HƯỚNG dẫn THỰC HÀNH môn TIN học PHÙ hợp với NĂNG lực của mỗi học SINH NHẰM NÂNG CAO kết QUẢ học tập môn TIN học của học SINH (áp dụng cho HS khối 12)”

Lý do khách quan Qua thời gian trực tiếp giảng dạy Tin học nói chung, môn Tin học 12 với những đặc thù nói riêng tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh yếu về kỹ năng thực hành trên máy.. Từ

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 3

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC PHÙ HỢP NĂNG

LỰC CỦA MỖI HỌC SINH NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC

TẬP MÔN TIN HỌC CỦA HỌC SINH

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Lý do khách quan

Ngày nay, với sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ nói chung, của

ngành Tin học nói riêng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng và được ứng

dụng rộng rãi, Tin học đã trở thành một phần không thể thiếu được của nhiều

ngành trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội Nó đi sâu vào mọi mặt của

đời sống con người Chính vì vậy để có một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm

vững tri thức khoa học công nghệ, làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt

động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại

hóa của đất nước Việt Nam nói chung và ngành giáo dục nói riêng đã chú trọng

đến vấn đề đưa Tin học vào giảng dạy trong các trường phổ thông

Sau vài năm đưa chương trình Tin học vào giảng dạy chính thống, môn Tin

học với những đặc thù riêng mà việc thực hành cần có những phương pháp, hình

thức cần linh hoạt, phong phú Trên cơ sở chuẩn kiến thức kỹ năng của từng

chương từng bài và mục tiêu của cả cấp học mà các câu hỏi, bài tập, bài thực

hành cần đo được mức độ thực hiện các mục tiêu đã được xác định

Thực hành là một phần quan trọng trong chương trình Tin học 12 Việc đổi

mới công tác thực hành, là việc làm có ý nghĩa rất thiết thực Thực hành sẽ tạo cơ

hội cho học sinh bổ sung kiến thức, nắm vững các khái niệm về lý thuyết và rèn

luyện kỹ năng, làm sáng tỏ những giờ học tại lớp và học qua sách vở

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 4

2 Lý do khách quan

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy Tin học nói chung, môn Tin học 12 với

những đặc thù nói riêng tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh yếu về kỹ năng thực

hành trên máy Các em ngại ngần khi thực hiện mà chủ yếu quan sát các em khác

trong nhóm thực hành (HS Khá – Giỏi) nên đôi khi giờ thực hành kết quả không

như mong muốn

Từ thực tế trên, tôi luôn băn khoăn và mong muốn tìm ra biện pháp khắc

phục, nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em sau những giờ

thực hành có một kỹ năng đạt được yêu cầu đề ra nên trong quá trình giảng dạy

tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các nhóm

đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều nhất có hiệu quả giúp các em có thể

rèn kỹ năng và tự học, tự khám phá các kiến thức Do đó, tôi đã quyết định chọn

đề tài nghiên cứu của mình là “HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC

PHÙ HỢP VỚI NĂNG LỰC CỦA MỖI HỌC SINH NHẰM NÂNG CAO KẾT

QUẢ HỌC TẬP MÔN TIN HỌC CỦA HỌC SINH (Áp dụng cho HS khối 12)”

II NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

- Phân tích sự cần thiết, vai trò của thực hành trong quá trình dạy và học

- Các phương pháp dạy học được áp dụng trong dạy thực hành môn Tin học

lớp 12

- Một số phương pháp dạy học thực hành đã được sử dụng có hiệu quả trong

trường THPT Trần Phú trong năm học 2013 – 2014, 2014 – 2015

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Dựa trên mục tiêu, yêu cầu của cấp học, môn học và lớp học

