SKKN góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn lịch sử ở trường THPT

Tên đề tài: GÓP THÊM MỘT SỐ HÌNH THỨC ĐỂ CỦNGCỐ BÀI MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT A.. Muốn hiểu cần phải suy nghĩ.. Chúng ta cần bác bỏ quan niệm sai lầm cho rằng học Lịch sử không

Tên đề tài: GÓP THÊM MỘT SỐ HÌNH THỨC ĐỂ CỦNG

CỐ BÀI MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

A LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong thực tiễn bộ môn lịch sử ở trường trung học phổ thông được giảng dạy với tư cách là môn khoa học mà đặc trưng cơ bản của nó là học sinh không được trực tiếp quan sát, sự kiện lịch sử là cơ sở nhận thức lịch sử Tránh một tình trạng mà cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nhắc nhở “ Lịch sử đâu có phải là một chuỗi sự kiện để người viết sử ghi lại,rồi người giảng sử đọc lại và người học sử lại học thuộc ” mà phải làm sao cho người học thấy được gì qua các thời đại lịch sử và từ đó rút ra kết luận gì ? Bài học gì ? Đó là vấn đề phát huy tư duy, phát triển năng lực nhận thức nhằm gây hứng thú học tập Lịch sử của học sinh Mở đầu quyển “Lịch sử nước ta” Hồ Chủ Tịch viết :

“ Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Ở đây “biết” để mà “hiểu” tường tận vấn đề Muốn hiểu cần phải suy nghĩ Chúng

ta cần bác bỏ quan niệm sai lầm cho rằng học Lịch sử không cần tư duy mà chỉ cần trí nhớ Nhưng để học sinh tư duy thì người giáo viên dạy Sử phải gây được hứng thú học tập Lịch sử cho học sinh

Hiện nay, mặc dù sách giáo khoa đã được đổi mới, giảm tải chương trình nhưng

đa số các bài dạy vẫn còn dài nên việc học sinh nắm được nội dung cơ bản đã khó và muốn học sinh tư duy Lịch sử thì là cả một vấn đề nan giải

Với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đòi hỏi cả thầy và trò cùng nỗ lực Thầy phát huy vai trò chủ đạo hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức

Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay

Góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn Lịch Sử ở trường THPT

vẹt nên không nắm được kiến thức không tự mình giải quyết được các yêu cầu của giáo viên

Vì vậy để giúp các em có hứng thú trong việc học tập Lịch sử và giải quyết các vấn đề trên giáo viên phải linh hoạt tổ chức các khâu lên lớp Việc gây hứng thú cho học sinh trong giờ dạy không thể chỉ làm một lần mà cần phải tiến hành thường xuyên từ phút đầu đến phút chót của giờ học, từ phần mở đầu bài học, phần giới thiệu đề mục mới cho đến phần củng cố bài Nhằm khắc sâu kiến thức cơ bản, rèn luyện kĩ năng cho học sinh sau mỗi bài, mỗi chương để các em có thể ứng dụng vào các bài kiểm tra và thi, đồng thời giúp các em “cô đọng” lại vấn đề thì phần củng cố bài là một hoạt động rất quan trọng Đó chính là lý do chủ yếu mà tôi

chọn đề tài “Góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn Lịch Sử ở trường

THPT”

B.NỘI DUNG ĐỀ TÀI

I.Cơ sở lý luận

- Yếu tố quan trọng nhất của hoạt động nhận thức là “ chúng ta biết cái gì cần giữ lại được trong trí nhớ ”

- Tổ chức củng cố,luyện tập để vận dụng kiến thức vừa được học để hoàn thành bài tập ở cuối tiết học là cần thiết và quan trọng

- Để thu được tín hiệu phản hồi đúng từ phía học sinh thì khi đưa ra bài tập củng cố phải phù hợp với mục tiêu của bài, qua đó giúp giáo viên đánh giá được mức độ tiếp thu của học sinh, đồng thời giáo viên điều chỉnh phương pháp nhằm đạt hiệu quả cao hơn

