NGIHÊN CỨU TƯỢNG THỜ HAI BÊN TẢ, HỮU TRONG CHÁNH ĐIỆN CỦA MỘT NGÔI CHÙA. TỪ ĐÓ LÀM SÁNG TỎ Ý NGHĨA THỜ CÚNG TẠI KHÔNG GIAN ĐÓ

Chùa Huống hay còn gọi là Chùa Nóng, có tên chữ là Phú Nông Tự. Ngôi Chùa tọa lạc trên một đồi cao, có dáng chim Phượng Hoàng đang sải cánh bay về phía Tây Nam. Phía trước Chùa là đồi bạch đàn giống như con ngựa quỳ phục. Theo khảo sát năm 1996 của Bảo tàng tỉnh Bắc Thái thì Chùa Huống có từ thế kỷ thứ VI thời Tiền Lý.

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC KHOA VĂN – XÃ HỘI

-aaa

BÀI THI CUỐI KÌ

Đề tài:

NGIHÊN CỨU TƯỢNG THỜ HAI BÊN TẢ, HỮU TRONG CHÁNH ĐIỆN CỦA MỘT NGÔI CHÙA TỪ ĐÓ LÀM SÁNG

TỎ Ý NGHĨA THỜ CÚNG TẠI KHÔNG GIAN ĐÓ

Giảng viên: Bùi Trọng Tài

Thái nguyên, tháng 5 năm 2014

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Xã hội nhột nhịp, cuộc sống bon chen, con người sống luôn phải đối mặt,va chạm với mọi sự tốt xấu ,thiện ác lẫn lộn Ở đời, nay đã không còn nhiều những điều gọi là “yên tĩnh” nữa bởi vì mọi thứ cứ đảo lộn, xô đẩy liên tục giữa dòng đời xuôi ngược, chỉ có một nơi có thể đem lại sự thanh tịnh cho con người và là nơi chứa đựng tất cả những điều tốt đẹp nhất, cao

cả và linh thiêng nhất Nơi đó không đâu khác đó là những ngôi chùa thiêng liêng mà người ta biết đến vơi Phật Đến đây con người ta có thể tìm thấy sự bình an, niềm tin và làm cho họ cảm thấy thanh thản, chút đi những nỗi niềm

mà làm người ta cảm thấy nặng lòng, với lòng tôn kính với bậc thánh nhân, chùa là nơi giao thoa giữa con người với thần thánh, niềm tin vào đức phật

từ bi khiến cho mỗi con người sống trong xã hội này cảm thấy nỗi yếu ớt của

họ như đươc phù hộ, chở che Đi chùa một việc có ý nghĩa, đi chùa là để nghe và biết những lời chỉ dạy, đạo lí của Tăng, Ni, Phật tử làm cho tâm chúng ta tỉnh ngộ Mục đính đi chùa không phải để là để cúng lạy mà đi chùa để học hỏi chánh pháp và tu tập đức hạnh Đến với bất kì ngôi chùa của phật giáo nào ta cũng thấy chùa chỉ có thờ một đức Phật duy nhất là đức bổn Thích Ca Mâu Ni Phật, vì ngài là người đứng đầu Tôn giáo Phật giáo Còn tất cả những vị phật khác trong chùa là do các tổ tưởng tượng ra để truyền bá đạo Phật Nơi chứa nhiều bức tượng nhất trong chùa cũng chính là phần quan trọng nhất mà ngôi chùa nào cũng không thể thiếu trong kiến trúc của mình đó là chánh điện Đây là nơi linh thiêng nhất, là nơi nhà chùa thờ các

vị thần, Phật Tùy theo kiến trúc của mỗi ngôi chùa mà trong chánh điện được thiết kế nhiều lớp bàn thờ làm từ cao xuống thấp khác nhau, mối lớp bàn thờ luôn để các bức tượng thờ mang một ý nghĩa riêng biệt Chánh điện của các ngôi chùa đều không có cách thiết kế giống nhau, nhưng đều có một điểm chung đó là nơi quan trọng nhất mà ngôi chùa nào cũng phải có, đây là

nơi thờ cúng, là nơi con người tới cầu nguyện, nơi các thầy tu tụng kinh niệm phật mỗi ngày Ngoài những pho tượng trong chính điện đó thì còn có hai bức tượng quan trọng đặt tại hai bên tả, hữu ở chánh điện, đó là hai pho tượng có vai trò quan trọng là chấn giữ ngôi chùa được bình yên, thanh tịnh hay một ý nghĩa riêng nào đó Do mỗi chùa có một điều kiện riêng nên có những bức tượng tượng trưng riêng và có một vai trò riêng mà chúng ta cần

