Việc sáp nhập pháp nhân được tiến hành do chính bản thân pháp nhân đó quyết định trên cơ sở quy định tại điều lệ pháp nhân, hoặc theo thỏa thuận giữa các pháp nhân hoặc theo quyết định c
Trang 1MỤC LỤC
Trang 2A MỞ ĐẦU
Trong nền kinh tế thị trường, các pháp nhân xuất hiện ngày càng nhiều, làm xuất hiện nhiều nhu cầu về cải tổ pháp nhân Trong các hình thức cải tổ pháp nhân, sáp nhập là một hình thức quan trọng Vậy sáp nhập pháp nhân là gì? Trên thức tế, sáp nhập pháp nhân diễn ra như thế nào Các khía cạnh pháp lí của sáp nhập pháp nhân ra sao? Trong bài này, em xin trình bày “một tình huống sáp nhập pháp nhân trên thực tế, qua đó phân tích các khía cạnh pháp lý của tình huống này” Em xin chọn tình huống sáp nhập hai ngân hàng Sacombank và Southern Bank
Bài làm còn nhiều thiếu sót, mong thầy cô góp ý để em hoàn thiện thêm
Em xin cảm ơn!
B NỘI DUNG
I PHÁP NHÂN VÀ SÁP NHẬP PHÁP NHÂN
1 Pháp nhân
Pháp nhân là một tổ chức thống nhất, độc lập, hợp pháp có tài sản riêng và chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình, nhân danh của mình tham gia vào các quan hệ pháp luật
Điều 84 Bộ Luật Dân Sự mô tả các dấu hiệu của một tổ chức có tư cách pháp nhân là:
a Được thành lập một cách hợp pháp
b Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ
c Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó
d Nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp luật một các độc lập
Một pháp nhân có những nhiệm vụ, mục đích cũng như hình thức sở hữu khác nhau Cho nên có thể phân loại pháp nhân theo những đặc tính của chúng Theo đó, pháp nhân được phân loại thành:
Các pháp nhân là cơ quan nhà nước đơn vị vũ trang nhân dân
Các pháp nhân là các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức chính trị - xã hội – nghề nghiệp
Các pháp nhân là các tổ chức kinh tế
Trang 3Các pháp nhân là các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp, các quỹ
xã hội, quỹ từ thiện
2 Sáp nhập pháp nhân
Sáp nhập pháp nhân là một hình thức cải tổ pháp nhân Cải tổ pháp nhân là một hình thức chấm dứt pháp nhân thông qua việc tổ chức lại pháp nhân đó Cũng như hợp nhất pháp nhân, việc sáp nhập pháp nhân được tiến hành khi
có đủ hai điều kiện: có ít nhất hai pháp nhân, các pháp nhân được sáp nhập là pháp nhân cùng loại Việc sáp nhập pháp nhân được tiến hành do chính bản thân pháp nhân đó quyết định (trên cơ sở quy định tại điều lệ pháp nhân, hoặc theo thỏa thuận giữa các pháp nhân) hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Hay nói cách khác, một pháp nhân có thể được sáp nhập vào một pháp nhân khác cùng loại theo quy định của điều lệ, theo thỏa thuận của các pháp nhân hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Sáp nhập pháp nhân được thực hiện theo công thức A + B = A hoặc A + B = B
Kết quả của việc sáp nhập pháp nhân là: sau khi sáp nhập, pháp nhân được sáp nhập chấm dứt Quyền, nghĩa vụ của các pháp nhân này được chuyển giao cho pháp nhân sáp nhập Như vậy, khác với hợp nhất pháp nhân, việc sáp nhập pháp nhân không làm xuất hiện một pháp nhân mới Pháp nhân sáp nhập vẫn tồn tại nhưng có thêm quyền và nghĩa vụ của các pháp nhân đã chấm dứt
Thực chất, sáp nhập pháp nhân chấm dứt hoạt động của pháp nhân nhưng quyền và nghĩa vụ của nó được chuyển cho pháp nhân mới Sáp nhập pháp nhân cũng giống như các hình thức cải tổ pháp nhân khác là việc sáp xếp lại tổ chức pháp nhân, thực chất là chuyển cơ cấu tổ chức cho pháp nhân mới
II TÌNH HUỐNG SÁT NHẬP PHÁP NHÂN TRÊN THỰC TẾ
