SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:PHÁT HUY TÍNH THỜI SỰ VÀ Ý NGHĨA GIÁO DỤC Tiếp nhận văn học nhìn chung không hề đơn giản, đặc biệt đối với những tácphẩm cần liên hệ thực tiễn cuộc sống, có ý nghĩa
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
PHÁT HUY TÍNH THỜI SỰ VÀ Ý NGHĨA GIÁO DỤC
Tiếp nhận văn học nhìn chung không hề đơn giản, đặc biệt đối với những tácphẩm cần liên hệ thực tiễn cuộc sống, có ý nghĩa thời sự lại càng khó hơn
Trong xu thế xã hội phát triển, đặc biệt có sự phát triển mạnh mẽ củaphương tiện Internet, giới trẻ rất ít đọc sách nói chung, sách văn học nói riêng Khicần tìm hiểu một vấn đề gì đã có công cụ google, YouTube… để tìm kiếm, hoặccác sách giải, sách hướng dẫn bán phổ biến, tràn lan khắp nơi Các em học sinh ít
tự mình đọc và tìm hiểu về các tác phẩm văn học theo sự nhận thức và rung độngcủa bản thân
Vì vậy, học sinh hiện nay ít có những trãi nghiệm sâu sắc về những vấn đềnhà văn đặt ra trong tác phẩm văn học Hơn thế, vốn hiểu biết về xã hội của các emcũng rất non kém Bên cạch đó, các em thường ít quan tâm đến những vấn đề xãhội, đặc biệt là các vấn đề văn hóa, giáo dục, đạo đức…Vì thế học sinh thườngkhông có hứng thú học văn
Xuất phát từ tình hình thực tế đó, và căn cứ vào sự đổi mới sách giáo khoacủa Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay không cập nhật kịp thời tính thời sự vàotrong các văn bản văn học, trong quá trình giảng dạy, tôi đã có một vài kinhnghiệm được rút ra cho bản thân như sau:
Với những văn bản có tính thời sự, giáo viên có thể bằng sự tìm tòi, hiểu biếtcủa mình hãy hướng học sinh đến những vấn đề nhạy cảm hiện nay Từ đó giúphọc sinh hứng thú hơn trong giờ học, nhất là văn bản nhật dụng
Trang 2Giáo viên hướng học sinh đến việc tìm hiểu xã hội nước ta hiện nay về mọimặt và qua sự hiểu biết ấy, học sinh dần hoàn thiện nhân cách và sống có tráchnhiệm hơn với bản thân, xã hội.
Sáng kiến này có thể phần nào tạo thêm kinh nghiệm cho đồng nghiệp tronggiờ dạy ngữ văn, đặc biệt là Văn bản nhật dụng và các tác phẩm văn học ở các thểloại khác có tính thời sự Qua đó, giúp giờ văn bớt nhàm chán, gây hứng thú chohọc sinh, giúp các em có thêm lối sống, đồng thời góp phần vào tiến trình đổi mớiphương pháp giảng dạy
Đó cũng chính là lí do tôi chọn đế tài: “Phát huy tính thời sự và ý nghĩa
giáo dục trong một số tác phẩm văn học”
II/ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1- Cơ sở lý luận:
Qua thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy: Thông thường khi tìm hiển một tácphẩm văn học, giáo viên thường tập trung hai phương diện: giá trị nội dung vànghệ thuật Điều này là rất đúng, bởi lẽ một tác phẩm văn học bao giờ cũng baogồm hai mặt: nội dung và hình thức
Tuy nhiên, văn học không chỉ là chuyện sách vở, lý thuyết, hiện thực cuộcsống khơi nguồn cảm hứng cho các nhà văn sáng tác, và các tác phẩm viết ra quaytrở lại phục vụ cuộc sống con người Vì vậy, văn học và cuộc sống luôn gắn bómật thiết với nhau
“Tác phẩm văn học chính là tấm gương phản chiếu cuộc sống”
Có những tác phẩm không chỉ có giá trị trong thời điểm nó ra đời, mà còngiữ nguyên giá trị ở các thời đại sau
Do đó đối với nhiều tác phẩm văn học, sau khi tìm hiểu giá trị nội dung nghệthuật, giáo viên cần liên hệ thực tiễn cuộc sống để giúp học sinh rút ra những bàihọc có ý nghĩa giáo dục nhất định
Đặc biệt là những văn bản nhật dụng và những tác phẩm ở các thể loại khác
có tính thời sự
Trang 3Từ thực tiễn giảng dạy có một số bất cập phiến diện khi khai thác văn bản và
sự đổi mới trong cách nhìn toàn diện, mở rộng tính thời sự của một số tác phẩmvăn học, tôi lựa chọn đề tài này
2- Thực trạng vấn đề
a Tình trạng thực tế khi chưa thực hiện đề tài.