đi tìm hiểu để biết rõ ỹ nghĩa của hai vị thần này

NỘI DUNG

1 Tìm hiểu về chùa Huống

Chùa Huống hay còn gọi là Chùa Nóng, có tên chữ là Phú Nông Tự Ngôi Chùa tọa lạc trên một đồi cao, có dáng chim Phượng Hoàng đang sải cánh bay về phía Tây Nam Phía trước Chùa là đồi bạch đàn giống như con ngựa quỳ phục Theo khảo sát năm 1996 của Bảo tàng tỉnh Bắc Thái thì

Chùa Huống có từ thế kỷ thứ VI thời Tiền Lý

Ảnh 1: Chùa Huống ở Đồng Hỷ-Thái Nguyên.

Chùa Huống (Phú Nông Tự) xã Huống Thượng-huyện Đồng Hỷ-tỉnh Thái Nguyên là một ngôi chùa nằm trên đồi cao, xung quanh là cây cối Mặt chùa quay hướng nam, đó là hướng bát nhã (trí tuệ)phát triển thiện tâm, mở đầu cho ngôi chùa là tam quan Qua tam quan, con đường Nhất chánh đạo dẫn vào thế giới Phật Chùa có kết cấu hình vuông xây bằng gạch, lợp ngói

ta có bốn mái, bốn đầu đao cong được đắp hình đầu rồng

Về kiến trúc cũng như các ngôi chùa khác trên đất nước đằng sau là nhà Hậu Tổ, bên trái là nhà thờ Mẫu nơi thờ những người có công với chùa, bên phải là nhà ở của các chư tăng, nhà khách, nhà bếp và chính giữa là chính điện, trước chính điện là sân chùa được bày đặt các chậu câu cảnh làm tăng thêm cảnh sắc thiên nhiên cho ngôi chùa

Chính điện bao giờ cũng là nơi trung tâm của sự thờ cúng trong chùa Ở đây có nhiều lớp bàn thờ làm thành bậc từ cao xuống thấp trong chính điện

có 12 pho tượng Các lớp bàn thờ được sắp xếp theo nguyên tắc sau: Lớp bàn thờ cao nhất ở sâu trên cùng giáp mái chùa, sau đó các lớp bàn thờ đặt tượng

cứ thấp dần, tiếp sau lớp bệ thờ cuối cùng bao giờ cũng là hương án Tầng cao nhất của bàn thờ chính điện là tượng thờ Phật A Di Đà tiếp đến là ban Tam Bảo, và ngoài cùng bên trái là ban Thánh Hiền bên phải là ban Đức Ông

2 Tượng phật bên trái (ban thánh hiền)

Phật giáo đã hòa nhập vào từng phong tục lãnh thổ, vào từng con người và đã hình thành nên sự phong phú, đa dạng trong cách thờ phụng của Phật giáo Phật giáo phân thân để hòa nhập nhưng nguyên thể không hai Nói theo cách khác thì các phương pháp thờ Phật các vùng miền trong chánh điện của các ngôi chùa có sự khác nhau nhưng biểu tượng và ý nghĩa không

hề khác

Ngôi chùa nào cũng vậy, trong chánh điện đều không thể thiếu được các ban thờ hai bên tả, hữu Chùa Huống cũng như các ngôi chùa khác bên

tả của chánh điện là ban Đức Thánh Hiền, bên hữu của chánh điện là ban Đức Chúa Ông Cả hai ban thờ này đều có ý nghĩa lớn

Ảnh 2: Tượng thờ đức Thánh Hiền

Khi nói đến Đức thánh hiền chúng ta có thể biết đôi chút về ngài Đức Thánh Hiền tên gọi là Anan hay còn gọi là Ananda sinh năm 463 trước công nguyên trong một gia đình thuộc dòng dõi vương thất tại thành Vương Xá

Vì khi Anan sinh ra, trong nhà có nhiều niềm vui đến cùng lúc nên cha mẹ Anan quyết định đặt tên cho ông là Anan, nghĩa là vui vẻ, hoan hỷ Cha của Anan, thân vương Suklodana và cha của Thái tử Tất Đạt Đa, người sau này trở thành vị Phật tổ lừng danh của nước Kapilavastu là hai anh em ruột

Vì vậy, xét về quan hệ huyết thống, Anan là em họ con chú con bác với Phật tổ Thích Ca Mâu Ni Tuy nhiên, dù tiếng là anh em nhưng Thái tử Tất Đạt Đa hơn người em Anan của mình có đến gần 20 tuổi Song lẽ chính

vì sự chênh lệnh tuổi tác này đã tạo nên cơ duyên đặc biệt giữa hai người

Sau khi ngộ đạo và thành lập giáo đoàn 2 năm, lần đầu tiên kể từ khi

bỏ lại ngôi vị Thái tử giàu sang nhung lụa để ra đi tìm con đường tu đạo, Thích Ca Mâu Ni trở lại thủ đô nước Kapilavastu Trong chuyến trở về quê hương đó, Phật tổ làm lễ thụ giới cho Nanda và Rahula, một người là anh em cùng cha khác mẹ còn một người là con trai ruột của mình Sau đó Thích Ca Mâu Ni rời Kapilavastu để sang miền Bắc Kosala tiếp tục truyền giáo

Vào thời điểm đó, 18 tuổi, Anan đã trở thành một chàng thanh niên tuấn tú với khuôn mặt đẹp rạng rỡ Khi nghe tin Phật tổ, vốn là người anh

em họ với mình trở về Kapilavastu và đã thụ giới cho Nanda và Rahula, từ thành Vương Xá, Anan cùng 5 vương tử khác của dòng họ Thích ca quyết định sẽ theo Phật tu đạo Cả 6 người quyết định đuổi theo đoàn của Thích ca sang nước Kosala để xin gia nhập giáo hội

Sau khi đã được Phật chấp nhận cho xuất gia, Anan rất chuyên cần tu học, không ngại khó, ngại khổ Chính vì đức tính chuyên cần này mà Phật Thích ca rất yêu mến người đệ tử đồng thời cũng là người em họ của mình

Vì vậy, khi mới 20 tuổi, Anan đã được Phật giao cho những nhiệm vụ cực

kỳ quan trọng của giáo hội

Trong hai mươi năm đầu tiên gia nhập giáo hội, dù vẫn chưa được lựa chọn là một “thị giả của Phật”, nhưng với sự yêu quý đặc biệt của Thích Ca dành cho mình, Anan luôn là người được lựa chọn đi theo Phật trong các chuyến du hành thuyết pháp ở khắp mọi nơi Chính những ngày tháng sống

kề cận bên Phật Thích Ca này đã giúp Anan trở thành người được chính Phật Thích Ca chỉ định làm “thị giả” mới cho mình

Khi tin tức được truyền đi, các đệ tử kéo đến bên Anan để chúc mừng Tuy nhiên, A nan nói ông không thể nhận nhiệm vụ đó được Anan cho rằng

vì bản thân là em họ của Thích ca nên ông không muốn mọi người nghĩ rằng, Phật Thích ca vì vậy mà ưu ái ông hơn

Sau khi các đệ tử khác thuyết phục mãi, Anan mới đồng ý trở thành thị giả cho Thích ca với điều kiện, Thích Ca không được ưu ái ông hơn so với những người đệ tử khác Cũng từ đó, Anan bắt đầu cuộc sống 25 năm làm người hầu cận gần gũi nhất của đức Phật

Với bản tính cần mẫn và lòng mộ đạo, Anan đã hết lòng phục vụ cho Phật Thích ca dù công việc của một thị giả không hề dễ dàng và đơn giản Hàng ngày, Anan phải làm rất nhiều việc như đem nước rửa mặt cho Thích

ca, chuẩn bị ăn sáng, sửa soạn nước rửa chân cho Phật Thích ca, lo việc quét dọn phòng, giặt giũ y phục, lau rửa bình bát cho đức Phật, xoa bóp cho đức Phật những lúc Người mỏi mệt

Với tư cách là người phụ tá của Phật, Anan cũng là người truyền đạt tất cả những lời dạy của Phật đến các đệ tử khác Ông cũng là người thay mặt Phật đi gặp đại diện hoặc lãnh đạo các giáo phái khác khi có việc cần

