Tìm hiểu về hàng hóa công cộng. Vai trò của Chính phủ đối với khu vự công cộng và hàng hóa công cộng trong kinh tế thị trường

Chính phủ là một tổ chứcđược thiết lập để thực thi những quyền lực nhất định, điều tiết hành vi của các cánhân sống trong xã hội nhằm phục vụ lợi ích chung của xã hội đó và tài trợ chovi

VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

TIỂU LUẬN MÔN: QUẢN LÝ CÔNG

“ HÀNG HÓA CÔNG CỘNG VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI KHU VỰC CÔNG CỘNG VÀ HÀNG HÓA CÔNG

CỘNG TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ”

LÊ KIM HOÀNG

Lớp: QLKT 2015-2 Lớp 3; Mã hv: 868

Khóa: 2015 – 2017

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN: PGS.TS ĐẶNG CÔNG XƯỞNG

MỞ ĐẦU

Ngày nay, mỗi quốc gia nói chung hay Việt Nam nói riêng, Chính phủ luôn lànhân tố tồn tại đặc biệt và có vai trò hết sức quan trọng Chính phủ là một tổ chứcđược thiết lập để thực thi những quyền lực nhất định, điều tiết hành vi của các cánhân sống trong xã hội nhằm phục vụ lợi ích chung của xã hội đó và tài trợ choviệc cung cấp những hàng hóa, dịch vụ thiết yếu mà xã hội đó có nhu cầu Đó làhàng hóa, hàng hóa công cộng

Bên cạnh những lợi ích mà hàng hóa, dịch vụ công đã mang lại cho xã hội thì

nó còn tồn tại một số hạn chế nhất định Xuất phát từ thực tế, em đã chọn đề tài:

“Tìm hiểu về hàng hóa công cộng Vai trò của Chính phủ đối với khu vự công cộng và hàng hóa công cộng trong kinh tế thị trường” làm đề tài tiểu luận của

mình Do hiểu biết còn hạn chế nên bài tiếu luận không tránh khỏi những thiếu sót.Rất mong nhận được sự góp ý của Thầy để bài viết được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cám ơn!

CHƯƠNG I: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HÀNG HÓA

CÔNG CỘNG

1.1 Hàng hóa công cộng

1.1.1 Khái niệm

Ta có thế hiểu hàng hóa công cộng theo hai định nghĩa:

- Hàng hóa công cộng là nhưng loại hàng hóa mà việc một cá nhân này đanghưởng thụ lơi ích do hàng hóa đó tạo ra không ngăn cản những người khác cùngđồng thời hưởng thụ lợi ích của nó

- Hàng hóa công cộng là hàng hóa và dịch vụ mang hai tính chất: không cạnh

tranh và không thể loại trừ Đối lập với hàng hóa công cộng là hàng hóa tư nhân

không mang hai tính chất trên

1.1.2 Thuộc tính cơ bản của hàng hóa công cộng

- Hàng hóa công cộng không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng Khi có thêmmột người tiêu dùng sử dụng hàng hóa thì cũng không làm ảnh hưởng đến lợi íchcủa những người đang tiêu dùng hàng hóa này

Ví dụ: Công viên là nơi dành cho mọi người vào với nhiều mục đích khácnhau như thư giãn, tập thể dục, trò chuyện … Nếu như có thêm những người vàohay ra khỏi công viên thì cũng không ảnh hưởng đến lợi ích của những người khác

- Hàng hóa công cộng không có tính loại trừ, tức là không thể loại trừ hoặc rấttốn kém nếu muốn loại trừ những cá nhân từ chối không chịu trả tiên cho việc tiêudùng của mình

1.1.3 Phân loại hàng hóa công cộng

HHCC mang đầy đủ hai đặc tính không cạnh tranh trong tiêu dùng và không

có tính loại trừ thì được gọi là HHCC thuần túy Trên thực tế có rất ít hàng hóa

công cộng thỏa mãn cả hai thuộc tính nói trên Đa số các HHCC chỉ có một tronghai thuộc tính và có ở những mức độ khác nhau Những hàng hóa đó họi là HHCC không thuần túy Tùy theo mức độ tào ra ngoại ứng trong sản xuất hoặc tiêu dùnghàng hóa và tùy theo khả năng có thể thiết lập cơ chế để mua bản quyền sủ dụnghàng hóa này mà HHCC không thuần túy được chia làm hai loại:

