skkn biện pháp tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh áp dụng chương III lịch sử 7

Tên sáng kiến: “Biện pháp tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh áp dụng chương III – Lịch sử 7” 2.. Biện pháp tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng

UBND TỈNH HẢI DƯƠNG

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

-BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN BIỆN PHÁP TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH ÁP

DỤNG CHƯƠNG III – LỊCH SỬ 7

BỘ MÔN: LỊCH SỬ

Năm học 2014 – 2015

PHẦN I: THÔNG TIN VÀ TÓM TẮT NỘI DUNG SÁNG KIÊN

1 THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: “Biện pháp tổ chức các hoạt động dạy học nhằm

phát triển năng lực học sinh áp dụng chương III – Lịch sử 7”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Áp dụng biện pháp dạy học nhằm pháttriển năng lực học sinh chương III - Lịch sử 7 Nước Đại Việt thời Trần và dạyhọc lịch sử tai di sản văn hóa

6 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu: Trường THCS Chu Văn An - Thị

xã Chí Linh - Hải Dương

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

- Trên lớp: Giáo viên, học sinh THCS khối lớp 7, phòng học, máy chiếu,máy tính, vi deo, các tài liệu, đồ dùng học tập, tranh ảnh các nhân vật lịch sửminh họa cho bài học…

- Tại di sản: Phương tiện đi lại ô tô, liên hệ ban quản lí di tích, ngườithuyết minh, máy quay phim chụp ảnh…

8 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: năm học 2013-2014

ĐỒNG TÁC GIẢ TÁC GIẢ (KÝ TÊN)

LÊ THỊ LỤA NGUYỄN THỊ THU

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

2 TÓM TẮT NỘI DUNG SÁNG KIẾN

Trong quá trình làm công tác giảng dạy bộ môn Lịch sử trong nhàtrường, bản thân luôn trăn trở làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và họclịch sử ở trường phổ thông, bởi vì chất lượng bộ môn Lịch sử thấp, học sinhquay lưng với bộ môn này, nếu có học chỉ mang tính đối phó cho các bài kiểmtra thi cử mà thôi Vì thế tôi luôn cải tiến phương pháp dạy học và đã có kếtquả tốt, học sinh có sự hứng thú học tập bộ môn

Biện pháp tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực chohọc sinh bộ môn Lịch sử đã được đề cập trong các đợt tập huấn hè của sở giáodục và chuyên đề của phòng giáo dục, nhà trường Giáo viên và học sinh đềuđược tiếp cận với nội dung đổi mới và cả phương pháp dạy học đổỉ mới tíchcực, học sinh chủ động hơn trong việc học tập Giáo viên sử dụng thườngxuyên hình thức tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực chohọc sinh, làm cho người học có thái độ yêu thích học tập bộ môn

Sáng kiến này của chúng tôi nhằm trao đổi với đồng nghiệp về: “ Biện

pháp tổ chức các hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực của học sinh

áp dụng chương III - Lịch sử 7” Góp phần phát triển phong trào đổi mới căn

bản toàn diện giáo dục ở trường phổ thông hiện nay

Với sáng kiến này tôi tập trung vào giải quyết điều tra những vấn đề chủ yếu sau:

1 Thực trạng dạy học Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay ( có số liệu, giáo án minh họa 1).

2 Biện pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề theo định hướng phát

triển năng lực ( có giáo án minh họa 2)

3 Biện pháp dạy học sử dụng đồ dùng trực quan theo định hướng phát

triển năng lực.( có giáo án minh họa 2)

4 Biện pháp dạy học lịch sử tại di sản văn hóa nhằm phát triển năng lực cho học sinh.(có giáo án minh họa 3, video bài giảng tại thực địa).

Điểm mới của sáng kiến.

Sáng kiến đề cập đến các hình thức dạy học nhằm phát triển năng lực cho

học sinh, vận dụng nhiều phương pháp dạy học mới sáng tạo như tích hợp liênmôn, ứng dụng công nghệ thông tin, bài giảng điện tử, những đoạn vi deo,những thước phim lịch sử, tức là giáo viên tổ chức các hình thức dạy học đadạng, phong phú sáng tạo, đặc biệt chú ý đến các hoạt động tham quan học tậptại di sản, trải nghiệm sáng tạo Trong đó giáo viên chủ yếu là người tổ chức,điều khiển các hoạt động dạy học, học sinh tích cực học tập, chủ động lĩnh hộitri thức mới Chú trọng sự phát triển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giaotiếp, khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống trong thực tiễn

Giá trị của sáng kiến đem lại: Việc thực hiện các biện pháp tổ chức các hoạtđộng dạy học phát huy năng lực của học sinh là cần thiết Đề tài muốn đưa ramột số biện pháp hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực của học sinh họctập Lịch sử, đặc biệt là biện pháp dạy học tại di sản văn hóa Chúng tôi thấy cóhiệu quả rất cao học sinh được trải nghiệm, được tự tìm hiểu, được khám phágiúp học sinh thêm yêu thích bộ môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông hiệnnay Đó cũng là sự thành công trong công tác dạy học của người thầy

PHÂN II: MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến.

Trong thực tế giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường trung học cơ sở, qua dựgiờ của các đồng nghiệp tôi thấy đã có chuyển biến trong giảng dạy, các đồngchí giáo viên đã kết hợp nhiều phương pháp trong dạy học Trong quá trìnhgiảng dạy giáo viên đã chú ý đổi mới các hình thức tổ chức dạy học, tích cựcgiáo dục nhân cách cho người học qua bộ môn, chú ý bồi dưỡng lòng yêu nước,yêu lao động và thái độ biết ơn đối với những anh hùng dân tộc, những người

có công đối với làng, với nước Tuy nhiên tôi nhận thấy các hình thức tổ chứccác hoạt động dạy học chưa phong phú, đa dạng, các hình thức, chưa phát triểnnăng lực của học sinh, tổ chức các hoạt động vẫn chỉ tập trung ở trên lớp trongbốn bức tường, việc tổ chức học tập tại thực địa tại các di sản văn hóa chưađược chú trọng

Xuất phát từ thực tế trên, tôi nhận thấy cần thiết phải tiếp tục đổi mớiphương pháp giảng dạy làm sao để dạy tốt bộ môn này? Làm thế nào để họcsinh hứng thú, hăng hái học tập, yêu thích bộ môn? Làm thế nào để thể hiện rõchức năng của bộ môn là giáo dục trí tuệ, tư tưởng chính trị, tình cảm đạo đức

… ? Làm thế nào để thực hiện đúng theo tinh thần đổi mới là “lấy học sinh làm trung tâm” nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Từ đó, chúng tôi đã cải tiến

phương pháp dạy học và nhận thấy có hiệu quả rõ rệt, học sinh không chỉ hứngthú học tập, nhớ kiến thức lâu hơn, biết so sánh, đối chiếu, biết phân tích, đánhgiá các sự kiện lịch sử mà qua đó các em thấy tự hào về lịch sử của đất nước,của quê hương, biết ơn và trân trọng sự hi sinh, đóng góp của các bậc tiền nhân,yêu quý giá trị lao động … Vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến mà bản thân

mình đã làm, đã áp dụng trong giảng dạy - đó là sáng kiến: “Biện pháp tổ

chức hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực của học sinh áp dụng chương III- Lịch sử 7”.