II.Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

Xây dựng và sử dụng các dạng bài tập lịch sử để củng cố trong dạy học lịch sử có vai trò quan trọng đối với quá trình hình thành, củng cố tri thức lịch sử cho sọc sinh Nó là biện pháp phát triển năng lực nhận thức độc lập, trong đó đặc biệt là tư duy độc lập sáng tạo của các em Đồng thời sử dụng các dạng bài tập còn là hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS Bởi khi hoàn thành bài tập, HS sẽ tự nhận thấy những thiếu sót của mình, Giáo viên biết được kết quả nắm kiến thức của học sinh

1 Biện pháp thực hiện

- Củng cố không phải lúc nào cũng thực hiện vào cuối tiết học mà giáo viên có thể linh động : củng cố từng phần, củng cố toàn bài, củng cố một chương hay một giai đoạn lịch sử

- Tổ chức : Giáo viên có thể

+ Soạn sẵn câu hỏi , bài tập trên giấy ( phiếu học tâp) khi soạn câu hỏi phải phù hợp với 3 đối tượng học sinh và cũng chỉ cần 1 đến 3 câu hỏi

+ Ghi đề bài lên bảng phụ để học sinh thảo luận nhóm rồi cử đại diện nêu ý kiến chung cả nhóm

+ Sử dụng sơ đồ, lược đồ trống

+ Lập bảng thống kê, niên biểu , so sánh các sự kiện lịch sử

+ Lồng ghép âm nhạc, phim tư liệu hay cho học sinh chuẩn bị những vở kịch ngắn

- Đối với những bài dài, những vấn đề khó giáo viên có thể hướng dẫn để học sinh thực hiện ở nhà

2 Các hình thức củng cố

2.1 Củng cố bằng hình thức trắc nghiệm

Loại câu hỏi này có ưu điểm là trong thời gian ngắn có thể kiểm tra nhiều

Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay

Góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn Lịch Sử ở trường THPT

a Chọn câu đúng nhất

Các bước thực hiện:

Bước 1: Gv chuẩn bị sẵn câu hỏi

Bước 2: Chia lớp thành 2 nhóm , phát biển đáp án A,B,C,D cho các nhóm

Bước 3: Gv viên nêu rõ quy định của cuộc thi (thời gian suy nghĩ, tín hiệu báo đưa

đáp án )

Bước 4:HS đưa đáp án bằng cách giơ biển a, b, c hoặc d GV đưa đáp án và công

bố kết quả đúng Gv có thể phát thưởng cho nhóm có kết quả cao nhất

Ví dụ Bài 29, Lịch sử 10:Cách mạng tư sản Hà Lan và cách mạng tư sản Anh

Câu hỏi: Tại sao Crôm-oen phải xử tử Saclơ I?

Khoanh tròn vào câu trả lời đúng nhất

a Do áp lực của quân đội nhân dân

b Do sự đòi hỏi của quân đội Xcôt-len

c Do tư sản muốn tiêu diệt tận gốc chế độ phong kiến

d Do áp lực của Đức giáo hoàng

Ví dụ Bài 31, Lịch sử 10 :Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

Câu hỏi: Nước Pháp trước cách mạng năm 1789 là nước

a Quân chủ chuyên chế

b Quân chủ lập hiến

c Chế độ cộng hòa

d Cộng hòa liên bang

b.Trắc nghiệm đúng – sai

Các bước thực hiện:

Bước 1: GV chuẩn bị bài tập dạng trắc nghiệm đúng – sai

Bước 2: Chiếu bài tập, nêu yêu cầu phương pháp hoạt động của dạng bài tập này Bước 3: Học sinh Có thể chọn tùy ý câu mà mình biết để trả lời.

