SKKN KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG dạy học địa lí TRUNG học PHỔ THÔNG

Kiểm tra, đánh giá là khâu cuối cùng của quá trình dạy học và cĩ vai trị hết sức quan trọng, khơng chỉ phản ánh kết quả dạy học của cả giáo viên vàhọc sinh mà cịn cĩ chức năng điều chỉnh

MỤC LỤC

PHẦN 1 : MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Phương pháp nghiên cứu 3

4 Giới hạn của đề tài 3

PHẦN 2 : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Một số khái niệm cần nắm 4

1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc kiểm tra – đánh giá trong dạy học 5

1.3 Yêu cầu của việc đánh giá học sinh trong dạy học 6

1.4 Định hướng đổi mới kiểm tra – đánh giá 7

Chương 2 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 2 1 Thực trạng cơng tác kiểm tra – đánh giá hiện nay ở trường THPT 11

2.2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp KT - ĐG A Phương pháp luận 13

B Giải pháp cụ thể 18

PHẦN 3 : KẾT LUẬN – ĐỀ XUẤT 31

Phụ lục

Tài liệu tham khảo

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài :

Đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá là hai hoạt động cĩquan hệ chặt chẽ với nhau Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh làmột trong những khâu then chốt của quá trình đổi mới giáo dục phổ thơng, tạo động lựcthúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, gĩp phần nâng cao chất lượng, đảm bảo thựchiện mục tiêu giáo dục

Đổi mới chương trình PTTH hiện nay địi hỏi phải tiến hành đồng bộ các khâutrong đĩ cĩ đổi mới đánh giá Kiểm tra, đánh giá là khâu cuối cùng của quá trình dạy học

và cĩ vai trị hết sức quan trọng, khơng chỉ phản ánh kết quả dạy học của cả giáo viên vàhọc sinh mà cịn cĩ chức năng điều chỉnh hoạt động dạy - học của thầy và trị, nâng caochất lượng giáo dục - đào tạo, giúp nhìn nhận lại mức độ thành cơng của quá trình dạyhọc đã thực hiện, từ đĩ định hướng cho giai đoạn giáo dục tiếp theo

Kiểm tra là phương tiện của hoạt động đánh giá, bởi vậy trong quá trình đổi mớiđánh giá kết quả học tập của học sinh trước tiên cần phải đổi mới việc kiểm tra Điều nàyđúng với tất cả các mơn học trong đĩ cĩ mơn Địa lý

Thực tế, mơn Địa lý được coi là mơn học khá khơ khan, kiến thức vừa thuộc lĩnhvực tự nhiên vừa thuộc lĩnh vực xã hội Nhiều học sinh cịn thờ ơ, lãnh đạm, thiếu sự háohức, đam mê tìm tịi, khám phá Bởi vậy bên cạnh đổi mới phương pháp dạy học thì kiểmtra - đánh giá một cách thích hợp, sáng tạo cũng là yếu tố quan trọng khơi dậy niềm say

mê, hứng thú học tập của các em

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của đề tài, làm rõ mục đích, ý nghĩa, yêu cầu của việckiểm tra – đánh giá và định hướng đổi mới kiểm tra – đánh giá trong dạy học Địa Lí

- Phân tích thực trạng cơng tác kiểm tra – đánh giá trong nhà trường PT hiện nay,nguyên nhân của thực trạng đĩ

- Đề xuất một số giải pháp đổi mới cách thức kiểm tra – đánh giá

3 Phương pháp nghiên cứu :

Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau :

 Phương pháp tham khảo, nghiên cứu tài liệu

 Phương pháp sưu tầm, lưu trữ, xử lý thông tin

 Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp

4 Giới hạn của đề tài :

 Phạm vi nghiên cứu :

- Đề tài giới hạn việc nghiên cứu, tìm hiểu và mở rộng kiến thức về việc đổi mớihình thức kiểm tra – đánh giá cĩ liên quan đến nội dung bài học Địa Lý

 Đối tượng nghiên cứu :

- Các hình thức kiểm tra – đánh giá cĩ liên quan đến kiến thức lớp 10, 12 là chủyếu

PHẦN 1

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

I - MỘT SỐ KHÁI NIỆM CẦN NẮM

1 Đánh giá

Đánh giá: là quá trình thu thập và phân tích hiện trạng so sánh với mục tiêu ban đầuđặt ra để nhận định kết quả cơng việc, từ đĩ đề xuất những quyết định thích hợp để cảithiện, điều chỉnh thực trạng

Đánh giá trong giáo dục: là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, cĩ hệ thống thơngtin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân của chất lượng và hiệu quả giáo dục căn cứvào mục tiêu dạy học, mục tiêu đào tạo Đánh giá cĩ thể được tiến hành bằng các phươngpháp như: quan sát, phỏng vấn, điều tra, trắc nghiệm, chuyên gia,

