SKKN nâng cao kết quả học tập cho học sinh lớp 12 trường THPT tri an, thông qua kênh hình chương “di truyền học người”

Sáng kiến kinh nghiệm NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT TRỊ AN, THÔNG QUA KÊNH HÌNH HƯƠNG “DI TRUYỀN HỌ NGƯỜI”.. ơ sở lý luận Học sinh không phân biệ ợc bện n ộ

Trang I Lý do chọn đề tài……… ……2

II ơ sở lý luận và thực tiễn……… ……3

2.1 Cơ sở lý luận……… … 3

2.2 Cơ sở thực tiễn 4

III Tổ chức thực hiện các giải pháp………… ……… …5

1 ực hiện ……… … 5

2 ệ ……… … 5

2.1 ……… ………5

2.2 ệ ……… ………….5

2.1 ……… 5

3 Thiết kế ……… 5

3.1 Khách thể nghiên cứu……… 5

2 ế ế n n ứ ……… 6

3.3 Quy trình nghiên cứu……… ….7

n ……….….7

5 n ệ ……… 8

5.1 ự ện ể ứn n ……… 8

5.2 n n n ứ ……… 8

IV Hiệu quả của đề tài……….… 10

V Đề xuất, khuyến nghị khả năng áp dụng 11

1 Kết luận 11

2 xu t, khuyến nghị 11

Tài liệu tham khảo 12

Phụ lục 1 Kế hoạch bài học……….….1

Phụ lục 2 n ể a sa ộng……….….28

ụ ụ ệ ể a 31

ụ ụ an 34

Sáng kiến kinh nghiệm

NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG

THPT TRỊ AN, THÔNG QUA KÊNH HÌNH HƯƠNG

“DI TRUYỀN HỌ NGƯỜI”.

***********

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Với t ộ ển n n ệp hóa ện ạ a n ện nay cùng với sự a ăn ộ ô nhiễ ng, con n an ứn ớc các bệnh, tật thuộc v di truy n y n nặng không nh n a ìn còn cho xã hộ ể góp phần nâng cao hiểu biết, kết qu học tập và ý thức phòng tránh bệnh, tật thuộc v di truy n, ế ế n ìn ơn “D truy n họ n ” n ọc sinh tham gia ọ mộ ự hứn ể an ạ ế a n ọ ậ

C ơn D y n họ n i – môn Sinh học lớ 12 ơ n cung c p cho học sinh nh ng kiến thức v n y n n n ơ ế gây bệnh và cách phòng tránh các bệnh di truy n ng gặp ở n i Từ ọc sinh có ý thức, vận dụng nh ng hiểu biế i s ng, phòng tránh các tác nhân gây bệnh, b o vệ

b n thân, b o vệ ng

Tuy nhiên trong SGK chỉ có vài hình nh minh họa, vì vậy bài học thiếu tính h p dẫn, lôi cu n s n ộn i với họ s n e ng khó hình dung, kh năn ếp thu bài bị hạn chế

Với nh n ý n a a ể: Nâng cao kết quả học tập

cho học sinh lớp 12 Trường THPT Tri An, thông qua kênh hình chương

“di truyền học người”.

II Ơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 ơ sở lý luận

Học sinh không phân biệ ợc bện n ột biến gen, bệnh nào là

ột biến nhiễm sắc thể gây ra i với các bện ột biến gen gây ra thì không phân biệ ợc bệnh nào là do gen lặn hay gen trội, gen n m trên nhiễm sắc thể ng hay gen n m trên nhiễm sắc thể giớ n i với các bệnh do

ột biến nhiễm sắc thể thì không phân biệ ợc bện n ột biến nhiễm sắc thể ng, bện n ột biến nhiễm sắc thể giới tính, bệnh n do

ột biến s ợng nhiễm sắc thể ay ột biến c u trúc nhiễm sắc thể gây ra

ì ế n n ế ọ ậ ơn “D y n họ n ” a cao

t nhi u bài viế tài nghiên cứ n an ến việc sử dụng

kênh hình trong dạy họ n

- Bài Phương tiện hình ảnh trong giáo dục ở trường THPT của Võ Thị

N Q ỳnh, Trần ăn hành nh n mạnh các tác dụng của tranh nh và vai trò quan trọng của tranh nh trong dạy họ ồng th ũn n a sử dụng tranh nh trong gi học, cách b o qu n tranh nh

- tài Ứng dụng kênh hình trong việc giảng dạy chương trình Vi sinh vật học lớp 10 của TS Ngô Thu Dung, Phan Thị Mỹ Linh, Nguyễn L n

Thị Mai Linh nêu ra các vai trò của kênh hình trong việc gi ng dạy phần sinh học vi sinh vậ ơn a n ìn ừ SGK

