Kiến thức: - Sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong một văn bản - Vai trò, tác dụng của miêu tả, miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự - Vai trò của việc tóm tắt văn bản tự sự 2.Kĩ
Trang 1CHỦ ĐỀ 16 MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
( Số bài: 3 ; Thời gian thực hiện: 3 tiết)
A CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG
1 Kiến thức:
- Sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong một văn bản
- Vai trò, tác dụng của miêu tả, miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự
- Vai trò của việc tóm tắt văn bản tự sự
2.Kĩ năng:
- Phát hiện và phân tích được yếu tố miêu tả trong văn bản tự sự
- Kết hợp kể chuyện với miêu tả khi làm một bài văn tự sự
3 Các năng lực cần hình thành:
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực hợp tác
- Năng lực tự học
- Năng lực quan sát và phát hiện
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực thưởng thức văn học, thẩm mĩ
4 Các phẩm chất:
- Yêu thích vẻ đẹp văn chương, sống có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng,
đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên
B KẾ HOẠCH THỰC HIỆN CHỦ ĐỀ
1 Kế hoạch giảng dạy:
Thực hiện chủ đề theo các tiết dạy trong khung phân phối chương trình Ngữ văn
9 :
TT Tuần thực hiện Số tiết
1 11 ( Tiết 54) 1 Miêu tả trong văn bản tự sự
2 11 ( Tiết 55) 1 Miêu tả nội tâm trong văn bản
Trang 2tự sự
Hiểu và phân tích được ý nghĩa của yếu tố miêu tả trong văn bản tự sự
Viết được đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả
Viết được một vănbản tự sự có
sử dụng yếu tố miêu tả
Hiểu và phân tích được ý nghĩa của yếu tố miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự
Viết được đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu
tả nội tâm
Viết được văn bản văn tự sự có
sử dụng yếu tố miêu tả nội tâm
Hiểu được vai trò của việc tóm tắt văn bản tự sự
Tóm tắt được mộtvăn bản tự sự cụ thể
Tóm tắt được một văn bản tự
sự cụ thể có yêu cầu về số câu
1 Kiến thức: Thấy được vai trò của yếu tố miêu tả hành động, sự việc, cảnh vật
và con người trong văn bản tự sự
Trang 32 Kĩ năng: Rốn luyện kĩ năng vận dụng cỏc phương thưc biểu dạt trong một vănbản
3 Thỏi độ: Yờu văn chương, yờu cỏi đẹp…
II Phương phỏp, phương tiện, kĩ thuật dạy học; chuẩn bị của thầy và trũ:
1 Về phương phỏp:
Vận dụng kết hợp cỏc phương phỏp dạy học, trong đú đặc biệt chỳ trọng cỏcphương phỏp dạy học tớch cực theo định hướng phỏt triển năng lực và phẩm chất của họcsinh:
- Phương phỏp thảo luận nhúm
- Phương phỏp nghiờn cứu tỡnh huống
- Phương phỏp hoạt động cỏ nhõn
2 Về phương tiện, kĩ thuật dạy học:
- Sử dụng phương tiện dạy học hiện đại như: mỏy chiếu đa năng, mỏy chiếu chụpvật thể…
- Kĩ thuật dạy học tớch cực:
+ Kĩ thuật chia nhúm
+ Kĩ thuật đặt cõu hỏi
+ Kĩ thuật khăn trải bàn
+ Kĩ thuật bản đồ tư duy…
3 Chuẩn bị của thầy và trũ:
- Giỏo viờn:
+ Nghiờn cứu kĩ kiến thức về yếu tố miờu tả trong văn tự sự
+ Chuẩn bị cỏc phương tiện dạy học: Mỏy tớnh, mỏy chiếu, mỏy chụp vật thể…
- Học sinh:
+ ễn tập kĩ kiến thức vềvăn tự sự
+ Chuẩn bị bài: Miờu tả trong văn bản tự sự
+ Giấy rụki, bỳt màu, bỳt dạ…
III Tiến trỡnh lờn lớp:
1 ổn định tổ chức( 1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ
- Kết hợp kiểm tra trong giờ học.
3 Bài mới (1 phỳt)
* Giới thiệu bài mới
Trong thực tế tạo lập văn bản chúng ta không chỉ dùng một phơng thức biểu đạt Văn bản tự sự vốn đợc coi là bức tranh gần gũi với cuộc sống Mà cuộc sống thì lại hết
Trang 4sức đa dạng, phong phú với đầy đủ các tình huống cảnh ngộ…Để bài viết sinh động không khô khan thì trong văn bản tự sự ngời ta hay xen yếu tố miêu tả.