Đánh giá cĩ mối quan hệ chặt chẽ và biện chứng với mục tiêu mơn học Đánh giáchất lượng học tập của HS bằng cách căn cứ vào kết quả thực hiện mục tiêu học tập.Ngược lại, dựa vào chất lượng học tập của học sinh để xem xét đánh giá việc thực hiệnmục tiêu giáo dục của nhà trường, đồng thời cũng đưa ra những kiến nghị để điều chỉnhmục tiêu phù hợp với đối tượng cụ thể cho năm học tiếp theo

2 Kiểm tra

Kiểm tra được xem là phương tiện và hình thức cụ thể của đánh giá Hoạt độngkiểm tra cung cấp những dữ kiện, thơng tin làm cơ sở cho việc đánh giá Thơng qua kếtquả của các loại bài kiểm tra, giáo viên dạy học ở mỗi bộ mơn sẽ cĩ những thơng tin cầnthiết để xác nhận thành tích học tập của học sinh

II - MỤC ĐÍCH, Ý NGHĨA CỦA VIỆC KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ TRUNG HỌC PHỔ THƠNG

1 Mục đích

- Làm rõ mức độ hoàn thành mục tiêu dạy học, phát hiện nguyên nhân, điều chỉnhhoạt động dạy học.

- Công khai hóa việc nhận định hoạt động học tập của học sinh, từ đó tạo cơ hội chohọc sinh phát triển kỹ năng tự đánh giá và phấn đấu vươn lên trong học tập

- Giáo viên có cơ sở thực tế để không ngừng cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học,nâng cao hiệu quả bài học

2 Ý nghĩa

a) Giúp giáo viên

+ Nắm được sự phân hóa về trình độ học lực của học sinh trong lớp, từ đó có biệnpháp giúp đỡ các em yếu và bồi dưỡng các em khá, giỏi

+ Có cơ sở thực tế để tự điều chỉnh, tự hoàn thiện hoạt động dạy của mình

b) Giúp học sinh:

+ Biết được khả năng học tập của mình so với mục tiêu đề ra, so với yêu cầu củachương trình

+ Tìm được nguyên nhân sai sót, từ đó điều chỉnh hoạt động của mình

+ Phát triển kỹ năng tự đánh giá

c) Giúp cán bộ quản lý giáo dục nắm được các thông tin cơ bản về thực trạng dạy và

học ở đơn vị để có sự chỉ đạo kịp thời, đúng hướng

d) Giúp cha mẹ học sinh và cộng đồng thấy được kết quả dạy học.

III - YÊU CẦU CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1 Theo các mục đích trên, việc đánh giá học sinh trước hết phải đảm bảo khách

quan, chính xác (tính khoa học), trên cơ sở đó làm sáng tỏ thực trạng để điều chỉnh quá

trình dạy học (tính sư phạm), và cuối cùng là thông tin kết quả này đến những địa chỉ cónhu cầu (công khai hóa).

a) Khách quan, chính xác

+ Tạo cơ hội để mỗi HS thể hiện chính xác năng lực học tập của mình

+ Nhận định sát hoàn cảnh, điều kiện dạy học, tránh áp đặt, suy diễn chủ quan

b) Toàn diện, hệ thống

+ Quan tâm đánh giá cả kiến thức, lẫn kỹ năng và năng lực tư duy, thái độ

+ Đánh giá là một quá trình lâu dài, là kết quả tổng hợp của việc đánh giá sau mỗibài học

c) Công khai và kịp thời.

+ Việc tổ chức đánh giá và kết quả đánh giá phải được tiến hành công khai

+ Việc đánh giá và kết quả phải được công bố kịp thời

Trong dạy học đề cao vai trò chủ thể của học sinh, đánh giá công khai và kịp thời,tạo cơ hội cho các em tham gia vào việc đánh giá và tự đánh giá mình

d) Vừa sức, bám sát yêu cầu của chương trình

+ Không đặt ra trước học sinh những nhiệm vụ quá khó khăn, không thích hợp vớihọc sinh

+ Không đưa những nội dung xa lạ, hoặc xa rời chương trình vào đánh giá học sinh

2 Việc kiểm tra cung cấp dữ liệu, thông tin cho đánh giá Một bài kiểm tra địa lý

cần đạt các yêu cầu sau:

a) Cơ bản, cập nhật: Nội dung kiểm tra là những kiến thức và kĩ năng cơ bản, trọng

tâm của bài, chương, có ý nghĩa thiết thực đối với học sinh

b) Toàn diện: Chú trọng cả kiến thức, kỹ năng, thái độ Trong kiến thức, có cả câu hỏi sự

kiện, kiểm tra trí nhớ lôgic và câu hỏi suy luận, trong đó chú trọng câu hỏi suy luận

c) Chuẩn mực: độ khó của bài phù hợp với chuẩn đánh giá của môn học, nội dung

bài làm phù hợp với thời lượng qui định

d) Có sự phân hóa học sinh, tạo cơ hội bộc lộ sự sáng tạo của các em.

