Để khắc phục những hạn chế mà các emthường mắc phải, nâng cao hiệu quả chất lượng môn học, ở đề tài này tôi tậptrung tìm hiểu, khai thác, giới thiệu một số phương pháp hướng dẫn học sinh
Trang 1THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: Áp dụng phương pháp mở rộng đề tài cho việc triển khai một
đề tài cho học sinh trong phân môn vẽ tranh
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Mỹ thuật
3 Tác giả:
Họ và tên: Vũ Thị Thúy Sao Nữ
Ngày tháng/năm sinh: 01/8/1982
Trình độ chuyên môn: ĐHSP Mỹ thuật
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên Trường THCS Nhân Huệ – Chí Linh - HDĐiện thoại: 0988 844 814
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trường THCS Nhân Huệ – Chí Linh – HảI Dương
5 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu: Trường THCS Nhân Huệ – Chí Linh - HD
6 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Trang bị thêm đồ dùng trực quan cho môn Mỹ thuật như tranh, ảnh, phòng học bộ môn, …
7 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: 9/2014
TÁC GIẢ XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ ÁP DỤNG
(Ký, ghi rõ họ tên) SÁNG KIẾN
Trang 2TÓM TẮT NỘI DUNG SÁNG KIẾN
Trong quá trình giảng dạy môn Mĩ thuật ở trường THCS, tôi nhận thấy ởphân môn vẽ tranh đề tài, học sinh thường rất lúng túng, mất rất nhiều thời gian
ở giai đoạn tìm và chọn nội dung đề tài, đề tài các em lựa chọn để thể hiện ởbài vẽ chưa phong phú, đa dạng Để khắc phục những hạn chế mà các emthường mắc phải, nâng cao hiệu quả chất lượng môn học, ở đề tài này tôi tậptrung tìm hiểu, khai thác, giới thiệu một số phương pháp hướng dẫn học sinhtìm và chọn nội dung đề tài trong vẽ tranh đề tài, nhằm nâng cao chất lượngmôn học đồng thời tạo hứng thú cho các em trong học vẽ ở phân môn vẽ tranh
Nội dung sáng kiến nói về thực trạng việc dạy và học phần tìm, chọn nộidung đề tài trong phân môn vẽ tranh Đưa ra một số giải pháp và ví dụ để giúphọc sinh có thể hứng thú với phần tìm và chọn nội dung đề tài trong phân môn
Trang 3có thể lựa chọn nội dung đề tài nhanh hơn, phong phú hơn, đặc biệt kích thíchhọc sinh học tập tích cực hơn từ đó kết quả bài vẽ có cảm xúc hơn Tạo hứngthú học tập cho học sinh khi vẽ các bài vẽ tranh đề tài nói riêng và môn Mĩthuật nói chung.
Với những phương pháp hướng dẫn học sinh lựa chọn nội dung đề tàicũng như các cách vào bài khác nhau bằng các hình ảnh, video, … giúp chohọc sinh có thể dễ dàng hơn với việc tìm và chọn nội dung đề tài, cũng nhưviệc chọn hình ảnh và thể hiện bài tốt hơn Mặc dù đã cố gắng hết sức để hoànthiện thật tốt sáng kiến, nhưng cũng không thể tránh khỏi những thiếu sót Rấtmong các đồng nghiệp sau khi đọc xong sẽ có ý kiến đóng góp phản hồi, đưa racác ý tưởng hay hơn nữa để sáng kiến được hoàn thiện hơn Đề nghị Ban giámhiệu nhà trường cần quan tâm trang bị đủ đồ dùng dạy học như: tranh, ảnh, …
để nâng cao hơn nữa hứng thú học tập đối với học sinh và nâng cao chất lượngdạy học bộ môn
Trang 4ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP MỞ RỘNG ĐỀ TÀI CHO VIỆC
TRIỂN KHAI MỘT ĐỀ TÀI CHO HỌC SINH
TRONG PHÂN MÔN VẼ TRANH
1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
Để đáp ứng yêu cầu đổi mới của nền khoa học xã hội, nền Giáo dục mới
đã đặt ra mục tiêu là “Đào tạo ra những con người phát triển toàn diện về đạođức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, …”
( Luật Giáo dục của quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam).
