Luận văn một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu thuỷ sản việt nam sang thị trường mỹ

1.1 Tổ chức hệ thống thông tin phản ánh kịp thời sự thay đổi nhu cầu, thị hiếu..47 1.2 Các doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản cần hoàn thiện công tác thu mua, tạo nguồn hàng cho xuất khẩu..

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 3

I XUẤT KHẨU 3

1 Khái niệm 3

2 Các hình thức xuất khẩu 3

2.1 Xuất khẩu trực tiếp 3

2.2 Xuất khẩu gián tiếp 3

2.3 Buôn bán đối lưu 4

2.4 Gia công quốc tế 4

2.5 Tái xuất khẩu 4

2.6 Xuất khẩu theo Nghị định thư 4

3 Vai trò của hoạt động xuất khẩu 5

3.1 Xuất khẩu tạo ra nguồn thu ngoại tệ 5

3.2 Xuất khẩu tạo ra nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá - hiện đại hoá (CNH - HĐH) đất nước 5

3.3 Xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH - HĐH 5

3.4 Xuất khẩu góp phần giải quyết việc làm cho xã hội và nâng cao hiệu quả của nền kinh tế trong quan hệ thương mại quốc tế 6

3.5 Xuất khẩu là cơ sở để thực hiện phương châm đa dạng hoá và đa phương hoá trong quan hệ đối ngoại của Đảng 6

II CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 7

1 Luật pháp 7

2 Hệ thống các chính sách và công cụ kinh tế 8

2.1 Thuế quan hay thuế xuất nhập khẩu 8

2.2 Hạn ngạch (Quota) 9

2.3 Hàng rào phi thuế quan 9

2.4 Trợ cấp xuất khẩu 9

3 Công nghiệp 9

4 Đặc điểm kinh tế - xã hội 10

5 Cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam sang thị trường Mỹ sau khi Hiệp định thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kì có hiệu lực 11

2 Hàn Quốc 14

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ 16

I ĐẶC ĐIỂM THỊ TRƯỜNG THUỶ SẢN MỸ 16

1 Thị trường tôm tại Mỹ 17

2 Thị trường cá da trơn tại Mỹ 18

II ĐẶC ĐIỂM THỊ TRƯỜNG THUỶ SẢN VIỆT NAM 20

1 Tiềm năng thủy sản của Việt Nam 20

2 Tình hình xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam 21

III ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ 25

1 Thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Mỹ 25

1.1 Giá trị kim ngạch xuất khẩu 26

1.2 Cơ cấu xuất khẩu 31

1.2.1 Cơ cấu mặt hàng 31

1.2.2 Mặt hàng tôm 34

1.2.3 Mặt hàng cá 35

1.2.4 Nhóm nhuyễn thể 35

2 Những vấn đề còn tồn tại trong quá trình xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sang thị trường Mỹ 36

2.1 Khó khăn về luật pháp và những rào cản kĩ thuật 36

2.2 Những vấn đề về nguồn nguyên liệu thuỷ sản 38

2.3 Những vấn đề khác 38

3 Những nguyên nhân chủ yếu 39

CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ 42

I CHIẾN LƯỢC XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM 42

1 Quan điểm đề xuất chiến lược 42

2 Phương hướng phát triển xuất khẩu thuỷ sản trong giai đoạn tới 42

3 Mục tiêu phát triển xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam đến năm 2020 42

3.1 Mục tiêu ngắn hạn 42

3.2 Mục tiêu dài hạn 45

4 Định hướng xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sang Mỹ 45

II CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ 47

1 Giải pháp đối với các doanh nghiệp Việt Nam 47

1.1 Tổ chức hệ thống thông tin phản ánh kịp thời sự thay đổi nhu cầu, thị hiếu 47 1.2 Các doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản cần hoàn thiện công tác thu mua, tạo nguồn hàng cho xuất khẩu 48 1.3 Các doanh nghiệp tăng cường đầu tư cho khâu chế biến 49 1.4 Chú trọng áp dụng KH- KT nâng cao chất lượng hàng thuỷ sản và hạ giá thành sản phẩm 50 1.5 Các doanh nghiệp phải đăng ký bảo hộ nhãn hiệu thương mại và chú trọng việc giới thiệu sản phẩm khi xâm nhập vào thị trường Mỹ 52 1.6 Tăng cường liên doanh, liên kết với mục tiêu tăng sức cạnh tranh trên thị trường Mỹ 53 1.7 Đẩy mạnh phát triển mạng lưới phân phối rộng rãi trên thị trường Mỹ.54 1.8 Các doanh nghiệp ngày càng hoàn thiện phương thức xuất khẩu hàng thuỷ sản 55 1.9 Phát huy hơn nữa vai trò của Hiệp hội thuỷ sản Việt Nam 56 1.10 Luôn tiến hành công tác tổ chức nghiên cứu và nắm vững hệ thống luật pháp hiện hành của Mỹ 56 1.11 Các doanh nghiệp chú trọng công tác nâng cao chất lượng nguồn nhân lực bằng cách đào tạo và đào tạo lại 58

2 Một số kiến nghị với các cơ quan Nhà nước 59

2.1 Tăng cường đầu tư và quản lý tốt việc đánh bắt xa bờ và nuôi trồng thuỷ sản để đảm bảo nguồn nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu 59 2.2 Hoàn thiện cơ chế chính sách xuất khẩu cũng như thủ tục hành chính .61 2.3 Đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại hàng thuỷ sản trên thị trường Mỹ 63 2.4 Xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển hệ thống dịch vụ để tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, thúc đẩy phát triển thương mại 64 2.5 Tạo điều kiện thuận lợi cho mọi thành phần kinh tế tham gia vào hoạt động xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Mỹ 64

KẾT LUẬN 66DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 CNH – HĐH : Công nghiệp hoá - hiện đại hoá

2 DNVN : Doanh nghiệp Việt Nam

3 DNXK : Doanh nghiệp xuất khẩu

4 XNK : Xuất nhập khẩu

5 KNXK : Kim ngạch xuất khẩu

6 XK : Xuất khẩu

7 NSNN : Ngân sách Nhà nước

8 FAO : Tổ chức nông lương Liên hiệp Quốc

9 TMQT : Thương mại Quốc tế

10 MFN : Quy chế Tối huệ quốc

11 WTO : Tổ chức Thương mại Quốc tế

13 VASEP : Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam

14 KH – KT : Khoa học – Kĩ thuật

15 FDA :Cục thực phẩm và dược phẩm Mỹ

LỜI MỞ ĐẦU

Hiện nay trên thế giới đang có nhiều biến động, các cuộc khủng hoảng xảy ratrong khu vực tình trạng khủng bố ở nhiều quốc gia, các cuộc chiến tranh Là mộtquốc gia đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, đứng trước bối cảnh kinh tế và chínhtrị phức tạp như vậy,Việt Nam cần phải có những đối sách thích hợp và kịp thờisong vẫn không quên nhiệm vụ phát triển kinh tế Giống như nhiều quốc gia đangphát triển khác, Việt nam rất coi trọng xuất khẩu, lấy xuất khẩu làm nền tảng, thungoại tệ nhằm phát triển nền kinh tế trong nước, kiến thiết và xây dựng cơ sở hạtầng Mặt khác, thị trường Mỹ là một trong những thị trường mang tính chất chiếnlược đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trong những năm tới Đây là thịtrường nhập khẩu lớn nhất thế giới Bên cạnh đó, Hiệp định thương mại Việt – Mỹ

đã chính thức đi vào thực tiễn từ ngày 17/10/2001 Việc đẩy mạnh xuất khẩu sangthị trường này chẳng những tạo điều kiện thuận lợi để nền kinh tế Việt Nam đẩynhanh tiến trình hội nhập mà còn góp phần gia tăng sự phát triển và nâng cao tínhcạnh tranh của hàng hoá Việt Nam

Với ưu thế là một quốc gia ven biển, giàu tiềm năng về thủy sản, có thể nóithủy sản là một mặt hàng xuất khẩu đem lại giá trị kinh tế lớn, do đó từ lâu thủy sản

đã giữ một vai trò quan trọng trong lĩnh vực xuất khẩu của nước ta , nhận thức đượcđiều này, Nhà nước ta đã có những điều chỉnh và đầu tư thích hợp nhằm đẩy mạnh

sự phát triển của ngành Cho đến nay sau khi trải qua nhiều thăng trầm, ngành thủysản nước ta đã thu được những thành tựu đáng kể,với kim ngạch xuất khẩu tăngliên thục theo từng năm và luôn hoàn thành vượt mức kế hoạch được giao Có thểnói ngành thủy sản đã trở thành một ngành kinh tế then chốt trong nền kinh tế quốcdân Theo số liệu của Bộ Thương mại Mỹ, trong năm 2009, kim ngạch xuất khẩuhàng thủy hải sản của Việt Nam sang thị trường Mỹ là khoảng 677 triệu USD, đứngthứ tư về giá trị trong số những mặt hàng Việt Nam nhập vào Mỹ, sau hàng dệtmay, đồ gỗ và giày dép Việt Nam vẫn là một trong 10 nước có kim ngạch xuấtkhẩu thủy hải sản lớn nhất sang Mỹ Theo dự báo của Bộ Công thương năm 2010nền kinh tế thế giới cũng như kinh tế Mỹ đang trên đà phục hồi nhanh chóng thì sảnlượng thuỷ sản Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mỹ sẽ tăng cao hơn nhiều sovới những năm trước Ngành thủy sản phấn đấu phát triển với mục tiêu năm 2015,sản lượng tăng 2,76% năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 6,0 tỷ USD; đến năm 2020,kim ngạch xuất khẩu đạt 7,0 tỷ USD thì tiềm năng thị trường Mỹ là không thể bỏqua Điều đó đòi hỏi phải nghiên cứu để tìm ra những giải pháp thúc đẩy xuất khẩuthuỷ sản vào thị trường Mỹ