*Nội dung bài học
? Những yếu tố miêu tả này chủ yếu tập
trung ở đối tợng nào? Vì sao?
? Em hãy bỏ hết các yếu tố miêu tả chỉ giữ
lại yếu tố tự sự Sau đó đọc lại đoạn văn?
? Hãy so sánh đoạn văn có yếu tố miêu tả
và đoạn văn mà em đã bỏ hết yếu tố miêu
tả?
? Từ đó em thấy yếu tố miêu tả có vai trò gì
trong đoạn trích này?
I Vai trò của yếu tố miêu tả trong văn tự
sự.
1 Vớ dụ
- Hồi 14- Hoàng Lê nhất thống chí
- Sự việc: trận đánh đồn Ngọc Hồi của quânTây Sơn
- HS liệt kê theo đoạn trích SGK
- Ngời viết đã xen yếu tố miêu tả khi kể về những việc làm của vua Quang Trung và quân lính trong đoạn trích, cùng sự chống
cự của quân nhà Thanh
- Chủ yếu tập trung vào miêu tả hoạt động của vua Quang Trung
- Vì Quang Trung là chỉ huy của trận chiến
đấu đồng thời là nhân vật chính
- Đoạn văn không có yếu tố miêu tả khô khan hơn và nh một đoạn liệt kê sự việc Mọi chi tiết không hiện lên một cách cụ thể
Trang 5? Từ ví dụ vừa tìm hiểu em thấy yếu tố
miêu tả có vai trò gì trong bài văn tự sự?
? Khi nào ngời ta xen yếu tố miêu tả vào
bài văn tự sự?
? Yếu tố miêu tả trong văn tự sự có điểm gì
khác với miêu tả trong văn miêu tả?
cho bài viết thêm sinh động, hấp dẫn
- Khi cần tái hiện chi tiết cụ thể về hành
động, ngôn ngữ, hình dáng của nhân vật
- Khi cần thể hiện rõ đặc điểm, tính chất của sự việc
- Khi muốn miêu tả không gian, thời gian
- Trong văn tự sự yếu tố miêu tả chỉ đợc dùng xen kẽ khi kể về sự việc, hành động, ngôn ngữ, con ngời, thiên nhiên… yếu tố tự
sự vẫn là cốt lõi Nếu lạm dụng quá nhiều yếu tố miêu tả bài văn sẽ không còn là một văn bản tự sự nữa
- Trong văn miêu tả yếu tố miêu tả đậm nét hơn hay nói một cách khác yếu tố miêu tả chiếm vai trò chủ đạo
Hoạt động2: Hớng dẫn HS luyện tập.
( 18 phút)
- Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 1
- Tổ chức cho HS thảo luận nhóm làm bài
tập
- Gọi đại diện nhóm trình bày
- GV nhận xét
? Những yếu tố miêu tả này có vai trò gì
trong việc thể hiện nội dung đoạn trích?
II Luyện tập.
- Trong đoạn trích “ Chị em Thuý Kiều” Nguyễn Du sử dụng yếu tố miêu tả vào việctả ngời ( chân dung nhân vật) Nhằm tái hiệnchân dung của hai cô gái- mỗi ngời mang một về đẹp nhng đều đạt đến độ hoàn thiện,hoàn mĩ
- Trong đoạn trích “ Cảnh ngày xuân” chủ yếu là miêu tả cảnh nhằm tái hiện:
+ Khung cảnh mùa xuân mới mẻ Tinh khôi, tràn đầy sức sống
+ Không khí lễ hội trong tiết thanh minh.+ Khung cảnh thiên nhiên khi tam hội
4 Củng cố, hớng dẫn về nhà ( 5 phút)
- GV khái quát nội dung bài dạy
- Gọi HS đọc lại Ghi nhớ SGK
- Hs về nhà làm bài tập 2,3 ( SGK)
Trang 6- ChuÈn bÞ: Miªu t¶ néi t©m trong v¨n b¶n tù sù
Tiết 55 Bài 2: Miªu t¶néi t©m trong v¨n b¶n tù sù
3 Thái độ : Yêu văn chương, yêu cái đẹp, có lòng nhân ái…
II Phương pháp, phương tiện, kĩ thuật dạy học; chuẩn bị của thầy và trò:
1 Về phương pháp:
Vận dụng kết hợp các phương pháp dạy học, trong đó đặc biệt chú trọng cácphương pháp dạy học tích cực theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của họcsinh:
- Phương pháp thảo luận nhóm
- Phương pháp nghiên cứu tình huống
- Phương pháp hoạt động cá nhân
2 Về phương tiện, kĩ thuật dạy học:
- Sử dụng phương tiện dạy học hiện đại như: máy chiếu đa năng, máy chiếu chụpvật thể…
- Kĩ thuật dạy học tích cực:
+ Kĩ thuật chia nhóm
+ Kĩ thuật đặt câu hỏi
+ Kĩ thuật khăn trải bàn
+ Kĩ thuật bản đồ tư duy…
3 Chuẩn bị của thầy và trò:
- Giáo viên:
+ Nghiên cứu kĩ kiến thức về yếu tố miêu tả néi t©m trong văn tự sự
+ Chuẩn bị các phương tiện dạy học: Máy tính, máy chiếu, máy chụp vật thể…
- Học sinh:
+ Ôn tập kĩ kiến thức về văn tự sự
+ Chuẩn bị bài: Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự
Trang 7+ Giấy rụki, bỳt màu, bỳt dạ…
III Tiến trỡnh lờn lớp:
1 ổn định tổ chức.( 1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ.( 3 phút)
? Nêu vai trò của yếu tố miêu tả trong văn bản tự sự?