IV ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ

Mục tiêu của môn Địa lý trong trường PTTH góp phần làm cho học sinh có đượcnhững kiến thức phổ thông, cơ bản, cần thiết về Trái đất - Môi trường sống của conngười, về những hoạt động của loài người trên phạm vi quốc tế và quốc gia, bước đầuhình thành thế giới quan khoa học, tư tưởng tính chất đúng đắn và làm quen với việc vậndụng những kiến thức Địa lý để ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội xungquanh, phù hợp với yêu cầu của đất nước và xu thế của thời đại

Chính vì vậy kiểm tra - đánh giá chúng ta cũng phải bám sát vào mục tiêu đó, đồngthời kết quả kiểm tra đánh giá phải cung cấp được các thông tin đầy đủ, khách quan theocác yêu cầu mà nhiệm vụ của dạy học Địa lý đã đặt ra để từ đó có thể so sánh, phân tích

và đánh giá mức độ đạt được của học sinh so với mục tiêu dạy học bao gồm cả kiến thức,

kỹ năng và thái độ

Khi tiến hành đánh giá kết quả của học sinh cần đảm bảo các yêu cầu:

- Phản ánh được việc thực hiện mục tiêu giáo dục;

- Tính khách quan;

- Tình toàn diện, hệ thống;

- Tính công khai (góp phần thực hiện công bằng trong giáo dục)

1 Mục tiêu kiểm tra đánh giá

Mục đích làm sáng tỏ mức độ đạt của học sinh về kỹ năng và thái độ so với mục tiêudạy học đã đặt ra, công khai hoá các nhận định về năng lực và kết quả học tập của mỗihọc sinh, của tập thể lớp, giúp học sinh nhận ra sự tiến bộ cũng như những tồn tại của cánhân học sinh, khuyến khích thúc đẩy việc học tập của các em

Mặt khác giúp các nhà quản lý giáo dục điều chỉnh hoạt động chuyên môn cũngnhư có các hỗ trợ khác nhằm đạt được mục tiêu đã xác định

Như vậy, việc đổi mới kiểm tra đánh giá nhằm mục đích:

- Kiểm tra mức độ nhận thức, sự lĩnh hội kiến thức, kĩ năng và thái độ so với mụctiêu dạy học đã được xác định; Công khai hoá các nhận định về kết quả học tập của mỗi

HS, về kết quả học tập của tập thể lớp, đồng thời giúp học sinh nhận ra sự tiến bộ cũngnhư tồn tại của cá nhân, khuyến khích thúc đẩy việc học tập của các em.

- Giúp giáo viên biết được những điểm đạt, chưa đạt của hoạt động dạy học, từ đó

có kế hoạch điều chỉnh, bổ sung cho công tác chuyên môn, phương pháp dạy học và địnhhướng, hổ trợ cho học sinh đạt kết quả mong muốn

- Kết quả kiểm tra, đánh giá còn hổ trợ đắc lực cho công tác quản lí, chỉ đạo chuyênmôn cũng như việc xây dựng và hoàn tất chương trình, sách giáo khoa của các tác giả

- Kết quả kiểm, tra, đánh giá còn giúp phụ huynh HS trong việc lựa chọn cách giáodục, chọn hướng nghề nghiệp cho con em họ

Vì vậy, trong quá trình dạy học, bên cạnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướngtích cực thì công tác kiểm tra, đánh giá là cực kì quan trọng để đánh giá và nâng cao hiệuquả giáo dục đào tạo

2 Nội dung kiểm tra - đánh giá

- Cần phối hợp hữu cơ giữa kiến thức và kỹ năng Địa lý, làm cho học sinh đượchoạt động

- Cần được đánh giá toàn diện hoạt động học tập, không chỉ có kiến thức kỹ năng

mà chú ý cả yêu cầu khác như thái độ, tình cảm, thẩm mỹ (chữ viết, trình bày, bố cục…),phương diện văn phong …

- Kết quả đó tạo điều kiện phân loại học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu, kém Do

đó giáo viên cần thiết kế theo các mức độ khác nhau (lưu ý cần khuyến khích học sinhkhá, giỏi)

* Kiến thức: Đánh kiến thức học sinh nắm kiến thức qua 3 mức độ:

+ Mức độ nhận biết (ghi nhớ, tái hiện) như ghi nhớ các dấu hiệu đặc trưng của cáckhái niệm Địa lý, ghi nhớ 1 địa danh, số liệu…;