Xuất phát từ thực tế đó, trải qua một thời gian nghiên cứu và thực tập tại vụ

Kế hoạch- Bộ Công thương, em đã chọn đề tài: “Một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sang thị trường Mỹ”

Đây là một đề tài không phải là mới song vẫn mang tính thời sự của nó Dođiều kiện thời gian cũng như những hạn chế nhất định về kiến thức cũng như kinhnghiệm, em rất mong nhận được sự góp ý của thầy cô và các anh chị tại địa điểmthực tập để hoàn thiên tốt hơn bài chuyên đề thực tập này

Nôi dung chuyên đề thực tập này được trình bày gồm 3 phần:

Phần 1: Lời mở đầu

Phần 2: Phần nội dung

Chương I: Cơ sở lí luận về hoạt động xuất khẩu

Chương II: Thực trạng hoạt động xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sang thị trường Mỹ

Chương III: Một số giải pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sang thị trường Mỹ

Phần 3: Kết luận

Đề tài này được hoàn thành là có sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của giáo viênhướng dẫn PGS.TS Lê Thị Anh Vân và các anh chị trong Vụ Kế Hoạch - Bộ Côngthương

Em xin chân thành cảm ơn

CHƯƠNG I:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU

I XUẤT KHẨU

1 Khái niệm

Hoạt động xuất khẩu là hoạt động kinh doanh, buôn bán trên phạm vi quốc

tế Nó không phải là hành vi mua bán riêng lẻ mà là cả một hệ thống các quan hệmua bán phức tạp có tổ chức cả bên trong và bên ngoài nhằm mục tiêu lợi nhuậnthúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và nângcao mức sống của nhân dân

Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực và vô cùng đa dạng Từ xuấtkhẩu nguyên liệu đến những mặt hàng có hàm lượng công nghệ cao như phần mềmmáy vi tính…Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên diện rộng cả về thời gian và khônggian Có hoạt động xuất khẩu diễn ra trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp ngược lại cónhững hoạt động kéo dài đến hàng năm và hàng hoá phải vượt qua hàng ngàn cây

số Mục đích của hoạt động xuất khẩu là khai thác được lợi thế so sánh của từngquốc gia trong phân công lao động quốc tế

Như vậy, xuất khẩu là hoạt động kinh doanh có thể đem lại hiệu quả đột biếnnhưng cũng có thể gây thiệt hại lớn vì phải đối đầu với một hoặc một số hệ thốngkinh tế khác từ bên ngoài mà các chủ thể trong nước tham gia xuất khẩu không dễdàng khống chế được.

2 Các hình thức xuất khẩu

Hoạt động xuất khẩu có những hình thức chủ yếu sau:

2.1 Xuất khẩu trực tiếp

Xuất khẩu trực tiếp là hình thức xuất khẩu trong đó người bán (người sảnxuất, người cung cấp) và người mua quan hệ trực tiếp với nhau (bằng cách gặp mặt,qua thư từ, điện tín) để bàn bạc thoả thuận về hàng hoá, giá cả và các điều kiện giaodịch khác

2.2 Xuất khẩu gián tiếp

Xuất khẩu gián tiếp là do việc nhà sản xuất thông qua dịch vụ độc lập củangười trung gian thứ ba để tiến hành xuất khẩu các sản phẩm của mình ra thị trườngnước ngoài Người trung gian phổ biến trong giao dịch quốc tế là đại lý và môi giới

2.3 Buôn bán đối lưu

Buôn bán đối lưu còn được gọi là hình thức xuất nhập khẩu liên kết, làphương thức giao dịch trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, ngườibán hàng đồng thời là người mua, lượng hàng trao đổi với nhau có giá trị tươngđương Mục đích của xuất khẩu không phải là thu ngoại tệ mà thu về một hàng hoá

có giá trị tương đương Hai hình thức buôn bán đối lưu chủ yếu là hàng đổi hàng vàtrao đổi bù trừ

2.4 Gia công quốc tế

Gia công quốc tế là hoạt động kinh doanh thương mại trong đó một bên (gọi

là bên nhận gia công) nhập khẩu nguyên liệu bán bán thành phẩm của một bên khác(gọi là bên đặt gia công) để chế biến ra thành phẩm giao lại cho bên đặt gia công vànhận thù lao (gọi là phí gia công) Như vậy trong gia công quốc tế, hoạt động xuấtkhẩu gắn liền với hoạt động sản xuất

2.5 Tái xuất khẩu

Tái xuất khẩu là hình thức thực hiện xuất khẩu trở lại sang các nước khácnhững hàng hoá đã mua ở nước ngoài nhưng chưa qua chế biến ở nước tái sản xuất

Có hai hình thức tái xuất khẩu:

Kinh doanh chuyển khẩu: là mua hàng của một nước (nước xuất khẩu) đểbán cho một nước khác (nước nhập khẩu) mà không làm thủ tục xuất nhập khẩuhàng hoá vào nước mình

Tạm nhập, tái xuất: là việc mua bán hàng hoá của một nước để bán cho nướckhác trên cơ sở hợp đồng mua bán hàng hoá ngoại thương có làm thủ tục nhập khẩuhàng hoá nên làm thủ tục xuất khẩu mà không qua gia công chế biến

2.6 Xuất khẩu theo Nghị định thư

Đây là hình thức mà doanh nghiệp tiến hành theo chỉ tiêu mà Nhà nước giaocho một hoặc một số mặt hàng nhất định cho Chính phủ nước ngoài trên cơ sở Nghịđịnh thư đã kí kết giữa hai Chính phủ

Hình thức này cho phép doanh nghiệp tiết kiệm được các khoản chi phí trongviệc nghiên cứu thị trường, tìm kiếm bạn hàng tránh được rủi ro trong thanh toánnhưng lại hạn chế về số lượng Chỉ tiêu xuất khẩu được quyết định trước theo Nghịđịnh thư giữa hai Chính phủ

3 Vai trò của hoạt động xuất khẩu

Thúc đẩy xuất khẩu – nhân tố quan trọng trong tăng trưởng và phát triển kinh

tế Sự phát triển thương mại quốc tế giữa Việt Nam và các quốc gia khác trên thếgiới là nhằm khai thác lợi thế so sánh của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển.Lợi thế so sánh bao gồm cả lợi thế tự nhiên và lợi thế đạt được nên sự phân công laođộng trong tiến trình tăng trưởng trên cơ sở thúc đẩy xuất khẩu không ngừng thayđổi có lợi cho mỗi quốc gia

3.1 Xuất khẩu tạo ra nguồn thu ngoại tệ.

Trong các nguồn thu ngoại tệ cho Ngân sách quốc gia có một số nguồn thuchính: Xuất khẩu hàng hoá - dịch vụ, đầu tư nước ngoài trực tiếp và gián tiếp, vay

nợ của Chính phủ và tư nhân, kiều bào nước ngoài gửi về, các khoản thu việntrợ, Tuy nhiên, chỉ có thu từ xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ là tích cực nhất vìnhững lý do sau: không gây ra nợ nước ngoài như các khoản vay của Chính phủ và

tư nhân; Chính phủ không bị phụ thuộc vào những ràng buộc và yêu sách của nướckhác như các nguồn tài trợ từ bên ngoài; phần lớn ngoại tệ thu được từ hoạt độngxuất khẩu thuộc về các nhà sản xuất trong nước được tái đầu tư để phát triển sản

xuất, không bị chuyển ra nước ngoài như nguồn đầu tư nước ngoài, qua đó cho phépnền kinh tế tăng trưởng chủ động, đỡ bị lệ thuộc vào bên ngoài.

3.2 Xuất khẩu tạo ra nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá - hiện đại hoá (CNH - HĐH) đất nước.

Sự tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia đều đòi hỏi có các điều kiện về nhânlực, tài nguyên, vốn, kỹ thuật Song không phải bất cứ quốc gia nào cũng có đủ cả 4điều kiện trên, trong thời gian hiện nay, các nước đang phát triển đều thiếu vốn, kỹthuật, lại thừa lao động Mặt khác, trong quá trình CNH - HĐH, để thực hiện tốt quátrình đòi hỏi nền kinh tế phải có cơ sở vật chất để tạo đà phát triển Để khắc phụctình trạng này, các quốc gia phải nhập khẩu các thiết bị, máy móc, kỹ thuật côngnghệ tiên tiến Hoạt động xuất khẩu đem lại nguồn thu ngoại tệ và các quốc gia cóthể dùng nguồn thu này để nhập công nghệ phục vụ cho sản xuất

3.3 Xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH - HĐH.

Hoạt động xuất khẩu đem lại nguồn thu ngoại tệ cho NSNN để đầu tư cơ sở

hạ tầng, đầu tư vốn, công nghệ cao cho những ngành công nghiệp trọng điểm, mũinhọn Xuất khẩu tạo ra nguồn thu nhập cao cho người lao động, khi người lao động

có thu nhập cao sẽ tạo ra nhu cầu cho các ngành sản xuất công nghiệp nhẹ, hàngđiện tử, hàng cơ khí, làm nâng cao sản lượng của các ngành sản xuất hàng tiêudùng Tỷ trọng ngành công nghiệp ngày càng tăng kéo theo sự phát triển của ngànhdịch vụ với tốc độ cao hơn.Thông qua các mối quan hệ trực tiếp, gián tiếp, hoạtđộng xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu đầu tư và cơ cấu nền kinh tế theohướng công nghiệp hoá và hội nhập Một nền kinh tế mà sản xuất và xuất khẩunhững hàng hoá thị trường thế giới đang có nhu cầu chứ không phải sản xuất vàxuất khẩu những gì mà đất nước có Điều này sẽ tạo cho sự dịch chuyển kinh tế củađất nước một cách hợp lý và phù hợp

3.4 Xuất khẩu góp phần giải quyết việc làm cho xã hội và nâng cao hiệu quả của nền kinh tế trong quan hệ thương mại quốc tế.