Anan là một trong số 6 người anh em họ được chính Thích ca Mâu ni làm lễ thụ giới gia nhập giáo hội, nhưng chỉ một mình Anan được xếp vào danh sách 10 đệ tử nổi tiếng nhất của Phật tổ với danh hiệu “Đa văn đệ nhất” (nghe được nhiều nhất) Tất cả những kinh điển Phật nói đều do tôn giả thuộc lòng mà đọc ra khi kết tập tại núi Kỳ-Xà Quật, trước sự ấn chứng của đại chúng Phật nói pháp nào tôn giả cũng ghi nhớ rành mạch rõ ràng không quên, chứng tỏ trí nhớ của Ngài quả là phi thường Tuy nhiên, rất ít người biết rằng, cả cuộc đời tu hành của mình, tôn giả Anan chỉ tình nguyện làm một người hầu cận của Phật Thích Ca và cho đến tận khi Phật viên tịch, người em họ Anan nổi tiếng vẫn chưa đắc đạo…

Với thân phận là một thị giả của Phật, cộng thêm trí nhớ siêu việt của mình, tôn giả Anan đã đóng góp một phần rất lớn trong việc tập hợp kinh điển của Phật giáo để lưu truyền cho hậu thế Chính vì vậy, người ta

thường nói rằng, nếu như Thích ca là người sáng tạo nên Phật giáo thì tôn giả Anan chính là người bảo vệ và giúp cho Phật giáo trường tồn

Về sau Ngài A-Nan nhập diệt tại nơi sông Hằng, tức là Ngài viên tịch

ở chỗ này Khi nhập diệt, thân Ngài không nằm chết ở đó, mà bay vút lên không trung và biến hóa mười tám cách Những ai đã chứng quả có thể biến hóa như vậy, hoặc giả hiện ra lửa phun trên thân, lửa phun dưới thân, hoặc giả trên phun nước, hay hiện thân lơ lửng trên không, trong tư thế nằm, có lúc thì ngồi, tóm lại thân hình biến hóa trên không trung một cách tự tại Lúc bấy giờ, gió còn nổi lớn, trời làm sấm sét nữa, đó là do tôn giả đi vào định, loại định gọi là ‘phong phấn tấn’

Sau khi trà-tỳ, xá lợi của tôn giả chia ra làm 4 phần : một phần cung dưỡng trời Đao Lợi, một phần cung dưỡng long cung Sa-Kiệt-La, một phần chia cho vua Tỳ-Xá-Ly, một phần chia cho vua A-Xà-Thế Các nơi nhận xá lợi đều cho xây tháp để thờ phượng

Đức Thánh Hiền là hóa thân Bồ Tát địa tạng, mà đức Bồ Tát địa tạng

là người độ cho những vong linh sau khi mất, khi mà chúng sinh ở dưới địa ngục không còn đau khổ nữa thì người mới thành Phật Người luôn luôn ở dưới địa ngục để hóa độ cho những chúng sinh

Bồ Tát Địa Tạng là một vị Đại Bồ Tát thường được nhắc nhở đến trong rất nhiều kinh điển Đại thừa vì công năng, oai lực của vị Bồ Tát này

vô cùng lớn lao Nếu chúng ta tôn xưng Đức Từ Phụ là Ta Bà Giáo chủ thì

Bồ Tát Địa Tạng cũng đã được tôn xưng như là vị U Minh Giáo Chủ, tức là người tiếp trợ, giúp đỡ các chúng sanh ở thế giới bên kia, tức là cõi âm Ngài

là nơi nương tựa, nguồn an ủi của những oan hồn vất vưởng không nơi nương tựa đến những linh hồn vì ác nghiệp bị giam giữ và trừng phạt tận các tầng địa ngục Tên gọi của Ngài cũng đã mang một ý nghĩa như thế Địa là đất cũng có nghĩa là dày chắc, Tạng là cất giấu, chứa đủ Danh hiệu của

Ngài hàm ý rằng Ngài là đại địa bao la, nơi ẩn chứa những kho tàng qúy giá, tức thiện căn Địa Tạng vì thế như là hình ảnh của một người mẹ thiên nhiên

ôm ấp, bảo bọc, che chở tất cả muôn loài không phân biệt Chẳng thế mà Đức Thế Tôn đã lên tiếng tán dương: "Địa Tạng! Địa Tạng! Thần lực của ông không thể nghĩ bàn, đức từ bi của ông không thể nghĩ bàn, trí huệ của ông không thể nghĩ bàn, biện tài của ông không thể nghĩ bàn."