+ HHCC có thế tắc nghẽn là hàng hóa mà khi có thêm nhiều người sủ dụngchúng thì có thể gây ra ùn tắc khiến lợi ích cảu những người tiêu dùng trước đó bịgiảm sút

Ví dụ xe bus công cộng khi có quá nhiều người sủ dụng có thế gây ra quá tải,chén lấn làm lợi ích của người sử dụng bị giảm đi

+ HHCC có thể loại trừ bằng giá là những hàng hóa mà lợi ích do chúng tạo ra

có thể định giá

Ví dụ: Lập các trạm thu phí ở các trục đường quốc lộ

Hàng hóa công cộng quốc gia và hàng hóa công cộng địa phương:

- Hàng hóa công cộng quốc gia: do chính quyền trung ương cung cấp cho toàn

bộ quốc gia Những loại hàng hóa có cả hai tính chất trên ở mức cao sẽ thườngđược xếp vào hàng hóa công cộng quốc gia Một số hàng hóa công cộng quốc giatiêu biểu là ngoại giao, quốc phòng, chính sách lưu thông tiền tệ, v.v…

- Hàng hóa công cộng địa phương: do chính quyền địa phương cung cấp chủyếu cho công dân địa Hàng hóa công cộng địa phương thường chỉ mang một tronghai tính chất nói trên hoặc mang cả hai tính chất nhưng ở mức độ không cao Một

số hàng hóa công cộng địa phương tiêu biểu là giáo dục phổ cập, y tế cộng đồng, vệsinhmôi trường, cung cấp nước sạch, v.v…

Hơn nữa, tính không cạnh tranh trong tiêu dùng của hàng hóa công cộngkhông bó hẹp trong phạm vi địa phương, quốc gia mà còn có tính chất quốc tế Trithức có thể coi là một hàng hóa công cộng quốc tế, mọi người dân trên thế giới đều

có thể được hưởng lợi ích do tri thức đem lại

1.2 Khu vực công cộng

1.2.1 Khái niệm

Khu vực công cộng là một bộ phận của nền kinh tế có thể và được phân bổnguồn lực theo cơ chế phi thị trường

1.2.2 Các lĩnh vực cơ bản của hàng hóa công cộng

Hệ thống các cơ quan quyền lực của NN

Hệ thống quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn XH…

mà xã hội đó có nhu cầu

1.3.2 Sự thay đổi vai trò chính phủ trong thực tiễn phát triển của thế kỉ 20 - 21

Thập kỷ 80 Sau cuộc khủng hoảng dầu lửa lần thứ hai năm 1979 và cuộc

khủng hoảng nợ ở nhiều nước châu mỹ la tinh đầu thập kỷ 80, nhiều nhà kinh tế đãchỉ trích sự can thiệp sâu của Chính phủ vào việc phân bổ nguồn lực, do đó đã gây

ra sự phi hiệu quả lớn Quan điểm lúc này là thu hẹp sự can thiệp của Chính phủ,tạo điều kiện cho thị trường vận hành tự do hơn Nhiều lúc, sự can thiệp của chínhphủ được coi là không cần thiết, thậm chí cản trở sự phát triển tất cả những thayđổi trong nhận thức đó được phản ánh trong các chính sách điều chỉnh kinh tế mànội dung chính đều là để thị trường quyết định nhiều hơn Hàng loạt các chính sáchnhư giảm sự định giá quá cao đồng bản tệ, tự do hóa lãi suất, thu hẹp khu vực côngcộng, giảm điều tiết thị trường, xóa bỏ sự can thiệp trực tiếp đối với thương mại và

đầu tư đã được ban hành và nhiều khi còn trở thành điều kiện tiên quyết để các tổchức tài trợ quốc tế chấp nhận viện trợ cho các nước đang phát triển Trong thời kỳnày mục tiêu hiệu quả kinh tế đã được đưa lên hàng đầu, còn mục tiêu công bằng bịđẩy xuống hàng thứ yếu

Vì vậy chiến lược này cũng không mang lại được nhiều kết quả như mongmuốn, thậm chí còn gây ra những hậu quả xã hội nghiêm trọng Việc thu hẹp khuvực công xộn đã kéo theo sự cắt giảm chi tiêu ngân sách, nhất là cho những dịch vụthiết đối với người nghèo như giáo dục và y tế vì thế, nó đã làm dấy lên phong tràochỉ trích mạnh mẽ quan điểm này Nhiều người cho rằng cần phải kết hợp giữađiều chỉnh cơ cấu và bảo vệ những người yếu thếm cũng như khôi phục tăng trưởngkinh tế