Xuất khẩu tăng sẽ tạo điều kiện để tăng việc làm, đặc biệt trong ngành nôngnghiệp, công nghiệp chế biến các sản phẩm nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệpdệt may - là những ngành sử dụng nhiều lao động

Hoạt động xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp góp phần mở rộng sản xuấtnông nghiệp, nâng cao giá trị nông sản, nâng cao thu nhập cho người nông dân, tạo

ra nhu cầu về hàng công nghiệp tiêu dùng ở vùng nông thôn và hàng công nghiệpphục vụ sản xuất nông nghiệp Ngoài ra, cũng phải kể đến một hoạt động xuất khẩugóp phần giải quyết công ăn việc làm là xuất khẩu lao động và hoạt động sản xuấthàng gia công cho nước ngoài, đây là hoạt động rất phổ biến trong ngành may mặc

ở nước ta và đã giải quyết được rất nhiều việc làm

3.5 Xuất khẩu là cơ sở để thực hiện phương châm đa dạng hoá và đa phương hoá trong quan hệ đối ngoại của Đảng.

Thông qua xuất khẩu, các quốc gia mới có điều kiện trao đổi hàng hoá - dịch

vụ qua lại Xuất khẩu là một hoạt động kinh tế đối ngoại Chuyển dịch cơ cấu xuấtkhẩu là thiết thực góp phần thực hiện phương châm đa dạng hoá và đa phương hoáquan hệ đối ngoại của Việt Nam, thông qua:

- Phát triển khối lượng hàng xuất khẩu ngày càng lớn ra thị trường các nước,nhất là những mặt hàng chủ lực, những sản phẩm mũi nhọn

- Mở rộng thị trường xuất khẩu sang những thị trường mới mà trước đây tachưa xuất được nhiều

- Thông qua xuất khẩu nhằm khai thác hết tiềm năng của đối tác, tạo rasức cạnh tranh nhiều mặt giữa các đối tác nước ngoài trong làm ăn, buôn bán vớiViệt Nam

Trong xu hướng hội nhập khu vực và thế giới, Việt Nam vừa phải học tậpkinh nghiệm của các nước đã CNH trên thế giới và các nước khác trong khu vực

có những thành công về vận dụng chiến lược thúc đẩy xuất khẩu có bảo hộ vừaphải tìm cách rút ngắn các bước đi, khai thác lợi thế về vốn, công nghệ đạt đượcthông qua FDI và thương mại quốc tế với các nước để nhanh chóng đuổi kịp cácquốc gia khác

II CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU

1 Luật pháp

Trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, pháp luật thực hiệnvai trò của nó trên hai phương diện:

Một là: Pháp luật là công cụ cưỡng chế hành vi của các doanh nghiệp nếu

như hoạt động sản xuất kinh doanh của họ có thể làm tổn hại đến lợi ích của toàn

xã hội

Hai là: Pháp luật là công cụ tạo ra môi trường tự do kinh doanh, tự do cạnh

tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp bởi vì nhờ có pháp luật mà doanh nghiệpbiết được cái gì được làm, cái gì không được làm, và đương nhiên cái gì được làm

là được pháp luật bảo hộ quyền tự do

Trong nền kinh tế thị trường, quyền tự do kinh doanh là trung tâm, mục tiêuđộng lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế Tuy nhiên, tự do kinh doanh không có nghĩa

là vô Chính phủ, là vô hạn mà nó được thực hiện trong sự tôn trọng lợi ích của xãhội, của nhân dân, của các chủ thể kinh doanh khác

Pháp luật không thể là những quy định hạn chế quyền tự do kinh doanh màphải tạo tiền đề pháp lí cho sự ổn định của các quan hệ kinh doanh Cơ chế thịtrường lấy nguyên tắc “doanh nghiệp được làm những gì mà pháp luật không ngăncấm” thay cho nguyên tắc “doanh nghiệp đựơc làm những gì mà pháp luật chophép” Pháp luật chỉ quy định những điều cấm và để tạo hành lang pháp lí chodoanh nghiệp hoạt động

2 Hệ thống các chính sách và công cụ kinh tế

Hệ thống các chính sách và công cụ kinh tế sẽ giúp Nhà nước có thể điềukhiển hoạt động của các doanh nghiệp Có thể nói, mỗi chính sách kinh tế là mộthành lang hướng dẫn hoạt động đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, hướng dẫn cácdoanh nghiệp hoạt động một cách phù hợp với lợi ích của toàn xã hội Chính sáchthương mại là một trong những chính sách như vậy

Chính sách thương mại hướng tới sự phát triển của thị trường trong nước vàquốc tế Nhưng phần lớn các nhà hoạch định chính sách đều tập trung chủ yếu vềthương mại quốc tế (TMQT) Chính sách TMQT có vai trò then chốt trong thươngmại của quốc gia Chính sách TMQT thường nhằm tới các mục tiêu chủ yếu sau:

Thúc đẩy xuất khẩu

Bảo vệ các ngành công nghiệp non trẻ

Định hướng tiêu dùng trong nước

Nội dung chính của TMQT bao gồm:

Chính sách thuế xuất nhập khẩu

Hạn ngạch xuất nhập khẩu

Chính sách tỉ giá hối đoái

Bên cạnh chính sách thuế và hạn ngạch, Chính phủ còn thực hiện các biệnpháp khác nhằm hỗ trợ giá xuất khẩu như phá gía đồng tiền, trợ giá xuất khẩu, ưuđãi tín dụng, trợ giúp các doanh nghiệp tăng cường khả năng tiếp cận với các thôngtin TMQT, đào tạo kĩ năng xúc tiến thương mại cho cán bộ hoạt động xuất nhậpkhẩu

2.1 Thuế quan hay thuế xuất nhập khẩu

Thuế quan là loại thuế gián thu đánh vào hàng hoá XNK khi qua lĩnh vựcthuế quan của một nước Nhà nước sử dụng công cụ thuế quan nhằm mục tiêu: Một

là, quản lý XNK, nâng cao hiệu quả hoạt động ngoaị thương, góp phần bảo vệ sảnxuất và hướng dẫn tiêu dùng; Hai là, tăng thu ngân sách Tại Mĩ, thuế trong TMQTchiếm 1% tất cả các nguồn thu về thuế Ở Việt Nam, thuế XNK chiếm khoảng 25%nguồn thu ngân sách của Nhà nước

2.2 Hạn ngạch (Quota)

Hạn ngạch được hiểu là quy định của Nhà nước về số lượng (hoặc giá trị)của một mặt hàng hoặc một nhóm mặt hàng được phép xuất khẩu sang hoặc nhậpkhẩu từ một thị trường nhất định trong một thời gian nhất định, thông qua hình thứccấp giấy phép (quota xuất, nhập khẩu) Quota nhập khẩu là hình thức phổ biến hơn

Hạn ngạch thường là những quy định hạn chế về số lượng đối với nhữngmặt hàng dễ đo đếm và có giá trị cao còn hạn chế trị giá đối với những mặt hàngkhó đo đếm

2.3 Hàng rào phi thuế quan

Đó là những quy định hành chính phân biệt đối xử nhằm chống lại hàng hoánước ngoài và ủng hộ sản xuất nội địa Như vậy chúng ta có thể khái quát hàng ràophi thuế quan là những khác biệt trong những quy định hoặc tập quán của các quốcgia làm cản trở sự lưu thông tự do của các hàng hoá, dịch vụ và các yếu tố sản xuấtvới các nước

2.4 Trợ cấp xuất khẩu

Trợ cập xuất khẩu là những biện pháp của Nhà nước hỗ trợ các doanh nghiệpsản xuất hàng xuất khẩu và các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu nhằm tăngnhanh số lượng hàng và trị giá kim ngạch xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ Trợ cấpxuất khẩu là những biện pháp mà Chính phủ áp dụng như trợ cấp trực tiếp hoặc chovay với lãi suất thấp hoặc là miễn thuế cho các nhà xuất khẩu trong nước (kể cả cácnhà sản xuất và kinh doanh XNK) Mặt khác, Chính phủ có thể thực hiện một khoảncho vay ưu đãi đối với các bạn hàng nước ngoài để họ có điều kiện mua các sảnphẩm do nước mình sản xuất ra và để xuất khẩu ra bên ngoài.

Trong xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá, chính sách TMQT đã cónhững thay đổi căn bản về chất Với việc thành lập các khu vực tự do thương mạithì phần lớn những hàng rào cản thông qua thuế nhập khẩu hoặc hạn ngạch bị dỡ

bỏ, những biện pháp hỗ trợ xuất khẩu phải thực hiện hạn chế

3 Công nghiệp

Lợi thế cạnh tranh của một quốc gia trên một ngành công nghiệp phụ thuộcrất lớn vào sự hiện diện của các ngành công nghiệp liên quan và các ngành côngnghiệp hỗ trợ Có lợi thế thương mại tồn tại nếu các quốc gia khác nhau về khảnăng công nghệ để sản xuất ra các hàng hoá và dịch vụ Công nghiệp được địnhnghĩa là các kĩ thuật để biến đổi các tài nguyên thành các sản phẩm cần thiết Lý docủa thương mại trong lý thuyết lợi thế so sánh là sự khác biệt về mặt công nghệ giữacác nước

Trong xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu hoá như hiện nay thì cần đẩy mạnhviệc áp dụng thương mại điện tử vào hoạt động kinh doanh XNK Thương mại điện

tử là sử dụng các phương pháp điện tử để làm thương mại.Thương mại điện tử (việc

sử dụng Internet, Web…) sẽ giúp cho các doanh nghiệp nắm được thông tin phongphú về kinh tế - thương mại từ đó có thể xây dựng đựơc các chiến lược sản xuất vàkinh doanh phù hợp với xu thế phát triển của thị trường trong nước, khu vực và thịtrường quốc tế…Thương mại quốc tế còn giúp các doanh nghiệp giảm chi phí sảnxuất, chi phí bán hàng và tiếp thị