+ Mức độ hiểu: Giải thích, chứng minh, phân tích được các mối quan hệ Địa lý,các hiện tượng, sự vật Địa lý;

+ Mức độ vận dụng: Vận dụng kiến thức đã học vào tình huống mới hoặc để giảithích một vấn đề thường gặp trong thực tiễn (những vấn đề đơn giản) có liên quan đếnkiến thức đã học

* Kỹ năng: Đánh giá mức độ thuần thục trong sử dụng bản đồ, lược đồ, các bảng số

liệu, tranh ảnh để khai thác, trình bày kiến thức Địa lý, trong phân tích các mối quan hệnhân - quả để giải thích các hiện tượng, sự vật Địa lý

* Thái độ: Xem xét mức độ thể hiện sự tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên và các thành

quả lao động của cộng đồng, thái độ trước các vấn đề của cộng đồng như dân số, môitrường và đánh giá mức độ tập trung, tính tích cực, hợp tác trong tham gia giờ lên lớp,nghiêm túc, trung thực trong khi làm bài kiểm tra của học sinh

3 Cách thức tiến hành: Để đánh giá cả quá trình học tập của học sinh, cần tổ chức

thu thập đầy đủ thông tin về trình độ, khả năng, thái độ học tập của các em học sinh thôngqua nhiều hình thức kiểm tra, cần tránh chỉ kiểm tra đơn thuần những kiến thức của họcsinh ghi nhớ được sau mỗi bài học, mỗi chương Giáo viên cần theo dõi, bám sát cả quátrình học tập của học sinh, từ hoạt động chuẩn bị các điều kiện để tiến hành bài giảngcũng như chuẩn bị đồ dùng học tập, ôn lại bài cũ…, tham gia các hoạt động trên lớp nhưlàm việc với số liệu, bản đồ, biểu đồ… theo yêu cầu của giáo viên đến các kết quả họcsinh tự đạt được sau mỗi hoạt động như báo cáo, sơ đồ, bài viết… Như vậy kết quả họctập của học sinh không chỉ được thể hiện qua các lần kiểm tra miệng, kiểm tra viết 15phút, 1 tiết hoặc thi học kỳ, thi hết năm học, thi hết cấp học mà còn các bài thực hành, cácbáo cáo kết quả làm việc của cá nhân, của nhóm trong suốt năm học và cả những nhậnxét của giáo viên qua việc quan sát thái độ, kết quả học tập của học sinh trong quá trìnhdạy học Cần kết hợp xử lý tổng hợp các kết quả kiểm tra thường xuyên và định kỳ nhưcác loại hình đã nêu ở trên

Cần đa dạng hoá các phương thức kiểm tra đánh giá: Thể hiện qua việc sử dụng cảtrắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan Đồng thời cần phối hợp linh hoạt giữahai hình thức đánh giá này, tránh nhấn mạnh, thiên vị vào một hình thức đánh giá

Trắc nghiệm trong phạm vi dạy học được coi là công cụ dùng để đánh giá mức độđạt được của học sinh so với những mục tiêu được đặt ra trong những lĩnh vực cụ thể.Tuỳ theo dạng thức của trắc nghiệm người ta chia ra thành trắc nghiệm khách quan haytrắc nghiệm tự luận

CHƯƠNG 2

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

I THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ HIỆN NAY Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

1 Về người dạy

Về kiểm tra, đánh giá trước đây chỉ ra đề theo kiểu tự luận, nội dung kiến thức tuỳthuộc vào người dạy nên chất lượng không đánh giá chính xác Từ khi có sự đổi mới về

chương trình, sách giáo khoa, đổi mới PPDH cùng với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá thìchất lượng dần dần được nâng lên

Tuy nhiên, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường phổ thông hiệnnay còn phiến diện, chưa bám sát mục tiêu giáo dục, chưa đáp ứng yêu cầu của đổi mớigiáo dục phổ thông, cần được cải tiến và hoàn thiện

Cụ thể trong việc kiểm tra, đánh giá của giáo viên có các vấn đề sau:

- Sách giáo khoa viết theo lối mở, yêu cầu giáo viên phải cập nhật thông tin và amhiểu về các quy luật Địa lí, song nhiều giáo viên khi dạy rập khuôn máy móc, chỉ liệt kênhững kiến thức ở sách giáo khoa, không giải thích, mở rộng Các kĩ năng về lược đồ,bản đồ, bảng số liệu, vẽ và phân tích biểu đồ thì qua loa, thậm chí một số giáo viên dạytrái môn mình được đào tạo nên kiến thức khai thác cạn, chỉ dựa vào SGK Khi kiểm tra,đánh giá chỉ cho học sinh học thuộc những gì được ghi trong vở, còn các kĩ năng, vậndụng thì không thực hiện được dẫn đến học sinh chỉ nắm kiến thức một cách thụ động,máy móc mà không phát huy được tính sáng tạo

