CHIẾN LƢỢC VÀ KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

BDRCS Hội lưỡi liềm đỏ Bangladesh BCCSAP Chiến lược và KHHĐ của Bangladesh về BĐKH BIDS Viện nghiên cứu phát triển Bangladesh BRAC Xây dựng nguồn lực trong cộng đồng BRRI Viện nghiên cứu

BDRCS Hội lưỡi liềm đỏ Bangladesh

BCCSAP Chiến lược và KHHĐ của Bangladesh về BĐKH

BIDS Viện nghiên cứu phát triển Bangladesh

BRAC Xây dựng nguồn lực trong cộng đồng

BRRI Viện nghiên cứu về lúa của Bangladesh

BUET Trường ĐH Kỹ thuật và Công nghệ Bangladesh

CBO Các tổ chức cộng đồng

CDM Cơ chế phát triển sạch

CDMP Chương trình quản lý thiên tai toàn diện

CEGIS Trung tâm Dịch vụ thông tin môi trường và địa lý

CNRS Trung tâm nghiên cứu tài nguyên

COP Hội thảo các bên của UNFCCC

CPP Chương trình chuẩn bị sẵn sang đón giông bão

CSR Trách nhiệm xã hội tập thể

DEM Mô hình số đo độ cao

DMB Phòng quản lý thiên tai

DoE Cục môi trường

DPHE Cục kỹ thuật y tế cộng đồng

FEJB Diễn đàn các nhà báo về môi trường của Banladesh

FFWC Trung tâm dự báo cảnh báo lũ lụt

GBM Ganges-Brahmabutra-Meghna

GCM Mô hình tuần hoàn tổng quát

GDP Tổng sản phẩm quốc nội

GIS Hệ thống thông tin địa lý

ICCDR,B Trung tâm quốc tế về nghiên cứu bệnh tiêu chảy, Bangladesh IPCC Ban lien chính phủ về BĐKH

IUCN Hiệp hội bảo về thiên nhiên quốc tế

IWFM Viện quản lý nguồn nước và lũ lụt

IWM Viện mô hình nước

LDC Nước kém phát triển nhất

LUCF Thay đổi trong sử dụng đất và lâm nghiệp*

LULUCF Sử dụng đất, thay đổi trong sử dụng đất và lâm nghiệp*

MDG Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ

MoEF Bộ Môi trường và Lâm nghiệp

M0FDM Bộ quản lý bão lụt và thiên tai

NAPA Chương trình hành động quốc gia về thích ứng

NARS Hệ thống nghiên cứu nông nghiệp quốc gia

NDMC Hội đồng quản lý thiên tai quốc gia

NGO Tổ chức phi chính phủ

O&M Vận hành và bảo trì

PRSP Tài liệu chiến lược xóa đói giảm nghèo

REDD Giảm phát thải từ chặt phá rừng và suy thoái

RRI Viện nghiên cứu song

SAARC Hiệp hội Nam Á vì hợp tác khu vực

SLR Nước biển dâng (NBD)

SPARRSO Tổ chức cảm biến từ xa và nghiên cứu không gian

UNDP Chương trình phát triển của Liên hiệp quốc

UNFCCC Nghị định khung của Liên hiệp quốc về BĐKH

WASA Cơ quan thẩm quyền về nước và thoát nước

WARPO Tổ chức qui hoạch nguồn nước

* Thuật ngữ và chữ viết tắt do UNFCCC sử dụng

TỪ VỰNG

Aman: vụ lúa trồng vào mùa gió mùa và thu hoạch vào tháng 11 hoặc 12 Boro: vụ lúa trồng vào tháng 1-2 và thu hoạch vào tháng 5

Char: đảo ở vùng sông thấp

Killa: Bục xây bằng đất dùng làm nơi tránh lũ lụt cho con người và động vật Monga: Thất nghiệp dẫn đến tình trạng đói theo mùa