Muốn thực hiện được mục tiêu trên thì nền giáo dục cũng đã đưa bộ môn
Mỹ thuật vào giảng dạy Với mục đích là để giáo dục thẩm mỹ cho học sinh,giúp các em tiếp xúc, làm quen và thưởng thức với cái đẹp của thiên nhiên, củacác tác phẩm Mỹ thuật, tập tạo ra cái đẹp theo cảm nhận riêng của mình, trên
cơ sở đó thường thức và vận dụng những hiểu biết về cái đẹp vào cuộc sốnghằng ngày (sinh hoạt, học tập, …) và những công việc cụ thể mai sau
Môn Mĩ Thuật góp phần nâng cao hơn năng lực quan sát, khả năng tư duyhình tượng và tính sáng tạo của các em với một phương pháp làm việc khoahọc, nhằm hình thành ở các em phẩm chất của con người lao động mới, đápứng được đòi hỏi của một xã hội phát triển ngày càng cao
Ở trung học cơ sở môn Mỹ thuật là một trong số những môn học ít tiết ( 1tiết trên tuần) nên học sinh ít có điều kiện để tìm hiểu, đi xâm nhập thực tế để
áp dụng vào bài vẽ tranh, không phát huy được óc sáng tạo, trí tưởng tượng củahọc sinh Chính vì vậy là một giáo viên dạy Mỹ thuật ở trung học cơ sở tôi luônsuy nghĩ: “Làm thế nào để tiết học Mỹ thuật trở nên lôi cuốn, hấp dẫn và pháthuy được óc sáng tạo, trí tưởng tượng của học sinh trong các bài vẽ, nhất làtrong vẽ tranh đề tài?” Với kinh nghiệm giảng dạy Mỹ thuật trung học cơ sởtôi nhận thấy rằng để thực hiện được bài vẽ tranh đề tài thì việc tìm và chọn nộidung đề tài đối với các em là khó khăn nhất
Trang 5Xuất phát từ tình hình thực tế dạy học Mỹ thuật ở trường tôi hiện nay nhất
là việc giúp các em học sinh lựa chọn nội dung đề tài trong phân môn vẽ tranh,tôi nghĩ cần phải làm một việc gì đó để giờ vẽ tranh thực sự có hiệu quả, giúpcác em có thể lựa chọn được các nội dung đề tài phong phú, đa dạng, … Từ
điều kiện hoàn cảnh trên tôi tiếp tục áp dụng sáng kiến: “Phương pháp mở
rộng đề tại cho việc triển khai một đề tài cho học sinh trong phân môn vẽ tranh”.
2 Cơ sở lý luận
Trong nhà trường môn Mỹ thuật chiếm vị trí quan trọng Đây là môn học
có nhiệm vụ giáo dục thẩm mỹ, một trong những yếu tố cần thiết giúp các emhình thành và phát triển nhân cách toàn diện để trở thành những con người củathời đại mới Thông qua đó phát triển năng lực quan sát, khả năng tư duy trừutượng, tính sáng tạo của học sinh Các em biết cảm nhận cái đẹp, hơn thế nữa làtạo ra cái đẹp không chỉ cho bản thân mà còn cho mọi người xung quanh.Không những thế Mỹ thuật còn là môn học mà hầu hết học sinh rất hứng thú,say mê đặc biệt là với các em có một chút năng khiếu hội hoạ Ngoài ra mônhọc này còn có tác dụng bổ trợ các môn học khác
Vẽ tranh là một phân môn của bộ môn Mỹ thuật nó là tổng hợp các kiếnthức giữa các phân môn Vẽ tranh giúp học sinh phát triển khả năng quan sát,nhận xét và cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên Trong giờ vẽ tranh người thầygiáo phải là người dẫn đường, là nhịp cầu nối học sinh với đề tài đặt ra, phảikích thích được tính ham mê, tìm tòi của học sinh Dạy vẽ tranh là dạy cho các
em biết cảm thụ cái đẹp và bắt đầu từ cái đẹp trong hội hoạ là đường nét, màusắc, hình mảng và tư tưởng của bức tranh vẽ Ở đó các em sẽ gửi gắm nhữngtình cảm của mình, những ý tưởng sâu xa và những thông điệp với mọi người.Những suy nghĩ đó được học sinh vẽ ra và người xem cảm nhận được Qua đócác em sẽ sống đẹp hơn và có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.Bước đầu biết bảo vệ cái đẹp chân chính
Trang 6Học sinh với bản tính hồn nhiên, thích thi đua, thích khám phá những điềumới lạ… Việc đưa ra những phương pháp khác nhau để hướng dẫn học sinhtìm, chọn nội dung đề tài trong phân môn vẽ tranh sẽ góp phần gây hứng thúhọc tập, phát huy tính tích cực, chủ động trong quá trình chiếm lĩnh kiến thứccho học sinh Các em học sinh khám phá ra tri thức và lĩnh hội được tri thứcdưới sự hướng dẫn của giáo viên Các em hiểu bài và vận dụng linh hoạt cáckiến thức đã học vào thực tiễn hàng ngày.