Vào năm 1991, Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn Thường Tín (Sacombank) được thành lập Ngân hàng được cấp giấy phép hoạt động số 006/NH-GP ngày 05/12/1991 do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp và tiếp tục phát triển lớn mạnh cho đến ngay nay
Trang 4Năm 1993, Ngân Hàng thương mại cổ phần Phương Nam ( Southern Bank) được thành lập Southern Bank cũng được cấp giấy phép thành lập và hoạt động
số 0030/NH-GP của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam cấp ngày 17 tháng 3 năm
1993
Trong giai đoạn tái cơ cấu ngành ngân hàng, hai ngân hàng đã trình đề án sáp nhập cho Ngân Hàng Nhà Nước Vào ngày 30/6/2015, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín sẽ tổ chức đại hội cổ đông bất thường để thông qua phương
án sáp nhập SouthernBank vào Sacombank
Sau khi xem xét đề án sáp nhập, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Quyết định số 1844 ngày 14/9/2015 về việc Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Phương Nam (Southern Bank) chính thức sáp nhập vào Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank)
Vào ngày 01/10/2015, Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) và Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Phương Nam (Southern Bank) ký kết biên bản bàn giao chính thức sáp nhập toàn hệ thống Southern Bank vào Sacombank dưới sự chứng kiến của Lãnh đạo Ngân Hàng Nhà Nước
và Sở giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) Sau khi sáp nhập, số vốn điều lên của Sacombank tăng lên đạt mức trên 18 tỉ đồng
III CÁC KHÍA CẠNH PHÁP LÍ CỦA TÌNH HUỐNG NÀY
1 Các pháp nhân sáp nhập và bị sáp nhập trong tình huống
Theo dự thảo hợp đồng sáp nhập tổ chức tính dụng giữa ngân hàng Thương mại cổ phần Thường Tín ( Sacombank) và ngân hàng Thương mại cổ phần Phương Nam (Southern bank) thì tư cách pháp nhân của bên sáp nhập – ngân hàng Sacombank và bên bị sáp nhập – Southern Bank là:
Bên Nhận Sáp Nhập là một ngân hàng thương mại cổ phần được thành lập hợp lệ và hoạt động hợp pháp theo pháp luật Việt Nam và các văn kiện nội bộ ngân hàng của mình, có đầy đủ quyền hạn và thẩm quyền để sở hữu tài sản và bất động sản của mình, và được phép thực hiện các hoạt động kinhdoanh mà hiện tại Bên Nhận Sáp Nhập đang thực hiện theo các văn kiện ngân hàng của mình
Trang 5Bên bị sáp nhập là một ngân hàng thương mại cổ phần được thành lập hợp
lệ và hoạt động hợp pháp theo pháp luật Việt Nam và các văn kiện ngân hàng của mình; có đầy đủ quyền hạn và thẩm quyền để sở hữu tài sản và bất động sản của mình (kể cả cổ phần và vốn góp trong các Công ty con và Công ty liên kết của bên bị sáp nhập), và được phép thực hiện các hoạt động kinh doanh mà hiện tại bên bị sáp nhập đang thực hiện theo các văn kiện ngân hàng của mình
Mỗi công ty con hoặc công ty liên kết của bên bị sáp nhập là một công ty được thành lập hợp lệ và hoạt động hợp pháp theo pháp luật Việt Nam hoặc luật
áp dụng khác và các văn kiện công ty của mình, có đầy đủ quyền hạn và thẩm quyền để sở hữu tài sản và bất động sản của mình, và được phép thực hiện các hoạt động kinh doanh mà hiện tại công ty đó đang thực hiện theo các văn kiện công ty của mình
2 Điều kiện để sáp nhập pháp nhân:
Bộ luật dân sự không quy định cụ thể về điều kiện để cải tổ pháp nhân sáp nhập pháp nhân nói riêng, tuy nhiên qua những quy định chung, đồng thời dựa vào một số văn bản pháp luật khác liên quan để xác định những điều kiện này Tình huống thực tế đưa ra là sáp nhập ngân hàng, bởi vậy, căn cứ vào điều 9 thông tư 04/2010/TT-NHNN “Quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng” ta có những điều kiện để sáp nhập như sau:
a Đảm bảo có căn cứ hợp pháp