LỜI CẢM ƠN

Rất nhiều người đã tham gia đóng góp cho quá trình tư duy sau bước chuẩn bị cho cuốn tài liệu này Xin trân trọng cảm ơn Bộ Môi trường và Lâm nghiệp, đặc biệt là sự đóng góp của ông Qamar Munirr và ông Rabindra Nath Roy Chowdhury, hai đồng thư ký của Bộ Môi trường và Lâm nghiệp; Tiến sĩ M.Asaduzzaman, Giám đốc nghiên cứu của BIDS; Tiến sĩ Ainun Nishat, Đại diện của IUCN tại quốc gia; GS Rezaur Rahman, BUET; ông Quamrul Islam Chowdhury, chủ tịch của FEJB; ông Md Rezuddin, Giám đốc kỹ thuật, DoE; tiến sĩ Rezaul Karim, Chuyên gia về môi trường; tiến sĩ Islam M Faisal của DFID và ông Steve Jones, tư vấn Quan điểm của các cán bộ nhà nước, thành viên hội công dân và các đối tác phát triển trong ba cuộc họp các bên liên quan

đã làm giàu thêm ý tưởng cho tài liệu này Chính phủ rất biết ơn và ghi nhận nổ lực của họ trong việc nâng cao chất lượng của Chiến lược và KHHĐ ứng phó với BĐKH của Bangladesh

Chính phủ cũng ghi nhận và cảm ơn Cơ quan Phát triển Quốc tế (DFID) của Chính phủ Anh vì đã cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho việc chuẩn bị tài liệu này

LỜI NÓI ĐẦU

Bangladesh có thể sẽ nằm trong những nước chịu ảnh hưởng tồi tệ nhất bởi BĐKH Chính phủ Bangladesh ý thức rất rõ điều này, và trên thực tế đã đang chuẩn bị đối mặt với thách thức này từ vài năm nay Chúng tôi nhận thấy rằng BĐKH hiện nay là một vấn đề của môi trường và phát triển

Năm 2005, chúng ta đã xây dựng Chương trình hành động thích ứng quốc gia (NAPA) sau khi tham khảo ý kiến rộng rãi của cộng đồng trên cả nước, các nhóm chuyên môn,và các thành viên khác của xã hội Từ đó đến nay chúng ta đã tiếp tục quá trình đó, thông qua việc xây dựng và ban hành Chiến lược và kế hoạch hành động về BĐKH của Banladesh Đây sẽ là sơ sở chính cho những nổ lực đương đầu với BĐKH trong vòng 10 năm tới Tài liệu này cũng được chuẩn

bị sau khi tham khảo rộng rãi ý kiến của các bộ phận dân cư quan trọng gồm các

nhóm dân cư chịu thiệt thòi như là các nhóm chủ yếu trong Chương trình nghị sự

21

Chiến lược và Kế hoạch Hành động về BĐKH được biên soạn như một tài liệu

“động”, bởi lẽ chúng ta vẫn chưa chắc chắn về thời gian và mức độ chính xác của rất nhiều trong số các tác động có thể có của BĐKH Khi chúng ta tiếp tục triển khai các chương trình thích ứng và giảm nhẹ, chúng ta sẽ hiểu biết về hiện tượng này sâu hơn Chúng ta cũng chắc chắn sẽ cập nhật với các bước tiến mới nhất trong ngành khoa học về BĐKH từ kinh nghiệm của các nước khác trên thế giới, thông qua việc tham gia vào quá trình của UNFCCC và các diễn đàn khác

có liên quan Chiến lược và Kế hoạch hành động này do vậy sẽ được định kỳ xem xét lại như yêu cầu

Trách nhiệm triển khai các phần của Chiến lược và Kế hoạch hành động sẽ nằm

ở các Bộ và cơ quan ngang Bộ với sự phối hợp với nhau và với xã hội dân sự cũng như với cộng đồng doanh nghiệp Bộ Môi trường và Lâm nghiệp sẽ chịu trách nhiệm điều phối các hoạt động thuộc Kế hoạch hành động và dự kiến sẽ thành lập một Văn phòng Biến đổi khí hậu để hỗ trợ cho công tác này Bộ sẽ báo cáo Ban chỉ đạo về BĐKH (do Bộ trưởng Bộ Môi trường và Lâm nghiệp là chủ tịch) và Ủy ban Môi trường Quốc gia (do Cố vấn trưởng của Thủ tướng là chủ tịch)