Hiện nay, Việt Nam cũng như các nước đang phát triển, chính sách côngnghệ và chính sách thương mại phải gắn bó chặt chẽ, hỗ trợ và thống nhất với nhautrong chiến lược và kế hoạch phát triển

4 Đặc điểm kinh tế - xã hội

Theo lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia, mỗi một quốc gia có hệ thống bậcthang các yếu tố sản xuất Các yếu tố sản xuất cơ bản (điều kiện khí hậu, tài nguyênthiên nhiên, vị trí địa lý) và các yếu tố sản xuất mới (cơ sở hạ tầng, thị trường, trình

độ lao động, khả năng nghiên cứu và phát triển, bí quyết công nghệ) Các yếu tố sảnxuất mới là quan trọng hơn trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh Không giống cácyếu tố sản xuất cơ bản, các yếu tố sản xuất mới là kết quả đầu tư của Chính phủ, cáccông ty và cá nhân Vì vậy, Chính phủ với các khoản đầu tư của mình vào các lĩnhvực cơ bản như giáo dục, nâng cao trình độ dân trí, khuyến khích hoạt động nghiêncứu và phát triển, nâng cao chất lượng các cơ sở đào tạo có thể cải thiện được thựctrạng của các yếu tố sản xuất mới Lý thuyết lợi thế cạnh tranh nhấn mạnh rằng nhucầu nội địa đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra động lực để nâng cao khả năngcạnh tranh Vì vậy một nước xuất khẩu cần am hiểu thị trường nhập khẩu, am hiểunhu cầu tiêu dùng của người dân điạ phương …để từ đó xây dựng kế hoạch tiếp cậnthị trường có hiệu quả nhất

Bên cạnh đó, việc xác định danh mục sản phẩm xuất khẩu chủ yếu đảm bảophát huy được lợi thế so sánh của đất nước và hiệu quả kinh tế của xuất khẩu Ở cácnứơc đang phát triển, giá trị nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn, lao động trong nôngnghiệp chiếm đại bộ phận, hoạt động dịch vụ nhỏ bé, lạc hậu Do đó, hàng xuấtkhẩu chủ lực của Việt Nam cần tập trung vào các ngành khai thác có lợi thế Lợi thế

về tài nguyên là các sản phẩm: dầu thô, thuỷ sản, gạo, cà phê…Trong đó nhóm hàngnông, lâm, thuỷ sản là nhóm hàng phải chịu nhiều hạn chế vì nhu cầu thế giới tăngchậm và giá cả không ổn định

Việc xem xét xuất khẩu sản phẩm gì là vấn đề quan trọng Đối với một nướccần tạo ra sản phẩm chủ lực Đấy là những sản phẩm có khả năng cạnh tranh, có lợi thế

so sánh, có khả năng nâng cao năng suất và có tác dụng chuyển dịch cơ cấu ngành

5 Cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam sang thị trường Mỹ sau khi Hiệp định thương mại song phương Việt Nam – Hoa Kì

có hiệu lực

Với số dân trên 280 triệu người, mức tiêu thụ sản phẩm thuỷ sản thực phẩm

năm khoảng 11 tỷ USD Mỹ là thị trường nhập khẩu thuỷ sản lớn thứ 2 trên thế giới

và cũng là thị trường tiêu thụ đa dạng về mặt hàng, giá trị và chất lượng Hiện nay,khi Hiệp định thương mại song phương có hiệu lực, quy chế Tối huệ quốc (MFN)trong thương mại hàng hoá sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng thuỷ sản ViệtNam vào thị trường đầy hấp dẫn này với sự ưu đãi về mặt thuế suất thuế nhập khẩuMFN, chẳng hạn đối với thịt cua thuế suất MFN là 7,5%, phi MFN là 15%; ốc: thuếsuất tương ứng là 5% và 20%; cá phi lê tươi và đông: 0% và 0-5.5 cent/kg; cá khô4-7% và 25-30 %…

Tuy nhiên, không phải tất cả các mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu của Việt Namđều được hưởng lợi trực tiếp từ việc cắt giảm thuế nhập khẩu Bởi vì, một số mặt hàngthuỷ sản không có sự chênh lệch về thuế khi được hưởng MFN và khi không đượchưởng MFN, nhưng sẽ có lợi ích gián tiếp Đó là khi Hiệp định có hiệu lực, số lượngkhách hàng quan tâm đến hàng hoá Việt Nam chắc chắn sẽ tăng lên và các doanhnghiệp Việt Nam xuất khẩu các mặt hàng nói trên chắc chắn sẽ có nhiều lựa chọn cạnhtranh hơn so với trước đây

Tiếp đó, việc thực thi Hiệp định cũng sẽ khuyến khích việc tổ chức xúc tiếncác hoạt động thương mại giữa hai nước như hội chợ, triểm lãm, trao đổi các pháiđoàn và hội thảo thương mại tại lãnh thổ hai nước, cho phép các công dân và công tyhai nước quảng cáo sản phẩm dịch vụ bằng cách thoả thuận trực tiếp với các tổ chứcthông tin quảng cáo… Mỗi bên cũng cho phép liên hệ và bán trực tiếp hàng hoá dịch

vụ giữa các công dân và công ty của bên kia tới người sử dụng cuối cùng Đây là cơhội cho cả doanh nghiệp Việt Nam và Mỹ có điều kiện hiểu sâu về thị trường củanhau để mở rộng hoạt động buôn bán Bên cạnh đó, đường lối của Đảng và Chínhphủ thông thoáng tạo mọi cơ hội thuận lợi nhất cho các doanh nghiệp ở các thànhphần kinh tế phát triển sản xuất kinh doanh, đẩy mạnh xuất khẩu ra thị trường thế giới

và Nhà nước cũng đã dành nhiều sự quan tâm cho ngành thuỷ sản thông qua cáctrương trình như hỗ trợ đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng của ngành thuỷ sản, chươngtrình đánh bắt xa bờ, chương trình đầu tư cho nghiên cứu khoa học và công nghệ đểphát triển ngành thuỷ sản, trung tâm kiểm tra chất lượng và vệ sinh thuỷ sản ra đời,nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản đã xây dựng được những tiêu chuẩn quản trị

quốc tế: HACCP, GMT, ISO 9000… cũng là những yếu tố quan trọng cho xuất khẩuthuỷ sản Việt Nam tăng nhanh

Mặc dù Hiệp định thương mại đem đến cho các doanh nghiệp Việt Namnhững thuận lợi về chính sách, cơ chế xuất khẩu hàng hoá và thuế nhập khẩu, nhưngđồng thời cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, đó là:

- Việc được hưởng quy chế MFN chưa phải là điểm quyết định để làm tăngkhả năng cạnh tranh của hàng thuỷ sản Việt Nam, vì Mỹ đã áp dụng quy chế Tốihuệ quốc với 136 nước thành viên WTO Ngoài ra, Mỹ còn có ưu đãi đặc biệt vớicác nước chậm và đang phát triển, nhưng Việt Nam chưa được hưởng chế độ này

- Sự cạnh tranh trên thị trường này sẽ ngày càng quyết liệt Hiện nay, có hơn

100 nước xuất khẩu đủ loại hàng thuỷ sản vào Mỹ, trong số đó có rất nhiều nướctruyền thống lâu đời trong buôn bán thuỷ sản với Mỹ như Thái Lan (tôm sú đông, đồhộp thuỷ sản), Trung Quốc (tôm đông, cá rô phi philê), Canada (tôm hùm, cua)…

- Trong hơn 100 mặt hàng thuỷ sản thực phẩm nhập khẩu, Mỹ có nhu cầucao về các hàng cao cấp tinh chế (tôm luộc, tôm bao bột, tôm hùm, cá philê, hộpthuỷ sản…) nhưng hàng xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là hàng sơ chế, tỉ lệ sảnphẩm giá trị gia tăng thấp ( chỉ chiếm khoảng 19,75% giá trị xuất khẩu của ViệtNam) Cụ thể, với mặt hàng cá ngừ hiện nay Việt Nam mới chỉ xuất khẩu phần lớn

cá ngừ tươi hoặc đông vào Mỹ (95% giá trị xuất khẩu cá ngừ) trong khi cá ngừ đónghộp là hàng thuỷ sản tiêu thụ nhiều ở Mỹ thì giá trị xuất của Việt Nam không đáng

kể (5%) Mỹ coi trọng cả nhập khẩu thuỷ sản phi thực phẩm bao gồm các sản phẩmhoá học gốc thuỷ sản, ngọc trai, cá cảnh…(giá trị nhập khẩu năm 2000 đạt 9 tỷUSD, chỉ kém hàng thuỷ sản thực phẩm 1 tỷ USD) nhưng ta mới chỉ chú trọng đếnxuất khẩu thuỷ sản thực phẩm

- Thị trường Mỹ là một thị trường thuỷ sản “khó tính” của thế giới Hàngthuỷ sản nhập khẩu vào Mỹ phải qua sự kiểm tra chặt chẽ của Cục quản lý Dượcphẩm và Thực phẩm Mỹ (FDA) theo các tiêu chuẩn HACCP Thị trường Mỹ lại quárộng lớn, ở quá xa Việt Nam dẫn đến chi phí vận tải và bảo hiểm lớn, doanh nghiệpViệt Nam mới tiếp cận thị trường này

- Một khó khăn trong lĩnh vực tiếp thị là hầu như chưa có doanh nghiệp nàocủa ta mở được văn phòng đại diện tại nước Mỹ Hệ thống luật của Mỹ khá phứctạp, chặt chẽ và mới lạ đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

- Năng lực chế biến thuỷ sản của ta cũng như cơ sở vật chất phục vụ chođánh bắt, bảo quản còn nhiều bất cập Trình độ tay nghề của công nhân ngành thuỷsản không cao, và tình trạng thiếu vốn kinh doanh cũng ảnh hưởng rất lớn đến xuấtkhẩu của thuỷ sản Việt Nam sang thị trường Mỹ