Bước 4: GV đưa đáp án để đối chiếu và nhận xét, cho điểm

Ví dụ: Bài 31, Lịch sử 10 :Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

Viết chữ Đ ( Đúng ) Hoặc S ( Sai ) Vào câu dưới đây:

Tự do , bình đẳng , bác ái là công thức là Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền nêu ra

Cuộc nổi dậy ngày 10/8/1972 của quần chúng nhân dân đẩy cách mạng thêm một bước

Cuộc nổi dậy ngày 2/6/1793 của quần chúng đẩy cách mạng phát triển cao hơn Cuộc đảo chính ngày 27/7/1794 đưa cách mạng đến đỉnh cao

c.Trắc nghiệm ghép đôi ( Nối cột )

Các bước thực hiện:

Bước 1: GV chuẩn bị bài tập dạng nối cột , bảng phụ

Bước 2: Chiếu bài tập, nêu yêu cầu và phương pháp hoạt động của dạng bài tập

này.(ghi kết quả lên bảng phụ rồi treo lên bảng)

Bước 4: Học sinh trả lời, GV bao quát lớp

Bước 5: GV đưa đáp án để đối chiếu và nhận xét, cho điểm

Ví dụ:

Bài 5, Lịch sử lớp 12: Các nước Đông Nam Á

Hãy nối một ô ở cột A ( niên đại ) với một ô ở cột B ( sự kiện ) bằng các mũi tên sao cho đúng

Thời gian thành lập và phát triển của tồ chức ASEAN

Cột A

( Niên đại )

08/8/1967

01/1984

4/1999

7/1995

9/1997

Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay

Góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn Lịch Sử ở trường THPT

d.

khuyết

Các bước thực hiện :

Bước 1: Giáo viên chuẩn bị sẵn bài tập dạng điền khuyết, cho trước những từ cần

điền (lưu ý số từ cho phải nhiều hơn số chỗ trống cần điền để buộc học sinh có sự lựa chọn) (bài tập sẽ được chiếu bằng đèn chiếu, powerpoint, hoặc viết trên giấy rôki)

Bước 2: GV phổ biến quy định của việc thực hiện bài tập này

Bước 4: Sau khi học sinh hoàn thành xong , GV chiếu hoặc đưa đáp án chuẩn đối

chiếu

Ví dụ: Bài 3, Lịch sử 11: Trung quốc

Em hãy điền vào chỗ trống để hoàn chỉnh cương lĩnh của Trung Quốc đồng minh

hội (Mãn Thanh, Dân quốc, Khôi phục, dân tộc độc lập.)

“Đánh đổ ………,……….Trung Hoa, thành lập …,……… thực hiện bình đẳng về ruộng đất”

2.2 Củng cố bằng hình thức lập niên biểu, lập đường thời gian

Với dạng bài tập này, tuy không đòi hỏi độ tư duy cao nhưng lại đòi hỏi học sinh phải có khả năng ghi nhớ Để tránh trường hợp học sinh thống kê lan man và mất thời gian thì khi giao dạng bài tập này giáo viên cũng cần lưu ý tùy khả năng của từng lớp mà có sự điều chỉnh yêu cầu cho phù hợp

Ví dụ

Bài 12, Lịch sử lớp 12: mục Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919- 1925.

L p niên bi u v quá trình ho t đ ng c a Nguy n Ái Qu c t n m 1919- 1925 ạt động của Nguyễn Ái Quốc từ năm 1919- 1925 ộng của Nguyễn Ái Quốc từ năm 1919- 1925 ủa Nguyễn Ái Quốc từ năm 1919- 1925 ễn Ái Quốc từ năm 1919- 1925 ốc từ năm 1919- 1925 ừ năm 1919- 1925 ăm 1919- 1925

