hoàn thành các nhiệm vụ lặp lại như: đánh giá nhận xét quá trình hoạt động trong tuần, triển khai một số công việc mới trong thời gian tới và xây dựng một số chuyên đề như: nâng cao chất lượng hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp, kinh nghiệm dạy một dạng bài, kiểu bài nào đó, kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu, thảo luận về kế hoạch làm ngoại khoá… Những nội dung này thường được giao cho các giáo viên có kinh nghiệm, năng lực chuyên môn tốt xây dựng và thực thi
Đối với hình thức thứ hai là dự giờ trao đổi kinh nghiệm dạy học, các nhà trường tổ chức đều đặn và nghiêm túc Trong mỗi buổi dự giờ, có sự tham gia của tổ trưởng và giáo viên trong tổ Sau dự giờ, tổ chuyên môn tiến hành rút kinh nghiệm và đánh giá xếp loại tay nghề giáo viên
Cả hai hình thức trên các nhà trường đã tổ chức triển khai thành nề nếp Tuy vậy, sinh hoạt chuyên môn hiện nay còn bộc lộ một số vấn đề bất cập
Đó là, chất lượng nhiều buổi sinh hoạt chuyên môn chưa cao Nội dung sinh hoạt chuyên đề chưa được chú trọng, nhất là việc phổ biến áp dụng các sáng kiến còn nhiều hạn chế Các báo cáo chuyên đề được nghiệm thu đôi khi chưa phục vụ hiệu quả cho thực tiễn giảng dạy Đối với công tác dự giờ, khi lên bục giảng, còn nhiều giáo viên cố gắng truyền tải hết mọi nội dung kiến thức bất kể chính - phụ theo kiểu nhồi nhét mà ít quan tâm đến tầm đón nhận của
Trang 7học sinh Tiến trình dạy học hầu như theo một bản sao cố định Ngồi ở phía dưới, người dự giờ và ngay cả học sinh cũng phỏng đoán được trước các bước thực hiện của giáo viên trên bảng như thế nào Nhiều giờ học cũng vì thế mà tẻ nhạt đơn điệu Trong các hội giảng, hội thi, có những giờ học còn nặng chất trình diễn vì giáo viên sợ bị đánh giá là thiếu năng lực, không đủ kiến thức, không đủ các bước lên lớp…Hệ quả tất yếu là có những giờ dạy mang tính áp đặt Thiệt thòi vẫn nghiêng về đối tượng học sinh yếu, kém do tâm lý người dạy
sợ các em đứng im không biết trả lời sẽ làm ảnh hưởng đến tiết dạy nên những học sinh này thiếu sự quan tâm, thường bị “bỏ rơi” Không ít giáo viên giáo viên chỉ tập trung vào một nhóm học sinh khá, giỏi mà trong thực tế thì một lớp học thường có ba nhóm học sinh:
- Nhóm A: Học sinh giải được bài sau các đơn vị kiến thức được dạy
- Nhóm B: Học sinh giải được một phần
- Nhóm C: Học sinh không giải được
Rất nhiều giáo viên lúc dạy chỉ chú tâm đến nhóm A, nhóm C bị bỏ rơi trong khi lẽ ra cần chú trọng vào nhóm B, C
Bất cập hơn là buổi sinh hoạt rút kinh nghiệm ngay sau đó Giáo viên có tiết dạy lúc nào cũng trở thành “điểm ngắm” duy nhất để đồng nghiệp ngồi ở phía dưới khi dự giờ chăm chăm quan sát mọi hoạt động rồi sau đó phân tích, góp ý, rút kinh nghiệm về nội dung kiến thức, phương pháp dạy học, tư thế tác phong Kĩ càng hơn nữa thì mổ xẻ cách trình bày bảng, biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin, phân bố thời gian… có hợp lý hay không? Nghịch lý hơn, nội dung bài học phải là “hình chiếu trung thành” nhất của sách giáo khoa chứ không quan tâm đến việc nội dung đó có phù hợp với đối tượng học sinh hay không? Ý kiến nhận xét vì thế nặng tính chủ quan,
áp đặt dựa vào kinh nghiệm của từng cá nhân theo kiểu: “Theo tôi cách tốt nhất