- Một số GV chưa đầu tư đúng mức cho khâu chuẩn bị kiểm tra đánh giá, chưa nắmđược cách khai thác các thiết bị ứng dụng CNTT trong dạy học, kiểm tra, đánh giá

- Nhiều GV đã mạnh dạn áp dụng các PPDH phát huy tính tích cực chủ động của

HS (như ƯDCNTT vào dạy học, chú ý, chịu khó sử dụng TB - đồ dùng dạy học để rènluyện kĩ năng địa lí cho học sinh) song khi kiểm tra, đánh giá lại yêu cầu HS học thuộclòng và ghi nhớ máy móc

- Việc ra đề kiểm tra, đánh giá còn nặng về yêu cầu tái hiện kiến thức cộng với việcgiáo viên coi thi chưa nghiêm túc nên học sinh chép tài liệu còn nhiều Một số đề quá khóhoặc quá dễ, không phù hợp với trình độ, khả năng của học sinh, không phù hợp với sựphân bố thời gian nên học sinh bị ức chế

- Việc ra đề kiểm tra từ trả bài cũ, 15 phút, 45 phút và học kì, nhiều giáo viên đặtnhững câu hỏi không có tính phân loại HS, các kĩ năng phân tích, vận dụng ít được thựchiện, nên học sinh học một cách máy móc Việc kết hợp giữa trắc nghiệm khách quan và

tự luận chưa thực sự đổi mới Câu hỏi TNKQ chỉ có rất ít, số điểm nhiều, GV coi kiểmtra lỏng lẻo nên HS không cần học vẫn có điểm dẫn đến sự ỷ lại Do đó gặp những đềkiểm tra học kì (đề chung toàn huyện, toàn tỉnh), có hướng phân tích, suy luận logic, GVđược phân công coi thi chặt chẽ thì HS khá giỏi làm khá tốt, còn HS yếu kém thì chọn lựa

ngẫu nhiên mang tính may rủi trong thi TNKQ, tự luận thì làm qua loa, đại khái Vì vậy,dẫn đến không có HS yêu thích bộ môn Địa lí.

- Không ít giáo viên còn coi khâu kiểm tra đánh giá là một khâu phụ, chỉ nhằm mụcđích lấy điểm cho đủ số Có những giáo viên dạy nhiều lớp nhưng chỉ sử dụng một đềchung, nên lớp kiểm tra sau đã biết đề trước, dẫn đến những tiêu cực Một số giáo viêncòn qua loa sơ sài trong khâu chấm bài, cho điểm nhiều khi không chính xác Học sinhkhá giỏi có cố gắng nhưng không đựoc khuyến khích, học sinh yếu kém không đựoc uốnnắn kịp thời, có những học sinh chép tài liệu vẫn được điểm cao Kết quả kiểm tra nhiềukhi không phản ánh được chất lượng học tập, phổ điểm dao động trong phạm vi hẹp,không mạnh dạn cho điểm thấp hoặc cao Nhiều giáo viên ít hỏi bài cũ, có một số giáoviên lại hỏi bài cũ qúa nhiều, một số giáo viên lạm dụng phương pháp trắc nghiệm, coitrắc nghiệm là một bước đột phá trong kiểm tra

Bên cạnh những hạn chế trên, vẫn có nhiều giáo viên rất tâm huyết với bộ môn,song kinh nghiệm còn ít, vốn kiến thức tích luỹ chưa nhiều nhưng đã cố gắng tìm tòivươn lên tự hoàn thiện mình, nên đã có những đề kiểm tra có độ tin cậy và tính khoa họckhá cao

2 Về người học:

Chủ yếu tài liệu học tập của học sinh là sách giáo khoa, lại học nhiều môn học nên

số học sinh có ý thức yêu thích thực sự đối với môn Địa lí rất ít, do đó các em chỉ chútrọng những gì thầy cung cấp trong vở học là đủ, ít tìm tòi sáng tạo thêm

Thực trạng trên bắt nguồn từ sự sa sút của các môn khoa học xã hội trong nhàtrường hiện nay, do yêu cầu của thị trường lao động, dưới áp lực mạnh mẽ của nhu cầutìm kiếm việc làm, nhiều học sinh khá giỏi đã theo học các môn thuộc khối A,B để thivào đại học Chương trình học quá nhiều môn, các môn đều nặng, khó nên học sinh phânbiệt môn “chính”, môn “phụ”, chỉ chú tâm vào môn chính và đối phó với môn phụ Do đó

kĩ năng nhận biết, thông hiểu, vận dụng còn rất hạn chế

3 Đối với các cấp quản lí:

Ở một số nơi cán bộ QLGD vẫn còn xem nhẹ môn này, môn khác nên công tác quản

lí chỉ đạo còn lỏng lẻo Ở những trường có hoạt động của tổ chuyên môn nghiêm túc,

giáo viên tâm huyết, có trình độ và năng lực, dạy đúng bộ môn, ban giám hiệu có nănglực quản lí tốt, nhận thức đúng, thường xuyên thanh - kiểm tra thì việc kiểm tra, đánhgiá kết quả học tập của HS có độ tin cậy cao, có tác dụng tốt, kích thích được ý thức, thái

độ học tập của HS và ngược lại

II ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ

A Phương pháp luận

1 Nội dung đánh giá:

Đánh giá kết quả học tập của HS phải đảm bảo các yêu cầu dạy học bộ môn, bao gồm cả kiến thức, kĩ năng, thái độ Song chủ yếu tập trung vào đánh giá kiến thức và kĩ năng

a Kiến thức:

Việc đánh giá HS được thực hiện qua 3 mức độ:

- Mức độ nhận biết: đòi hỏi HS ghi nhớ, tái hiện kiến thức đã học Ví dụ ghi nhớ đặcđiểm cơ bản của nền kinh tế nước ta là sự chuyển dịch cơ cấu, ghi nhớ các địa danh, các

số liệu quan trọng, các khái niệm địa lí kinh tế như ngành công nghiệp trọng điểm, vùngkinh tế động lực, kinh tế trọng điểm,

- Mức độ hiểu: Đòi hỏi HS giải thích được các hiện tượng, sự vật địa lí; chứng minh

và phân tích các mối quan hệ địa lí Ví dụ : Tại sao giải quyết việc làm là vấn đề xã hộigây gắt ở nước ta; Tại sao dân cư Việt Nam tập trung đông đúc ở đồng bằng, thưa thớt ởmiền núi Để giải quyết sự bất hợp lí này Đảng và Nhà nước ta đã có những giải pháp gì;Tại sao vùng Đông Nam Bộ thu hút mạnh nhất nguồn đầu tư nước ngoài,

- Mức độ vận dụng: Đòi hỏi HS vận dụng được kiến thức vào tình huống mới hoặc

để giải thích những vấn đề của thực tiển có liên quan đến kiến thức đã học Ví dụ nhưgiải thích vì sao làm ruộng ở nước ta thì hình thức thâm canh lúa nước lại là hình thứccanh tác chủ yếu trong nông nghiệp, hay các kênh đào nhân tạo ở Đồng bằng sông CửuLong lại đào theo hướng Tây và đổ vào vịnh Thái Lan

Với những căn cứ để đổi mới đánh giá như đã nêu trên thì cần chú trọng kiểm tra, đánh giá mức độ hiểu và vận dụng nhiều hơn mức độ nhận biết

b Kĩ năng

Cần tập trung vào các kĩ năng: đọc và phân tích thông tin từ biểu đồ, bản đồ, lượcđồ; quan sát, nhận xét và phân tích ảnh, hình vẽ và lựa chọn biểu đồ thích hợp để vẽ Vídụ: Kĩ năng so sánh, phân tích các bảng số liệu Kĩ năng bản đồ: ví dụ: Dựa vào hình12.2, 12.3 hoặc Atlat địa lí Việt Nam (trang 16,17) kênh ch SGK và v n hi u bi t, hoànữ SGK và vốn hiểu biết, hoàn ốn hiểu biết, hoàn ểu biết, hoàn ết, hoànthành b ng sau:ảng sau:

Ngành Phát triển dựa trên

thế mạnh

Cơ cấu sản phẩm chủ yếu

c Thái độ:

Mức độ thể hiện sự tôn trọng, bảo vệ thành quả lao động của xã hội; ý thức về chủquyền Quốc gia, thái độ đúng đắn (phản đối, ủng hộ) trước những hiện tượng kinh tế xãhội xảy ra xung quanh HS, trên toàn quốc và thế giới, trước những tác động đến thiênnhiên và con người Việt Nam; mức độ tập trung, tính tích cực hợp tác trong quá trình họctập và thái độ nghiêm túc, trung thực trong làm bài kiểm tra của HS Ví dụ: Để bảo vệnguồn tài nguyên biển đảo, mỗi một HS cần có những hành động nào góp phần xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc; hoặc những thành tựu của qúa trình Đổi mới nhắc nhở các em có thái

độ gì đối với tương lai của đất nước;