3 Thực trạng việc dạy và học phần tìm, chọn nội dung đề tài trong phân môn vẽ tranh
3.1 Thực trạng của giáo viên
Qua việc nghiên cứu và thực tế giảng dạy cho thấy một số giáo viên đã coitrọng và vận dụng có hiệu quả việc dùng nhiều phương pháp để hướng dẫn họcsinh tìm, chọn nội dung đề tài trong các giờ vẽ tranh và đã phát huy được sự tưduy tìm tòi, óc sáng tạo của học sinh và biết áp dụng linh hoạt những kiến thức
đó vào bài vẽ của mình
Song trên thực tế nguyên nhân dẫn tới một tiết dạy vẽ tranh đề tài khôngthành công có rất nhiều lí do, một phần là do giáo viên chưa thực sự quan tâmđến việc thay đổi nhiều hình thức, nhiều phương pháp hướng dẫn học sinh tìm,chọn nội dung đề tài, nên khi vào bài dạy giáo viên rất hay gặp những tìnhhuống các em chép lại tranh ở sách giáo khoa, …
Như chúng ta đã biết chương trình Mỹ thuật ở trung học cơ sở chỉ có mộttiết/tuần Hay việc Mỹ thuật còn coi là môn học phụ ở quan điểm của một sốgiáo viên, một số phụ huynh học sinh và ở một số em học sinh nên việc dạy Mỹthuật nói chung, việc hướng dẫn học sinh tìm, chọn nội dung đề tài nói riêngcòn gặp nhiều khó khăn
Phần tìm và chọn nội dung đề tài nhiều giáo viên cho là dễ, nhưng thựcchất đây là phần khó nhất, phần trọng tâm của bài giảng Ở khâu này giáo viên
ít mắc lỗi về thao tác kỹ thuật, nhưng lại không biết dạy như thế nào để pháthuy được tính tích cực, sáng tạo của mỗi học sinh, sử dụng những hình thức tìm
Trang 7và chọn nội dung như thế nào để tiết học sinh động, hào hứng, không buồn tẻ,đơn điệu Nếu như giáo viên biết áp dụng cách cho học sinh đi thâm nhập thực
tế để lấy tư liệu cho bài vẽ thì phần tìm và chọn nội dung đề tài sẽ đơn giản hơnrất nhiều
Ví dụ: Cho các em vẽ tranh về ( đề tài trường em) Trước khi dạy tiết nàygiáo viên có thể tranh thủ giờ ra chơi hướng dẫn học sinh cách quan sát từ thực
tế các dáng người với các hoạt động khác nhau, quan sát quang cảnh xungquanh của trường, … thì khi vào bài vẽ tranh học sinh đã có sẵn những ý tưởng
ở trong đầu, hoặc các tư liệu mà các em có được thì việc tìm chọn nội dung đềtài sẽ dễ dàng hơn từ đó tạo hứng thú cho học sinh khi làm bài
Thực tế cho thấy không phải bài vẽ tranh nào giáo viên cũng có thể tranhthủ hướng dẫn học sinh quan sát trong giờ ra chơi, vì không phải bài nội dung
đề tài vẽ tranh nào cũng phù hợp với quang cảnh sân trường Vậy giáo viênphải làm gì để giờ học vẽ tranh vẫn cuốn hút được học sinh, tạo ra không khísôi nổi, học sinh khai thác tốt nội dung đề tài? Là một giáo viên Mỹ thuật tôinghĩ không có cách nào khác ngoài việc giáo viên phải chuẩn bị những phươngtiện dạy học thật tốt, đa dạng phong phú ( như tranh ảnh, băng hình, máy chiếu,
…) kết hợp với việc xây dựng kế hoạch giảng dạy phù hợp với từng nội dungbài dạy Tôi tin rằng nếu thực hiện được như vậy thì phần tìm, chọn nội dung
đề tài đối với học sinh sẽ dễ dàng hơn
có năng khiếu trong môn Mỹ thuật
Trang 8Sự liên hệ với thực tế của các em hạn chế được thể hiện rõ trong trả lờicâu hỏi Câu trả lời của các em phụ thuộc nhiều vào sách giáo khoa (đọc cảcâu, đoạn) chứ không chọn lọc ý ra để trả lời.
Các em ít được hoạt động trong giờ học vẽ tranh nên cách nhìn về cái đẹpcòn hạn chế
Từ thực trạng dạy và học tìm, chọn nội dung đề tài trong phân môn vẽtranh hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu của phân môn Vì thế để khắc phụctình trạng trên tôi xin đề xuất thêm những phương pháp, cách thức khác nhautrong hướng dẫn học sinh tìm, chọn nội dung đề tài để nâng cao hiệu quả củagiờ học vẽ tranh đề tài
4 Một số phương pháp mở rộng đề tài cho việc triển khai một đề tài cho học sinh trong phân môn vẽ tranh
4.1.Cơ sở thực tiễn
Qua thực tế giảng dạy, dự giờ thăm lớp và trao đổi với đồng nghiệp lànhững giáo viên chuyên trách Mỹ thuật họ đều cho rằng nếu giảng dạy phầntìm, chọn nội dung đề tài tốt sẽ góp phần quyết định tạo nên sự thành công củabài vẽ tranh, thành công của giờ học vẽ tranh Học sinh học tốt, hứng thú vớibài vẽ tranh đề tài hay không phần lớn là do giáo viên khi hướng dẫn học sinhtìm, chọn nội dung đề tài phải gây được sự hứng thú, say mê, sáng tạo, tích cựctrong học tập
Qua các đợt hội thảo, chuyên đề về Mỹ thuật các giáo viên đềucho rằng trong dạy vẽ tranh phần hướng dẫn học sinh tìm, chọn nội dung đề tài
là khó vì các em học sinh không có điều kiện đi thực thế, nên khi có đề tài các
em phải liên tưởng, gợi nhớ để tái hiện lại những hình ảnh thoáng gặp bằng trínhớ và cách suy luận, tư duy riêng của mình Như vậy thì việc tìm và chọn nộidung đề tài của các em có nhiều hạn chế và gặp nhiều khó khăn Học sinhthường mất rất nhiều thời gian để dành cho phần tìm, chọn nội dung, dẫn đếnkhông hoàn thành được bài vẽ, học sinh vẽ vội Kết quả bài vẽ chưa cao, học
Trang 9sinh không thích học, ngại khó chưa có điều kiện cho học sinh năng khiếu đượcbồi dưỡng và phát huy Nguyên nhân của thực trạng đó là vì:
- Khi hướng dẫn học sinh tìm chọn nội dung đề tài giáo viênchưa sáng tạo trong phương pháp giảng dạy nên không phát huy hết khả năng,tính tích cực chủ động của học sinh Hầu như giáo viên chỉ dùng một cách đểhướng dẫn học sinh tìm chọn nội dung đề tài Như vậy sẽ tạo cho học sinh sựnhàm chán trong tiết học
- Giáo viên kết hợp các phương pháp vẫn chưa linh hoạt, cònnhiều hạn chế
- Giáo viên lựa chọn tranh, ảnh minh hoạ chưa có nhiều nét điểnhình, tiêu biểu, chưa rõ nội dung đề tài nên trong việc giúp học sinh hiểu nộidung đề tài và tìm, chọn được nội dung đề tài còn gặp nhiều khó khăn
- Giáo viên chưa khai thác triệt để những phương tiện dạy họchiện đại như máy chiếu, đầu video, ti vi, …
Như vậy với cách dạy đó chưa đáp ứng được mục tiêu của mônhọc dẫn đến học sinh cảm thấy đây là môn học khó, không thích học
Với chương trình đổi mới, kiến thức mở hơn, rộng hơn đòi hỏihọc sinh học tập phải có tính tích cực chủ động sáng tạo suy nghĩ tìm tòi vàphát triển tư duy hơn Đòi hỏi giáo viên phải đổi mới phương pháp theo hướngphát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh Để giờ vẽ tranh đạt đượckết quả cao, học sinh tìm chọn nội dung đề tài tốt hơn thì giáo viên phải cóphương pháp dạy học sao cho trong thời gian ngắn như vậy làm sao phải khaithác hết nội dung đề tài để mỗi bài vẽ có một kết quả khác nhau, giờ học sôinổi, hấp dẫn, học sinh chủ động lĩnh hội tri thức không bị áp đặt, nhàm chán.Giờ vẽ tranh có đạt được kết quả tốt hay không là phụ thuộc lớn vào việchướng dẫn học sinh tìm, chọn nội dung đề tài của giáo viên
Trang 104.2 Phương pháp thực hiện dạy tìm, chọn nội dung đề tài
Trên lĩnh vực giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề đãđược đề cập và bàn luận sôi nổi từ nhiều thập kỷ qua Các nhà nghiên cứuphương pháp dạy học đã không ngừng nghiên cứu, tiếp thu những thành tựumới của lý luận dạy học hiện đại để đưa nền giáo dục nước ta ngày càng hiệnđại hơn, đáp ứng được nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân Để gópphần vào công cuộc đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục, là giáo viên bộmôn Mỹ thuật tôi cũng xin nêu ra vài vấn đề trong việc hướng dẫn học sinh tìm
và chọn nội dung đề tài
Tìm, chọn nội dung đề tài là đặc trưng của môn Mỹ thuật nói chung và vẽtranh nói riêng Mỗi đề tài có nhiều chủ đề khác nhau, có hiểu được nội dungchủ đề, học sinh mới nhớ lại tưởng tượng được những hình ảnh có liên quanđến nội dung bài vẽ Để làm tốt được điều này tôi đã thực hiện như sau:
a.Tổ chức những cuộc thi:
Đặc trưng của việc học Mỹ thuật của học sinh là giờ học phải nhẹ nhàng,thoải mái, học sinh học mà chơi, chơi mà học Để đổi mới phương pháp giảngdạy làm cho giờ học thêm sôi nổi hấp dẫn tạo cảm hứng cho học sinh Khihướng dẫn học sinh tìm chọn nội dung đề tài giáo viên tổ chức những cuộc thinhằm phát huy tính tích cực chủ động suy nghĩ của học sinh Với hình thức dạyhọc này rất phù hợp với học sinh trung học cơ sở Giáo viên cần căn cứ vào bàidạy để tìm nội dung thi phù hợp nhưng hết sức tránh lạm dụng quá mức
Ví dụ: Dạy bài lớp 6 vẽ tranh “đề tài anh bộ đội” giáo viên đặt câu hỏi:Các em thấy anh bộ đội thường tham gia vào những hoạt động gì? học sinh trảlời: Thường thấy anh bộ đội trong chiến đấu, tham gia lao động, học tập, vuichơi giải trí, …
Giáo viên chia bảng làm 4 phần ghi:
Trang 11Mỗi nhóm cử 1 bạn lên thi kể các hoạt động, dưới lớp theo dõi cổ vũ chonhóm mình.
Nhóm 1: Cử một bạn lên kể bộ đội trong chiến đấu: Bộ đội tham giachống Pháp, chống Mĩ, …
Nhóm 2: Cử một bạn lên kể về bộ đội tham gia lao động: Bộ đội lao độnggiúp dân, bộ đội chuyển vũ khí, …
Nhóm 3: Cử một bạn lên kể về bộ đội tham gia học tập: Bộ đội giúp dânxoá mù chữ, …
Nhóm 4: Cử một bạn lên kể về bộ đội tham gia vui chơi: Bộ đội giao lưuvăn nghệ với dân tộc, bộ đội vui chơi cùng thiếu nhi, …
Sau khi thời gian thi đã hết giáo viên cho học sinh dưới lớp nhận xét bổsung thêm những ý còn thiếu Giáo viên nhận xét, khen ngợi những bạn kể tốt.Học sinh dưới lớp vỗ tay hoan hô
Giáo viên nêu: Tất cả những hoạt động trên đều có nội dung về bộ đội.Các em hãy lựa chọn 1 trong những hoạt động trên để vẽ tranh với chủ đề về bộđội
Như vậy với thời gian rất ngắn học sinh đã khai thác được hết hoạt độngcủa đề tài Kết quả mỗi bài vẽ một cách thể hiện khác nhau, giờ học sôi nổi hấpdẫn, học sinh không bị áp đặt trong cách tìm hiểu đề tài
b Học sinh xem tranh gợi mở đề tài
Muốn tất cả các giờ vẽ tranh đạt kết quả tốt tôi thấy cần thay đổi phươngpháp dạy học theo nội dung từng tiết học Để học sinh không bị nhàm chán vớiđặc trưng tư duy lứa tuổi từ cụ thể đến trừu tượng nên tôi còn sử dụng phươngpháp cho học sinh xem tranh gợi mở đề tài
Ví dụ: Dạy bài Vẽ tranh: Đề tài giữ gìn vệ sinh môi trường (lớp 7)
Giáo viên cần chuẩn bị một số bài vẽ tranh đề tài với nội dung đề tài giữgìn vệ sinh môi trường có bố cục đẹp, hình ảnh rõ ràng, màu sắc hài hoà phù