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 5

- Thông qua việc giảng dạy bộ môn Tin học 12 trong các năm học đã qua tại

trường THPT Trần Phú, phương pháp thực nghiệm sư phạm, khảo sát, điều tra,

phân tích tổng hợp và đánh giá kết quả

- Vấn đáp tìm hiểu các giáo viên bộ môn khác, giáo viên chủ nhiệm, phụ

huynh học sinh

- Kết hợp với tình hình thực tế và đối tượng học sinh, từ đó đưa ra những

hình thức, nội dung kiểm tra đánh giá thích hợp

IV ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Học sinh lớp 12 của trường THPT Trần Phú trong những năm học 2013 – 2014,

2014 – 2015

- Chương trình dạy và học môn Tin học 12

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN KHOA HỌC

Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng nhất của một

xã hội hiện đại, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo

dục của thế giới, trong đó có Việt Nam Chúng ta đang sống trong thời đại thông

tin kỹ thuật số, đâu đâu quanh ta, ở hầu hết các lĩnh vực ngành nghề đều có sử

dụng các sản phẩm của Tin học Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương

chính sách đầu tư và phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin như:

- Chỉ thị số 58 - CT/TW của bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát

triển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đã chỉ rõ: “ Ứng

dụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ ưu tiên trong chiến lược phát triển

kinh tế xã hội, là phương tiện chủ lực để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách

phát triển so với các nước đi trước”

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 6

- Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của bộ GD&ĐT về tăng cường giảng

dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngàng giáo dục đã chỉ rõ: “Nâng cao nhận

thức về vai trò của CNTT, ứng dụng và phát triển CNTT trong GD&ĐT sẽ tạo

một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chương trình, phương

pháp giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục”

Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việc dạy

và học Tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập Tin học

trong nhà trường,

Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy dạy

học Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát

triển tư duy thuật toán, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú

trọng đến rèn luyện kỹ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinh

được thực hành, nắm bắt và tiếp cận với những công nghệ mới của Tin học phục

vụ học tập và đời sống

SGK Tin học 12 viết theo tinh thần cung cấp kiến thức cơ bản, hiện đại

nhưng coi trọng kỹ năng thực hành HS thông qua thực hành và sử dụng một

phần mềm cụ thể để hiểu rõ hơn những kiến thức có tính trừu tượng, khái quát,

đồng thời thấy được sâu sắc hơn y nghĩa của những ứng dụng thực tế

- Chương II giới thiệu Access là một hệ QTCSDL cụ thể Yêu cầu chính ở

đây là học sinh cần nắm được các khái niệm và các thao tác cơ bản khi làm việc

với Access Kĩ năng thực hiện các thao tác khi làm việc với một hệ QTCSDL cụ

thể được chú trọng rèn luyện thông qua việc sử dụng Access mà chưa cần đề cập

tới hệ QTCSDL quan hệ tổng quát Trên cơ sở kiến thức "thực tế" đó học sinh có

thể tiếp thu tốt hơn các khái niệm trừu tượng ở chương III, nói chung là thuần túy

lí thuyết Vì vậy, ở chương II cần coi trọng kỹ năng thực hành trên một hệ

QTCSDL cụ thể là Access Việc chương trình tin 12 đã đưa tỉ lệ giờ thực hành

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 7

cao hơn giờ lý thuyết trong chương II ( 14 tiết thực hành/13 tiết lý thuyết) cũng

không ngoài lý do trên

II THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

Trên thực tế qua những năm giảng dạy bộ môn Tin học, thông qua học sinh,

phụ huynh và qua trao đổi với các đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu như học sinh