2 Cơ sở lý luận của vấn đề.

Môn Lịch sử ở trường trung học cơ sở có vị trí quan trọng trong quá trìnhhình thành và phát triển nhân cách của học sinh Môn Lịch sử có vai trò quantrọng trong quá trình giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, tự hào vềnhững thành tựu đạt được của nền văn hoá, văn minh của dân tộc và của nhânloại Từ đó môn lịch sử giáo dục lòng biết ơn tổ tiên, những anh hùng dân tộc

đã hi sinh xương máu của mình cho nền độc lập của Tổ quốc Học lịch sử đểhọc sinh biết rõ quá khứ, hiểu được hiện tại và xây dựng tương lai Trên cơ sở

đó, cùng với các môn học khác góp phần hình thành nhân cách con người vàgóp phần vào những tiến bộ của nhân loại

Mục tiêu giáo dục của chúng ta hiện nay đã được Đảng ta xác định rõ

“Xây dựng những con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá của nhân loại, phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam” Như vậy, dạy - học môn

lịch sử ở trường phổ thông hiện nay thực chất là một quá trình giáo dục nhâncách học sinh theo mục tiêu, yêu cầu giáo dục nhân cách con người mới trongthời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Để thực hiện mục tiêu trên, trong những năm gần đây, Bộ giáo dục vàđào tạo đã tiến hành đổi mới chương trình giáo dục, đổi mới chương trình sáchgiáo khoa bậc trung học cơ sở trong đó có môn lịch sử theo hướng hiện đại,toàn diện, phù hợp với tình hình mới Cùng với việc thay đổi nội dung chươngtrình sách giáo khoa, phương pháp dạy học cũng tiến hành đổi mới Trongnhững năm gần đây toàn ngành giáo dục đang tích cực tiến hành đổi mớiphương pháp dạy học đặc biệt là đổi mới các hình thức tổ chức dạy học nhằmphát triển năng lực của học sinh Theo hướng đổi mới đó, người thầy giữ vai tròquan trọng trong việc tổ chức, hướng dẫn, giúp đỡ, bổ sung kiến thức cho họcsinh, còn học sinh chủ động tìm tòi, khám phá, khai thác kiến thức và rèn kĩnăng tư duy

Chương trình sách giáo khoa lịch sử hiện nay đã chú ý tới tính toàn diệncủa lịch sử dân tộc Chương trình không chỉ chú trọng vào các bài có các cuộc

khởi nghĩa, đấu tranh giành độc lập dân tộc mà còn chú ý, đi sâu tìm hiểu đếncác thành tựu trong phát triển kinh tế, xây dựng nền văn hóa dân tộc Do vậy,việc giáo dục các truyền thống dân tộc cho học sinh cũng diễn ra một cáchthuận lợi nhưng đòi hỏi giáo viên dạy cần chú ý và tiến hành một cách thườngxuyên, liên tục.

Việc tổ chức các buổi học tại thực địa lại ít khả thi hơn do phụ thuộc vàokinh phí nhà trường hoặc nhóm bộ môn một vài năm mới làm chuyên đề, ngoạikhóa, lúc đó giáo viên và học sinh mới có cơ hội tham quan, học tập Hay việc

tổ chức sưu tầm tư liệu, làm “báo ảnh” qua các bài, chương, phần học giáo viêncũng chưa làm được, do vấn đề đầu tư của giáo viên chưa đạt hiệu quả

Một vấn đề quan trọng nữa đó chính là nhận thức học tập của học sinh,thường không thích học và tìm hiểu kiến thức Lịch sử, thậm chí có lúc chánhọc hoặc học một cách chống đối vì môn sử thường là “môn phụ”

Đồ dùng giảng dạy: chủ yếu lược đồ, bản đồ treo tường, không cótranh ảnh nhiều tiết không có đồ dùng dạy học như các tiết về kinh tế, xã hội.Nhiều trường không có hệ thống máy chiếu, lắp đặt ở các phòng học Học sinhchỉ được học máy chiếu khi có các thầy cô dự giờ thăm lớp, khi hội giảng, khi

có đoàn kiểm tra, một nhà trường chỉ có một đến hai máy chiếu không được lắpđặt cố định, không có mạng Internet Việc tiếp cận với với giáo án điện tử cònhạn chế đối với nhiều giáo viên nhất là những giáo viên có tuổi

Phương pháp dạy học chủ yếu là thầy đọc trò chép ghi lại những nộidung cơ bản trong sách giáo khoa về nhà học thuộc.Việc kiểm tra chủ yếu thiên

về học thuộc lòng các sự kiện lịch sử, chưa vận dụng kiến thức đã học vào giảiquyết các vấn đề thực tiễn của cuộc sống

Bản thân giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử, không có chuyênmôn đào tạo chính quy, chủ yếu đào tao gốc Văn - Sử,

Vì vậy muốn thay đổi nhận thức và thái độ học tập của học sinh, thìtrước hết các giáo viên phải nâng cao hiệu quả của các hình thức dạy học trongcác tiết học Lịch sử nhằm phát triển năng lực cho học sinh Đây cũng là vấn đềchung mà ngành giáo dục và xã hội đang quan tâm để thấy kết quả khả quanhơn trong các đợt thi cử, nhưng quan trọng hơn là ý thức đạo đức của thanhthiếu niên biết về cội nguồn Lịch sử dân tộc như thế nào để biết tự hào và trântrọng

GIÁO ÁN MINH HỌA 1

Tiết 22 - Bài 13 NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII (Tiếp theo)

II NHÀ TRẦN XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Bồi dưỡng lòng yêu nước, tự hào dân tộc đối với công cuộc xây dựng, củng

cố và phát triển đất nước triều Trần

1 Kỹ năng :

Làm quen với phương pháp so sánh.