Điều kiện này được hiểu là, hoạt động cải tổ pháp nhân chỉ được thực hiện trên cơ sở những căn cứ đã được pháp luật quy định, và những căn cứ đó phải đảm bảo tính hợp pháp Việc xác định tính hợp pháp của các căn cứ cải tổ pháp nhân có thể xem xét những yếu tố như: cách thức hình thành; nội dung; mục đích
Cụ thể, theo khoản 1 điều 9, thông tư 04/2010/TT – NHNN quy định: để có
thể sáp nhập, các pháp nhân phải “Không thuộc trường hợp tập trung kinh tế bị cấm theo quy định tại Luật Cạnh tranh”
Luật cạnh tranh quy định: Cấm tập trung kinh tế nếu thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế chiếm trên 50% trên thị trường liên
Trang 6quan, trừ trường hợp được hưởng miễn trừ hoặc trường hợp doanh nghiệp sau khi thực hiện tập trung kinh tế vẫn thuộc loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định của pháp luật Có nghĩa là những doanh nghiệp khi tập trung lại nắm phần lớn thị trường thì sẽ không được sáp nhập Điều này để hạn chế tình trạng độc quyền, ép giá với các mặt hàng được kinh doanh
Ngân Hàng Southern Bank và Ngân Hàng Sacombank không phải là những ngân hàng có đủ sức mạnh và tiềm lực để “độc chiếm” thị trường này Bên cạnh
đó còn có những ngân hàng lớn khác như Agribank, VIB, Eximbank… Chính vì vậy, việc sáp nhập hai ngân hàng này không rơi vào trường hợp bị cấm tập trung kinh tế
Thứ hai, các pháp nhân phải “Có Đề án sáp nhập bao gồm tối thiểu các nội dung quy định tại Điều 12 Thông tư này Đề án sáp nhập có nội dung không được trái với Hợp đồng sáp nhập;
Nội dung của đề án sáp nhập được quy định tại điều 12 chủ yếu chứa những nội dung như: thông tin cơ bản của hai tổ chức tính dụng, quyền và nghĩa
vụ lộ trình sáp nhập, phương án kinh doanh, phương thức chuyển đổi… Những nội dung này phải được nêu rõ ràng trong đề án và phải được ngân hàng nhà nước thông qua Hơn thế nữa, Đề Án và Hợp đồng sáp nhập phải có nội dung tương tự nhau để Ngân hàng nhà nước có cơ sở quản lí Mọi thay đổi trong hợp đồng không có nội dung giống như Đề án sẽ không được chấp nhận
Trong cuộc họp cổ đông bất thường diễn ra ngày 25 /3/2015, Ngân hàng Sacombank đã trình cổ đông bản Đền án sáp nhập hai ngân hàng trước khi trình lên ngân hàng nhà nước Kết quả kiểm phiếu cho thấy, gần 94% cổ đông tham
dự đại hội đồng ý với đề án sát nhập Cục thanh tra giám sát Ngân hàng Nhà nước khẳng định, Sacombank tiến hành đại hội cổ đông theo đúng quy định pháp luật và đảm bảo các thủ tục pháp lý cần thiết
Thứ ba, Tổ chức tín dụng nhận sáp nhập sau khi sáp nhập đảm bảo mức vốn điều lệ tối thiểu bằng mức vốn pháp định theo quy định của pháp luật hiện hành.
Trang 7Vốn điều lệ là số vốn do các thành viên, cổ đông góp hoặc cam kết góp trong một thời hạn nhất định và được ghi vào Điều lệ công ty Vốn pháp định là mức vốn tối thiểu phải có để thành lập công ty do pháp luật quy định đối với từng ngành, nghề Như vậy, để đảm bảo hoạt động của ngân hàng sau khi sáp nhập, ngân hàng sáp nhập phải có vốn do cổ đông góp hoặc cam kêt đóng góp trong điều lệ không thấp hơn số vốn tối thiểu được pháp luật quy định
Ngày 25 tháng 11 năm 2013, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-NHNN - Nghị định ban hành Danh mục mức vốn pháp định đối với các tổ chức tín dụng thành lập và hoạt động tại Việt Nam Theo đó, mức vốn pháp định của các ngân hàng thương mại là 3000 tỉ đồng Trước khi sáp nhập, vốn điều lệ của Sacombank là 12.425 tỷ đồng, sau khi sáp nhập, số vốn này tăng lên mức 18.853 tỷ đồng
Có thể thấy rằng, số vốn điều lệ của Sacombank cao hơn rất nhiều so với vốn pháp định, chính vì vậy, Sacombank thỏa mãn điều kiện này khi thực hiện sáp nhập pháp nhân