- tài Thảo luận về phương pháp dạy học trực quan trong môn Sinh học của TS Phan Thị Thanh Hội, Nguyễn Thị Ánh, Mai Thị Kim Tuyến,

S Nộ n a n ng lợi ích của ơn ạy học trực quan và cách tiến n ơn ạy học này có hiệu qu nh t

- tài Sử dụng phần mềm Macromedia Flash trong dạy học các thí nghiệm sinh học của Th.S Phan Thị Loan, Th.S Võ Thị Bích Thủy ng

C S Q ng Trị mô t việc sử dụng phần m F as ể mô t nh ng thí nghiệm sinh học khó và tác dụng của nó trong việc nâng cao hiệu qu của việc dạy học bộ môn Sinh học

- tài “Ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro, Paint…vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích nâng cao chất lượng hiệu quả giờ lên lớp” n a ểm của ứng dụng công

nghệ thông tin vào thiết kế bài gi ng, làm nâng cao ch ợng học tập của học sinh, học sinh hiểu bài t t

v n Họ s n s y n ĩ l i câu hỏi của giáo viên, phát hiện và gi i quyết

v n , kết qu là học sinh thuộ n n ể a s sắc v các kiến thức ặc biệt là các em học sinh yế ng không nhớ ợc các kiến thứ học, dễ bị nhầm lẫn các kiến thức vớ n a i với các học sinh khá, các em

có thể nhớ kiến thức b ng cách học thuộc lòn n n a ể õ ơ ế nên

kh năn ận dụng các kiến thứ ũn a a

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

ột biến nhiễm sắc thể giới tính Phân biệt bện ột biến s ợng nhiễm sắc thể ay ột biến c u trúc nhiễm sắc thể gây ra

2.2 Hiệu quả

Kết qu học tập C ơn D y n họ n i – môn Sinh học của họ

s n ớ 12 ợc áp dụn ơn áp này có hiệu qu a ơn

n 2 ớp 12A7 là lớ i chứn ợc sử dụn ơn ạy truy n th ng; còn 2 lớp 12A5 là lớp thực nghiệ ợc sử dụn ơn

gi ng dạy thông qua kênh hình nh

3.2 Thiết kế nghiên cứu

- Sử dụng thiết kế kiể a sa ộng với các nhóm ngẫu nhiên (thiết kế 4)

- Lớp 12A5 là nhóm thực nghiệm, lớp 12A7 n i chứng

- Tôi chọn bài kiể a ng xuyên lần ầu làm bài kiể a ớc tác ộng Kết qu kiểm tra cho th y ểm trung bình của 2 lớp có sự khác nhau, do

ùn ểm chứng T– es ể kiểm chứng sự chênh lệ ểm s trung bình của a n ớc khi tá ộng

Bảng 2: Kiểm ch ể x ị ươ ươ

Lớp 12 A 5

ệ )

Lớp 12A7 )

p= 0,482 > 0,05; từ ết luận chênh lệ ểm trung bình của hai nhóm thực nghiệ i chứn n ý n ĩa n n a n ợc chọn ơn

ơn n a

Bảng 3: Mô tả thiết kế nghiên c u

3.3 Quy trình nghiên cứu

- ớc tiên, tôi thiết kế “ ế hoạch bài họ ” có sử dụng kênh hình và

“ ế hoạch bài họ ” không sử dụng kênh hình

- Lớp 12A5 (N thực nghiệm): Thiết kế kế hoạch bài học có sử dụng kênh hình với sự hỗ trợ của phần m m Power Point

dụng các kênh hình, quy trình chuẩn bị bài và gi ng dạy n ìn ng

theo th i khóa biể ể m b o tính khách quan

- C ơn 5 - Di truy n họ n i gồm có 2 bài: Bài 21 và 22 trong

ơn ìn ọ ỳ nă ọ 2014 – 2015, mỗi bài dạy 1 tiết, s tiết thực

nghiệm là 2 tiết

+ Bài 21 – Tiết phân ơn ìn 22

+ Bài 22 - Tiết n ơn ìn 23

4 Đ ường

- Bài kiể a ớ ộng là bài kiểm tra ng xuyên lần 1, do giáo viên gi ng dạy bộ n a kiểm tra cho lớp 12 mình gi ng dạy với phần kiến thứ ơn ơn n au

sa ộng

- Bài kiể a sa ộng là bài kiểm tra 20 phút sau khi học xong

ơn D y n họ n i Bài kiể a sa ộng gồm 20 câu hỏi (5

n sa 5 n ỗ n , 10 câu trắc nghiệm)

- Sau khi dạy xong ơn “Di truy n họ n i” tôi cho HS của hai lớp làm bài kiểm tra 20 sa e n x y ựng