Thập kỷ 90, quan điểm về vai trò của chính phủ trong thập kỷ này được phản

ánh rõ nét trong báo cáo phát triển thế giới năm 1991 của ngân hàng thế giới Theobáo cáo này, sự tác động qua lại giứa chính phủ và thị trường hay khu vực tư nhânkhông phải là vấn đề can thiệp hay tụ do trong quá trình phát triển nếu khu vực tưnhân được coi là có nhiệm vụ sản xuất và cung cấp hàng hóa và dịch vụ một cáchhiệu quả nhất thì chính phủ lại có nhiệm vụ xây dựng một môi trường thể chế, pháp

lý và kinh doanh thuận lợi, đồng thời đảm bảo những dịch vụ thiết yếu cho ngườinghèo Theo quan điểm này, chính phủ phải giữ vai trò tăng cường thể chế vàkhung pháp lý trong nền kinh tế, tôn trọng và bảo vệ quyển sở hữu tư nhân

Hiện nay, trong giai đoạn kinh tế thị trường, vai trò của Chính phủ thể hiện

qua 2 chức năng:

- Chức năng kinh tế chủ yếu: Xây dựng pháp luật, các quy định và quy chế

điều tiết, Ổn định và cải thiện các họat động kinh tế, Tác động việc phân bổ các nguồn lực, Quy hoạch và tổ chức thu hút các nguồn đầu tư về kết cấu hạ tầng

- Chức năng khắc phục hạn chế của kinh tế thị trường: Sử dụng các công cụ

để tiết chế và khắc phục những thất bại, Điều tiết độc quyền tự nhiên

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VÀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ TRONG VIỆC CUNG CẤP HÀNG HÓA CÔNG CỘNG TẠI

HẢI PHÒNG

2.1 Tình hình kinh tế tại Hải Phòng trong năm 2015.

Năm 2015, tình hình kinh tế xã hội của thành phố ổn định, có bước phát triểntoàn diện và đột phá, xuất hiện nhiều yếu tố thời cơ mới tạo tiền đề phát triển nhanh

và bền vững, góp phần hoàn thành xuất sắc các mục tiêu kế hoạch đã đề ra Kinh tếphục hồi và tăng trưởng rõ nét, tổng sản phẩm GDP năm 2015 ước tăng 10,17% sovới cùng kỳ, cao nhất trong 4 năm trở lại đây và gấp 1,56 lần bình quân chung của

cả nước Chỉ số sản xuất công nghiệp ước tăng 16,52% so với cùng kỳ vượt kếhoạch đề ra, trong đó có một số ngành có tốc độ tăng trưởng cao như: sản xuất sảnphẩm điện tử dân dụng, sản xuất xơ sợi, sản xuất lốp xe ô tô, sản xuất máy móc vàthiết bị văn phòng, sản xuất dây, cáp điện…; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanhthu dịch vụ tiêu dùng tăng 12,61% so với cùng kỳ; tổng kim ngạch xuất khẩu ướcđạt 4,22 tỷ USD, tăng 18,22% so với cùng kỳ; sản lượng hàng hóa qua cảng ướcđạt 69 triệu tấn tăng 13,87% so với cùng kỳ, đạt 106,15% kế hoạch; thu ngân sách

cả năm ước đạt trên 51.510,9 tỷ đồng, tăng 8,5 % so với cùng kỳ, bằng 102% dựtoán Hội đồng nhân dân thành phố giao; tính đến 31/10/2015 tổng số vốn FDI trênđịa bàn thành phố đạt hơn 700 triệu USD

Thành phố tập trung nguồn lực bố trí trên 1.706 tỷ đồng ưu tiên cho Chươngtrình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, trong đó ngân sách thành phố hỗtrợ 1.105 tỷ đồng bằng 500.000 tấn xi măng và tiền; TW hỗ trợ 47,5 tỷ đồng…Chương trình xây dựng nông thôn mới được tập trung chỉ đạo, thực sự đã trở thành

phong trào lớn với chuyển biến mới trong phát triển nông thôn.Thành phố cũng đã khởi công, khánh thành nhiều công trình, dự án có ý nghĩa quantrọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội như: Khánh thành Tổ hợp công nghệ củaTập đoàn LG; Trung tâm Thương mại Vincom; Bệnh viện Quốc tế Vinmec; Dự ánKhu đô thị và dịch vụ sinh thái đảo Vũ Yên; thông xe Đường ô tô cao tốc Hà Nội –Hải Phòng; xây dựng Nhà ga Cảng hàng không quốc tế Cát Bi; Dự án nâng cấp, cảitạo Quốc lộ 10… Các chính sách hỗ trợ an sinh xã hội được triển khai kịp thời, cóhiệu quả, công tác xã hội hóa được đẩy mạnh Công tác quản lý và phát triển đô thị,trật tự hè đường, bảo vệ môi trường có chuyển biến rõ nét; cải cách hành chính, đốingoại tiếp tục được tăng cường; tình hình chính trị xã hội ổn định, quốc phòng anninh được giữ vững…