Như vậy, trước yêu cầu đổi mới PPDH theo định hướng phát huy tính tích cực họctập của HS nhằm đào tạo những con người năng động, sáng tạo có khả năng thích ứng

với đời sống xã hội, hoà nhập và phát triển trong cộng đồng thì việc đánh giá không chỉdừng lại ở yêu cầu tái hiện kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phải khuyến khích tríthông minh, sáng tạo, khả năng tư duy và vận dụng kiến thức của HS Vì vậy bài kiểm trađánh giá ở hai cấp học cần bao gồm cả kiểm tra trí nhớ - nhận biết (tái hiện kiến thức) với

số điểm 15%, câu hỏi kiểm tra kĩ năng, thông hiểu với số điểm 40%, câu hỏi phát triển tưduy, vận dụng, suy luận chiếm khoảng 45 % tổng số điểm

2 Hình thức kiểm tra, đánh giá:

Nhằm đánh giá đúng, đầy đủ thông tin về trình độ, kĩ năng, thái độ học tập thì hìnhthức kiểm tra đánh giá phải đa dạng Không chỉ đánh giá kết quả học tập của HS qua cácbài kiểm tra miệng, kiểm tra viết ( 15 phút, 45 phút, học kì ) mà còn đánh giá việc nắmkiến thức kĩ năng của HS qua các hình thức:

- Các hoạt động học tập trên lớp như làm việc với các phương tiện, đồ dùng dạyhọc, các câu hỏi ngắn trong khi giảng bài mới

- Quan sát HS trong khi thực hành, thảo luận nhóm,

- Các báo cáo ngắn của HS về một vấn đề địa lí để tìm hiểu, nghiên cứu

- Vở soạn bài theo sự hướng dẫn của GV, vở bài tập, thực hành và cả những nhậnxét của giáo viên về thái độ, kết quả học tập của HS trong suốt năm học

3 Phương pháp đánh giá

Trắc nghiệm là phương pháp hữu hiệu nhất để đánh giá kết quả học tập Cácphương pháp trắc nghiệm được chia thành 2 loại: Trắc nghiệm vấn đáp và trắc nghiệmviết Trắc nghiệm viết được chia thành trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan.Mỗi loại trắc nghiệm có những ưu điểm và hạn chế riêng Do đó cần phối hợp để đánhgiá một cách khách quan, chính xác kết quả học tập của HS nhằm phát huy tính sang tạovừa rèn luyện khả năng lập luận khả năng diễn đạt vừa kiểm tra, đánh giá HS cả về chiềurộng kiến thức cả chiều sâu kiến thức và kĩ năng

* Phương pháp trắc nghiệm vấn đáp:

Dùng để kiểm tra bài hằng ngày hoặc thi cử ( nếu tổ chức thi vấn đáp, nhưng mấtnhiều thời gian ) Loại trắc nghiệm này có tác dụng tốt khi nêu các câu hỏi phát sinhtrong một tình huống cần kiểm tra hoặc xác định thái độ khi kiểm tra

*Trắc nghiệm viết:

- Trắc nghiệm tự luận với câu hỏi mở:

Đòi hỏi HS trả lời bằng vốn kiến thức và kinh nghiệm học tập đã có, HS tự trìnhbày ý kiến để giải quyết vấn đề mà câu hỏi đưa ra Loại trắc nghiệm này cho phép đánhgiá được sự hiểu biết, năng lực trí tuệ, khả năng diễn đạt của HS

- Trắc nghiệm khách quan:

Loại trắc nghiệm này bao gồm nhiều câu hỏi nên có thể kiểm tra được một phạm

vi rất rộng của chương trình môn học, do đó độ tin cậy của bài trắc nghiệm cao hơn vàkhuyến khích HS tích luỹ nhiều kiến thức Kết quả kiểm tra, đánh giá khách quan hơn,không phụ thuộc và ý kiến chủ quan của người chấm bài Loại trắc nghiệm này cần chú ýđến các câu hỏi kiểm tra khả năng ghi nhớ như: các số liệu, địa danh, các dấu hiệu đặctrưng của khái niệm địa lí , các khả năng phán đoán và suy luận của HS Tuy nhiên hiệnnay, TNKQ vẫn còn bất cập trong công tác coi thi, soạn đề, chẳng hạn: có trường tổ chứcthi nghiêm túc, giáo viên ra đề có kĩ năng cao thì đánh giá kết quả chính xác; nhưng cótrường, có GV thực hiện lỏng lẻo, dẫn đến HS xem bài nhau, hệ thống câu hỏi của GVđưa ra thì quá đơn giản, vì vậy đánh giá không thực chất và cho kết quả ảo

4 Quy trình đánh giá: Cần thực hiện các yêu cầu sau:

- Xác định mục tiêu, yêu cầu của đánh giá

+ Đánh giá thường xuyên: nhằm đánh giá kết quả học tập của HS sau mỗi bài học,một vài bài học bằng việc KT miệng, 15 phút