b Đảm bảo quyền vào lợi ích hợp pháp của bên thứ ba và người lao động
Đảm bảo quyền và lợi ích của bên thứ ba và người lao động là nguyên tắc chung của pháp luật dân sự cũng chính là điều kiện đặt ra đối với hoạt động sáp nhập pháp nhân Việc quyết định sáp nhập pháp nhân là thuộc quyền tự quyết trong hoạt động của pháp nhân, tuy nhiên mọi quyết định phải đảm bảo quyền lợi cho bên thứ ba, mà đặc biệt là người lao động
Theo như hợp đồng, sau khi Sáp nhập, Sacombank sẽ tiếp nhận toàn bộ nhân lực cũng như các giao dịch dân sự liên quan đến Southern Bank Thực tế, Sacombank dường như giữ nguyên nhân lực của Southern Bank tại các chi nhánh và để các chi nhanh đó hoạt động dưới tên của mình Các hợp đồng vay, cho vay tiếp tục được diễn ra như lúc chưa sáp nhập Mọi sự thay đổi từ khi sáp nhập của hai ngân hàng không làm ảnh hưởng nhiều đến quyền và lợi ích của các bên liên quan
c Tính cùng loại của những pháp nhân sáp nhập
Trang 8Đây được coi là điều kiện riêng của nhóm hình thức sáp nhập pháp nhân
Theo quy định tại khoản 1, Điều 95 “Một pháp nhân có thể được sáp nhập vào một pháp nhân khác cùng loại ” Quy định này của pháp luật cho thấy,
pháp luật dân sự chỉ cho phép những pháp nhân cùng loại được sáp nhập với nhau, và đương nhiên, những pháp nhân không cùng loại sẽ không được tiến hành sáp nhập
Dựa vào tính chất, hoạt động của hai ngân hàng, ta có thể thấy cả hai đều là
tổ chức kinh tế chung lĩnh vực ngân hàng Hai pháp nhân này không những cùng loại mà còn giống về tính chất: đều là ngân hàng thương mại cổ phần Bởi vậy, khi sáp nhập, về bản chất ngân hàng sáp nhập không bị thay đổi, chỉ thay đổi về mặt cơ cấu tổ chức, nhân lực…
Kết luận: Sacombank và Southern Bank hội tụ đủ 3 điều kiện để được sáp nhập đó là đảm bảo có căn cứ hợp pháp Đảm bảo quyền và lợi ích của bên thứ
ba và người lao động và tính cùng loại
d Căn cứ sáp nhập pháp nhân: Sáp nhập hai ngân hàng theo quyết định của
cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Khoản 1 điều 95 quy định:
“Một pháp nhân có thể được sáp nhập (sau đây được gọi là pháp nhân sáp nhập) vào một pháp nhân khác cùng loại (sau đây gọi là pháp nhân sáp nhập) theo quy định của điều lệ, theo thoả thuận giữa các pháp nhân hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.”
Có ba phương thực để sáp nhập pháp nhân là theo điều lệ của pháp nhân quy định Nếu điều lệ có quy định về việc sáp nhập thì đây là trường hợp bắt buộc để phù hợp với mục đích hoạt động của pháp nhân Thứ hai là do thỏa thuận giũa các pháp nhân Trong cuộc sống, nhất là trong thời đại nền kinh tế ngày càng phát triển như ngày ngay, tính cạnh tranh ngày càng gay gắt dẫn đến nhu cầu sáp nhập các pháp nhân để trở nên vững mạnh hơn ngày càng trở nên phổ biến Chính vì vậy, khi đạt được thoản thuận, các pháp nhân hoàn toàn có thể hợp nhất Trường hợp thứ 3 là do quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Đây chính là trường hợp sáp nhập hai ngân hàng đã nêu ở tình huống
Trang 9Việc cải tổ các pháp nhân trên cơ sở quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thường xảy ra đối với những pháp nhân là các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn từ nguồn ngân sách nhà nước như: các quỹ tín dụng; các ngân hàng thương mại; các công ty 100% vốn nhà nước Trong trường hợp cải tổ pháp nhân theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, hoặc cần được sự chấp thuận của cơ quan nhà nước thì thương vụ chỉ được tiến hành khi
có được quyết định, sự chấp thuận đó Kể từ khi quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền được ban hành và có hiệu lực, các bên trong quan hệ cải tổ