Phát biểu tại phiên họp, đồng chí Lê Văn Thành Bí thư Thành ủy, Chủ tịchUBND thành phố bày tỏ vui mừng trước những kết quả phát triển kinh tế xã hội đãđạt được của thành phố năm 2015, hầu hết thành phố đã hoàn thành các chỉ tiêu kếhoạch đề ra trong đó có nhiều chỉ tiêu hoàn thành vượt mức ở mức cao, đồng chíkhẳng định những kết quả đó chính là tiền đề để Hải Phòng có bước tiến nhanh hơntrong giai đoạn tiếp theo Xác định năm 2016, là năm đầu tiên có ý nghĩa rất quantrọng trong việc tạo đà để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội 5 năm (giaiđoạn 2016 – 2020), đồng chí Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầucác sở, ban, ngành và địa phương thành phố cần bám sát Nghị quyết Đại hội 15 củaĐảng bộ thành phố, tập trung cao để xây dựng Hải Phòng trở thành Trung tâm pháttriển kinh tế, văn hóa – xã hội, giáo dục, y tế của cả vùng, trên cơ sở đó xây dựngcác chỉ tiêu kế hoạch phù hợp Đồng chí cũng đề nghị năm 2016, phấn đấu thungân sách toàn thành phố đạt mức 15.000 tỷ đồng; sản lượng hàng hóa qua cảng đạttrên 76 triệu tấn; kim ngạch xuất khẩu tăng từ 18,5 – 19,5 %; thu hút khách du lịchđạt khoảng 5,7 triệu lượt khách…Đặc biệt thành phố cần tập trung cao hơn, mạnh

mẽ và quyết liệt trong việc đầu tư xây dựng hoàn chỉnh kết cấu hạ tầng giao thông;tích cự tháo gỡ các khó khăn vướng mắc cho các doanh nghiệp trong phát triển sảnxuất kinh doanh; tiếp tục dành nguồn lực ưu tiên xây dựng nông thôn mới, phấnđấu toàn thành phố đạt bình quân 15 tiêu chí nông thôn mới theo Bộ chỉ tiêu quốcgia…Tập trung triển khai thực hiện tốt các mục tiêu về phát triển đô thị, bảo vệ môitrường, bảo đảm an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và nâng cao đời sống nhân dân;củng cố quốc phòng an ninh, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội…

2.2 Thực trạng về cung cấp hàng hóa công cộng, khu vực công cộng

Dự toán chi ngân sách năm 2015

Nâng cấp cơ sở hạ tầng khu dân cư thu nhập thấp 17.000

Việc các khoản chi bị bó hẹp cũng đã động tiêu cực tới các tầng lớp nhân dân

và điều này tái diễn sẽ nảy sinh các yếu tố phức tạp trong đời sống xã hội Rất may,trong giai đoạn 2014-2015, kinh tế thành phố đã có sự hồi phục trở lại, thu ngânsách nhà nước bắt đầu tăng và vượt dự toán Trong đó, năm 2014, ngành thuế đã

hoàn thành dự toán pháp lệnh trước 2 tuần và đến hết năm thì con số thu ngân sách

là 9.500 tỷ đồng, đạt 105,6% dự toán, tăng 11% so với cùng kỳ Đến năm 2015 thìphấn khởi hơn vì thu ngân sách nội địa về đích trước gần 2 tháng và kết thúc nămthì đạt con số ấn tượng 13,4 nghìn tỷ đồng, vượt 30% so với dự toán HĐND thànhphố giao

Từ kết quả thu ngân sách đạt cao, công tác chi ngân sách trở nên dễ thở Trong

đó, chi cho đầu tư phát triển đảm bảo đầy đủ, kịp thời vốn cho các dự án được giao

kế hoạch; thực hiện chủ trương về nâng cao hiệu quả vốn đầu tư, tập trung vốn đầu

tư các dự án trọng điểm, như: dự án mở rộng khu bay Cảng hàng không quốc tế Cát

Bi, Dự án đầu tư xây dựng đường nối quốc lộ 10 với quốc lộ 5, Dự án đầu tư xâydựng tuyến đường Đông Khê 2, Đường trục khu công nghiệp Đình Vũ ; xây dựngnông thôn mới và trả nợ các công trình xây dựng cơ bản Ngoài ra, chi ngân sáchthường xuyên đảm bảo đáp ứng đầy đủ, kịp thời các khoản chi thường xuyên theo

dự toán được duyệt, ưu tiên kinh phí để giải quyết chế độ, chính sách an sinh xã hộiđối với người có công, gia đình chính sách; bảo hiểm y tế cho người cao tuổi,người nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, khám chữa bệnh miễn phí chotrẻ em dưới 6 tuổi Song song với đó, thành phố chú trọng kiểm tra thực hiện cácchế độ chính sách ở các đơn vị, cấp dưới, kịp thời khắc phục tình trạng chồng chéo,lãng phí, kém hiệu quả trong việc bố trí kinh phí và triển khai thực hiện các chươngtrình, dự án, đề tài, nhiệm vụ sử dụng vốn ngân sách nhà nước Mặt khác, công tácquản lý, sử dụng các khoản thu, chi ngân sách, tiền và tài sản nhà nước trên địa bànthành phố được kiểm toán nhà nước triển khai thực hiện hằng năm, cho thấy thànhphố cơ bản đảm bảo tốt việc chấp hành pháp luật, chính sách, chế độ quản lý tàichính, kế toán và chế độ quản lý đầu tư cơ bản theo đúng quy định của nhà nước

Các vấn đề còn tồn tại trong nhận thức và thực tế thực hiện vai trò của chính phủ trong cung cấp hàng hóa công cộng trong giai đoạn hiện nay

Thứ nhất, đó là những chuẩn mực về khả năng thanh toán của đối tượng Các

bệnh viện miễn phí được hiểu là chỉ điều trị miễn phí cho bệnh nhân nghèo, nhưng

ở đây, định nghĩa thế nào là một bệnh nhân nghèo thường không rõ ràng Năng lựcthanh toán của bệnh nhân không tùy thuộc vào gia cảnh của họ mà lại tùy thuộc vàocăn bệnh của họ Có những căn bệnh hiểm nghèo mà chi phí chữa bệnh lên đếnhàng trăm triệu đồng, vượt quá khả năng thanh toán của một gia đình trung lưu cấpthấp, đừng nói là những gia đình nghèo theo một tiêu chuẩn xác định nào đó Liệurằng, các bệnh viện miễn phí, các nhà thương thí, có sẵn lòng và sẵn ngân khoản đểđiều trị cho những trường hợp đó không?

Thứ hai, đó là vấn đề chất lượng phục vụ của các định chế công, khi lâm vào

tình trạng quá tải Khi số lượng bệnh nhân tăng quá đông, chất lượng phục vụ bệnhnhân, chưa nói đến việc chữa trị, thuốc men… chắc chắn giảm thấp Đã có nhiềutrường hợp một giường bệnh phải nằm hai người, nhiều bệnh nhân và người nuôibệnh phải nằm la liệt trên sàn nhà Không hiếm những trường học phải dạy ba ca,không hiếm những trường không đủ bàn và ghế ngồi cho học sinh Còn đối vớinhững công chức làm việc trong những định chế công đó? Lương thấp, tình trạngphục vụ quá tải có thể khiến cho họ trở nên khó tính và thiếu hẳn nụ cười

Thứ ba, điều mà chúng ta tưởng tượng rằng các định chế công có thể phục vụ

một cách công bằng, không phân biệt đối xử với chất lượng phục vụ tốt hiếm khixảy ra trong thực tế Rốt cuộc, các bệnh viện gọi là miễn phí muốn tồn tại vẫn phảithu phí, những loại phí thuộc kế hoạch B và những bệnh nhân có tiền thanh toánthuốc men và viện phí vẫn được phục vụ tốt hơn Các trường hợp bệnh viện côngkhông đòi hỏi bệnh nhân phải nộp đủ tiền thuốc, tiền mổ cho một ca khẩn cấp ngàycàng trở nên hiếm hoi Còn đối với các trường công lập? Không những phụ huynhhọc sinh vẫn phải đóng học phí, mà thậm chí còn phải “chạy trường” để đượctrường tốt, và có phải góp nhiều thứ lệ phí khác, kể cả học phí cho các lớp phụ đạo