? Trong văn bản tự sự khi nào ngời ta cần xen yếu tố miêu tả?
3 Bài mới
* Giới thiệu bài mới
Từ trớc đến nay chúng ta học nhiều về đối tợng miêu tả là : cảnh vật, con ngời với những chân dung, hình dáng, hành động, ngôn ngữ, màu sắc…là những điều có thể quan sát trực tiếp Còn một đối tợng miêu tả mà ta không thể quan sát trực tiếp bên ngoài mà phải bằng thể nghiệm, suy luận đó là miêu tả nội tâm
* Nội dung bài học
Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học
- Tổ chức cho HS thảo luận nhóm:
? Tìm những câu thơ miêu tả ngoại cảnh
? Căn cứ vào dấu hiệu nào để ta nhận biết
yếu tố tả cảnh và yếu tố tả nội tâm nhân
Trang 8? Yếu tố miêu tả cảnh vật và yếu tố miêu tả
nội tâm trong đoạn trích có tách rời nhau
không? Vì sao?
- GV lấy ví dụ minh hoạ
? Từ đó em nhận thấy, yếu tố miêu tả cảnh
và yếu tố miêu tả nội tâm nhân vật có quan
hệ với nhau nh thế nào?
? Qua những yếu tố miêu tả nội tâm cho ta
thấy Kiều có tâm trạng gì khi sống ở lầu
- Nhiều khi miêu tả cảnh, miêu tả ngoại hình bên ngoài mà ngời viết cho ta thấy đợctâm trạng bên trong nhân vật
Ví dụ: Những câu thơ miêu tả tâm trạng buồn cô đơn, bẽ bàng của Kiều :
- Nàng là cô gái nhạy cảm giàu cảm xúc
- Là ngời có tấm lòng vị tha, luôn nghĩ đến ngời thân ngay trong hoàn cảnh sống éo le, tội nghiệp của bản thân
- Nhà thơ phải quan sát, thể nghiệm tức là sống với nhân vật, đặt mình vào nhân vật để
mà thấu hiểu
2 Bài học
- Miêu tả nội tâm nhân vật là tái hiện nhữngsuy nghĩ, cảm xúc và diễn biến tâm trạng của nhân vật
- Miêu tả nội tâm nhằm khắc hoạ chân dungtinh thần của nhân vật
- Tái hiện những suy nghĩ, trăn trở, dằn vặt, những dung động tinh vi trong tình cảm, tâm hồn và t tởng của nhân vật Vì thế miêutả nội tâm nhân vật có vai trò, tác dụng to lớn trong việc khắc hoạ đặc điểm tính cách nhân vật
Trang 9? Làm cách nào để ta miêu tả đúng đợc nội
tâm nhân vật? Nêu các cách miêu tả nội
tâm nhân vật?
GV: Miêu tả nội tâm nhân vật là một bớc
tiến của nghệ thuật Những tác phẩm văn
học dân gian( truyền thuyết, cổ tích, thần
thoại…) không có miêu tả nội tâm nhân
vật, Vì nhân vật trong văn học dân gian
mang tính bản năng Chỉ sau này, đến giai
đoạn văn học viết mới có miêu tả nội tâm,
+ Miêu tả gián tiếp qua nét mặt.ử chỉ, trang phục
Hoạt động 2: Hớng dẫn HS luyện tập.( 17
phút)
- Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 1
- Tổ chức cho HS thảo luận nhóm làm bài
tập
- GV giám sát hoạt động của HS
- Gọi đại diện nhóm trình bày
- Tổ chức cho HS nhận xét, đánh giá bài
của nhau
- GV nhận xét
II Luyện tập.
Bài 1Chuyển đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bớch”) thành một câu chuyện Trong đó có
sử dụng yếu tố miêu tả nội tâm ( đặc biệt nội tâm Kiều )
- Yêu cầu HS có thể kể ở ngôi 1 hoặc ngôi
3, bài viết có đối thoại, độc thoại
Trang 103 Thỏi độ: Yờu văn chương, yờu cỏi đẹp, cú lũng nhõn ỏi…
II Phương phỏp, phương tiện, kĩ thuật dạy học; chuẩn bị của thầy và trũ:
1 Về phương phỏp:
Vận dụng kết hợp cỏc phương phỏp dạy học, trong đú đặc biệt chỳ trọng cỏcphương phỏp dạy học tớch cực theo định hướng phỏt triển năng lực và phẩm chất của họcsinh:
- Phương phỏp thảo luận nhúm
- Phương phỏp nghiờn cứu tỡnh huống
- Phương phỏp hoạt động cỏ nhõn
2 Về phương tiện, kĩ thuật dạy học:
- Sử dụng phương tiện dạy học hiện đại như: mỏy chiếu đa năng, mỏy chiếu chụpvật thể…
- Kĩ thuật dạy học tớch cực:
+ Kĩ thuật chia nhúm
+ Kĩ thuật đặt cõu hỏi
+ Kĩ thuật khăn trải bàn
+ Kĩ thuật bản đồ tư duy…
3 Chuẩn bị của thầy và trũ:
- Giỏo viờn:
+ Nghiờn cứu kĩ kiến thức về túm tắt văn bản tự sự
+ Chuẩn bị cỏc phương tiện dạy học: Mỏy tớnh, mỏy chiếu, mỏy chụp vật thể…
- Học sinh:
+ ễn tập kĩ kiến thức về văn tự sự
+ Chuẩn bị bài: Luyện tập túm tắt vưn bản tự sự
+ Giấy rụki, bỳt màu, bỳt dạ…
III Tiến trỡnh lờn lớp:
1 ổn định tổ chức ( 1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ ( 5 phút)
Trang 11? Thế nào là văn bản tự sự? Nêu những yêu cầu cách thức khi tóm tắt một văn bản tự sự mà em đã học ở lớp 8?
* Giới thiệu bài mới
Tóm tắt vản bản tự sự là một hoạt động rất quen thuộc, rất có ích ở tiết học này chúng
ta vận dụng những lí thuyết kĩ năng đã đợc học về tóm tắt văn bản tự sự vào việc thựchành
* Nội dung bài mới
Hoạt động của hs và Gv NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1 Hớng dẫn HS tìm hiểu sự
cần thiết của việc tóm tắt văn bản tự sự
( 10 phút)
- Gọi HS đọc 3 tình huống ( mục 1- SGK)
? Em hãy chỉ ra yêu cầu trong từng tình
huống bạn vừa đọc?
GV: Cả 3 tình huống đều yêu cầu thực hiện
thao tác tóm tắt văn bản tự sự Vậy để tóm
tắt các tình huống trên yêu cầu ngời tóm tắt
phải thực hiện các bớc nào?
I Sự cần thiết của việc tóm tắt văn bản
tự sự.
1 Tình huống
- Tình huống 1: Em muốn nhờ bạn kể lạicâu chuyện trong bộ phim “ Chiếc là cuốicùng” mà em không đợc xem cũng cả lớp
- Tình huống 2: Cô giáo yêu cầu HS phải
đọc và tóm tắt tác phẩm “ Chuyện ngời congái Nam Xơng”
- Tình huống 3: Tóm tắt tác phẩm văn họcmình yêu thích trớc khi phân tích giá trị nộidung nghệ thuật
* Các bớc tóm tắt:
- Đọc kĩ ( xem), tìm hiểu chủ đề của tácphẩm
- Xác định nội dung chính
- Sắp xếp nội dung theo một trình tự hợp lí
- Viết ( kể) văn bản tóm tắt bằng lời văn củamình
2 Kết luận
Trang 12? Từ các tình huống nêu trong SGK, em
hãy rút ra nhận xét về sự cần thiết phải tóm
tắt văn bản tự sự?
? Hãy nêu một số tình huống khác trong
cuộc sống mà em thấy cần phải vận dụng kĩ
nănng tóm tắt?
? Từ đó, em có nhận xét gì về nhu cầu tóm
tắt trong cuộc sống?
? Tóm tắt văn bản tự sự nhằm mục đích gì?
? Những yêu cầu khi tóm tắt văn bản tự sự.?