5 Ph n t ch d iệu

5.1 Thực hiện ph p kiể chứng th ng kê

Sau khi có kết qu các bài kiểm tra, tôi dùng các công cụ kiểm chứng T- tes ộc lập, mứ ộ n ởn ể kiểm chứng sự chênh lệch gi a ểm s trung bình của a n sa ộng nh m kiểm chứng gi thuyết của tài

Bảng 4 – Phân tích dữ liệu kiể r rướ và u ộng

2 Trả ời ấn đề nghiên cứu

Từ b ng phân tích d liệu trên, ta th y:

- Phép kiểm chứng T- es ộc lậ ểm trung bình của bài kiểm tra sau tác ộng của nhóm thực nghiệ n i chứng là p = 0,043 < 0,05; cho

th y sự chênh lệ ểm trung bình của a n ý n ĩa n i do ngẫ n n ộng

- Phép kiểm chứng T-test phụ thuộc của nhóm thực nghiệm của bài kiểm

0 1 2 3 4 5 6 7 8

Nhóm ĐC Nhóm TN

Biểu ồ ể ru bì rướ ộ và u ộng của nhóm

th c nghiệ và i ch ng

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

ểm trung bình của bài kiể a sa ộng của nhóm thực nghiệm là 7.229 ểm trung bình của bài kiể a sa ộng của n i chứng là 6.389 ộ chênh lệ ểm s gi a hai nhóm là 0.84 Q a y ểm trung bình của nhóm thực nghiệm và nhóm i chứng có sự khác biệt rõ rệt Nhóm thực nghiệ ể n ìn a ơn nhóm i chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,417 Cho th y mứ ộ n ởng của ộn ến kết qu học tập của nhóm thực

nghiệm là đáng kể

Phép kiểm chứng T– es ộ ậ ểm trung bình bài kiể a sa ộng của hai lớp là p = 0,043 < 0,05 Kết qu này khẳn ịnh sự chênh lệ ểm trung bình của hai nhóm không ph i do ngẫ n n ộng gây ra

Nghiên cứu v sử dụng kênh hình trong dạy học có thể ợc áp dụng mở rộng trên r t nhi u bài học của ơn ìn : Sinh học lớp 12, sinh học lớp 11, sinh học lớp 10 Tuy nhiên do giới hạn v th i gian nên tôi chỉ mới thiết kế dạy sử ụn hình nh cho mộ ơn “Di truy n họ n i” n ơn trình Sinh họ 12 Cũn a a o ý kiến của ồng nghiệ u cho

r ng khi dạy học kiến thức môn Sinh học có kèm theo hình n s n ộng phù hợp thì học sinh r t thích thú trong gi học, kh năn ế a ơn ẳn

y n n ể sử dụn ơn n y ệu qu cao thì ò ỏi giáo viên ph ìn ộ v công nghệ thông tin nh ịnh, lớp học ph i có trang bị máy chiếu, giáo viên ph i có kỹ năn a n n n ạng internet, sử dụng các hình nh trong bài học một cách hợp lí

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP D NG

* Đ i với giáo viên:

- Mỗi giáo viên cần ph i không ngừng tự học và bồ ỡn ể nâng cao

ìn ộ chuyên môn nghiệp vụ

- Biết khai thác thông tin trên mạng Internet, biết sử dụng các trang thiết

bị dạy học hiện ại

- i với các bài học có tính liên hệ thực tiễn cao, cần ph i giáo dục cho học sinh ý thức vận dụng các kiến thứ ọc vào thực tiễn

* Đ i với học sinh:

- Học sinh cần ph i tập trung chú ý trong gi học

- Cần ph i tích cực, chủ ộng và sáng tạ ơn n a trong quá trình học tập

- Luôn có ý thức vận dụng các kiến thứ ọc vào thực tiễn

- Biết cách làm việc nhóm, tra cứu thông tin trên mạng

Trị An, ngày 25 tháng 5 năm 2015

Giáo viên thực hiện

Trươ M Tru

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Chuẩn kiến thức, kỹ năn S n ọc 12 NXBGD-2010

2 ơn ạy môn sinh n ng phổ thông - S n Q an B - NXB Q Nội -2007

3 Sách giáo khoa Sinh học 12 NXBGD-2007

4 Sách giáo viên Sinh học 12 NXBGD-2007

5 Tài liệu Nghiên cứu khoa họ s ạm ứng dụng NXB Q Nội - 2011

6 www.thuvientailieu.bachkim.com

7 www giaovien.net

- Kĩ năn y ỏ sự c m thông, chia sẻ (không xa lánh, kì thị) với nh ng bệnh nhân mắc các bệnh di truy n

- Kĩ năn i quyết v n n y sinh trong thực tiễn cuộc s n n an ến

v n di truy n y học

- Kĩ năn o vệ b n thân và nh n n i xung quanh tránh nh n n y ơ mắc ộ s bệnh di truy n ở n i