Bồ Tát Địa Tạng đã đạt đến qủa vị này là do một phát tâm từ bi dõng mãnh muốn cứu vớt tất cả những khổ đau của chúng sanh, đặc biệt là những chúng sanh đang chịu khổ nạn trong địa ngục, được huân tập qua một quá trình tu tập trải qua hằng hà sa số kiếp

3 Tượng phật bên trái (ban đức ông)

Chùa Huống cũng như tất cả các ngôi Chùa khác ở miền bắc nước ta đều thờ các bức tượng phật

Đến Chùa có 3 nơi chính cần thắp hương đó là Ban Tam Bảo,Ban Đức Ông, Ban Đức Thánh Tăng, Ban Tam Bảo là nơi Đức Phật ngự (một vị giáo chủ) Ban Đức Thánh Tăng là các tănn lữ (có thể tạm hiểu là những nguời chung gian kết nối giữa chúng ta với Đức Phật như một vị trợ giáo, Ban Đức Ông tượng trưng từ truyền thuyết trong Phật giáo liên quan đến nhân vật được coi là người trông coi cai quản vùng đất nơi của chùa

Đi từ ngoài cửa chùa vào đến Tam bảo ngôi chùa, tại phía bên phải sẽ

là nơi thờ tượng Đức Ông

Ảnh 3: Tượng thờ Đức Ông

Lịch sử về tượng Đức ông ở chùa Huống: Tượng Đức ông có xuất sứ

là một doanh nhân một trưởng giả giàu có và ông luôn lấy thức ăn chia cho người nghèo cho những người lang thang, cô đơn, bệnh tật vì vậy Đức ông còn có tên là Chưởng Giả Cấp Cô Độc, ông còn nổi tiếng vì đã bỏ ra một lượng của cải lớn để mua vườn của thái tử Kỳ Đà cúng dành cho Đức Phật

và tăng đoàn Đức ông là người dùng gạch vàng để lát vườn của thái tử Kỳ

Đà mà xây lên vườn Lộc Uyển, vườn Nai là nơi Đức Thích Ca giảng đạo và tăng đoàn học tập nơi các vị Vương, Bà La Môn, trưởng giả , chúng sinh đến tham vấn Đức Thích Ca

Có lẽ do công đức mà Đức Ông được thờ ở một vị trí trang trọng bên cạnh Phật, khi vào Chùa trước tiên lên vào lối của bên phải và đặt lễ trước ban Đức Ông theo đúng với giáo lý và tín ngưỡng Phật giáo, chắp tay hình búp sen xin phép được vào lễ Phật bởi Ban Đức Ông chính là người kiểm

soát tâm thế của chúng sinh khi đến với lễ Chùa lễ Phật, vị thần này được coi là rất linh như bạn làm gì trong chùa thì vị này cũng có thể biết được, tâm bạn có thành hay không, là vị cai quản công việc của chà chiền lên phải thắp hương ở Ban Đức Ông trước tiên Lễ phật chỉ cần đồ lục cúng (hương , hoa, đăng , nến, trà, quả) không dâng tiền vàng đồ mặn đồ mã, tiền đặt trong Chùa là chi phí dầu đèn tu bổ di tích, nuôi chúng tăng không đặt tiền lên ban thờ đĩa lễ mà bỏ vào hòm công đức ở chính giữa Nếu bỏ tiền lên ban Phật gài vào tay, thân tượng Phật ,Thánh là bất kính vừa trái với giáo lý nhà Phật vừa dễ làm tiền rơi cháy, bẩn Trên chỗ thờ Ban Đức Ông của Chùa thường

có một đĩa nhỏ với hai đồng xu Đức Ông thường được phật tử, và tín chủ cầu xin chuyện công danh, tiền bạc, con cái… Ngài là đại hộ pháp của Phật Môn, là vị thí chủ lớn nhất đối với Đức Phật và tăng đoàn, có công lao lớn với Phật Pháp

Về góc độ lịch sử: Ngài là vị thí chủ lớn nhất đối với Đức Phật và Tăng đoàn, ngài từng phủ khắp khu vườn của thái tử Kỳ Đà bằng vàng để nhà Vua Kì Xà Quận đồng ý nhường lại khu vườn cho mình để xây thiên đường cho Phật và Tăng đoàn đi tu, đối với Phật Pháp ngài có công lớn hộ pháp và truyền bá chính pháp

Về góc độ thần thông: Ngài là đại hộ pháp của Phật Môn Ngài hiện ở đời cũng do tránh nhiệm này lên có công năng thấy hết mọi kho tàng, tài bảo trên thế gian

Đức ông có trong thế giới thức tại này để độ cho chúng sinh đang còn sống mọi điều tốt đẹp nhất,và xét ở góc độ nào thì Đức Ông cũng có công lớn lao đối với Phật Pháp, ở hàng cư sĩ mà hộ trì chính pháp đầy đủ hạnh từ,

bi, xỉ, xá