sẽ tiến hành những hoạt động thực tế như chuyền giao quyền, nghĩa vụ, xử lý tài sản, xử lý nợ, sắp xếp người lao động, cơ cấu tổ chức của pháp nhân mới
Như tình huống đã nêu: Theo Quyết định số 1844 ngày 14/9/2015 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng TMCP Phương Nam (Southern Bank) chính thức sáp nhập vào Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) Như vậy, cơ quan có thẩm quyền quyết định việc sáp nhập pháp nhân ở đây là Ngân Hàng Nhà Nước Thông qua việc phê duyệt đề án sáp nhập, Ngân hàng nhà nước đã gián tiếp đồng ý cho hai pháp nhân sáp nhập Tiếp theo, sau khi thanh tra, kiểm tra đánh giá việc thực hiện các quy trình sáp nhập, xác nhận các pháp nhân làm đúng quy trình, thủ tục, Ngân hàng nhà nước chính thức ban hành quyết định sáp nhập pháp nhân Hơn thế nữa, đến ngày chính thức kí kết biên bản sáp nhập, Ngân hàng nhà nước cũng có đại diện đến tham gia buổi
kí kết Có thể thấy, Ngân hàng nhà nước có trách nhiệm phê duyệt và đảm bảo việc sáp nhập pháp nhân diễn ra đúng quy định của pháp luật
Việc Southern Bank sáp nhập vào Sacombank là phù hợp với định hướng chung của Chính phủ và ngân hàng nhà nước trong chương trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng nhằm mang đến cho thị trường những định chế tài chính lớn mạnh, an toàn và chuyên nghiệp hơn
3 Hậu quả pháp lí của sáp nhập pháp nhân trong trường hợp này
Sau khi sáp nhập, ngân hàng Sourthern Bank chấm dứt tư cách pháp nhân, quyền và nghĩa vụ chuyển cho Sacombank
Khoản 2 điều 95 quy định:
Trang 10“Sau khi sáp nhập, pháp nhân được sáp nhập chấm dứt; các quyền, nghĩa
vụ dân sự của pháp nhân được sáp nhập được chuyển giao cho pháp nhân sáp nhập”
Chấm dứt pháp nhân là chấm dứt sự tồn tại của một tổ chức với tư cách là
chủ thể độc lập trong các quan hệ pháp luật mà trước đó tổ chức đó tham gia với
tư cách pháp nhân Sáp nhập cũng là một hình thức chấm dứt pháp nhân
Trong tình huống này, xét về mặt tư cách pháp nhân, kể từ ngày sáp nhập, bên bị sáp nhập sẽ chấm dứt tồn tại và bên sáp nhập sẽ tiếp tục tồn tại và hoạt động như một ngân hàng thương mại cổ phần theo quy định của pháp luật Việt Nam có liên quan vớitên gọi là Ngân Hàng thương mại cổ phần Thường Tín, tên giao dịch là Sacombank
Cụ thể, đối với bên bị sáp nhập – Southern Bank, kể thừ ngày sáp nhập, ngân hàng này chính thức “biến mất” trên hệ thống các ngân hàng trong nước
Sẽ không tồn tại bất cứ một giao dịch dân sự nào có một bên là Southern Bank hay liên quan đến Southern Bank
Đối với bên nhận sáp nhập – Sacombank vẫn mặc dù có sáp nhập thêm Southern Bank nhưng vẫn hoạt động dưới tên, thương hiệu củng mình, không có bất cứ sự thay đổi nào về mặt pháp lí Như vậy, khác với hợp nhất pháp nhân, Sacombank vẫn tồn tại trên hệ thống ngân hàng, hoạt động theo điều lệ và theo phát luật Việt Nam
Xét về mặt quyền, bên sáp nhập sẽ tiếp nhận và kế thừa mọi tài sản và
hưởng mọi quyền và lợi ích hợp pháp của bên bị sáp nhập có hiệu lực ngay trước và vào ngày sáp nhập và tiếp nhận các khoản nợ, trách nhiệm và nghĩa vụ hợp pháp của bên bị sáp nhập (kể cả nghĩa vụ theo các Hợp Đồng Lao Động của bên bị sáp nhập) có hiệu lực ngay trước và vào ngày sáp nhập
Sau sáp nhập, Sacombank thuộc Top 5 ngân hàng lớn nhất Việt Nam với tổng tài sản đạt 297.184 tỷ đồng; vốn chủ sở hữu đạt gần 24.506 tỷ đồng, trong
đó vốn điều lệ là 18.853 tỷ đồng; mạng lưới hoạt động lên đến 563 điểm giao dịch trên toàn quốc và 2 nước Lào, Campuchia; tổng số cán bộ nhân viên là 15.510 người