đều yêu thích và hứng thú với môn Tin học Tuy nhiên chất lượng bộ môn qua

các năm học chưa cao, đặc biệt là kỹ năng thực hành trên máy tính còn hạn chế,

một số học sinh còn chưa có thái độ tích cực trong giờ thực hành để rèn kỹ năng

1 Thuận lợi

- Có sự quan tâm, chú trọng tới việc đổi mới phương pháp dạy học và thực

hành thí nghiệm của Đảng bộ, BGH nhà trường trong những năm qua

- Giáo viên nhiệt tình, có trình độ tay nghề vững vàng, được qua các lớp bồi

dưỡng chuyên môn hàng năm

- Phần lớn các em học sinh có ý thức học tập tốt, luôn tìm tòi học hỏi những

kiến thức mới và hứng thú với môn học

- Được nhà trường quan tâm tạo điều kiện thuận lợi về trang thiết bị dạy

học

2 Khó khăn

- Sĩ số học sinh trong một lớp còn khá đông trên 40 hs/lớp, số lượng phòng

máy còn ít (một phòng) nên nhiều khi còn trùng tiết thực hành với lớp khác,

phòng máy lại ít máy, máy cũ hay hư hỏng vì thế số học sinh trên 1 máy còn cao,

buộc các em phải thay nhau thực hành Không khí trong phòng máy không thông

thoáng làm cho học sinh không chú tâm vào bài giảng, ảnh hưởng rất lớn đến

chất lượng của bài học

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 8

- Về thái độ học tập, do các em là học sinh cuối cấp nên rất nhiều em có tư

tưởng chỉ chú trọng các môn học chính để thi đại học mà những môn còn lại các

em không học hoặc học chống đối, thậm chí còn có tư tuởng rất ngại khi sử dụng

máy tính để thực hành rèn luyện kỹ năng

- Tin học 12 học về một hệ Quản trị CSDL: HS chưa sử dụng một hệ

QTCSDL nào nên chưa hình dung được cụ thể việc thực hiện các chức năng này

Để giải thích các chức năng duy trì tính nhất quán, tổ chức và điều khiển các truy

cập đồng thời đòi hỏi giáo viên cần chú trọng phương pháp giảng dạy để đạt được

mục tiêu là Tin học 12 có môi trường cho học sinh có thể phát huy cao các thiên

chức: “Nghe, Nhìn, Đọc, Nói, Viết và Làm”

III NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1 Tiến hành khảo sát chất lượng thực hành bộ môn:

Sau một số giờ thực hành đầu năm, tiến hành khảo sát chất lượng tôi thấy

học sinh còn rất ngại thực hành, thao tác cơ bản trên máy còn chưa chuẩn, đa số

việc thực hành trên máy chỉ tập trung vào các em khá và giỏi, số còn lại các em

chỉ quan sát, nên khi giáo viên hỏi thì không thực hiện được công việc theo yêu

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 9

2 Thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh:

Đây là một phần không thể thiếu đối với một giáo viên trước mỗi giờ dạy,

đặc biệt là với giờ thực hành với những đặc thù riêng “ Thiết kế trước bài dạy

giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kỹ năng, phương pháp, tiến

trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy” Để thiết kế được một bài dạy phù hợp

với nhiều đối tượng học sinh thì tối thiểu cần làm được những công việc sau:

- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kỹ năng, thái

độ, năng lực hướng tới Tìm ra được những kỹ năng cơ bản dành cho học sinh

yếu kém và những kiến thức kỹ năng dành cho học sinh giỏi

- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo

viên nắm một cách tổng thể, giải thích cho học sinh khi cần thiết

- Nắm được mục đích yêu cầu, chuẩn kiến thức của chương, của bài để thiết

kế các hoạt động học tập phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện dạy và học

- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy và học

- Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể

Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế

để bước vào một tiết dạy thực hành và thành công bước đầu

3 Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp

Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tượng học sinh xem

như đã có bước đầu thành công nhưng đó mới chỉ là buớc khởi đầu cho một tiết

dạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điều kiển các đối

tượng học sinh trên lớp

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 10

Trong điều kiện CSVC của nhà trường, với một giờ thực hành, việc quan

trọng là chia nhóm thực hành Với việc chia thành từng nhóm học sinh có điều

kịên hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ

là thụ động tiếp thu từ giáo viên Với số lượng học sinh đông và số máy là có hạn

nên căn cứ vào hai yêu cầu này mà giáo viên có phương án chia nhóm cho phù

hợp

Ví dụ:

- Chia nhóm một cách ngẫu nhiên

- Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến

- Chia nhóm theo lực học

- Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng

Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả buộc giáo viên phải lựa chọn

nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh Chia nhóm 2

đến 3 học sinh một máy Các học sinh có thể tự cử nhóm trưởng của nhóm mình

Các bước tiến hành:

- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu nội dung thực hành

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kỹ năng thao tác trong bài thực hành,

thao tác mẫu cho học sinh quan sát

- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến kích học sinh tích cực

hoạt động

- Giáo viên quản lý, giám sát học sinh thực hành theo nhóm:

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 11

+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên quan sát, theo dõi và bổ

trợ khi cần

+ Chỉ rõ những kỹ năng, thao tác nào được dành cho học sinh yếu trong

nhóm, những kỹ năng, thao tác nào dành cho học sinh khá và giỏi

+ Phát hiện những nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều

chỉnh

+ Luôn có ý thức giáo viên chỉ trợ giúp, tránh việc đi sâu can thiệp làm hạn

chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh

+ Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thực

hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kỹ năng

- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả bằng cách chỉ định một học sinh bất kỳ trong

nhóm thực hiện các yêu cầu đặt ra của nội dung thực hành Nếu học sinh được

chỉ định không hoàn thành nhiệm vụ thì gắn cho cả nhóm và đặc biệt là nhóm

trưởng Hoặc cho nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hành lẫn nhau giữa các

thành viên trong nhóm và các nhóm kiểm tra nhau theo vòng tròn Làm như vậy

các em sẽ có ý thức hơn trong thực hành

- Nhận xét, đánh giá kết quả học tập:

+ Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét kết quả thực hành, nhóm trưởng điều hành –

nhận xét về kỹ năng, thái độ học tập của các bạn trong nhóm

+ Tổ chức cho các nhóm trưởng nhận xét kết quả thực hành của các nhóm khác

+ Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ xung kiến thức

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 12

Giáo viên cũng có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để kịp

thời động viên, khuyến kích các nhóm thực hành tốt và rút kinh nghiệm đối với

các nhóm kết quả chưa cao

 Ví dụ minh họa về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết

- Hiểu rõ hơn về công dụng của mẫu hỏi

- Biết rõ hơn về liên kết và lợi ích liên kết giữa các bảng

Kỹ năng:

- Thực hiện được các thao tác tạo mẫu hỏi kết xuất thông tin từ nhiều bảng

- Biết sử dụng các hàm Count lập mẫu hỏi liệt kê; Sử dụng các hàm gộp nhóm

Avg, Max, Min củng cố và rèn luyện kỹ năng tạo mẫu hỏi

Thái độ:

- Có thái độ nghiêm túc trong giờ thực hành

b) Năng lực hướng tới:

+ Mô hình hóa một CSDL từ một bài toán quản lý thực tế

+ Biết các thông tin, công việc cần quản lý trong một lĩnh vực của một tổ chức cụ

thể

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 13

+ Đối với học sinh yếu: Biết tạo cấu trúc CSDL gồm nhiều bảng, tạo liên kết giữa

các bảng theo yêu cầu cụ thể, biết tạo một mẫu hỏi đơn giản từ một bảng hay

nhiều bảng

+ Đối với học sinh khá - giỏi: Ngoài yêu cầu trên còn giải thích được hàm Cout

dùng làm gì? Nhận biết được kết xuất những trường nào từ các bảng nguồn và

giải thích được tại sao? Ngoài ra, có thể tạo được các mẫu hỏi tương tự khi sử

dụng hàm Cout

c) Chuẩn bị phòng máy, thiết bị dạy và học, Phần mềm hệ QTCSDL Access

2 Thiết kế và điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh trên lớp

Chia nhóm học sinh đa dạng, các nhóm tự đề cử nhóm trưởng

Hoạt động 1: Chuẩn bị CSDL KINH_DOANH gồm ba bảng (đã tạo và nhập dữ

liệu như bài thực hành 5)

Ng-êi thùc hiÖn: NguyÔn ThÞ Nhung Trang 14

Và liên kết đã được tạo từ trước như sau: