sáng kiến kinh nghiệm môn âm nhac lớp 3

Tìm hiểu thực trạng học hát của học sinh qua giờ âm nhạc Đưa ra một số biện pháp nhằm hạn chế lỗi sai thường mắc phải của học sinh giúp học sinh rèn luyện kỹ năng hát đúng sắc thái và gi

PHẦN MỞ ĐẦU

I.1 Lý do chọn đề tài.

I.1.1 Cơ sở lý luận.

Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật rất gần gũi với cuộc sống của chúng ta Con người khi sinh ra và lớn lên ai cũng đã từng được nghe tiếng ầu ơ lời ru êm đềm của mẹ, tiêng ru ngọt ngào của bà Bởi vậy ngay từ khi còn nằm trong nôi, âm nhạc ngẫu nhiên đi vào tiềm thức của con người và cho đến khi các em lớn lên cắp sách đến trường Qua môn học này học sinh có thể thấy được môn âm nhạc là một liều thuốc tinh thần, tạo sự hưng phấn trong học tập, và giúp các em phát triển toàn diện về đức – trí - thể - mỹ Theo nghị quyết TW 4 khoá VII đã chỉ rõ “đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp, bậc học, kết hợp với học hành, học tập và lao động sản xuất, thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn với trường và xã hội,

áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực

tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”

Nghị quyết TW 2 khoá VIII tiếp tục khẳng định phải “đổi mới PPGD khắc phục lỗi truyền một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học Đảm bảo điều kiện

và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học”

Luật giáo dục điều 24.2 đã ghi “ phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”

I.1.2 Cơ sở thực tiễn.

Qua giảng dạy thực tiễn tôi tìm hiểu và nhận thấy học sinh trong trường phần lớn các em thích ca hát, nhưng nhiều em chưa mạnh dạn tự tin, các em lên hát còn rụt rè, có những em có tố chất giọng hát tốt nhưng chưa biết cách hát cho tròn vành

rõ chữ Và cách lấy hơi, giữ hơi chưa trọn vẹn câu hát Vì vậy tôi chọn ra những phương pháp thích hợp nhất đưa các em tìm đến bộ môn một cách thoải mãi, giúp các em nắm bắt được những yêu cầu và có trình độ văn hoá tối thiểu, nhằm phát huy tính tích cực khả năng sáng tạo góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thẩm

mỹ cho học sinh

I.2 Mục đích nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu là mục tiêu cụ thể mà đề tài cần thực hiện.Bởi vậy trong quá trình nghiên cứu hoàn thành các biện pháp nghiên cứu là cần thiết.Hiểu được tầm quan trọng đó bản thân tôi là giáo viên đứng lớp giảng dạy môn âm nhạc

trong trường tiểu học tự thấy rằng nên làm thế nào để giúp các em hát đúng sắc thái

và giai điệu của từng ca khúc

Tìm hiểu thực trạng học hát của học sinh qua giờ âm nhạc

Đưa ra một số biện pháp nhằm hạn chế lỗi sai thường mắc phải của học sinh giúp học sinh rèn luyện kỹ năng hát đúng sắc thái và giai điệu tốt hơn

Rèn luyện cho học sinh sự tự tin mạnh dạn trình bày một bài hát trước tập thể

I.3.Thời gian và địa điểm.

I.3.1: Thời gian.

- Kế hoạch thực hiện đề tài được tiến hành trong năm học 2007- 2008 và năm học 2008- 2009

I.3.2: Địa điểm.

- Trường tiểu học Đông Ngũ 2 - Tiên Yên - Quảng Ninh

I.3.3 Phạm vi đề tài:

I.3.3.1: Giới hạn về đối tượng nghiên cứu.

- Rèn luyện học sinh lớp 3 hát đúng sắc thái và giai điệu bài hát

I.3.3.2: Giới hạn về địa bàn nhgiên cứu.

- Trường tiểu học Đông Ngũ 2 - Tiên Yên - Quảng Ninh

I.3.3.3: Giới hạn về khách thể khảo sát.

- Học sinh khối lớp3

I.4: Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp dạy học là cách thức, con đường chuyền tải nội dung kiến thức của giáo viên để học sinh có thể nắm vững, phát hiện và hình thành những kỹ năng

để đạt được mục tiêu của bài học

Muốn đạt được mục tiêu trong dạy học môn âm nhạc, người giáo viên cần tìm ra phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm của môn học:

+Phương pháp quan sát

+Phương pháp tập luyện thực hành

+Phương pháp trực quan

+Phương pháp sử dụng trò chơi hỗ trợ

+Phương pháp liên hệ thực tiễn với cuộc sống

+Phương pháp đánh giá

+Phương pháp thực nghiệm

I.5 Đóng góp về mặt thực tiễn.

Rèn luyện cho học sinh những kỹ năng thực hành âm nhạc cơ bản tạo cho các em lòng yêu thích âm nhạc Những giai điệu đẹp, những tiết tấu phong phú, những sắc thái đa dạng của bài hát đã làm cho xúc cảm thẩm mỹ của các em thêm phong phú.Về mặt sinh lý khi ca hát các em được thở sâu hơn, có lợi cho hệ hô hấp

và tuần hoàn dây thanh được rung động, giúp cho tiếng nói của các em thêm truyền cảm.Thính giác nhờ đó mà phát triển, thần kinh được hưng phấn

PHẦN NỘI DUNG

Chương1: Tổng quan.

I Cơ sở lý luận:

Mục đích ý nghĩa của việc hát đúng sắc thái và giai điệu của bài hát là nhằm phát huy khả năng cảm thụ âm nhạc ở các em Nâng cao trình độ thưởng thức âm nhạc trên cơ sở cung cấp kiến thức và kỹ năng cơ bản về ca hát.Tạo điệu kiện để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò

Chương 2 Nội dung vẫn đề nghiên cứu.

II.1.Thực trạng.

Do ảnh hưởng địa bàn của các em thuộc vùng núi nên một số em khi tiếp cận với

âm nhạc còn bỡ ngỡ, các em còn xa lạ với âm nhạc như các ca khúc thiếu nhi Các

em chưa quan tâm đến nhạc thiếu nhi dù cũng được phát bằng các phương tiện thông tin đại chúng Mặt khác do nguồn xem của các bậc cha mẹ chủ yếu là phim, thời sự Nên nghe âm nhạc thiếu nhi với các em còn nhiều hạn chế, do đó khi các

em tiếp xúc với âm nhạc trong nhà trường dễ lũng túng

Trình độ âm nhạc của các em chỉ được nghe thấy và thực hành ngoài một tiết ở lớp Về nhà hầu như không có sự rèn luyện thêm.Từ đó dẫn đến giờ học nhạc các

em có biểu hiện rụt rè, không dám ca hát nhất là tính e ngại của các em học sinh khu Đông hồng, Bình sơn Còn ở nhà hầu như các bầc phụ huynh không thể dạy

âm nhạc cho các em.Vì âm nhạc có những đặc thù riêng Nó hoàn toàn khác hẳn với bộ môn học khác như: Toán, Tiếng việt Với âm nhạc không biết tiết tấu, cao

độ, trường độ và những ký hiệu riêng thì phụ huynh không thể dạy kèm thêm ở nhà cho các em được

Ví dụ như bài : Bài ca đi học vì bài này có sử dụng nhịp lấy đà nên phách mạnh

rơi vào tiếng thứ 2, nếu phụ huynh lấy tiếng 1 làm phách mạnh dẫn tới sai cả bài

Từ thực tế trên tôi cần có những biện pháp dạy phù hợp để từng bước giúp các

em nắm bắt được những kiến thức âm nhạc trong chương trình và để các em tiếp tục có hứng thú với môn học ở các lớp khác

Là một giáo viên âm nhạc qua giảng dạy tôi nhận thấy đa số các em đều mắc lỗi sau:

- Học sinh chưa biết hát đúng tầm cữ giọng Cữ giọng là khoảng cách từ âm thấp nhất đến âm cao nhất nhưng vẫn còn độ vang trong sáng mà học sinh đạt được, cữ giọng được tính bằng số quãng ví dụ cữ giọng quãng 8, quãng 9.Tầm giọng là cữ

giọng đó được phát âm ở tầm thấp hay ở tầm cao (đô - đố ) thói quen các em hát hay gào thét

- Chưa biết kết hợp sắc thái và nhạc điệu.Thường các em hát chỉ chú trọng đến lời ca và giai điệu cho nên khi hát thường không đúng nhạc đệm hát lan man không vào đúng phách mạnh của bài

- Khi biểu diễn các em e ngại rụt rè

II.2: Đánh giá thực trạng.

Với đặc thù bộ môn là năng khiếu cho nên đi sâu vào điều tra tôi thấy những khó khăn và thuận lợi sau:

Giáo viên cần phải hiểu được tâm lý của các em để từ đó giáo viên có thể lựa chọn những phương pháp phù hợp với lứa tuổi Qua thực tế giảng dạy tôi thấy rằng tâm lý và khả năng âm nhạc ở các em hoàn toàn khác nhau Vì vậy trong giờ dạy hát nên phân loại đối tượng học sinh để dạy đạt hiệu quả Giáo viên phải biết rõ âm nhạc là một môn học mang tính chất vui vẻ không mang tính gò bó nên giáo viên luôn phải tạo không khí thoải mái để các em phát huy hết khả năng ca hát của mình

mà không e ngại Giáo viên phải là người nắm bắt được khả năng ca hát của từng

em trong lớp để từ đó có hướng dạy cho phù hợp Như học sinh có năng khiếu là những học sinh có thể biểu diễn tốt giai điệu và sắc thái của bài, là những học sinh

có tầm giọng phù hợp với tầm giọng trung bình của cả lớp, có khả năng giúp giáo viên hát mẫu, hát bắt giọng hoặc hát nhắc lại trong giờ tập hát

Đồng thời giáo viên cũng phải biết rõ những học sinh không có năng khiếu hát kém, có tầm giọng đặc biệt để khuyến kích và giúp đỡ các em hoà với giọng hát của tập thể lớp một cách dễ ràng, để các em không còn thấy e ngại trong giờ học nhạc thì giáo viên luôn phải động viên và tìm ra hướng dạy cụ thể nhất.Và từ đó giúp các em hát mạnh dạn truyền cảm hơn

* Về giáo viên

+ Đa số các trường chỉ có 1 đến 2 giáo viên về bộ môn âm nhạc dẫn đến khó khăn khi học hỏi, trao đổi về chuyên môn

+ Giáo viên nhiệt tình

* Đối với sách giáo khoa

+ Nguồn tài liệu ít, thiếu tư liệu tham khảo

+ Một số bài trong chương trình học còn dài

*Nguyên nhân khách quan

Trong thực tế tuy là trường vùng thấp nhưng trường tiểu học đông ngũ 2 do ảnh hưởng địa bàn vùng núi đa số học sinh dân tộc ( Dao, Sán chỉ, Tày ) địa hình đi lại khó khăn, cở vật chất thiếu thốn nên các em tiếp cận với âm nhạc còn bỡ ngỡ Trình độ âm nhạc của các em chỉ được nghe thấy và thực hành ngoài một tiết ở lớp

về nhà hầu như không có sự rèn luyện thêm

*Nguyên nhân chủ quan

Đặc thù của môn học đòi hỏi học sinh phải có tố giọng và tai nghe nhạc tốt Học sinh phải được trang bị sách giáo khoa,vở bài tập, bộ gõ Do hoàn cảnh và thiếu sự quan tâm phụ huynh cho nên ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học

Chương 3 Biện pháp rèn luyện học sinh lớp 3 hát đúng sắc thái và giai điệu của bài hát.

I: Các biện pháp.

Đứng trước thực trạng khó khăn trên tôi luôn muốn làm thế nào để các em hát đúng giai điệu của bài hát và từ đó giúp các em thể hiện tốt sắc thái tình cảm của từng bài hát

* Biện pháp1.Giáo viên chú ý sửa sai giai điệu khi dạy hát

Trong tất cả các bài dạy hát và bài hát ôn đều phải sửa cho học sinh hát đúng giai điệu và rõ lời ca một cách chuẩn xác, và từ đó sẽ giúp các em thể hiện tốt sắc thái của từng bài

Khi học sinh hát sai không nên tỏ thái độ bực mình, phê bình thẳng thắn mà cần nhẹ nhàng tạo không khí thoải mãi giúp các em tiếp thu bài một cách nhanh nhất.Bằng cách giáo viên phải hát chuẩn xác giai điệu của bài hát Lưu ý những lời ca khó phát âm, nhưng chỗ lấy hơi nhanh, những giai điệu khó hát trong bài đặc biệt từ luyến lên hoặc luyến xuống 2-3 âm, độ cao, độ dài phải ngân đủ số phách Muốn dạy được học sinh đầu tiên tôi đàn cho học sinh nghe giai điệu 2-3 lần và hát mẫu với tốc

độ chậm rõ lời ca để học nghe và hát theo đúng giai điệu của câu hát đó Hoặc giáo viên có thể hát mẫu hay đàn nhiều lần với tốc độ bình thường đúng sắc thái tình cảm của bài kích thích sự chú ý lắng nghe của học sinh

Ví dụ như bài hát: Em yêu trường em.

Nhạc và lời:Hoàng Vân

- Hs thường hát sai ở những từ luyến lên và luyến xuống, tiếng "Cô,Giáo"

- Học sinh chưa luyến đủ 3 nốt luyến, tiếng " vở,thế"

Ví dụ như bài: Quốc ca Việt Nam.

Nhạc và Lời: Văn Cao

- Học sinh thường hát sai ở câu " Tiến lên cùng tiến lên" chưa ngân đủ độ dài Với những câu hát khó đối với học sinh có năng khiếu các em có thể chỉ nghe một lần rồi hát được đúng giai điệu và thể hiện tốt sắc thái tình cảm của bài hát Các

em có khả năng cảm nhận về giai điệu lời ca một cách đơn giản Nếu các em hát sai chỉ cần gợi ý như: Em chú ý nghe lai giai điệu của bài hát này hoặc em nghe lại sắc thái phần điệp khúc của bài hát Tính chất tình cảm của bài hát này em phải trọn động tác nào cho phù hợp Với năng khiếu sẵn có, trong quá trình các em thực hành

ở lớp ở trường rèn cho các em tính sáng tạo sự tự tin khả năng biểu diển trước đám

đông và cũng từ đó giúp các em có khả năng đánh giá đúng cái hay cái đẹp trong môn nghệ thuật nói chung và trong một bài hát nói riêng

*Biện pháp 2 Hướng dẫn học sinh cách phát âm trong học hát.

Khi hát hướng dẫn học sinh hát phải mở to tròn khẩu hình cho "tròn vành rõ chữ

"chú ý nhả các nguyên âm, như nguyên âm (i) phải được mở dọc khẩu hình, nguyên

âm (a) phải được mở khẩu hình hơi ngang Đồng thời chú trọng đến sắc thái tình cảm của bài hát,của câu hát, đoạn Hướng dẫn học sinh hát thể hiện sắc thái cụ thể từng câu hát nào hát to, hát nhỏ, hát vừa, thể hiện tính vui tươi rộn ràng của bài hát

Ví dụ như bài: Tiếng hát bạn bè mình.

Nhạc và lời: Lê Hoàng Minh

+ Câu 1: "Trong không gian bay thân ái " Hát vừa phải tha thiết

+ Câu 2: "Một lời mẹ giấc say " Hát nhỏ tình cảm

+ Điệp khúc: "Bay lên cao lên cao hành tinh này " Học sinh chú ý hát to rõ ràng thể hiện tính vui tươi của bài hát

- Về lời ca hầu hết các em hát chưa rõ lời thường ngọng về phụ âm N, L

Ví dụ : Bình minh dâng lên ánh trên giọt sương long lanh.

Từ (long lanh) nhắc học sinh cong lưỡi khi hát Ngoài ra giáo viên có thể lấy một

số từ giúp các em khắc phục lỗi ngọng

Ví dụ : Chị ong nâu nâu nâu nâu.

Nhắc các em thẳng lưỡi rồi phát âm (nâu) ra ngoài chú ý đặt vị trí âm (nâu) ở ngoài đầu lưỡi

*Biện pháp 3 Hướng dẫn học sinh cách lấy hơi và giữ hơi thở trong học hát.

Để thể hiện tốt một bài hát trước tiên là phải có kỹ thuật lấy hơi và giữ hơi để hát chọn vẹn một câu hát dài Nếu một bài hát hay được thể hiện từ một giọng hát yếu về hơi thở sẽ đánh mất sắc thái tình cảm của bài hát đó Vì vậy trong quá trình day hát tôi luôn chú trong đến hơi thở cho các em

Ở lớp 3 học sinh được hát tất cả là 12 bài hát Có bài với giai điệu đơn giản dễ hát ,nhưng cũng có bái đối với một số các em không có năng khiếu cũng là tương đối khó hát, nhất là khi các em gặp câu hát dài, câu hát có tiết tấu nhanh thì các em thường bị đuối hơi thở không hoàn thành tốt câu hát

Vì thế tôi hướng dẫn học sinh cách lấy hơi như sau : Hít bằng mũi một hơi dài đẩy xuống bụng dưới rồi thở theo miệng ra từ từ, cứ như vậy các em thực hiện 2 đến

3 lần sẽ khắc phục được hơi thở dài hơn để hoàn thiện tốt câu hát

* Biện pháp 4: Thường xuyên gây hứng thú cho học sinh trong giờ học nhạc.

Bước đầu phải tạo không khí hào hứng cho cả lớp để bước vào bài mới Vai trò của giáo viên rất to lớn như: Giọng hát của giáo viên, phong cách biểu diễn, cách thức

tổ chức trong tiết học

- Đặc biệt nhạc cụ phải sử dụng thành thạo như một yếu tố gây cảm xúc

- Nên xen kẽ một số trò chơi âm nhạc vào tiết dạy như trò chơi

+ Nghe nhạc điệu đoán tên bài hát : Giáo viên dùng một mẫu âm (La hay Tinh) hoặc dùng đàn để tấu nhạc câu hát đầu hay cuối ở mức độ khó hoặc dễ của bài hát Nhằm khắc sâu giai điệu của từng bài vào trí nhớ cho học sinh

+ Nhìn tranh đoán tên bài hát: Giáo viên cho học sinh xem tranh minh họa nội dung lời ca của bài hát Để các em liên tưởng và nhớ lại tên của bài hát phù hợp với bức tranh

+ Trò chơi nghe tiết tấu đoán tên bài hát: Giáo viên nêu tên 2 đến 3 bài hát

mà học sinh đã học rồi gõ tiết tấu theo lời ca Trò chơi này giúp các em rèn luyện trí nhớ, nhanh nhạy và phát triển trí thông minh

II kết quả thực nghiệm.

Trong đầu năm học tôi tiến hành khảo sát với học sinh lớp 3A khi chưa thực hiện

đề tài

- Kết quả thu được:

Học sinh Tổng số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành

Qua thời gian giảng dạy tôi áp dụng một số biện pháp trên của đề tài vào khảo sát ở lớp 3A, 3B, 3D thì thấy các em tỏ ra nhanh nhẹn không còn rụt rè bỡ ngỡ Kết quả là 100% học sinh rất thích học môn âm nhạc và thể hiện tốt giai điệu của bài hát

- Kết quả khảo sát năm học 2008-2009 thu đựơc là:

Lớp Tổng số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành

Nhìn vào bảng số liệu tôi nhận thấy với sự vận dụng các biện pháp trên đã đem lại hiệu quả khá tốt Để đạt đựơc kết quả đó đòi hỏi phải có một quá trình phấn đấu rèn luyện lâu dài Để giúp cho các em có điều kiện tự phấn đấu rèn luyện cho mình kĩ năng hát, cũng như giúp các em cảm nhận bài hát một cách sâu sắc hơn qua đó giúp các em thích học môn âm nhạc.Vì vậy biện pháp rèn luyện học sinh lớp 3 hát đúng sắc thái và giai điệu của bài hát có thể đưa vào áp dụng ở tất cả các khối lớp trong giờ học nhạc

Môn âm nhạc là một bộ môn bắt buộc học sinh mọi vùng, miền phải học, nhưng dạy môn âm nhạc không nhằm đào tạo các em thành ca sĩ chuyên nghiệp mà dạy âm nhạc giúp học sinh biết cách nhìn nhận cách cảm thụ thế giới xung quanh nâng cao tính tìm tòi sáng tạo óc thẩm mĩ tầm hiểu biết của các em Đặc biệt giúp các em cảm thấy vui vẻ thư giãn trong những giờ học và yêu cuộc sống qua những bài hát, như các làn điệu dân ca mượt mà mang đậm bản sắc dân tộc

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1 Kết luận:

Âm nhạc là một bộ môn không kém phần quan trọng đối với lứa tuổi thiếu niên, vì vậy nâng cao chất lượng học tập môn Âm nhạc là rất cần thiết Muốn làm được điều đó người giáo viên phải biết áp dụng phương pháp dạy học linh hoạt để đảm bảo giờ dạy hiệu quả cao Từ thực tế giảng dạy kết quả đạt được qua việc áp dụng các biện pháp nói trên bản thân tôi rút ra một số kinh nghiệm như sau:

- Luôn gây hứng thú cho học sinh trong giờ học hát ngay từ phần mở đầu bài học

- Trong quá trình dạy giáo viên phải biết phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh

- Giáo viên phải nắm đựơc đặc trưng bộ môn có phương pháp dạy phù hợp

đa dạng hóa cách thức truyền đạt ở mỗi bài học

- Phương pháp dạy phải đầy đủ, tăng cường các hoạt động âm nhạc trong lớp, trường bằng các hội thi văn nghệ ngoại khóa

- Muốn thực hiện những nội dung trên có hiệu quả đòi hỏi mỗi giáo viên phải không ngừng nâng cao kiến thức, học hỏi, góp phần xây dựng đội ngũ tri thức trong lĩnh vực văn hóa văn nghệ phụ vụ cho đất nước trên con đường phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa

2 Kiến nghị:

*Đối với nhà trường:

- Cần tạo điều kiện về cơ sở vật chất như phòng học nghệ thuật, trang bị thêm một số tranh ảnh, tài liệu phục vụ môn học

* Đối với cấp quản lý:

- Tổ chức nhiều các chuyên đề dạy môn Âm nhạc cấp huyện để các giáo viên

có điều kiện giao lưu học hỏi

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Đông Ngũ, tháng 05 năm 2009

Người viết đề tài.

Lương Thị Nguyên.