Trước đây khi chưa áp dụng đề tài: Phát huy tính thời sự và ý nghĩa giáo dụctrong một số tác phẩm văn học vào giảng dạy, học sinh luôn thụ động, không liên
hệ được bài học với thực tiễn, thiếu kỹ năng sống, kiến thức mơ hồ, giáo viêngiảng gì thì chỉ biết chép Chẳng hạn như khi học văn bản: Thông Điệp Nhân NgàyThế Giới phòng chống AIDS, 01-12-2003 ( Cô- Phi- an- nan), giáo viên kiểm travới mức độ với câu hỏi tương tương đương sách giáo khoa như: Em hãy trình bàyhiểu biết của mình về nhiễm HIV là gì?
b Khảo sát thực tế
Giáo viên đưa ra câu hỏi khảo sát thực tiễn, hiểu biết của học sinh đối vớilớp 12A3, tổng có 32 học sinh và kết quả như sau:
Tính thời sự trong văn bản văn học là một khái niệm mới, thường gắn liềnvới các văn bản nhật dụng, nhưng cũng có một số tác phẩm ở các thể loại nhưtruyện ngắn, kịch…
Hai chữ nhật dụng dùng để chỉ loạn văn bản đề cập tới những hiện tượng,vấn đề cụ thể, có ý nghĩa quan trọng, bức xúc đang đặt ra trước mắt con ngườitrong cuộc sống thường ngày
Trang 4Việc giảng dạy văn bản nhật dụng được đặt ra nhằm đáp ứng yêu cầu làmcho môn ngữ văn ở nhà trường xích lại gần hơn với đời sống xã hội và tham giatích cực hơn vào cuộc đấu tranh, nhằm giải quyết những vấn đề đang đặt ra trongthực tế.
2 Tính thời sự trong văn bản nhật dụng:
Văn bản nhật dụng đựơc đưa vào chương trình học phổ thông Văn bản nhậtdụng không phải là khái niệm thể loại, không chỉ kiểu văn bản mà chỉ đề cập đếnchức năng, đề tài và tính cập nhật của nội dung văn bản mà thôi Đề tài của vănbản nhật dụng thường đề cập đến những lĩnh vực: thiên nhiên, môi trường, vănhóa, giáo dục chính trị, xã hội, đạo đức, nếp sống …
Văn bản nhật dụng vừa có tính cập nhật, vừa có tính lâu dài -Tính thời sự
a.Tính thời sự trong bài :“ Về luân lý xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh.
Chứng kiến tình hình đó, Phan Châu Trinh đã cáo quan đi làm cách mạng đểcứu nước nhằm xây dựng nền độc lập quốc gia Đó là một lí tưởng cấp thiết chomột giai đoạn đau thương của dân tộc Nhưng ông đã vấp phải khó khăn vì “Xã hộiluân lí thật trong nước ta tuyệt nhiên không ai biết đến, so với quốc gia luân lí thìngười mình còn dốt nát hơn nhiều”
* Vậy luân lý xã hội là gì?
Theo Phan Châu Trinh: Luân lý xã hội đã phát triển qua ba giai đoạn: Từ giađình lên quốc gia đến xã hội Luân lí xã hội tức là tức là luân lí của chủ nghĩa xãhội, coi trọng sự bình đẳng của con người, không chỉ quan tâm đến từng gia đình,quốc gia mà còn đến cả thế giới
Trang 5Cũng như Phan Châu Trinh, trong xã hội Việt Nam thời đó, các luân lí giađình lẫn luân lí quốc gia ( mà phần cốt lõi là ý thức nghĩa vụ đối với quốc gia) đều
đã tiêu vong
Từ đó Phan Châu Trinh có cái nhìn so sánh xã hội ở nước ta so với Châu Âu.+ Bên Châu Âu, họ giám đứng lên đấu tranh đòi công bằng khi có một cánhân bị đè nén Họ làm được như thế bởi họ có đoàn thể, có công đức Vì vậy luân
lí xã hội bên Châu Âu rất “ thịnh hành”
+ Luân lí xã hội nước ta “điềm nhiên như kẻ ngủ không biết gì là gì”, “cáinghĩa vụ người trong một nước cũng chưa hiểu gì cả” Người nước ta “ phải ai tainấy, ai chết mặc ai”, gặp người bị tai nạn cũng ngơ mắt đi qua Bởi vì dân ta khôngbiết đến đoàn thể, không trọng công ích
Dẫn đến tình trạng trên bởi nhiều nguyên nhân khác nhau: Mọi tầng lớp condân đều ham quyền tước, ham bả vinh hoa, vua quan tham nhũng…Phan ChâuTrinh gọi là “Lũ ăn cướp có giấy phép” Người dân đều không giám lên tiếng, làmviệc đều ngó theo sức mạnh
* Liên hệ thực tiễn ngày nay:
Những vấn đề mà Phan Châu Trinh đề cập trong tác phẩm ở đầu thế kỉ XXnhưng đến nay vẫn có ý nghĩa thời sự sâu sắc trong cuộc đổi mới, xây dựng đấtnước Việt Nam thế kỉ XXI và cả mai sau
Thứ nhất:
+ Việc xây dựng đoàn thể nhằm tạo nên ý thức trách nhiệm với cộng đồng,hay ý thức nghĩa vụ giữa người với người, chúng ta đã làm được trong nhiều nămqua
+ Chính vì thế đất nước ta đã làm nên thắng lợi to lớn trong hai cuộc chiếntranh chóng Pháp và Mỹ
+ Trong xã hội thời bình hiện nay có nhiều thế lực phản động, chúng ta đãđoàn kết để đẩy lùi nó, giữ vững độc lập tự do của dân tộc Và rất nhiều cơ quanđoàn thể ra đời nhằm bảo vệ quyền lợi cho con người như: Hội phụ nữ, Hội nôngdân, Hiệp hội chất độc màu gia cam…
Trang 6+ Nhưng bên cạnh đó, một lần nữa chúng ta nên nhìn lại điều e ngại củaPhan Châu Trinh về ý thức nghĩa vụ giữa người với người “ phải ai tai nấy, ai chếtmặc ai”, gặp người bị tai nạn ngơ mắt đi qua
+ Chỉ riêng trong môi trường học đường cũng đủ cho chúng ta nhìn lại, nhất
là tình trạng học đường Khi chứng kiến một bạn học sinh nữ bị nhóm bạn đánhđập ở công viên sau trường học, các bạn khác đi ngang qua thờ ơ, ai tò mò thì đứnglại xem, ai “hài hước” thì lấy diện thoại ra quay phim…(phim, ảnh một minh họa)
Hàng ngày đọc báo ,chúng ta không khỏi bàng hoàng đau xót trước các tiêuđề: Ba nữ sinh đánh bạn, cả lớp đứng nhìn” (zingnews)
Ngày 5/1, trên Youtube xuất hiện một đoạn clip có tên “ Nữ sinh bổ túc - MỹĐức (Hà Nội)
Đánh nhau” dài gần 3 phút ghi lại cảnh một nữ sinh bị đánh hội đồng dã manngay trong lớp
“Kéo hội đồng ‘dằn mặt’ bạn cùng trường” (zingnews)
“Nữ sinh bị đánh hội đồng đến hoảng loạn, mất trí nhớ” ( zingnews)
Sau khi bị một nhóm sữ sinh đánh hội đồng, nữ sinh Đ.T.L lớp 10A, trườngTHPT Nguyễn Đình Liễm, huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh phải nhập viện trong tìnhtrạng hôn mê
“Clip nữ sinh Hà Nội bị đánh hội đồng gây xôn xao”
Theo hình ảnh trong clip, sự việc diễn ra ngay tại khu vực vừon hoa phía sautượng đài vua Lý Thái Tổ ( sát Hồ Gươm) Một nữ sinh mặc áo kẻ sẫm màu liêntục túm tóc, kéo lê, dùng chân đi giày đá vào mặt một bạn gái mặc áo phông trắng.(Chiều 10/3 VnExpress.net)
+ Tình trạng vô cảm đang diễn ra phổ biến trong xã hội ngày này - trở thànhmột vấn nạn nhức nhối, đáng báo động… “phải ai tai nấy, ai chết mặc ai”, gặpngười bị tai nạn cũng ngơ mắt đi qua
“ Tên cướp giật túi tiền không thành, dân lao ra “hôi của”
Thứ sáu, 17/06/2011 09:36
Vào lúc 15h chiều 16-6, một người đàn ông đi xe máy đến đoạn vòng xoayngã năn An Dương Vương (đoạn giao nhau của đường An Dương Vương - Trần
Trang 7Tú - Sư Vạn Hạnh, quận 5 TP.HCM) thì bị hai tên cướp đi xe máy từ phía sau giậtgiỏ xách.
Nhờ nhanh trí, người đàn ông này giữ chặt giỏ xách của mình nên hai têncướp không giật được phải đành tẩu thoát
Nhưng vì sự giằng co quá mạnh nên giỏ xách của người đàn ông bị rách toạc
và số tiền để trong giỏ bị bay ra đường
Lợi dụng tình cảm lúng túng của người đàn ông, những người đi xe máy gần
đó cùng một số người dân trong khu vực xảy ra vụ cướp đã ào ra giữa đường lượnmất số tiền bị rơi ra trước ánh mắt thẫn thờ và bất lực của ngừơi đàn ông bị nạn
Chỉ trong vòng chưa tới hai phút, số tiền của người đàn ông ấy đã bay vàotúi của những người “ hôi của” quá vô tâm và đi Một người tài xế lái taxi chứngkiến cảnh “ hôi của” trên đã ngao ngán: “Người ta bị nạn không giúp đỡ thì thôichứ sao lại tranh nhau cướp tiền của họ như vậy Quá vô cảm!” (Theo Tuổi Trẻ)
“ Cánh tay nữ sinh và sự vô cảm của cánh tài xế”
Vào lúc 13:56:32 03/12/2012 “Chiếc xe tải nặng hàng chục tấn án ngữ giữangã tư Dưới bánh xe, đứa con gái nằm xấp Một tay bị bánh xe đè chặt Tay cònlại nó cua lên, cua xuống…“ Cứu con, cứu con” Mọi người bắt đầu chạy đến cànglúc càng đông Tài xế hốt hoảng mở cửa xe chạy thục mạng và biến mất bà Mai kểtiếp, lúc này chiếc xe buýt tuyến đường Bến Thành-Xuân Thới Thượng ngang qua
Lơ xe nhảy xuống dẹp đường cho xe buýt vượt qua giao lộ Bà năn nỉ anh lơ xe,nói với tài xế giúp giùm chạy chiếc xe tải lùi một chút để rút cánh tay đứa bé Anh
lơ xe trao đổi với bác tài Một cái lắc đầu rồi chiếc xe vụt mất Sau xe buýt, bất cứ
xe nào chở đến bà cũng năn nỉ các bác tài mở lượng từ tâm Nhưng ai cũng lắc đầu
“Có thể những người tôi năn nỉ giúp, họ không có khả năng điều khiển một chiếc
xe tải nặng Nhưng cũng rất có thể họ sợ liên lụy mặc dù tôi và nhiều người dânnơi đây đều sẽ làm chứng nhân cho nghĩa cử này…” - bà Mai nhớ lại
Thật xót xa và đau đớn ! Tình đồng loại !Tình nghĩa giữa người và người !+ Tuy nhiên cuộc sống bao giờ cũng tồn tại hai mặt Song song với nhữngcon người vô cảm vẫn còn biết tấm gương, nghĩa cử đẹp của con người trong xãhội Nước ta không phải là không có luân lí xã hội, không phải là không ý thứcđược nghĩa vụ giữa người với người
Trang 8“ Lỡ thi vì cứu người bị tai nạn”
Chiều (2/6/2010 báo mới.com), trên đường đến điểm thi tốt nghiệp, hai thísinh Tăng Ngọc Dũng và Lữ Đức Quân tại điểm thi trường THPT Đô Lương 1(huyện Đô Lương, Nghệ An) bất ngờ gặp một vụ tai nạn thương tâm Lúc đó xungquanh không một bóng người Thấy nạn nhân nằm bất động, Dũng và Quân khôngđành bước đi nên cả hai quyết định đưa nạn nhân đến Bệnh Viện Đa Khoa ĐôLương cấp cứu
Sau khi hoàn tất thủ tục cho nạn nhân nhập viện, Dũng và Quân mới sực nhớmình đang đi thi, vội tức tốc tới điểm thi Đến nơi thì Hội đồng thi đã khép cổng vàcác thí sinh khác bắt đầu làm bài thi được hơn 4 phút Hội đồng đã quyết định choDũng và Quân nghỉ môn thi Sinh vì vi phạm quy chế
“ Không để hai học trò xứ Nghệ vì việc nghĩa mà trượt tốt nghiệp”
Thứ trưởng Hiển cho hay, việc xác minh xem em Tăng Ngọc Dũng và Lư ĐứcQuân học sinh lớp 12A4 THPT Đô Lương (Nghệ An) cứu người có thật hay không
là do Sở GD&ĐT Nghệ An và trường học của hai em thực hiện Nếu đúng là vìcứu người thì không thể để hai em trượt tốt nghiệp Và hai em sẽ được tuyêndương khen thưởng trước khi kỳ thi Đại học diễn ra để làm gương cho tuổi trẻ
+ Nhìn ở góc độ rộng hơn, đó là quan hệ giữa các quốc gia Thời chiến tranhchúng ta đã có những nước đồng minh như Nga, Trung Quốc… Thời nay thì cácquốc gia đã có độc lập dân tộc thì vẫn chung tay để chống khủng bố, chung tay hợptác cùng phát triển ở mọi mặt Nhưng chúng ta vẫn thấy những bất cập khi một sốnước lợi dụng các phần tử cực đoan để phá nền độc lập tự do của nước đó, cónghĩa là họ đã phá đi đoàn thể mà đất nước đó đã cố công xây dựng hoặc vấn đềBiển Đông đang căng thẳng theo xu hướng “chân lí nằm trong tay những nướcmạnh”
Trang 9(Dân Trí) “Chất lượng thi công chức của chúng ta không ổn Có thông tin rằng để
đỗ được công chức phại chạy mất không dưới 100 triệu đồng cái này tập trung ởnhững đầu mối tiếp nhận hồ sơ….”, đại biểu Trần Trọng Dực nói tại phiên thảoluận HĐND Hà Nội ngày 07/12/2012
Cần phải nâng cao tinh thần dân chủ, công khai, đoàn kết và phê bình , tựphê bình nghêm khắc chân thành của mỗi cá nhân thì các mối quan hệ xã hội mớitốt đẹp