là, nếu tôi dạy tôi sẽ…”, mặc dù trong thực tế không có cách dạy nào tốt nhất cho tất cả mọi người vì còn tùy thuộc vào từng đối tượng học sinh trong mỗi lớp
Những ý kiến góp ý hầu như không đưa được giải pháp để cải tiến giờ dạy Giáo viên dạy trở thành mục tiêu để phân tích các thiếu sót Và chính vì chỉ chú ý vào giáo viên nên mọi ý kiến đều hướng về người dạy mà bỏ quên người học Bởi khi dự giờ, người dự thường ngồi ở bàn cuối lớp để “giám sát” thật kỹ lưỡng giáo viên mà không hề quan tâm các em học sinh học như thế
Trang 8nào, tiếp thu ra sao hoặc có cần thầy cô giúp đỡ hay không Do vậy mà kết quả học tập của học sinh ít được cải thiện, nhất là các đối tượng yếu, kém vì luôn bị
“bỏ rơi”, các em lại càng tự ti, sợ học, chán học…
Thực trạng trên là do những nguyên nhân chủ yếu sau:
- Tổ trưởng chưa phát huy hết vai trò của mình, thường có tâm lí coi mình cũng như giáo viên bình thường khác, chỉ lo hồ sơ đầy đủ, sạch đẹp; chưa chủ động xây dựng và thực hiện kế hoạch, chưa mạnh dạn trong việc đề xuất các ý kiến để nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn
- Việc chuẩn bị nội dung cho các buổi sinh hoạt chuyên môn chưa phong phú, hình thức còn đơn điệu, chưa đi sâu vào các vấn đề trọng tâm đổi mới phương pháp dạy học và tháo gỡ những khó khăn cho giáo viên trong tổ Trong các buổi sinh hoạt, không khí thường trầm lắng, giáo viên ít phát biểu ý kiến; những vấn đề mới và khó ít được mang ra bàn bạc, thảo luận
Công tác quản lý chỉ đạo của ban giám hiệu chưa sát sao, thiếu sự đôn đốc
và kiểm tra thường xuyên
Do xuất phát từ mục đích của buổi dự giờ là để đánh giá kĩ năng dạy học
và năng lực chuyên môn của giáo viên nên tạo ra áp lực cho cả người dạy và người dự Người dạy sẽ chỉ ngồi nghe còn người dự trở thành giám khảo phán xét, đánh giá
Lí do tiếp theo nữa là xuất phát từ suy nghĩ của người dự giờ, khi được mời phát biểu, nếu chỉ toàn khen lại sợ người khác nghĩ mình kém cỏi Nếu có nhiều ý kiến lại sợ làm tổn thương và ảnh hưởng đến kết quả xếp loại của đồng nghiệp Một số khác lại suy nghĩ là họ học được rất ít từ đồng nghiệp, bởi hầu hết giáo viên khi dạy đều bám sát vào các tài liệu hướng dẫn dành cho giáo viên do vậy cấu trúc bài học, tiến trình lên lớp gần như giống nhau nên họ cảm thấy nhàm chán, thậm chí có giáo viên đi dự giờ cốt để đủ số giờ theo quy định Thực trạng trên lặp lại ở nhiều năm học và diễn ra ở không ít các nhà trường Yêu cầu đổi mới công tác quản lý, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục đòi hỏi sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn trong nhà trường cần phải có một cách làm mới, một hướng đi mới
IV BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
4.1 Thống nhất quan điểm
Trang 9Công tác dự giờ là một yêu cầu bắt buộc trong sinh hoạt chuyên môn ở nhà trường Hướng đến người học nên nội dung sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm không đặt nặng việc đánh giá giáo viên như trước đây mà khuyến khích người dự giờ hướng đến đối tượng học sinh để làm sao giúp các
em có một bài học hoàn chỉnh, chất lượng; gây được hứng thú và niềm say mê học tập cho các em
Bản chất của sinh hoạt tổ chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm là nhằm tháo gỡ những vấn đề của học sinh để nâng cao chất lượng từ mỗi bài học, mà vấn đề của học sinh trong giờ dạy chủ yếu ẩn ngay trong cách dạy của