- Trong thực tế không phải lúc nào ta cũng
có thời gian, điều kiện để đọc nguyên vănmột tác phẩm hoặc trực tiếp theo dõi hếtmột bộ phim Vì vậy, tóm tắt văn bản tự sự
là một nhu cầu tất yếu do cuộc sống đặt ra
- Văn bản tóm tắt lợc bỏ đi những chi tiết,nhân vật, các yếu tố phụ không quan trọng,chỉ giữ lại những những yếu tố nổi bật : sựviệc, nhân vật chính…Cho nên văn bản tómtắt giúp chúng ta dễ nhớ, dễ hiểu
- HS có thể nêu các tình huống:
+ Lớp trởng báo cáo vắn tắt cho cô giáo chủnhiệm nghe về một số hiện tợng vi phạmnội quy của lớp
+ Ngời cựu chiến binh kể lại một trận đánh.+ Ngời đi đờng kể cho nhau nghe một vụ tainạn giao thông
- Phong phú đa dạng, tồn tại ở nhiều lĩnhvực
- Mục đich : giúp ngời đọc, ngời nghe nắm
đợc nội dung chính của câu chuyện
Hoạt động 2 Hớng dẫn HS thực hành tóm
tắt văn bản tự sự ( 15 phút)
- Gọi HS đọc phần nêu các sự việc chính
cần tóm tắt văn bản “ Chuyện ngời con gái
II Thực hành tóm tắt văn bản tự sự.
1 Tóm tắt “ Chuyện ngời con gái Nam
X-ơng”
a Nhận xét
Trang 13Nam Xơng” ( SGK- T58+59)
? Đối chiếu các sự việc đã đợc liệt kê với
cốt truyện : “ Chuyện ngời con gái Nam
? Dựa vào 7 sự việc trong SGK và sự việc
quan trọng cần bổ sung, em hãy tóm tắt
“ Chuyện ngời con gái Nam Xơng”
- Tổ chức cho HS thảo luận theo bàn để
và nói đó chính là ngời hay đến với mẹ đêm
đêm
- Vì : Sự việc này giúp Trơng Sinh hiểu ranỗi oan của vợ Đây là sự việc hợp lí cần bổsung trớc khi tóm tắt
b Thực hành tóm tắt
Ví dụ: Xa có chàng Trơng Sinh vừa cới vợxong đã phải đi lính Giặc tan, Trơng Sinhtrở về, nghe lời con nhỏ, nghi là vợ mìnhthất tiết Vũ Nơng bị oan, trẫm mình xuốngsông Hoàng Giang tự vẫn Một đêm TrơngSinh cùng con trai ngối bên đèn, đứa bé chỉchiếc bóng trên tờng và nói đó chính là ng-
ời hay đến với mẹ đêm đêm Trơng Sinhhiểu ra vợ mình bị oan Phan Lang tình cờgặp Vũ Nơng dới thuỷ cung Khi Phan Lang
đợc trở về trần gian, Vũ Nơng gửi chiếc hoavàng cùng lời nhắn cho Trơng Sinh TrơngSinh lập đàn giải oan trên bến HoàngGiang Vũ Nơng trở về ngồi trên kiệu hoa
đứnggiữa dòng lúc ẩn, lúc hiện rồi biến mất
* Ghi nhớ
Hoạt động 3 Hớng dẫn HS luyện tập III Luyện tập.
Trang 14( 10 phút)
- Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 1
- GV hớng dẫn HS tóm tắt truyện “ Lão
Hạc” của Nam Cao
- Tổ chức cho HS thảo luận nhóm chỉ ra
các sự việc, nhân vật chính trong truyện
Lão Hạc của Nam Cao
- Từ các sự việc này, GV cho HS viết thành
+ Con trai lão đi đồn điền cao su, lão chỉcòn lại cậu vàng
+ Vì muốn giữ mảnh vờn cho con lão phảibán con chó mặc dù rất buồn bã và đau xót.+ Lão mang gửi ông giáo số tiền dành dụm
đợc và mảnh vờn
+ Cuộc sống ngày một khó khăn, lão kiếm
đợc gì ăn nấy, từ chối sự giúp đỡ của ônggiáo
+ Lão chọn cái chết bàng cách ăn bả chó
4 Củng cố, Hớng dẫn về nhà ( 4 phút)
- GV khái quát lại nội dung bài học
- Gọi HS đọc phần Ghi nhớ
- HS về nhà làm bài tập 2 ( SGK): Chuẩn bị trình bày trớc lớp
- Chuẩn bị bài Ánh trăng
D KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THEO CHỦ ĐỀ