- Kĩ năn ì ếm và xử lí thông tin khi HS ọ S K ệu, quan sát hình n ể tìm hiểu khái niệm di truy n y học, một s bệnh di truy n

1.3 Thái độ

Tích cự ởng ứng bài học, tìm nh ng thành tựu mới v y học trong thực tiễn và có thể ứng dụn ể gi i thích nh ng hiện ợng mà chúng ta th ng gặp v bệnh di truy n

2 NỘI DUNG BÀI HỌC

Chuẩn bị bài báo cáo theo sự ớng dẫn của giáo viên

- Nhóm 1: Tìm hiểu khái niệm di truy n y học, bệnh di truy n phân tử ở

Hoạt động 1: (1ph t) Vào bài

- C n n ũn n n s n ật khác

u bị ột biến en ột biến NS C ột biến

Khái niệm di truyền y học

- Là ngành khoa học

các bện ệnh di truy n Hôm nay chúng ta

sẽ tìm hiểu một s bệnh di truy n n an ến ột

biến en ột biến NST

Hoạt động 2: (11ph t) Tìm hiểu khái niệm di

truyền y học và bệnh di truyền phân tử

- GV: Nguyên nhân gây ra bệnh DT phân tử là gì ?

- GV: Phần lớn bệnh di truy n phân tử ột biến

gen gây nên

- GV: Bệnh phêninkêtô niệu là gì ? Nguyên nhân gây

ra bệnh phêninkêtô niệu? Cách ch a bệnh này ?

- HS tr l i

- GV hoàn thiện kiến thức

biết v di truy n học

n i vào y học, giúp cho việc gi i thích, chẩn n phòng ngừa, hạn chế các bệnh, tật di truy n u trị trong một s ng hợp bệnh lí

I BỆNH DI TRUYỀN PHÂN

n na an n → tirôzin

+ N i bị bệnh: gen bị ột biến

ợc enzim này nên

Người bệnh Phêninkêtô niệu

- ể ch a các bệnh di truy n phân tử, có thể

ùn ơn n ?

- HS tr l i

- GV: Em hãy cho biết thêm một s bệnh di truy n

phân tử ở n i mà em họ “ ột biến en” ?

- HS: Bệnh hồng cầu hình li m, mù màu…

Hồng cầu bình thường Hồng cầu hình liềm

Người bệnh bạch tạng

Hoạt động 3 (11phút): Tìm hiểu hội chứng bệnh

iên quan đến đột biến NST

- Khái niệm: Các

ột biến c u trúc hay

n n an ến nhi u gen và gây ra hàng loạt tổn ơn

ở ơ an ủa

n i bện n n ợc

* Cơ chế gây hội chứng Down P:

Gp:

F1:

GP bình thường X

Hội chứng siêu n : XXX

21 → ơ ể mang

NS 21 → ội chứng Down

ứn Down: không nên sinh con khi tuổi

mẹ cao (trên 35 tuổi)

III Bệnh ung thư

- Khái niệm: C

bện ặ n ởi

sự ăn s n n kiể s ợc của 1

s loại tế bào trong

ơ ể dẫn ến hình thành các kh i u

èn ơ an

n ơ ể

X

- GV: Nêu nguyên nhân gây ra bện n

+ C a n n s n ỏ n n ột s nguyên

n n D ột biến en ột biến NST, tiếp xúc

ch t phóng xạ, hóa học, virut làm các tế bào có thể

+ C ộ c m thông, chia sẽ, không xa lánh

+ Trong việc kết hôn ph i tìm hiểu kỹ nh n n i

n a ìn ợ (hoặc chồn ) n i mắc bện

không Nếu có ph a ợ (hoặc chồn ) ến xin ý

kiến của các bác sĩ n v việc kết hôn và sinh con

+ B o vệ ng trong lành, tránh các tác nhân

y ột biến

Kh ợc gọi là

ác tính khi các tế bào của nó có kh năn tách khỏi mô ban

ầu và di chuyển ến

nơ n

ơ ể tạo các kh i u khác nhau

- Cơ ế gây bệnh

n n an

ến 2 nhóm gen sau

y + Các gen ti n

n K ở ộng quá trình phân bào, cần cho sự phát triển

ìn ng của tế bào

xạ hoặc hoá ch ể diệt các TB n + Thứ ăn ệ sinh,

- Đ i với bài học ở tiết học này

+ Ôn lại các kiến thứ ọc

+ Tr l i câu hỏi cu i bài SGK

+ ọc mụ “E ế ”

- Đ i với bài học ở tiết học tiếp theo

+ Tìm hiểu v n b o vệ v n gen của n i

+ Tìm hiểu v n n di truy n s n ọ ớc sinh