III KINH NGHIỆM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

1 Trung Quốc

Kinh nghiệm đầu tiên, Chính phủ Trung Quốc xác định tập trung mở cửakinh tế để phát triển thị trường hàng hoá xuất khẩu Trung Quốc đã áp dụng nhiềubiện pháp để tăng sức cạnh tranh hàng hoá xuất khẩu Bao gồm:

Trung Quốc ưu tiên phát triển các đặc khu kinh tế, mở cửa các cửa khẩu, chútrọng đến việc phát triển hoạt động biên mậu Để giúp các DNXK thoát khỏi tìnhtrạng lệ thuộc và thiếu năng động, Trung Quốc đã từng bước thực hiện các chínhsách trợ cấp xuất khẩu, các công cụ về thuế, hỗ trợ về tài chính, chính sách tỷ giáhối đoái, hỗ trợ xúc tiến thương mại và tìm cách vượt qua rào cản về hàng rào kĩthuật của các nước nhập khẩu cũng là một kinh nghiệm thành công trong việc pháttriển thị trường xuất khẩu

Bên cạnh đó Chính phủ Trung Quốc tiến hành đổi mới bộ máy tổ chức ngoạithương cho ngày càng gọn nhẹ, giảm bớt sự rườm rà trong thủ tục hành chính, giúpcho hoạt động xuất khẩu thuận lợi

Kinh nghiệm quan trọng trong thúc đẩy thị trường hàng hoá xuất khẩu củaTrung Quốc là việc nâng cao sức cạnh tranh của hàng hoá Trung Quốc đề ra kếhoạch lấy khoa học kỹ thuật để phát triển mậu dịch Mục tiêu của kế hoạch này làhình thành môi trường kĩ thuật cao, đẩy nhanh tốc độ sản xuất và xuất khẩu các sảnphẩm kĩ thuật cao

2 Hàn Quốc

Đối với Hàn Quốc, xuất khẩu luôn chiếm một tỷ trọng cao trong tổng GDP làthành quả của các biện pháp:

Hàn Quốc không đánh thuế đối với mặt hàng xuất khẩu Hàn Quốc cho phép

tự do hoá xuất khẩu hầu hết các mặt hàng chỉ rất ít các mặt hàng chịu sự điều tiếtcủa Nhà nước

Về tín dụng, Chính phủ Hàn Quốc thực hiện tín dụng xuất khẩu dưới ba hìnhthức: Vốn xuất khẩu dành cho nhà cung cấp trong nước, vốn trực tiếp dành chongười mua nước ngoài, vốn cho vay lại bằng cách EXIMBANK của Hàn Quốc chongân hàng nước ngoài vay tiền với lãi xuất thấp để ngân hàng này cho người muavay lại để mua hàng hoá của Hàn Quốc

Cục xúc tiến thương mại của Hàn Quốc, Phòng Thương mại và Công nghiệpcùng với các Viện nghiên cứu thực hiện cung cấp miễn phí một cách dễ dàng cácthông tin cần thiết về thị trường, cơ hội làm ăn Mạng lưới các trung tâm cung cấpthông tin này được đặt ở nhiều nơi trên thế giới nhằm mục đích thu thập thông tinthị trường, kinh tế, chính trị từ các nước một cách nhanh nhất và cập nhật nhất

Chính phủ Hàn Quốc cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ vay ngắn hạn với lãisuất phù hợp để tìm kiếm, thâm nhập thị trường mới và những doanh nghiệp sảnxuất để xuất khẩu những mặt hàng mới Nhà nước còn hỗ trợ một phần về tài chính

để giúp các doanh nghiệp này có thể tham dự hội chợ hay triển lãm ở nước ngoàinhằm mục đích giới thiệu và quảng cáo mặt hàng của minh với nước ngoài

Tóm lại, thị trường Mỹ đang mở ra nhiều triển vọng đối với sản phẩm thuỷsản của Việt Nam Tuy vậy, để nâng cao hơn nữa khả năng cạnh tranh của thuỷ sảnViệt Nam, tạo ra vị thế ngày càng vững chắc của hàng thuỷ sản Việt Nam trên thịtrường Mỹ, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần nỗ lực nghiên cứu thị trường

Mỹ, đánh giá đúng khả năng sản xuất và mạnh dạn đầu tư đổi mới trang thiết bị,nâng cao trình độ chế biến và áp dụng quy trình quản lý chất lượng chặt chẽ hàngthuỷ sản xuất khẩu; tăng cường hoạt động Marketing

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU THỦY

SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ

I ĐẶC ĐIỂM THỊ TRƯỜNG THUỶ SẢN MỸ

Nền kinh tế Mỹ là nền kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường năng động cósức tiêu thụ rộng lớn và có tính cạnh tranh cao Thị trường Mỹ vừa là nơi thuận lợicho đầu tư nước ngoài lại vừa là nơi đầu tư ra nước ngoài hàng đầu thế giới Mỹ lànước đi đầu thế giới trong nhiều lĩnh vực như công nghệ máy tính và viễn thông,nghiên cứu hàng không vũ trụ, công nghệ gen và hoá sinh và một số lĩnh vực kỹ thuậtcao khác Mỹ cũng là nước nông nghiệp hàng đầu thế giới Mỹ còn là nước đi đầutrong quá trình quốc tế hoá kinh tế toàn cầu và thúc đẩy tự do hoá thương mại pháttriển Nhưng Mỹ cũng là nước hay dùng tự do hoá thương mại để yêu cầu các quốcgia khác mở cửa thị trường của họ cho các công ty của mình nhưng lại tìm cách bảo

vệ nền sản xuất trong nước thông qua hệ thống các tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh antoàn thực phẩm và môi trường

Đây là nước nhập khẩu lớn hàng đầu thế giới (mỗi năm nhập khẩu tới trên

1000 tỷ USD hàng hoá) với nhu cầu rất đa dạng, nắm những đỉnh cao về khoa học công nghệ, công nghệ nguồn Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ được kýkết và phê chuẩn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu hàng hoá của ta, đồng thờithúc đẩy các nước đầu tư vào VIệt Nam để xuất sang Hoa Kỳ

-Mặt hàng xuất khẩu chủ yếu vào Hoa Kỳ sẽ là dệt may, giày dép, sản phẩmnhựa, sản phẩm cơ khí - điện, sản phẩm gỗ, thủ công mỹ nghệ, hải sản, cà phê, hạttiêu, nhân điều, chè, gia vị, rau quả và thực phẩm chế biến Mặt hàng nhập khẩu chủyếu là máy móc, thiết bị công nghệ cao, phần mềm, máy bay, phương tiện vận tải,hoá chất, tân dược, sản phẩm cao su, chất dẻo nguyên liệu, lúa mỳ và nguyên liệusản xuất thức ăn gia súc

Các ngành hàng trên, nhất là chế biến gỗ, chế biến thực phẩm, sản xuất đồnhựa cần bắt tay ngay vào việc nghiên cứu thị trường Hoa Kỳ để thâm nhập và đẩymạnh xuất khẩu Riêng một số ngành như dệt may, giày dép, chế biến hải sản đãdành sự quan tâm khá thích đáng trong việc nghiên cứu thị trường Mỹ từ trước khi

ký kết Hiệp định nên hầu như đã ở thế sẵn sàng để xuất phát

Mỹ là nước xuất khẩu hải sản lớn thứ hai trên thế giới và cũng là nước nhậpkhẩu hải sản lớn thứ hai thế giới, sau Nhật Bản Hàng năm, trung bình Mỹ phảinhập khẩu một lượng hải sản giá trị khoảng 4 tỷ USD từ các nước châu Á và chođến năm 2006, thì giá trị xuất khẩu của Việt Nam chiếm khoảng 2,28% giá trị xuấtkhẩu thuỷ sản của Mỹ từ các nước châu Á và 0,84% giá trị xuất khẩu thuỷ sản của

Mỹ từ các nước trên thế giới Nước Mỹ với trên 302 triệu dân được xem là một thịtrường đầy tiềm năng đối với mặt hàng thủy sản Người Mỹ sử dụng gần 8%/ tổngsản lượng thủy sản thế giới, trong đó hơn một nửa có nguồn gốc nhập khẩu Hiệnnay, Mỹ có khoảng trên 1.000 doanh nghiệp chế biến thủy sản phải phụ thuộc hoàntoàn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu Mỗi năm, Mỹ nhập khẩu khoảng 13 tỷ USDthủy sản (trên 100 mặt hàng), trong đó, tôm chiếm 33%, cá hồi 10%, tôm hùm 9%,

cá đáy 9%, cá ngừ 9%, sò điệp 2% và 27% các loại hải sản khác

Biểu đồ 2.1 Cơ cấu các mặt hàng thuỷ sản được thị trường Mỹ

nhập khẩu hàng năm

Cơ cấu các mặt hàng thuỷ sản được thị trường Mỹ nhập khẩu

1 Thị trường tôm tại Mỹ

Tôm là mặt hàng được người tiêu dùng Mỹ rất ưa thích Vì thế mà mặt hàngnhập khẩu chính của thị trường Mỹ là tôm các loại trong khi đây cũng là mặt hàngxuất khẩu chính của Việt Nam Trung bình một người Mỹ tiêu thụ khoảng 4 poundtôm/người/năm (trong đó, có 3 loại tôm được nhập khẩu nhiều nhất là tôm bóc vỏcòn đuôi, tôm chế biến và tôm còn vỏ bỏ đầu) Mỗi năm, Mỹ nhập khoảng 4 tỷ USDtôm từ các nước, chiếm 88% lượng tôm tiêu thụ của người Mỹ (trong đó, Thái Lanđứng vị trí thứ nhất và Việt Nam đứng vị trí thứ hai)

Tôm đông là mặt hàng nhập khẩu số một của Mỹ trong nhiều năm qua và và

cả trong tương lai Mỹ đứng đầu thế giới về nhập khẩu mặt hàng này Sau 10 năm,nhập khẩu tôm đông của Mỹ tăng từ 1,79 tỷ USD năm 1991 lên 3,756 tỷ USD năm

2000, là mức tăng trưởng cao nhất thế giới và đứng đầu thế giới về giá trị cũng nhưsản lượng nhập khẩu Giá trị nhập khẩu tôm đông của Mỹ năm 2000 chiếm 37%tổng giá trị nhập khẩu thuỷ sản và tăng gần 20% so với năm 1999 (năm 1999 là3,138 tỷ USD) Năm 2001, Mỹ nhập khẩu tôm đông với khối lượng là 398 nghìn tấn

và giá trị là 3.617 triệu USD, trong 8 tháng đầu năm 2002, Mỹ nhập khẩu 254 nghìntấn tôm đông , tăng 14% so với cùng kỳ năm 2001 Như vậy, thị trường nhập khẩutôm của Mỹ vẫn tăng trưởng với tốc độ cao

2 Thị trường cá da trơn tại Mỹ

Bên cạnh mặt hàng tôm thì mặt hàng cá da trơn cũng là sản phẩm được thịtrường Mỹ ưa chuộng và nhập khẩu với sản lượng tương đối lớn Theo số liệu mớinhất của Bộ Nông nghiệp Mỹ, trong tháng 9/2009, sản lượng chế biến cá da trơnnuôi nội địa tại nước này đạt tổng cộng 36,4 triệu pao, giảm 7% so với tháng9/2008 Mức giá trung bình trả cho nhà sản xuất đạt 77,2 cent/pao, tuy có tăng 0,3cent/pao so với tháng 8/2009 nhưng vẫn giảm 5,5 cent/pao so với cùng kỳ 2008.Như vậy, tình hình sản xuất của các nhà chế biến nội địa Mỹ vẫn chưa thể được cảithiện bất chấp nhiều nỗ lực của chính phủ nước này thời gian qua.Tuy nhiên cũngtheo thống kê mới này, thị trường cá da trơn tại Mỹ đã có những tín hiệu tích cực rõrệt Riêng trong tháng 9/2009, mức tiêu thụ cá da trơn chế biến của người dân nướcnày đã đạt 18,9 triệu pound, tăng 2,1% so với tháng 8/2009 và 4,6% so với cùng kỳ

2008 Trong đó, chứng kiến xu hướng chuyển dịch từ tiêu thụ cá tươi sang cá đônglạnh của người tiêu dùng Mỹ Cụ thể, trong khi lượng cá da trơn tươi bán ra chỉ đạt6,4 triệu pound, giảm 2,8% so với tháng 8/2009 thì tổng lượng cá đông lạnh bán ratrong tháng 9 đã lên tới 12,48 triệu pound, tăng 4,8% so với tháng 8/2009 Điềuđáng chú ý là lượng cá da trơn đông lạnh bán ra vẫn tăng dù mức giá trung bình cho

1 pound cá loại này cao hơn 4 cent so với giá 1 pound cá tươi (2,53 USD/pao so vớimức 2,49 USD/pao) Đặc biệt, lần đầu tiên trong nhiều tháng qua, lượng tồn kho cá

da trơn tại thị trường này đã giảm, chỉ đạt 11,7 triệu pound, giảm 3,7% so với tháng8/2009 và giảm 9,87% so với cùng kỳ 2008 Tuy nhiên, dường như các nước xuấtkhẩu mới là những đối tượng chính hưởng lợi từ sự phục hồi phần nào của thịtrường cá da trơn taị Mỹ Theo đó, lượng cá nước ngọt (bao gồm 2 loại chính làIctalurus spp., và Pangasius spp.,) nhập khẩu vào nước này tính tới thời điểm tháng8/2009 vẫn tiếp tục tăng mạnh, đạt 11,7 triệu pound, tăng 67% so với cùng kỳ 2008.Được coi là thị trường có nhiều thách thức đối với cá tra Việt Nam với những ràocản thuế quan và kỹ thuật, nhưng Mỹ vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng mạnh và

ổn định về nhập khẩu mặt hàng này Tháng 9/2009, Mỹ đã nhập khẩu trên 4 nghìntấn cá tra Việt Nam, trị giá 13,48 triệu USD, tăng 77% về lượng và 75% về giá trị

so với cùng kỳ 9 tháng đầu năm, xuất khẩu cá tra sang thị trường này tăng gần 63%

về giá trị đạt trên 95 triệu USD Đây thực sự là cơ hội tốt cho các DNXK cá tra,basa Việt Nam nhằm chiếm lĩnh và củng cố vị thế tại thị trường quan trọng này.

Tổ chức Nông Lương Liêp Hiệp quốc (FAO) dự báo tổng nhu cầu thuỷ sản

và các sản phẩm thuỷ sản trên thế giới sẽ tăng gần 50 triệu tấn, từ 133 từ 133 triệutấn năm 1999/2000 lên đạt 183 triệu tấn vào năm 2015 với tốc độ tăng trưởng bìnhquân 2,1%/năm, chậm lại chút ít so với tốc độ tăng 3,1% mỗi năm của 20 năm trước

đó Nhu cầu thuỷ sản dùng làm thực phẩm sẽ chiếm 137 triệu tấn Tiêu thụ thuỷ sảntính theo đầu người trên toàn cầu sẽ tăng bình quân 0,8% trong giai đoạn đến năm

2015, giảm so với mức 1,5% đã đạt được trong 20 năm trước Đến năm 2010, trungbình mỗi ngướiẽ tiêu thụ 18,4 kg thủy sản mỗi năm, và 19,1 kg vào năm 2015, sovới 16,1 kg năm 1999/2000 Tiêu thụ cá và sản phẩm cá bình quân đầu người dựbáo sẽ đạt 13,7 kg vào năm 2010 và 14,3 kg vào năm 2015, trong khi đó nhu cầuthuỷ sản có vỏ và các sản phẩm nuôi khác sẽ đạt mức tương ứng 4,7 và 4,8kg/người Hiện nay, Mỹ là thị trường nhập khẩu lớn thứ hai thế giới và chiếm16,5% tổng giá trị nhập khẩu thuỷ sản thế giới Tuy rằng Mỹ là một trong nhữngquốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất của cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoáikinh tế hiện nay Thương mại xuất nhập khẩu của Mỹ trong 7 tháng đầu năm giảmmạnh, tuy nhiên mặt hàng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam vào Mỹ không hề suygiảm mà còn tăng đáng kể Đây là một điểm sáng trong thị trường xuất khẩu củaViệt Nam

Vì thế đây là thị trường vô cùng rộng lớn và đầy triển vọng đối với ngànhnuôi trồng và đánh bắt thuỷ sản Việt Nam Sự năng động, khéo léo, thông minh củangười Việt Nam cũng là yếu tố quan trọng để tăng vị thế của sản phẩm Việt Namtrên thị trường Mỹ

II ĐẶC ĐIỂM THỊ TRƯỜNG THUỶ SẢN VIỆT NAM

1 Tiềm năng thủy sản của Việt Nam

Việt Nam là đất nước nằm trong bán đảo Trung Ấn, đựơc thiên nhiên phúcho nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nghành thuỷ sản Với bờ biển dài hơn

3200 km trải dài suốt 13 vĩ độ Bắc Nam tạo nên sự khác nhau rõ rệt về các vùng khíhậu, thời tiết, chế độ thuỷ học Ven bờ có nhiều đảo, vùng vịnh và hàng vạn héctađầm phá, ao hồ sông ngòi nội địa, thêm vào đó lại có ưu thế về vị trí nằm ở nơi giao

lưu của các ngư trường chính, đây là khu vực được đánh giá là có trữ lượng hải sảnlớn, phong phú về chủng loại và nhiều đặc sản quí Việt Nam có thế mạnh về khaithác và nuôi trồng thuỷ sản trên cả 3 vùng nước mặn, ngọt, lợ Nhờ có những nétđặc trưng như vậy mà nghề thuỷ sản Việt Nam gồm cả đánh bắt và nuôi trồng đãtồn tại và phát triển từ lâu đời,đến nay đã trải qua nhiều thăng trầm Biển Việt Nam

có trên 2.000 loài cá, trong đó khoảng 130 loài cá có giá trị kinh tế Theo nhữngđánh giá mới nhất, trữ lượng cá biển trong toàn vùng biển là 4,2 triệu tấn, trong đósản lượng cho phép khai thác là 1,7 triệu tấn/năm, bao gồm 850 nghìn cá đáy, 700nghìn tấn cá nổi nhỏ, 120 nghìn tấn cá nổi đại dương.Đến nay ngành thủy sản đãxác định được 544 loài cá thuộc 288 giống Tiềm năng nguồn lợi thủy sản ước tínhdao động trong khoảng 4,5-5 triệu tấn, sản lượng khai thác bền vững từ 1,8 đến 2triệu tấn Ngoài ra, nguồn lợi thủy sản nước ngọt cũng rất đa dạng như tôm càngxanh, cua đồng… sản lượng khai thác thủy sản nước ngọt hằng năm đạt khoảng200.000 tấn, tập trung chủ yếu ở khu vực Nam bộ Nuôi trồng thủy sản có thể pháttriển ở nhiều vùng sinh thái khác nhau Tổng diện tích có thể phát triển nông - thủysản là 2,2 triệu héc ta mặt nước Từ năm 1985 đến 2008, ngành thủy sản tăng trưởngliên tục với tốc độ trung bình từ 6 - 10%/năm