Thời kỳ lịch sử nào cũnh vậy, nền luân lí xã hội luôn trong vai trò rất quantrọng ảnh hưởng đến sự tồn vinh của dân tộc
Tư tưởng tiến bộ và tầm nhìn của nhà yêu nước Phan Châu Trinh trong bàiviết đến nay vẫn còn có ý nghĩa thời sự và giá trị giáo dục tư tưởng rất lớn, đặc biệttrong thời kì hội nhập hiện nay Gây dựng được nền luân lí theo tư tưởng của PhanChâu Trinh sẽ giữ vững và nâng cao nền dân chủ nước nhà, đồng thời đẩy lui đượcnhiều vần nạn hiện nay trong xã hội
b Tính thời sự trong văn bản: “Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống
AIDS, ngày 01/12/2003” của Cô – Phi An-nan
* Nội dung thông điệp :
Trước hết Cô –phi An-nan đưa ra những con số tổng kết trong thông điệpcủa mình ( mỗi phút có khoảng 10 người bị nhiễu HIV, tốc độ lây lan nhanhchóng, đáng báo động là ở phụ nữ - chiếm tới một nửa, đang ngày càng lan rộng ởnhững khu vực trước đây được xem là an toàn)
Trang 10Sau đó ông đã đưa ra lời kêu gọi có sức thuyết phục mạnh mẽ : “ Hãy lêntiếng thật to và dõng dạc về HIV/AIDS Hãy cùng tôi đánh đổ thành lũy của sự imlặng, kì thị và phân biệt đối xử đang vây quanh bệnh dịch này” “ Hãy sát cánhcùng tôi, bởi lẽ cuộc chiến chống lại HIV/AIDS bắt đầu từ chính các bạn”.
* Tính thời sự:
Lời kêu gọi tha thiết ấy của Cô-phi An-nan không chỉ có tác dụng bức thiết
ở thời điểm ấy (2003), mà nó còn có sức vang gọi với mọi thời đại
Bởi người ta ví HIV/AIDS là “ quả bom hẹn giờ” đang đe dọa tính mạngcủa hàng triệu thanh niên trên thế giới
Chính vì vậy, những con số và lời kêu gọi là một sự cảnh tỉnh ý thức tráchnhiệm của mỗi con người trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng
+ Năm 1981, bệnh AIDS trên lâm sàng được phát hiện đầu tiên tại Mỹ, sau
đó HIV/AIDS đã nhanh chóng lan ra toàn cầu
+ Trường hợp nhiễm HIVđầu tiên ở nước ta được phát hiện vào tháng 12năm 1990 tại thành phố Hồ Chí Minh Sau đó HIV/AIDS bắt đầu lan ra các tỉnh.Đến cuối tháng 12/1998, toàn bộ 61 tỉnh thành trong cả nước đều đã phát hiện cóngười bị nhiễm HIV Tính đến 31-3-2012, cả nước đã phát hiện 201.134 trườnghợp nhiễm HIV hiện đang còn sống 57.733 trường hợp biến chuyển thành bệnhAIDS và 61.579 trường hợp đã tử vong
+ Ở Đồng Nai, ca nhiễm HIV được phát hiện đầu tiên ở xã Bình Minh-Trảng Bom vào năm 1993
Tính đến 20-05-2012 toàn tỉnh có 6.180 người nhiễm HIV, trong đó 2.363người đã chuyển qua giai đoạn AIDS và 1.456 đã chết vì AIDS
+ Địa phương có số người nhiễm cao nhất tỉnh: Biên Hòa 2.590 người, tiếpđến là TX.Long Khánh với 624 người nhiễm, Long Thành với 531 người, TrảngBom có 379 người Đồng Nai có số người nhiễm HIV đứng thứ 6 trên toàn quốc,đứng thứ 3 trên 20 tỉnh phía Nam
Hiện nay số người nhiễm HIV đó có mặt trong 171/171 phường xã trongtoàn tỉnh
Cũng từ căn cứ trên mà ta thấy rằng, bản thông điệp này có tính thời sự sâusắc