+ Đánh giá sơ bộ: nhằm xác định trình độ, khả năng của HS khi bước vào giaiđoạn học tập mới, tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu của từng HS để có kế hoạch giúp

HS học tập tốt hơn (KT giữa HK)

+ Đánh giá tổng kết: nhằm xác định kết quả, chất lượng học tập sau một học kì

- Xác định đối tượng, nội dung, hình thức và phương pháp đánh giá:

Đối tượng: Học sinh lớp hai cấp

Nội dung: Đảm bảo các yêu cầu của mục tiêu giáo dục

Hình thức và phương pháp đánh giá: Thực hiện theo bộ đề đã soạn của GV

5 Biên soạn đề kiểm tra : cần thực hiện theo những yêu cầu sau:

- Căn cứ mục tiêu cụ thể của từng bài, từng chương để xác đinh mục tiêu và nội

dung kiểm tra

- Thiết lập ma trận hai chiều: Một chiều là nội dung với các lĩnh vực cần đánh giá

và một chiều là các mức độ nhận thức của HS Số lượng câu hỏi cho từng mục tiêu tuỳthuộc vào mức độ quan trọng, vào thời gian dành cho HS đạt được mục tiêu đó, vào thờigian làm bài dự kiến của HS Nhìn chung, câu hỏi càng nhiều lĩnh vực khác nhau thì kếtquả đánh giá càng có độ tin cậy cao Hình thức câu hỏi đa dạng sẽ gây hứng thú, tậptrung sự chú ý, tránh nhàm chán cho HS

B Giải pháp cụ thể - Các hình thức kiểm tra – đánh giá kết quả học tập Địa Lý theo hướng đổi mới :

Dựa vào cơ sở phương pháp luận như nêu ở trên, để đổi mới công tác kiểm tra, đánhgiá kết quả học tập của HS theo tôi cần có những giải pháp sau trong việc ra đề:

- Cần phối hợp cả việc ra đề TNKQ và TN tự luận với thời gian phù hợp như sau: + Trắc nghiệm KQ: Cần ra ít nhất 10 câu, tối đa 16 câu đảm bảo kiến thức tổnghợp và thực hiện phần mềm trộn đề; phân định thời gian là 10-15 phút làm trên một tờ đềriêng không cùng với đề tự luận (phát đề sau khi làm tự luận 30 phút), điểm cho phần này

- Cần coi trọng việc coi thi chặt chẽ kể cả KT 15 phút đến KT 45 phút và HK

- Cần rèn kĩ năng về biểu đồ, bắt buộc HS tập vẽ bản đồ, lược đồ để rèn kĩ năngđịa lí

- Phân định thời gian KT học kì phù hợp: Các môn Sử, Địa do GV dạy nhiều khốilớp cần cho kiểm tra trước (KT tập trung) các môn Văn - Toán để khỏi phân tán việc họccủa HS, tạo thời gian cho GV chấm bài

- Để đảm bảo cho HS có kĩ năng về biểu đồ cần hướng dẫn cho HS khi giảng dạylựa chọn vẽ biểu đồ thích hợp bằng các cụm từ: ví dụ như vẽ biểu đồ hình tròn bao giờtrong lời dẫn có cụm từ “cơ cấu”, “tỷ trọng”, “phân theo”, biểu đồ đường - lời dẫn cócụm từ “tăng trưởng”, “biến động”, “phát triển”, ; biểu đồ hình cột - lời dẫn có cụm từ:

“khối lượng”, “sản lượng”, “diện tích”; biểu đồ miền khi bảng số liệu có các đối tượngtrải qua trên 3 thời điểm,

Để HS biết phân tích vì sao một ngành kinh tế nào đó phát triển mạnh thì khigiảng dạy cần hướng dẫn HS biết khai thác dựa vào các mặt mạnh của tự nhiên như: vị tríđịa lí, khí hậu, đất đai, ;các mặt mạnh của yếu tố xã hội như cơ sở hạ tầng, nguồn laođộng, thị trường tiêu thụ, hệ thống GTVT,

Hiện nay, thực hiện theo quy trình chỉ đạo, các đơn vị trường học đã và đang tổchức xây dựng ngân hàng đề từ đề kiểm tra 15 phút đến đề kiểm tra 45 phút và giao lưuvới nhau Hội đồng bộ môn cấp huyện sẽ tổ chức kiểm chứng, đánh giá chất lượng đề củacác trường để có thể đưa ra áp dụng đại trà

Tùy mục đích, đối tượng và điều kiện, có các hình thức kiểm tra đánh giá khác nhau

1 Quan sát

Dùng phiếu kiểm kê đánh giá kỹ năng địa lý của học sinh

Ví dụ: Phiếu kiểm kê: Lớp: Tổ Ngày

Nội dung: Đánh giá kĩ năng xác định vị trí đối tượng trên bản đồ