giáo viên Mỗi giáo viên đều hiểu rằng, nếu học sinh không học được thì mọi việc làm của giáo viên trong tiết dạy đó đều vô nghĩa Cách nghĩ mới
này sẽ phá bỏ khuôn thước trong dự giờ trước đây Thay vì chỉ chú ý vào người dạy, người dự giờ cần tập trung cả vào hoạt động học tập, khả năng lĩnh hội kiến thức, vận dụng kỹ năng của học sinh, từ đó phát hiện những khó khăn mà các em gặp phải để có cách tháo gỡ kịp thời
Điều quan trọng nhất là khi dự giờ đồng nghiệp các giáo viên phải thống
nhất quan điểm: Thước đo sự thành, bại của giờ dạy là ở thái độ, hành vi, phản ứng của học sinh trong giờ học đó Đây là nguyên tắc đầu tiên khi tiến
hành sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm Có nghĩa là ở từng bước, trọng tâm hướng đến là học sinh, vì học sinh chứ không phải đối tượng nào khác
Hình thức sinh hoạt chuyên môn này vừa góp phần đổi mới phương pháp dạy học, dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh vừa giúp giáo viên chủ động điều chỉnh cách dạy cho phù hợp với đối tượng học sinh lớp mình, trường mình
Người chủ trì, điều khiển các bước sinh hoạt chuyên môn lấy học sinh làm trung tâm từ tổ chức dự giờ đến tổ chức thảo luận rút kinh nghiệm là tổ trưởng chuyên môn hoặc nhóm trưởng Nhóm giáo viên làm việc hợp tác, thể hiện tính tập thể, tính thống nhất trong cả quá trình sinh hoạt chuyên môn
4.2 Thay đổi mục tiêu dự giờ
Đối tượng quan sát các giáo viên dự giờ là học sinh
Kĩ thuật quan sát là: kết hợp nghe, nhìn, ghi chép
Giáo viên dự giờ phải quan sát để:
Trang 10- Nhận biết cách học sinh học, khả năng tiếp thu, lĩnh hội…
- Phát hiện học sinh nào đang gặp khó khăn trong giải quyết bài tập;
- Học sinh nào không tập trung, học sinh nào có vẻ muốn nêu ý kiến nhưng lại ngồi im;
- Đặc biệt chú ý đến thái độ, nét mặt, hành vi học tập, khả năng lĩnh hội, chú ý xem các em có thực sự tiếp thu bài học hay đang có vấn đề;
- Quan sát cách phản ứng của học sinh trong giờ học, cách làm việc nhóm, những sai lầm học sinh mắc phải
- Quan sát tất cả đối tượng học sinh, không được “bỏ rơi” một học sinh nào để nhằm trả lời các câu hỏi:
- Học sinh học như thế nào?
- Học sinh gặp những khó khăn gì? Vì sao?
- Cần phải thay đổi như thế nào để cải thiện kết quả học tập của học sinh?
Việc dự giờ tập trung quan sát thu thập thông tin phản hồi từ phía học sinh không chỉ làm cơ sở cho giáo viên trong việc đưa ra kế hoạch dạy học tiếp theo mà còn giúp giáo viên rèn khả năng tìm hiểu, phát hiện đánh giá đối tượng học sinh, một yêu cầu rất cần thiết đối với người làm công tác giảng dạy
4.3 Thay đổi mục tiêu đánh giá giáo viên bằng việc thảo luận, rút kinh nghiệm từ việc học của học sinh
Trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, khi thảo luận về các tiết dạy có kế hoạch dự giờ của tổ, nhóm, thay vì việc chỉ tập trung nhận xét, đánh giá tay nghề giáo viên người chủ trì sẽ tổ chức để các thành viên thảo luận
Tiến trình:
Bước 1: Cần tạo điều kiện cho giáo viên dạy chia sẻ những thuận lợi và
khó khăn khi tiến hành dạy học; những ý tưởng đã thực hiện được, những ý tưởng chưa thực hiện được, những tình huống phát sinh trong khi tiến hành dạy học; những điều thấy tâm đắc và cả những điều tự thấy chưa hài lòng
Bước 2: Chủ trì điều hành thảo luận có thể là tổ trưởng, tổ phó, nhóm
trưởng