II Kiểm tra

1 Bộ máy quan lại thời Trần được tổ chức như thế nào?

2 Pháp luật thời Trần có đặc điểm gì?

III Bài mới

Nêu vấn đề: Sau khi m i th nh l p nh Tr n luôn quan tâm t i vi c xây d ng ới thành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ần luôn quan tâm tới việc xây dựng ới thành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ệc xây dựng ựng quân đ i v c ng c qu c phòng, ch m lo ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ủng cố quốc phòng, chăm lo đến sự phát triển kinh tế của đất ố quốc phòng, chăm lo đến sự phát triển kinh tế của đất ố quốc phòng, chăm lo đến sự phát triển kinh tế của đất ăm lo đến sự phát triển kinh tế của đất đến sự phát triển kinh tế của đất n s phát tri n kinh t c a ựng ển kinh tế của đất ến sự phát triển kinh tế của đất ủng cố quốc phòng, chăm lo đến sự phát triển kinh tế của đất đất t

n ưới thành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng c.V y nh Tr n có nh ng bi n pháp nh th n o? Tác d ng c a nh ng bi n ập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ần luôn quan tâm tới việc xây dựng ững biện pháp như thế nào? Tác dụng của những biện ệc xây dựng ư ến sự phát triển kinh tế của đất ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ụng của những biện ủng cố quốc phòng, chăm lo đến sự phát triển kinh tế của đất ững biện pháp như thế nào? Tác dụng của những biện ệc xây dựng pháp ó ra sao Cô cùng các em tìm hi u n i dung b i h c ng y hôm nay đ ển kinh tế của đất ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ọc ngày hôm nay ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng

Hoạt động dạy-học Nội dung kiến thức

- Giáo viên gọi học sinh đọc sách giáo khoa

? Vì sao khi mới thành lập, nhà Trần rất quan tâm tới

việc xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.

+ Giáo viên: Nước ta luôn đứng trước nguy cơ ngoại

xâm (nhất là thời kì đế quốc Mông - Nguyên đang mở

rộng xâm lược)

? Tổ chức quân đội của nhà Trần như thế nào.

+ Giáo viên:

- Cấm quân: đạo quân bảo vệ kinh thành, triều đình,

nhà vua và chỉ chọn trai tráng khỏe mạnh ở quê hương

nhà Trần

- Quân các lộ: ở đồng bằng gọi là chính binh, ở miền

núi gọi là phiên binh

? Vì sao nhà Trần chỉ kén chọn những thanh niên

khoẻ mạnh ở quê họ Trần để vào cấm quân.

- Vì để tăng độ tin cậy trong việc bảo vệ triều chính,

cấm quân co nhiệm vụ bảo vệ

? Quân đội nhà Trần được tuyển dụng theo chính

sách và chủ trương nào.

+ Giáo viên: Nhân dân ta dưới thời Trần rất chuộng võ

nghệ, các lò vật được mở khắp nơi, vì vậy quân đội

thời Trần luôn được học tập binh pháp và luyện tập võ

nghệ Nhà Trần thực hiện chủ trương chọn quân lính

không thiên về lấy số lượng mà cần những người giỏi

1) Nhà Trần xây dựngquân đội và củng cố quốcphòng

- Quân đội của nhà Trầngồm có cấm quân vàquân ở các lộ.;ở làng xã

có hương binh ;ngoài racòn có quân của cácvương hầu

- Chủ trương: Quân línhcốt tinh không cốt đông

- Chính sách: Ngụ binh ưnông ( tiếp tục chính sáchcủa thời Lý)

- Sử dụng hình 27 sách giáo khoa để minh chứng cho

việc tăng cường củng cố quốc phòng của triều Trần

? Bên cạnh việc xây dựng quân đội, nhà Trần đã làm

gì để củng cố quốc phòng?

- Cử các tướng giỏi đóng giữ các vị trí hiểm yếu

- Vua Trần thường xuyên đi tuần tra việc phòng bị ở

nơi này

? Việc xây dựng quân đội nhà Trần có gì khác và

giống so với thời Lý.

- Giống:

+ Quân đội gồm hai bộ phận

+ Được tuyển dụng theo chính sách" ngụ binh ư nông"

? Chỉ ra những chủ chương ,biện pháp mang tính tích

cực của nhà Trần trong việc phục hồi và phát triển

kinh tế.

? Nhà Trần đã làm gì để phát triển nông nghiệp.

- Đẩy mạnh khai hoang để mở rộng diện tích sản xuất

Đắp đê phòng lụt, nạo vét kênh mương

? Tên của chức quan nhà Trần đặt để trông coi việc

sửa chữa đắp đê.

- Hà đê sứ

+ giáo viên: Vua Trần hạ lệnh đắp đê từ đầu nguồn các

con sông đến bãi biển Những người đảm nhiệm chức

Hà đê sứ luôn phải đốc thúc việc đắp đê

Bên cạnh đó, việc nạo vét các kênh đào được chú trọng

để đảm bảo giao thông tưới tiêu cho đồng ruộng

? Nhận xét gì về những chủ trương phát triển nông

nghiệp của nhà Trần.

- Các chủ trương đó rất phù hợp, kịp thời để phát triển

nông nghiệp

+ Giáo viên: Nhờ các chính sách và cùng với sự cố

gắng của người dân, nông nghiệp thời Trần nhanh

chóng được phục hồi và phát triển

- Nhà Trần khuyến khích các các xưởng thủ công nha

nước sản xuất các đồ gốm, dệt , chế tạo vũ khí

? Kể tên các nghề thủ công trong nhân dân.