Bên cạnh cá biển còn nhiều nguồn lợi tự nhiên như trên 1.600 loài giáp xác,sản lượng cho phép khai thác 50 - 60 nghìn tấn/năm, có giá trị cao là tôm biển, tômhùm và tôm mũ ni, cua, ghẹ; khoảng 2.500 loài động vật thân mềm, trong đó có ýnghĩa kinh tế cao nhất là mực và bạch tuộc (cho phép khai thác 60 - 70 nghìntấn/năm); hằng năm có thể khai thác từ 45 đến 50 nghìn tấn rong biển có giá trị kinh

tế như rong câu, rong mơ v.v

Bên cạnh những thuận lợi về điều kiện tự nhiên,ngành thuỷ sản Việt Namcòn có lợi thế về tiềm năng lao động và giá cả sức lao động Lao động nghề cá ViệtNam có số lượng dồi dào, thông minh ,khéo tay ,chăm chỉ ,có thể tiếp thu nhanhchóng và áp dụng sáng tạo công nghệ tiên tiến Ngoài ra nước ta còn có lợi thếcủa người đi sau: suất đầu tư và mức độ lệ thuộc vào công nghệ chưa cao nên cókhả năng đầu tư những công nghệ hiện đại tiên tiến nhờ các tiến bộ nhanh chóngcủa cách mạng khoa học công nghệ ,đặc biệt trong công nghệ khai thác biển

xa,công nghệ sinh học phục vụ nuôi thuỷ sản nhất là nuôi cá biển và nuôi giápxác

Từ những yếu tố trên chúng ta có thể thấy rằng Việt Nam rất có tiềm năngphát triển ngành thuỷ sản đặc biệt là lĩnh vực xuất khẩu các mặt hàng thuỷ sản

2 Tình hình xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam

Thủy sản là một trong những ngành kinh tế đem lại kim ngạch xuất khẩu caocho Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng bình quân 18%/năm Theo thống kê của BộNông nghiệp và Phát triển nông thôn, hàng thủy sản đã có mặt ở khoảng 160 thịtrường trên thế giới Sau khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại Thếgiới (WTO), mặt hàng thủy sản càng có điều kiện phát triển thuận lợi hơn Tuynhiên, ngành thủy sản cũng gặp phải không ít thách thức từ việc áp dụng các quiđịnh của WTO Việc xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về phát triển và tăngtrưởng bền vững cho ngành thủy sản là rất cần thiết và cấp bách Năm 2008, xuấtkhẩu thủy sản đạt 4,5 tỉ USD với sản lượng trên 4,5 triệu tấn Hiện nay, trong cảnước có khoảng 120.000 tàu thuyền nghề cá Tổng diện tích sử dụng cho mục đíchnuôi trồng thủy sản toàn quốc khoảng 1,1 triệu ha, với sản lượng (năm 2008) đạt 2,3triệu tấn, trong đó cá tra, ba sa chiếm 1,3 triệu tấn, 450.000 tấn là tôm nước ngọt và

lợ, còn lại là các mặt hàng thủy, hải sản khác Trong các nước xuất khẩu thủy sảntrên thế giới, Việt Nam được coi là một trong những nước có tốc độ tăng trưởngthủy sản nhanh nhất, với tốc độ tăng trưởng trung bình trong giai đoạn1998-2008đạt 18%/năm Kể từ năm 2001, Việt Nam đã có tên trong nhóm 10 nước có xuấtkhẩu thuỷ sản mạnh nhất trên thế giới Hiện nay, hàng thủy sản Việt Nam chiếm3,7% thị phần trên thế giới và 0,3% tổng kim ngạch của toàn thế giới Theo qui ước,nhóm sản phẩm nào có thị phần cao hơn chỉ số này được coi là “vượt mức” tức là

có đủ năng lực cạnh tranh Ba khối thị trường chính của xuất khẩu thủy sản của ViệtNam là Nhật Bản, Mỹ và EU với khoảng 60% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản.Ngoài ra, hàng thủy sản Việt Nam cũng đang bắt đầu thâm nhập vào thị trường mớiphát triển như: Đông Âu, Trung Đông, châu Mỹ Theo Hiệp hội Chế biến và xuấtkhẩu thuỷ sản Việt Nam, hiện hàng thuỷ sản Việt Nam đang có mặt ở 120 nước vàvùng lãnh thổ Trong 2 tháng đầu năm 2010, XK thuỷ sản tiếp tục tăng trưởng khá,với khối lượng trên 162 nghìn tấn, tương đương trên 540 triệu USD, tăng 21,9% về

lượng và 18% về giá trị so với cùng kỳ năm 2009 EU tiếp tục là thị trường nhậpkhẩu lớn nhất thuỷ sản của VN, chiếm 23,7% kim ngạch; tiếp đến là Mỹ với 17,4%

và Nhật Bản: 16,6%

Biểu đồ 2.2: Cơ cấu giá trị kim ngạch của các nước nhập khẩu thuỷ sản

Việt Nam đầu năm 2010

Năm 2009 xuất khẩu thuỷ sản của cả nước đạt 1,216 nghìn tấn, trị giá 4,25 tỷUSD, giảm 1,6% về lượng và 5,7% về giá trị so với năm 2008, lần đầu tiên giảmsau 13 năm Góp phần đáng kể vào sự sụt giảm XK trong năm 2009 là thị trường

EU – nhà nhập khẩu lớn nhất thuỷ sản Việt Nam, chiếm 25,8% kim ngạch XK.Xuất khẩu sang thị trường này giảm 4,2% về giá trị, đạt 1,096 tỷ USD, trong đó 5thị trường đơn lẻ là Đức, Tây Ban Nha, Hà Lan, Italia và Bỉ chiếm 64% tổng nhậpkhẩu thuỷ sản từ Việt Nam vào khối này XK sang Italia giảm mạnh nhất về giá trị(- 26,5%), sang Hà Lan giảm 16,9% và sang Tây Ban Nha giảm 2,7% Sự vắng mặtcủa thị trường Nga 4 tháng đầu năm do lệnh cấm thuỷ sản Việt Nam từ cuối năm

2008 cũng là một yếu tố khiến XK thuỷ sản giảm, vì Nga vốn là thị trường đơn lẻtiêu thụ nhiều nhất cá tra của Việt Nam trong năm 2008 Từ tháng 5 đến hết tháng

giảm lần lượt 62,1% và 61,2% so với cùng kỳ Thị trường Nhật Bản vẫn đứng vị tríthứ 2 trong tốp các thị trường nhập khẩu thuỷ sản Việt Nam với 758 triệu USD,giảm 8,5% so với năm 2009, tiếp đến là Mỹ với 713,3 triệu USD, giảm 4,2% XKmực, bạch tuộc và cá ngừ, cá biển và các loại hải sản khác giảm đáng kể do sảnlượng đánh bắt giảm do ảnh hưởng của các cơn bão lớn, Trung Quốc cấm biển và

sự cạnh tranh giá thu mua nguyên liệu của giới thương gia Trung Quốc, dẫn đếntình trạng thiếu nguyên liệu trầm trọng trong các DN chế biến Xuất khẩu cá ngừgiảm 4,1%, trong khi XK mực, bạch tuộc giảm 13,8% XK các sản phẩm cá khácgiảm 16% Tuy nhiên, đây vẫn được coi là kết quả khả quan đối với các doanhnghiệp XK, trước những khó khăn về nguồn nguyên liệu, thị trường tiêu thụ, nhữngrào cản về kỹ thuật và thuế quan của các nước nhập khẩu Về thị trường, đứng vị tríthứ 4, thứ 5 và thứ 6 trong tốp các thị trường chính của thuỷ sản Việt Nam, HànQuốc, ASEAN và Trung Quốc là những thị trường ổn định nhất đối với XK thuỷsản của Việt Nam trong năm qua với mức tăng trưởng lần lượt là 2,3% và 6,9% và38,4% Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đây là những thị trường thuận lợi về vịtrí địa lý, yêu cầu kỹ thuật không khắt khe như những thị trường lớn khác Năm

2009, Việt Nam XK 85 loại sản phẩm thuỷ sản sang 163 thị trường Số lượng sảnphẩm và thị trường XK đều tăng so với năm 2008, nhờ sự linh hoạt đa dạng hoá sảnphẩm và thị trường của các doanh nghiệp XK Trong đó, tôm đông lạnh là mặt hàngchiếm tỉ trọng cao nhất (39,4%), cá tra 31,6%, mực, bạch tuộc 6,45%, cá ngừ4,26%, hàng khô 3,77%, cá biển và các loại hải sản khác chiếm 14,5% Dưới đây lànhững nước nhập khẩu hàng thuỷ sản Việt Nam với giá trị lớn năm 2009 Đứng đầuvẫn là Nhật Bản với 16.8% giá trị tổng kim ngạch xuất khẩu, sau đó là Hoa Kìchiếm 15.7% và cuối cùng vẫn là các nước EU…

Bảng 2.1 Các nước nhập khẩu hàng thuỷ sản Việt Nam có giá trị kim ngạch lớn nhất năm 2009

(Nguồn Vụ Kế hoạch - Bộ Công thương)

Hoa Kì là một trong những quốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất của cuộckhủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế hiện nay Thương mại xuất nhập khẩucủa Mỹ trong 7 tháng đầu năm giảm mạnh, tuy nhiên mặt hàng xuất khẩu thủy sảncủa Việt Nam vào Mỹ không hề suy giảm mà còn tăng đáng kể Đây là một điểmsáng trong thị trường xuất khẩu của Việt Nam

7 tháng đầu 2009, kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước đạt 2.17 tỷ USD,giảm 8.9% so với cùng kỳ năm trước Mỹ là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn thứ 2của Việt Nam, chỉ đứng sau Nhật Bản Xuất khẩu thủy sản 7 tháng đầu năm củaViệt Nam vào Mỹ đạt 380.83 triệu USD, tăng 11.36% và là một trong ít thị trường

có kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng

Kim ngạch xuất khẩu 7 tháng năm 2009 và so với cùng kỳ năm 2008

Biểu đồ 2.3 Xuất khẩu thuỷ sản 7 tháng đầu năm 2009

Bước sang năm 2010, đã có nhiều tín hiệu mới cho thấy, xuất khẩu thuỷ sản

sẽ có kết quả khả quan hơn nhiều so với năm 2009 Kinh tế thế giới, nhất là cácnước: Mỹ, EU, Nhật Bản, đang trên đà phục hồi là cơ hội tốt cho mặt hàng này Vìvậy Việt Nam càng có nhiều thuận lợi để thúc đẩy thị trường xuất khâủ các mặthàng thuỷ sản

III ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MỸ

1 Thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Mỹ

1.1 Giá trị kim ngạch xuất khẩu

Sau gần 8 năm thực thi Hiệp định Thương mại song phương, Hoa Kỳ đã trởthành thị trường xuất khẩu lớn nhất và đang vươn lên trở thành nhà đầu tư lớn thứ 7của Việt Nam Năm 1995, Mỹ và Việt Nam chính thức bình thường hóa quan hệ.Năm 1998, hai nước ký kết biên bản hợp tác nghề cá Tháng 12/2001, Hiệp định

thương mại Việt- Mỹ có hiệu lực Kể từ đó, Việt Nam và Mỹ đã hình thành và pháttriển quan hệ hợp tác trên các lĩnh vực, trong đó, lĩnh vực thủy sản không ngừngphát triển và đưa Mỹ trở thành một trong những thị trường nhập khẩu thủy sản hàngđầu của Việt Nam Cụ thể, năm 2001, Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ khoảng 70.930tấn thủy sản (trên 489 triệu USD), năm 2004 xuất trên 91.380 tấn (trên 602 triệuUSD), năm 2008 xuất khoảng 1 triệu tấn (trên 850 triệu USD) Tuy không đứng đầu

về sản lượng cũng như giá trị xuất khẩu sang thị trường Mỹ nhưng thuỷ sản luôn làmặt hàng chủ lực của Việt Nam Nó không chỉ đóng góp vào tổng giá trị kim ngạchxuất khẩu của cả nước mà còn là nguồn thu ngoại tệ lớn cho nước ta

Bảng 2.2 Giá trị kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường Mỹ giai đoạn 2000 - 2009

(Nguồn: Hiệp hội chế biến & xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam )

Nhìn vào bảng thể hiện giá trị kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường

Mỹ giai đoạn 2000-2009 ta thấy con số này tăng lên nhanh chóng từ năm 2000 giátrị đạt 298triệu USD nhưng đến năm 2003 con số này đã lên tới 782 triệu USD tăng162% so với năm 2000 Năm 2004 do ảnh hưởng của vụ kiện tôm, sản lượng vàdoanh thu xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam vào thị trường Mỹ giảm đáng kể chỉ còn

593 triệu USD giảm 24,2% so với năm 2003 đưa Mỹ từ vị trí thứ nhất xuống còn vịtrí thứ hai sau Nhật Bản song nhìn chung so với cùng kì năm 2004 về khối lượngxuất khẩu năm 2005 đạt 91.674 tấn tương ứng đạt giá trị là 634 triệu USD; so vớicùng kì năm 2004 tổng khối lượng thủy sản xuất khẩu tăng +2,1%, giá trị tuyệt đốităng +6,9%.Theo số liệu của Tổng cục thống kê Việt Nam năm 2007, tổng kimngạch xuất khẩu hàng thuỷ sản của cả nước đạt 3,7634 tỉ USD trong đó giá trị kimngạch xuất sang thị trường Mỹ đạt 728,5 triệu USD tức là chiếm 19,35% tổng giá trị

Mỹ đạt 738,89 triệu USD chiếm 16,38% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu Nhìn vàobảng số liệu dưới đây ta thấy đầu trong 3 tháng đầu năm 2008 thi xuất khẩu sang thịtrường này trong tháng 3 giảm khá mạnh cả về khối lượng (-13,5%) và giá trị (-15%), chỉ đạt gần 15.900 tấn, trị giá 112,6 triệu USD trong khi đó các thị trườngkhác như EU và Nhật Bản thì giá trị và số lượng đều tăng Trong đó, EU là thịtrường nhập khẩu lớn nhất, đạt trên 213 triệu USD, chiếm 26,7% tổng giá trị xuấtkhẩu thuỷ sản của Việt Nam, có mức tăng trưởng 21,5% Điểm đáng chú ý là mặthàng tôm đã có tốc độ tăng trưởng khá mạnh tại thị trường này với trên 39%, trong

đó thị trường Anh đạt mức tăng nhảy vọt trên 226%

Bảng 2.3 :Kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản Quý I năm 2008 phân theo nhóm thịtrường

So với cùng

kì năm2007(%)

Giá trị(triệu đô)

So với cùng

kì năm2007(%)

và hạn chế sức mua, trong khi đó hải sản, nhất là tôm, vốn được coi là những mặthàng cao cấp càng bị ảnh hưởng rõ ràng hơn

Đến năm 2009, thì giá trị kim ngạch có giảm đôi chút do biến động của nềnkinh tế Mỹ cũng như toàn thế giới con số này ở mức 711,145 triệu USD chiếm15,7% tổng giá trị kim ngạch thuỷ sản xuất khẩu Như vậy trong vài năm gần đâytuy giá trị kim ngạch thuỷ sản xuất sang Mỹ giảm nhưng đây cũng là tình hìnhchung của các nước xuất khẩu thuỷ sản Cuối năm 2008, đầu năm 2009 nền kinh tế

Mỹ cũng như nền kinh tế thế giới rơi vào khủng hoảng trầm trọng, tỉ lệ lạm phátcao, nhu cầu tiêu dùng của người dân giảm đáng kể do đó hầu hết các nước xuấtkhẩu thuỷ sản kể cả Trung Quốc - nước đứng đầu về xuất khẩu thuỷ sản cũng giảm

về tỉ trọng cũng như về giá trị đáng kể Sang năm 2010, nền kinh tế thế giới cũng

như nền kinh tế Mỹ đang trên đà phục hồi nhanh chóng hứa hẹn một năm xuất khẩuthành công cho các mặt hàng trong đó có cả mặt hàng thuỷ sản Đặc biệt giai đoạngần đây giá trị kim ngạch có lúc tăng lúc giảm nhưng vẫn chiếm tỉ trọng tương đốilớn trong tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của cả nước Với tốc độ tăng trưởng bìnhquân 9,08% trong giai đoạn này cho thấy tiềm năng của mặt hàng thuỷ sản ViệtNam ở thị trường Mỹ Trong những năm tiếp theo, khi mà nên kinh tế Mỹ phục hồithì chắc chắn rằng kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản sang Mỹ sẽ còn tăng gấp nhiềulần Với tốc độ tăng trưởng đó Mỹ trở thành một trong những quốc gia nhập khẩuthuỷ sản có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong các nước nhập khẩu thuỷ sản lớn củathuỷ sản Việt Nam trong các năm tiếp theo

Biểu đồ 2.4: Giá trị kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sang thị trường Mỹ giai đoạn 2000-2009

298.22 489.03 655.65 782.23

592.82 633.985

689.75728.5 738.9 711.1

0 100 200 300 400 500 600 700 800

Giá trị (triệu

USD)

Năm 2000

Năm 2001

Năm 2002

Năm 2003

Năm 2004

Năm 2005

Năm 2006

Năm 2007

Năm 2008

Năm 2009

Giá trị kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam sang thị trường

Biểu đồ đường thể hiện giá trị kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản sang thị

trường Mỹ giai đoạn 2000-2010

Năm 2002

Năm 2003

Năm 2004

Năm 2005

Năm 2006

Năm 2007

Năm 2008

Năm 2009

Năm 2010

Bảng 2.4: Kim ngạch một số mặt hàng xuất khẩu sang thị trường Mỹ

(Nguồn: Bộ Công thương)

Tuy rằng giá trị kim ngạch xuất khẩu của một số mặt hàng trong đó có cảmặt hàng thuỷ sản có giảm so với cùng kì năm 2008 song điều này cũng khôngđáng lo ngại do năm 2009 không chỉ nền kinh tế Mỹ mà toàn bộ nền kinh tế thế giớilâm vào tình trạng khủng hoảng tài chính và kinh tế Sang năm 2010, nền kinh tế thếgiới cũng như kinh tế Mỹ đang trên đà phục hồi vì vậy theo dự báo của Bộ CôngThương, kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản năm nay sẽ đạt 4,7 tỉ USD trong đó thịtrường Mỹ sẽ đạt 760,77 triệu USD tức là tăng khoảng 7,1% so với năm 2009

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, 7 tháng đầu năm 2009 có 182 doanhnghiệp của Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Mỹ Công ty TNHH chế biến Thủysản Minh Phát có kim ngạch lớn nhất và đạt 32 triệu USD, công ty đứng thứ 2 làHùng Vương Vĩnh Long Điều đáng chú ý là những công ty đứng đầu trong xuấtkhẩu thủy sản của Việt Nam như Hùng Vương, Vĩnh Hoàn, Nam Việt hay MinhPhú không phải là những công ty có kim ngạch xuất khẩu lớn vào Mỹ

Bảng 2.5 Danh sách các công ty có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất vào Mỹ

Như vậy bất chấp kim ngạch xuất nhập khẩu của Mỹ đều suy giảm mạnh nhưngxuất khẩu thủy sản của Việt Nam vào Mỹ vẫn đạt được tốc độ tăng trưởng khá Có thểnói đây là một điểm sáng đối với ngành chế biến và xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.Nguyên nhân có thể do thủy sản được xem là một mặt hàng cơ bản, mặt dù thu nhậpgiảm sút nhưng sức mua của mặt hàng này giảm không nhiều, thậm chí một số loại còntăng lên do người tiêu dùng chuyển sang sử dụng mặt hàng rẻ hơn.

Theo nhận định của Bộ Công Thương xuất khẩu thủy sản vào những thángcuối năm sẽ khả quan hơn khi kinh tế thế giới thoát khỏi tình trạng suy thoái Thực tếtrong những năm qua, những tháng cuối năm là thời điểm mà xuất khẩu thủy sảnthường cao hơn đầu năm Từ đó chúng ta có thể tin tưởng rằng, dù gặp một số rào cản

và khó khăn nhất định nhưng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam vào Mỹ tiếp tục tăng