6/1919

7/1920

12/1920

1921

1922

6/1923

Cột B ( Sự kiện ) Việt Nam Indonexia,Thái Lan,Malayxia ,Philippin,Singapo Brunay

Campuchia Lào,Myanma

6/1925

Lập đường thời gian là lập một đường thẳng chia thành từng đoạn để chỉ các mốc, các giai đoạn của sự phát triển lịch sử Những đoạn thẳng này chỉ mang tính tượng trưng không đòi hỏi hoàn toàn chính xác về tỉ lệ độ dài.Mỗi đoạn có thể là một vài năm, có khi chỉ tính tháng, từng sự kiện ở các giai đoạn Mỗi mốc ghi niên đại cần thiết, quan trọng nhất của bài giảng Đường thời gian sẽ giúp học sinh thấy ngay các sự kiện phát triển, diễn biến tình hình và mối quan hệ lôgic của các sự kiện, sự việc, giúp cho giáo viên hệ thống dễ dàng các vấn đề, bớt được thời gian ghi bảng

Ví dụ: Bài 12, Lịch sử lớp 12: mục Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919- 1925.

2.3 Củng cố bằng hình thức sắp xếp thời gian tương ứng với sự kiện

Ví dụ: Bài 16: mục Tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945 và sự thành lập

nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa

Điền vào chỗ trống mốc thời gian thích hợp và sự kiện lịch sử thích hợp về tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945 ở bảng sau

Thời gian Sự kiện

13/8/1945

Giành chính quyền ở Hà Nội 23/8/1945

Giành chính quyền ở Sài Gòn 28/8/1945

1911 1917 1920 1923 1925

Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay

Góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn Lịch Sử ở trường THPT

Chú ý : Với hình thức củng cố 2 và 3 Giáo viên có thể viết đề bài lên bảng phụ

trước và phát cho học sinh giấy trắng (học sinh ghi đáp án) hoặc giấy có đáp án để học sinh lần lượt lên dán đáp án Với cách làm này sẽ tiết kiệm thời gian và gây hứng thú cho học sinh

2.4 Củng cố bằng hình thức sử dụng bản đồ, lược đồ để thuật lại diễn biến trận đánh

Đối với loại bài các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến thì đây là loại hình hay nhất để giúp học sinh rèn luyện kĩ năng sử dụng bản đồ, lược đồ, tạo thói quen biết kết hợp giữa kênh hình và kênh chữ trong sách giáo khoa, giúp học sinh mạnh dạn, tự tin trước tập thể đồng thời khắc sâu kiến thức cho học sinh

Ví dụ:Bài 18, Lịch sử 12: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 – 1950)

Dựa vào lược đồ em hãy tường thuật lại diễn biến chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947

2.5 Củng cố bằng hình thức lập bảng so sánh

Ví dụ: Bài 15,Lịch sử 12 : Phong trào dân chủ 1936- 1939

So sánh phong trào cách mạng 1930 – 1931 và phong trào cách mạng 1936-1939

Nội dung so sánh Phong trào 1930-1931 Phong trào 1936-1939

Kẻ thù

Nhiệm vụ

Lực lượng cách mạng

Hình thức và phương

pháp đấu tranh

2.6

Củng cố bằng hình thức điền vào sơ đồ, lược đồ trống

- Đây là những đồ dùng trực quan giúp học sinh tạo được biểu tương lịch sử Khi tiến hành bài tập GV nên tạo hứng thú làm việc cho các em bằng các bài tập với các đồ dùng học tập tự sáng tạo thêm:

Ví dụ: Bài 18, Lịch sử 12: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 – 1950)

Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay

Góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn Lịch Sử ở trường THPT

Quan sát lược đồ H45: Lược đồ chiến dịch Biên giới thu – đông 1950 Đánh dấu các mũi tiến công của quân ta và đường tiến công rút lui của địch

2.7 Củng cố bằng hình thức trò chơi ô chữ

* Mục đích:

Trò chơi có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nhân cách, nhận thức của con người Trò chơi là hoạt động vui chơi, diễn ra trong một khoảng thời gian, không gian nhất định, có luật chơi, có tính sáng tạo và thi tài nhằm mang lại sự sảng khoái về tinh thần Nếu chúng ta vận dụng phù hợp trong tiết dạy Lịch sử

sẽ gây hứng thú và tác động tích cực đến nhận thức của học sinh Đồng thời rèn luyện cho học sinh kỹ năng quan sát, tư duy, tổng hợp

* Cách thực hiện:

Giáo viên có thể chia nhóm hoặc cho cả lớp cùng tham gia trò chơi Tùy vào các cách chơi mà giáo viên có thể cho học sinh trả lời lần lượt các câu hỏi để tìm ra từ chìa khóa Thời gian chơi khoảng 3-4 phút

Ví dụ

- Sau khi học xong bài Bài6,Lịch sử 11 : Chiến tranh thế giới thứ nhất

1914-1918 giáo viên cho học sinh chơi trò chơi giải ô chữ.

- Trò chơi có 7 ô chữ hàng ngang và một ô chìa khóa Khi học sinh chọn câu hỏi và trả lời đúng thì trong câu trả lời sẽ hiện lên một chữ cái có trong ô chìa khóa

- Học sinh phải liên kết các dữ kiện của các câu trả lời lại thì mới có thể biết được ô chìa khóa Hoặc các em có thể trả lời ô chìa khóa bất cứ lúc nào khi các em đoán được

- Giáo viên hướng dẫn học sinh giải ô chữ sau:

S E N Đ Ầ M

L I Ê N M I N H

P H I N G H Ĩ A

N Ă M 1 9 1 4

Đ Ứ C Á O H U N G

H O À B Ì N H

TRÒ CHƠI Ô CHỮ

1

2

3

4

5

6

7

CK

1 Một cách nói về chủ nghĩa đế quốc ( 6 chữ cái ) ( SEN ĐẦM)

2 Nước Đức – Áo Hung thuộc khối nào ? (8 chữ cái )(LIÊN MINH)

3 Chiến tranh năm 1914- 1918 gọi là cuộc chiến tranh gì( 7 chữ cái ) (THẾ GIỚI)

Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay

Góp thêm một số hình thức để củng cố bài môn Lịch Sử ở trường THPT

5 Thời điểm mở đầu của cuộc chiến tranh ( 7 chữ cái ) (NĂM 1914)

6.Chiến tranh kết thúc với sự thất bại của các nước nào?( 8 chữ cái )( ĐỨC, ÁO, HUNG)

7 Đây là điều Loài người luôn mong muốn ( 6 chữ cái )(HÒA BÌNH)

- Giáo viên hỏi: Cho biết tên ô chữ chìa khóa? (9 ô)

- Học sinh: GIEO GIÓ GẶT BÃO

- Sau khi trả lời xong từ chìa khóa giáo viên yêu cầu học sinh nêu các dữ kiện trên có liên quan gì đến thành ngữ

Giáo viên có thể khắc sâu cho học sinh về ý thức luôn mong muốn sống hòa bình và không để chiến tranh xảy ra, để loài người không phải chịu cảnh tang thương, mất mát…

2.8

Củng cố bằng câu hỏi tự luận để khắc sâu nội dung trọng tâm

Đây là dạng bài tập giúp học sinh tìm hiểu sâu sắc hơn về bản chất của sự kiện, đòi hỏi học sinh phải tập trung khả năng tư duy cao hơn và khi thực hiện cũng đòi hỏi kĩ năng trình bày, thuyết trình của học sinh

Với dạng bài tập này GV có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau, nhưng theo tôi phương pháp thảo luận nhóm và tư duy tích cực là có hiệu

quả nhất

Hình thức này được áp dụng với tất cả các bài

Ví dụ Bài 1, Lịch sử 11 : Nhật Bản

Căn cứ vào đâu để nói cuộc Duy Tân Minh Trị là cuộc cách mạng tư sản không triệt để ?

2.9

Dạng củng cố vận dụng kiến thức

Loại câu hỏi này là khó đối với học sinh nên khi giảng giáo viên phải lồng vào bài để giải quyết dưới hình thức củng cố từng phần

Ví dụ: Bài 15 Lịch sử 12 : Phong trào cách mạng Việt Nam sau chiến tranh thế

giới thứ nhất ( 1919- 1925)