- Làm gốm, tráng men, đúc đồng, làm giấy

- Giới thiệu hình 28 sách giáo khoa cho học sinh

+ Giáo viên: Do vậy, các làng xã mọc lên nhiều

2) Phục hồi và phát triểnkinh tế

- Nông nghiệp: Chú trọngviệc khai hoang, đắp đê,nạo vét kênh mương

-Thủ công nghiệp, cácxưởng thủ công nhà nước

và nhân dân phục hồi -Thương nghiệp:chợ mọclên ngày càng nhiều Buônbán với nước ngoài cũngphát triển nhất là ở cảngVân Đồn

nơi.Kinh thành Thăng Long đã có tới 61 phường hoạt

Giảng: Việc buôn bán với thương nhân nước ngoài

diễn ra rất sôi nổi ở các cửa biển: Hội Thống, Vân

- Làm bài tập trong vở bài tập

- Học bài trong sách giáo khoa và vở ghi

- Đọc và tìm hiểu bài14 Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược MôngNguyên

3.2 Chất lượng bộ môn Lịch sử lớp 7 chương III Nước Đại Việt thời Trần

Từ hình thức dạy học đó tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng như sau:

Khảo sát chất lượng khi chưa áp dụng 2 hình thức dạy học

1 Sự hứng thú học tập bộ môn 2 Khảo sát kiến thức

Yêu cầu: Hãy đánh dấu (X) vào ô

do mà học sinh chán học bộ môn, hoặc chỉ học để đối phó Khảo sát về chấtlượng tôi tiến hành rất thấp số học sinh đạt điểm dưới trung bình chiếm 15/ 30

em Vậy cách dạy học này chưa đem lại hiệu quả cao, cần phải có sự thay đổivềphương pháp, hình thức dạy học

4 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH ÁP DỤNG CHƯƠNG III- LỚP 7

4.1 Mục tiêu của chương III Nước Đại Việt thời Trần

- Hiểu được sự suy sụp của nhà Trần cuối thế kỉ XIV, sự lên ngôi củanhà Hồ và những cải cách của Hồ Quý Ly

- Đánh giá công lao của nhà Trần cũng như những tấm gương tiêu biểutrong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên

2.Tư tưởng:

- Bồi dưỡng cho học sinh tinh thần đấu tranh bất khuất chống lại kẻ thùxâm lược Lòng yêu nước niềm tự hào dân tộc và ý thức kế thừa truyền thốngcủa dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc

- Năng lực chuyên biệt: tái tạo kiến thức, xác định mối quan hệ giữa các

sự kiện, hiện tượng lịch sử, giải thích được mối quan hệ đó

+Phân tích, so sánh đối chiếu giữa ba lần kháng chiến, nhận xét, đánh giácác nhân vật lịch sử thời Trần Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Trần QuốcToản…

4.2 Bản mô tả của chương III.Nước Đại Việt thời Trần ( thế kỉ XIII-XIV)

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN (thế kỉ XIII- XIV)

I Chuẩn kiến thức kĩ năng hiện hành

- Nước Đại Việt ở thế kỉ XIII.

- Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên thế kỉ XIII.

+ Sức mạnh của quân Mông – Nguyên và quyết tâm xâm lược Đại Việtcủa chúng

+ Sự chuẩn bị của quân dân nhà Trần

+Diễn biến ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyêncủa quân dân nhà Trần theo lược đồ: những trận đánh quyết định như Đông BộĐầu (kháng chiến lần thứ nhất); Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương (khángchiến lần thứ hai) và Vân Đồn, Bạch Đằng (kháng chiến lần thứ ba)

+Tinh thần toàn dân đoàn kết, quyết tâm kháng chiến của quân dân thờiTrần qua các sự kiện, nhân vật lịch sử cụ thể, tiêu biểu

+ Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiếnchống quân xâm lược Mông- Nguyên dưới thời Trần

- Sự suy sụp của nhà Trần và những cải cách của Hồ Quý Ly

+ Giải thích sự sụp đổ của nhà Trần Nhà Hồ được thành lập

+ Các chính sách của Hồ Quý Ly: Cải tổ hàng ngũ quan lại, hạn điền,hạn nô; bước đầu đánh giá tác động của các chính sách của Hồ Quý Ly

II B ng mô t các m c yêu c u c n ức yêu cầu cần đạt cho mỗi loại câu hỏi/bài tập trong ần luôn quan tâm tới việc xây dựng ần luôn quan tâm tới việc xây dựng đạt cho mỗi loại câu hỏi/bài tập trongt cho m i lo i câu h i/b i t p trongỗi loại câu hỏi/bài tập trong ạt cho mỗi loại câu hỏi/bài tập trong ỏi/bài tập trong ành lập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng ập nhà Trần luôn quan tâm tới việc xây dựng

ch ủng cố quốc phòng, chăm lo đến sự phát triển kinh tế của đất đề

thấp

Vận dụng cao

- Trình bày đượcnhững nét chính về

tổ chức bộ máynhà nước thờiTrần

- Nêu được nhữngnét chính về luậtpháp thời Trần

về luậtpháp thờiTrần vàthời Lý

Rút ra

được nhận

xét của bảnthân về bộmáy nhànước thờiTrần vớicác triềuđại trước

- Trình bày đượcdiễn biến ba lầnkháng chiến chốngMông-Nguyên

- Giải thích được nguyênnhân thắng lợi,

ý nghĩa lịch sử

Nhận xét

được vềcách đánhgiặc củanhà Trần vàcác nhânvật lịch sửtiêu biểucủa nhàTrần

Lý giải đượcnguyên nhân

sự phát triểnnông nghiệpthời Trần

Nhận xét

được vềhoạt độngvăn hoáthời Trần

Giải thích được

sự sụp đổcủa nhàTrần

Đánh

giá nhân

vật Hồ QuýLy

Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung:

+ Năng lực tự học,năng lực giải quyết vấn đề

+ Năng lực sáng tạo (năng lực tư duy)

+ Năng lực giao tiếp

+ Năng lực hợp tác

+ Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

- Năng lực chuyên biệt:

+ Tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật

+ Xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện,hiện tượng lịch sử với nhau

+ Thực hành với đồ dùng trực quan

+ So sánh, phân tích, khái quát hóa

+ Nhận xét, đánh giá rút ra bài học lịch sử từ những sự kiện, hiện tượng,vấn đề lịch sử, nhân vật

+ Vận dụng, liên hệ kiến thức lịch sử đã học để giải quyết những vấn đềthực tiễn đặt ra

+ Thông qua sử dụng ngôn ngữ lịch sử thể hiện chính kiến của mình về cácvấn đề lịch sử

II CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

A Câu hỏi nhận biết

* Trắc nghiệm: Hãy khoanh tròn chỉ một chữ cái in hoa trước ý trả lời đúng

trong các câu sau:

Câu 1: Nhà Trần được thành lập vào năm nào?

Câu 3 Nhà Trần ban hành bộ luật mới với tên gọi là gì?

Câu 4 Quân Mông Cổ xâm lược nước ta vào thời gian nào?

A Tháng 1 năm 1258 B Tháng 4 năm 1258

C Tháng 6 năm 1258 D Cuối năm 1528

Câu 5 Khi Mông cổ cho sứ giả đến đưa thư dụ hàn vua Trần, thái độ của vua Trần thế nào?

A Trả lại thư B Thái độ giảng hoà

C Bắt giam vào ngục D Chém đầu sứ giả

Câu 6 Cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân Nguyên diễn ra vào thời gian nào?

Câu 7: Thời Trần, quân đội được tuyển chọn theo chủ trương như thế nào?

A Quân phải đông nước mới mạnh

B Quân lính cốt tinh nhuệ không cốt đông

C Quân lính vừa đông vừa tinh nhuệ

D Quân đội phải văn võ song toàn

Câu 8: Vị vua cuối cùng của nhà Lý là

Câu 9: “Nếu bệ hạ muốn hàng giặc thì trước hãy chém đầu thần rồi hãy hàng” câu nói trên là của vị tướng nào thời Trần?

A Trần Anh Tông B Trần Quốc Tuấn

* Tự luận:

Câu 1 Trình bày những nét chính về sự phát triển kinh tế thời Trần

Câu 2 Trình bày diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân Mông Cổ(1258)

Câu 3 Nêu ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân Mông-Nguyên?

B Câu hỏi thông hiểu

* Trắc nghiệm:

Câu 1 Điền trang là gì?

A Đất của Công chúa, phò mã do nông nô khai hoang mà có

B Đất của vua bắt nông dân khai hoang mà có

C Đất của địa chủ vương hầu chiếm đoạt của dân

D Ruộng đất của nhà nước chia cho nông dân

Câu 2 Chính sách “hạn điền” tác động mạnh nhất đến giai cấp nào?

C Nông dân D Vương hầu quý tộc nhà Trần

* Tự luận:

Câu 1 Phân tích nguyên nhân thắng lợi của ba lần kháng chiến chống quân Mông-Nguyên?

Câu 2 Vì sao nền nông nghiệp thời Trần lại có sự phát triển?

Câu 3.Kể tên những tấm gương tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống Nguyên ?

Mông-Câu 4 Kể tên các nhà vua thời Trần gắn với ba lần kháng chiến chống quân Mông-Nguyên

C Câu hỏi vận dụng thấp

Câu 1 Hãy nêu những mặt tiến bộ và hạn chế của cải cách Hồ Quý Ly?

Câu 2 Em hãy nhận xét Hình luật thời Trần so với Hình thư thời Lý?

Câu 3 Vẽ sơ đồ bộ máy nhà thời Trần, rút ra nhận xét?

Câu 4 Hãy nêu những đường lối chống quân Mông-Nguyên của nhà Trần.Nhận xét về những đường lối trên

Câu 5 Vì sao nhà Trần sụp đổ?

D Câu hỏi vận dụng cao

Câu 1 Em hãy nhận xét về bộ máy nhà nước thời Trần so với thời Lý

Câu 2 Em hãy nhận xét về các hoạt động văn hoá thời Trần

Câu 3 Một trong những nguyên nhân dẫn đến thắng lợi của quân dân ta trongcuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên là do tinh thần quyết tân đánh giặc.Bằng những sự kiến lịch sử em hãy làm rõ nhận định trên?

E Câu hỏi định hướng năng lực

Câu 1.Trần Quốc Tuấn có vai trò to lớn trong cuộc kháng chiến chống quânMông - Nguyên Em hãy viết đoạn văn (20 dòng) nói về công lao to lớn củaông trong công cuộc bảo vệ đất nước thế kỉ XIII?

Câu 2.Thế kỉ XIII nhà Trần đánh bại kẻ thù hùng mạnh nhất thế giới, có nhiềutấm gương tiêu biểu.Viết một đoạn văn khoảng 300 từ về một tấm gương tiêubiểu trong cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên mà em thích?

Câu3 Hãy nêu những nội dung cải cách chủ yếu của Hồ Quý Ly Nếu em làmột quan đại thần nhà Hồ em có đồng ý không? Vì sao?

III GỢI Ý TỔ CHỨC DẠY HỌCI Ý T CH C D Y H CỔ CHỨC DẠY HỌC ỨC DẠY HỌC ẠY HỌC ỌC

Mức độ

nhận biết Kiến thức kĩ năng

PP, KT dạy học

Hình thức dạy học

Nhận biết

- Nêu được bối cảnh thành lập triềuđại Trần

- Trình bày được những nét chính về

tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần

- Nêu được những nét chính về luậtpháp thời Trần

- Nêu được sự chuẩn bị kháng chiếncủa nhà Trần

- Trình bày được nét chính sự pháttriển kinh tế, văn hóa thời Trần

- Nêu được sự thành lập nhà Hồ vànhững cải cách của Hồ Quý Ly

- Kĩ năng giao tiếp

-Giảnggiải

-Khaithác trựcquan

- Hiểu được nguyên nhân thắng lợi, ýnghĩa lịch sử

- Trình bày được nguyên nhân sựphát triển nông nghiệp, thủ côngnghiệp, thương nghiệp thời Trần

- Kĩ năng quan sát, thực hành, kĩnăng ngôn ngữ, hợp tác

- Khaithác trựcquan

- Nêu vấn

đề, traođổi đốithoại

Cá nhân,nhóm

Vận dụng

thấp

- Nhận xét về những điểm giống nhau

và khác nhau về luật pháp thời Trần

Nhóm

Vận dụng

cao

- Rút ra nhận xét của bản thân về bộmáy nhà nước thời Trần với các triềuđại trước

- Nhận xét về cách đánh giặc của nhàTrần

- Nhận xét về hoạt động văn hoá thờiTrần

- Đánh giá nhân vật Hồ Quý Ly

- Kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năngngôn ngữ, so sánh, phân tích

- Nêu vấn

đề, tìnhhuống,thảo luận

- Phântích tổnghợp

Nhóm

Đây là những đơn vị kiến thức quan trọng đã được định hướng rõ ràngtrong bản mô tả Từ phạm vi kiến thức này, giáo viên có thể lựa chọn nhữnghình thức phù hợp nhằm phát triển năng lực cho học sinh Sau đây là các hìnhthức nhằm phát triển năng lực của học sinh áp dụng chương III Lịch sử 7 NướcĐại Việt thời Trần (thế kỉ XIII- XIV)

4.3 Tiến hành các biện pháp dạy học nhằm phát triển năng lực của học sinh áp dụng chương III Lịch sử 7

Trong các hoạt động tìm hiểu kiến thức mới giáo viên cần vận dụngnhiều hình thức dạy học nhằm phát triển năng lực cho sinh áp dụng chương IIINước Đại Việt thời Trần để tổ chức, dẫn dắt các em tự mình lĩnh hội và khámphá ra những tri thức mới Giáo viên tổ chức ra nhiều hoạt động học tập khácnhau, đặt học sinh vào trong các hoạt động học đó để các em phải tích cực tìmhiểu, suy nghĩ và phát hiện ra vấn đề Giáo viên có thể vận dụng một số hìnhthức sau:

4.3.1 Biện pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề theo định hướng phát triển năng lực.( giáo án 2 minh họa cho hình thức dạy học này)

Giáo viên cần tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề theo trình tự sau:+ Đề xuất vấn đề cần giải quyết

+ Lập kế hoạch giải quyết vấn đề

+ Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề

+ Kết luận, đánh giá, khẳng định, bác bỏ hay đề xuất vấn đề mới

- Giáo viên nêu vấn đề trước khi bắt đầu một tiết học mới: Đây là hoạt

động rất cần thiết và được chú ý xây dựng để nâng cao hiệu quả vì nếu hoạt

động này có hiệu quả thì sẽ thu hút được sự chú ý và tạo được sự hứng thú chohọc sinh ngay từ đầu tiết học Giáo viên nên có những cách nêu vấn đề ngắngọn nhưng vẫn thật ấn tượng và sâu sắc Có nhiều cách để nêu vấn đề: dẫn dắttrực tiếp bắng các câu hỏi gợi mở hay bằng lời dẫn của giáo viên, kể nhữngmẩu chuyện liên quan, một bài hát, một bài thơ, một bức ảnh hay có thể lànhững tình huống có chút hài hước để tạo ấn tượng và thu hút các em…Giáoviên cần tạo ra hứng thú cho học sinh ngay từ đầu tiết học, học sinh bị cuốn hútvào vấn đề của bài học đó.

Ví dụ: Khi dạy bài 15: Đời sống văn hóa mục II, cho các em nghe mộtđoạn chèo để mở đầu cho một bài học, xua tan đi không khí căng thẳng của tiếthọc

Ví dụ: Khi dạy bài 13: mục I.Nhà Trần thành lập, giáo viên có thể đặtcâu hỏi ở nội dung này các em sẽ được tìm hiểu những vấn đề cơ bản nào?

- Đặt ra nhiều tình huống có vấn đề đứng trước một sự lựa chọn khó khăn giữa hai hay nhiều phương án giải quyết:

Ví dụ: Khi dạy bài 13 Nhà Trần thành lập, giáo viên có thể đưa ra hai sự

lựa chọn: Một là duy trì nhà Lý Hai là nhà Trần thành lập, các em có thể đưa

ra sự lựa chọn cho mình và lí giải được vì sao?

Ví dụ : Khi dạy bài 16 Sự suy sụp của nhà Trần giáo viên có thể đặt câu

hỏi? Tại sao đến cuối thế kỉ XIV nhà Trần lại suy yếu? Triều đại nào sẽ trị vì đất nước thay nhà Trần?

Ví dụ: Khi dạy bài 14 Ba lần kháng chiến chống quân Mông Nguyênlần 3.Giáo viên có thể dẫn dắt quân Nguyên kéo vào nước ta theo 2 đường thủy(Thoát Hoan chỉ huy), đường bộ (do Ô Mã Nhi chỉ huy) Nếu em là người chỉhuy có nhiệm vụ tiêu diệt 2 cánh quân đó, em sẽ tiêu diệt cánh quân nào trước

vì sao?

- Giáo viên nêu vấn đề bằng hình thức tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm Chia nhóm thảo luận những vấn đề trọng tâm của bài học và thảo luận

vào một vấn đề khó, một học sinh không thể giải quyết được vấn đề mà cần có

sự thảo luận của nhiều học sinh để đưa ra kết quả chính xác

Ví dụ: Thảo luận: Sự lên ngôi của nhà Trần có điểm gì khác với các triều đại trước? Sự lên ngôi này hợp lí hay không hợp lí?Vì sao?

Ví dụ: Thảo luận: Bộ máy nhà nước thời Lý so với thời Trần có điểm gì giống và khác nhau?

Thảo luận: Vì sao nhà Trần sụp đổ

- Đặt ra những tình huống có vấn đề để học sinh có thể giải quyết trong thực tiễn

Ví dụ: Khi dạy bài: Đời sống kinh tế và văn hóa thời Trần mục II, hoạtđộng 3 Giáo dục và khoa học kĩ thuật ( lớp 7) giáo viên có thể đưa ra một tìnhhuống sau:

“Nếu có một vị khách nước ngoài đến Chí Linh có ghé thăm đền thầy giáo Chu Văn An, là một người dân Chí Linh, em sẽ giới thiệu như thế nào về người thầy giáo Chu Văn An thời Trần để du khách đó biết”.

- Trong quá trình giảng dạy giáo viên luôn đặt ra những câu hỏi để nhằm phát triển năng lực cho học sinh Đây là một vấn đề mới đang được áp

dụng và bước đầu cho thấy kết quả rất tốt, học sinh được đánh giá bày tỏ quanđiểm của mình một cách thẳng thắn, có những ý kiến các em đưa ra hay vàchính xác

Ví dụ: Khi dạy bài: Đời sống kinh tế văn hóa thời Trần giáo viên có thểxây dựng hệ thống các câu hỏi nhằm phát triển năng lực cho học sinh như sau: Trong xu thế hội nhập hiện nay, sự phát triển như vũ bão của khoa học kĩthuật, sự giao thoa của nhiều nền văn hóa các nước, thế hệ trẻ của chúng ta

đang đánh mất dần phong tục tập quán truyền thống tốt đẹp của dân tộc Nếu

em là người được quyết định, em có việc làm gì để giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa đó?

Ví dụ: Khi dạy bài: Đời sống kinh tế văn hóa giáo viên có thể đặt câu

hỏi? Nếu được chọn một hoạt động văn hóa để quảng bá cho du khách nước ngoài biết, em sẽ chọn hoạt động nào? Vì sao?

Như vậy dạy học bằng hình thức nêu vấn đề và giải quyết vấn đề, giúpcác em phát triển rất tốt năng lực của bản thân, các em được lựa chọn nhiều

đáp án khác nhau, có thể là đúng, có thể là sai, nhưng cái quan trọng là các emđược nói, được bày tỏ quan điểm của mình trước thầy cô và bạn bè Nhiều emtranh luận bảo vệ phương án của mình đến cùng Lúc đó thầy cô mới là ngườitrọng tài để phân xử đúng sai Đây chính là điểm mới trong phương pháp dạyhọc nhằm phát triển năng lực cho học sinh.

4.3.2 Biện pháp dạy học sử dụng đồ dùng trực quan theo định hướng phát triển năng lực ( giáo án 2 minh họa cho hình thức dạy học này)

Sử dụng các phương tiện kĩ thuật và công nghệ thông tin gồm: máychiếu, máy ghi âm, video, máy tính, rađio… kết hợp với bảng viết vẫn làphương tiện sử dụng phổ biến nhất Khi sử dụng giáo viên cần lưu ý một sốđiểm sau:

- Sử dụng hình ảnh phải chính xác phù hợp với mục tiêu, nội dung củabài học

- Chú ý sử dụng đúng lúc và chọn vị trí thích hợp nhằm tạo nên hiệu quảbài học Tránh lạm dụng sự trình chiếu, làm phân tán sự chú ý của học sinhtrong bài học

Ví dụ: Bức chân dung Trần Thủ Độ, Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Toản,

Hồ Ngyên Trừng, Tuệ Tĩnh, Lê Văn Hưu, Hồ Quý Ly… tạo được biểu tượng

cho học sinh nhớ lâu, khắc sâu kiến thức cho học sinh Qua đó học sinh có thể giới thiệu cho du khách nước ngoài về những nhân vật lịch sử thời Trần?.

Ví dụ: Hình ảnh:Tháp Phổ Minh, Thành Tây Đô, Hình đầu rồng men lục,

thạp gốm hoa lâu, gạch đất nung chạm khắc nổi (thế kỉ XIII- XIV).Từ đó em hãy giới thiệu những nét đặc sắc về nghệ thuật kiến trúc và hội họa thời Trần?

Ví dụ: Sử dụng lược đồ diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ nhất chốngquân Mông Cổ (1258), Lược đồ cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quânNguyên (1285), lược đồ diễn biến lần thứ ba chống quân Nguyên( 1287-1288),lược đồ trận chiến sông Bạch đằng năm 1288 Lược đồ khởi nghĩa của nôngdân nửa cuối thế kỉ XIV… Từ những lược đồ về diễn biến cuộc kháng chiếncác em có thể trình bày diễn biến một cuộc kháng chiến, qua đây ta có thể rèn

cho học sinh lựa chọn từ ngữ giàu hình ảnh để truyền tải kiến thức cho ngườikhác hiểu, rèn kĩ năng diễn đạt tốt cho học sinh trước thầy cô và bạn bè.

- Đưa ra những đoạn video để thay cho lời giáo viên giảng là minhchứng giúp học sinh dễ hiểu hơn rất nhiều

Ví dụ: Bài 15 Đời sống kinh tế và văn hóa thời Trần, ta có thể đưa rađoạn video về nhà giáo Chu Văn An hoặc video về sự khác nhau giữa hìnhrồng thời Trần so với thời Lý

- Sử dụng công nghệ thông tin để dạy học bằng bằng sơ đồ tư duy hoặc

có thể sử dụng sơ đồ tư duy để củng cố kiến thức, giúp học sinh nắm được kiếnthức cơ bản của bài học ngay trên lớp

Ví dụ; Khi dạy bài Đời sống kinh tế và văn hóa mục II, có thể dạy bằng

sơ đồ tư duy sau:

Giáo viên có thể tích hợp liên môn giữa môn Lịch sử với môn Mĩ thuậthướng dẫn các em vẽ lại sơ đồ tư duy có thể đó là cây kiến thức, hình ảnh trựcquan sinh động, các em được học vẽ, nên giáo viên chỉ hướng dẫn các em vẽrất đẹp, có trí tưởng tượng tốt, hình dung được tất cả nội dung bài học trên sơ

đồ mà không cần đọc nhiều Qua một năm thực hiện tôi thấy dạy học tích hợpliên môn rất có hiệu quả, bài giảng phong phú sâu sắc hơn, không bị lặp kiếnthức giữa bộ môn này với bộ môn khác, góp phần rất lớn trong việc nâng caochất lượng bộ môn

Ví dụ: Khi dạy bài 15 giáo viên cho học sinh vẽ lại nội dung cơ bản củabài học bằng sơ đồ tư duy

- Kể những câu truyện lịch sử, những thước phim hoạt hình trong bài

giảng, thu hút được sự chú ý của học sinh, biến các sự kiện lịch sử vốn khôkhan, cứng nhắc thành câu truyện thật hấp dẫn, sinh động học sinh sẽ nhớ lâu

Ví dụ: Khi dạy bài 12 Đời sống kinh tế văn hóa mục 2 ( lớp 7) giáo viên

có thể kể câu chuyện lí do đưa đến triều Lý xây dựng chùa Một Cột: “Chuyện

kể rằng khi vua về già chưa có con, nên nhà vua thường đến chùa cầu tự Một đêm vua mơ thấy đức Phật Quan Âm hiện trên đài hoa sen ở một hồ nước hình vuông phía Tây thành Thăng Long, tay bế người con trai đưa cho nhà vua…”.

Cũng có thể giáo viên biến tấu phần diễn biến trận đánh dài dằng dặc,khó nhớ, thành câu chuyện lịch sử Sử dụng loa cho học sinh nghe lại về trậnchiến đó, hoặc các em có thể viết lại thành câu chuyện Ví dụ: diễn biến cuộckháng chiến chống Mông - Nguyên lần 3, cho các em viết thành truyện ngắn

500 từ, các em làm rất tốt đã biến khối lượng kiến thức đồ sộ đó thành kết

truyện riêng cho mình

Có thể kết luận rằng dạy học bằng đồ dùng trực quan có ý nghĩa vô cùng

to lớn, nhất là trong thời đại công nghệ thông tin phát triển như hiện nay, có

nhiều hình ảnh sinh động, nhiều thước phim lịch sử mà các đạo diễn họ đã dàn

dựng , ta lấy đó giảng cho các em, như vậy các em không phụ thuộc nhiều vàosách giáo khoa, từ đó các em tự tìm hiểu, khám phá những tri thức cần thiết chocuộc sống

GIÁO ÁN 2: MINH HỌA NỘI DUNG 4.3.1 VÀ 4.3.2

Ngày soạn: 17/11/2014 Tiết 28 - Bài 15

SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ VĂN HOÁ THỜI TRẦN

- Hiểu được một nền văn học phong phú đa dạng mang đậm bản sắc dân tộclàm rạng rỡ cho nền văn hoá Đại Việt.

- Hiểu được giáo dục khoa học kĩ thuật thời Trần đạt tới trình độ cao, nhiềucông trình nghệ thuật tiêu biểu

- Học sinh nhận xét, so sánh được thành tựu văn hóa thời Trần phát triển hơn

Biểu hiện trong bài giảng

1 Tái hiện lại sự kiện

hiện tượng nhân vật

lịch sử

Tái hiện nhân vật lịch sử trong bài giảng Chu Văn An,Trần Quốc Tuấn, Lê Văn Hưu, Tuệ Tĩnh, Hồ NguyênTrừng

2.Thực hành bộ môn Quan sát tranh ảnh để phát hiện kiến thức, lập bảng

niên biểu những đóng góp của các nhân vật lịch sử,khai thác kiến thức trong đoạn video bài giảng

3 So sánh, phân tích,

khái quát hóa

So sánh các nhân vật lịch sử Chu Văn An, Trần Quốc Tuấn, Lê Văn Hưu, Tuệ Tĩnh, Hồ Nguyên Trừng, những đóng góp của ông đối với lịch sử dân tộc

B.THIẾT BỊ VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

1.Thầy

- Tranh ảnh các thành tựu văn hoá thời Trần: Tranh ảnh Trần Nhân Tông, cáchoạt động về văn hóa hát chèo, múa rối nước, lễ hội, tranh ảnh về Chu Văn An,Tuệ Tĩnh, Hồ Nguyên Trừng, Trần Quốc Tuấn, Trần Nhân Tông, Vi deo đềnthờ thầy giáo Chu Văn An, về hình ảnh con rồng thời Trần so với thời Lý, sơ

đồ tư duy củng cố bài học

Nêu vấn đề: Ở bài học trước, các em thấy dưới thời Trần mặc dù phải trải

qua các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm nhưng nền kinh tế rất phát triển.Vậy trên các lĩnh vực khác như văn hóa giáo dục, khoa học, nghệ thuật như thếnào? Đó là những nội dung chính mà chúng ta sẽ học hôm nay

HS theo dõi sgk

? Trình bày tình hình phát triển văn hóa

thời Trần qua sơ đồ sau?

-Tín ngưỡng cổ truyền

- Đạo Phật, đạo Nho

- Sinh hoạt văn hóa

-Tập quán

GV: Thời Trần, các tín ngưỡng cổ truyền

vẫn phổ biến trong dân gian

Kể tên một vài tín ngưỡng trong dân

1 Đời sống văn hoá(12’)

- Tín ngưỡng cổ truyền: thờ cúng tổtiên… duy trì , phát triển

- Thờ cúng tổ tiên, thờ các anh hùng dân

tộc có công với đất nước

GV: Đạo phật thời Trần có phát triển song

không mạnh bằng thời Lý Đạo Phật

không ảnh hưởng tới chính trị Thời kỳ này

Nho giáo được sử dụng phổ biến

? So với đạo Phật, Nho giáo phát triển

như thế nào?Vì sao Nho giáo lại phát

triển

Nho giáo ngày càng được nâng cao và

được chú ý hơn do nhu cầu xây dựng bộ

máy nhà nước của giai cấp thống trị

? Kể tên các nhà Nho được triều đình

trọng dụng

GV: Các nho giáo giữ vị trí cao trong bộ

máy nhà nước, nhiều nhà Nho được triều

đình trọng dụng như Trương Hán Siêu,

Chu Văn An

?Quan sát hình ảnh này nói lên điều gì?

Kể tên các hình thức sinh hoạt văn hóa?

Nhận xét?

Giáo viên cho HS hát một đoạn chèo.trong

bài “Cô đôi thượng ngàn”

“Sinh thay một thú cô đôi ngàn, bầu trời

cảnh phật phong quang bốn mùa, trên bát

ngát trăm hoa đua nở, cầm thú đua

chơi…”

Tích hợp môn Âm nhạc

?Nêu những dẫn chứng về tập quán giản

dị của nhân dân.Tập quán giản dị đó thể

hiện điều gì

- Đi chân đất, quần áo đơn giản, áo đen

hoặc áo tứ thân, cạo trọc đầu

Tích hợp môn Giáo dục công dân

GV: Bên ngoài rất giản dị, nhưng ẩn chứa

bên trong con người họ là tinh thần thượng

võ, lòng yêu quê hương đất nước, trọng

nhân nghĩa

?Nhận xét về các hoạt động văn hoá dưới

thời Trần?

- Các hoạt động văn hoá phong phú, đa

dạng, nhiều vẻ mang đậm tính dân tộc

? Trong xu thế hội nhập hiện nay, sự phát

triển như vũ bão của KHKT, sự giao thoa

Tượng đồng Phật hoàng Trần Nhân Tông

-Đạo Phật: phát triển-Nho giáo: địa vị ngày càng cao

- Sinh hoạt văn hoá: ca hát nhảymúa… được phổ biến

-Tập quán: giản dị

Múa rối nước

của nhiều nền văn hóa các nước, thế hệ trẻ

của chúng ta đang đánh mất dần phong tục

tập quán truyền thống tốt đẹp của dân tộc

Em có việc làm gì để giữ gìn và phát huy

truyền thống văn hóa đó?

Tích hợp môn Giáo dục công dân

-Tuyên truyền cho mọi người hiểu giá trị

của những truyền thống…, phải biết tiếp

thu có chọn lọc giá trị tinh hoa của nhân

loại (hòa nhập, không hòa tan)

Chuyển ý: Nhà trần còn để lại nhiều tác

phẩm văn học nổi tiếng.Vậy sự phát triển

của nền văn học đó như thế nào, cô cùng

HS đọc bài thơ Phò giá về kinh đã học

trong chương trình Ngữ văn 7

“Chương Dương cướp giáo giặc

Hàm Tử bắt quân thù

Thái Bình nên gắng sức

Non sông ấy ngàn thu”

Giáo viên đọc đoạn trích bài Hịch tướng

sĩ

“… Ta thường tới bữa quên ăn nửa đêm vỗ

gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa,

chỉ căm tức rằng chưa xả thịt lột ra, nuốt

gan uống máu của quân thù dẫu cho trăm

thân này phơi ngoài nội cỏ nghìn xác này

gói trong da ngựa ta cũng vui lòng…”

Tích hợp kiến thức Văn học

? Nội dung các tác phẩm phản ánh điều

gì?

- Phong phú, mang đậm bản sắc dân tộc,

chứa đựng lòng yêu nước, tự hào của nhân

dân

?Tại sao văn học thời Trần phát triển

phong phú, đa dạng, mang đậmtính

yêu nước, niềm tự hào dân tộc

Phò Giá về kinh -Trần Quang Khải

Hịch tướng sĩ - Trần Quốc Tuấn