Chúng tôi nhận thấy rằng Chính phủ Bangladesh cần vận động toàn dân cùng góp sức đối mặt với thách thức lớn lao này Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể tự tin rằng chúng ta có thể dựa vào tính kiên cường vốn có, khả năng thích ứng và tính sáng tạo của người dân Bangladesh, những người đã đấu tranh với các thảm họa thiên tai trong nhiều thế kỷ Chiến lược và Kế hoạch hành động về BĐKH

sẽ cung cấp một khung cho các nỗ lực quốc gia

Raja Devasish Roy

Trợ lý đặc biệt cho Cố vấn trưởng

Bộ Môi trường và Lâm nghiệp

Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Bangladesh

LỜI TỰA

Sau hội thảo lần thứ 13 của UNFCCC ở Bali – Indonesia, Chính phủ Bangladesh ngày càng thấy rõ sự cần thiết phải có chiến lược về BĐKH để triển khai và điều phối các hoạt động hỗ trợ kế hoạch hành động Bali Sau đó, Chính phủ đã xây dựng Chiến lược và Kế hoạch hành động về BĐKH của Bangladesh với sự giám sát tổng thể của một Ban chỉ đạo do Trợ lý đặc biệt của Cố vấn trưởng của Chính phủ Bangladesh chủ trì Chiến lược và Kế hoạch hành động đã được chuẩn bị với một qui trình tham vấn kỹ càng có sự tham gia của chính phủ, nhân dân và các đối tác phát triển Mục đích chính là đưa ra một chiến lược để quản

lý BĐKH và các ảnh hưởng của BĐKH ở Bangladesh, tiến tới xây dựng một Kế hoạch hành động với các chương trình nhằm can thiệp một cách thực chất và với một khung thời gian rõ ràng cho việc triển khai

Chiến lược và Kế hoạch hành động được trình bày thành 2 phần Phần đầu cung cấp kiến thức nền tảng dựa trên các bối cảnh tự nhiên và khí hậu, các thực tiễn

và chính sách kinh tế - xã hội cốt lõi của đất nước và cơ sở logic cho một chiến lược về BĐKH Trọng tâm xuyên suốt của chiến lược là phát triển bền vững, xóa đói giảm nghèo và nâng cao mức sống của nhóm người dân dễ bị tổn thương trong xã hội với sự chú ý đặc biệt vào sự nhạy cảm về giới Phần thứ hai trình bày chi tiết về một tập hợp các chương trình dựa trên 6 trụ cột chính hay là 6 lĩnh vực can thiệp (không cần tách riêng) đã được nêu chi tiết ở phần một Chiến lược và KHHĐ thể hiện tư duy hiện nay của Bangladesh về các hoạt động mong muốn để đưa khả năng chống chịu với khí hậu vào nền kinh tế và xã hội của Bangladesh thông qua thích ứng và giảm nhẹ tác động BĐKH theo con đường phát triển cácbon thấp

Việc triển khai Chiến lược và KHHĐ sẽ được cấp vốn thông qua các nguồn lực của chính Chính phủ và nguồn hỗ trợ bên ngoài có thể có từ các đối tác phát triển cũng như là các quỹ quốc tế cụ thể được lập ra vì mục đích này Một cơ chế kiểm soát và quản lý sẽ được thiết lập trong suốt quá trình triển khai thông qua việc xây dựng một bộ chỉ số đo lường tiến bộ

Tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả các đồng nghiệp của tôi trong Chính phủ là thành viên của Ban chỉ đạo về sự hướng dẫn chuẩn bị Chiến lược và KHHD Tôi cũng xin bày tỏ sự cảm kích với tất cả các chuyên gia trong đó có các chuyên gia không thuộc chính phủ đã giúp đỡ trong nỗ lực này của quốc gia Tôi cũng xin cảm ơn các đối tác phát triển ở Bangladesh vì những góp ý hữu ích và có tính xây dựng cao của họ trong việc hoàn thành tài liệu này

A.H.M Rezaul Kabir, ndc

Thư ký

Bộ Môi trường và Lâm nghiệp

Chính phủ nước Công hòa nhân dân Bangladesh

TÓM TẮT

Bangladesh là một trong những nước dễ bị tổn thương bởi khí hậu nhất trên thế giới và sẽ trở nên thậm chí còn hơn thế khi có biến đổi khí hậu diễn ra Lũ lụt, lốc xoáy, bão và hạn hán có xu hướng trở nên thường xuyên và trầm trọng hơn trong các năm tới Những thay đổi này sẽ đe dọa các thành tựu đáng kể mà Bangladesh đạt được trong vòng 20 năm qua trong việc nâng cao thu nhập và giảm nghèo, làm cho việc đạt được các mục tiêu thiên niên kỷ trở nên khó khăn hơn Bangladesh cần chuẩn bị thích ứng với BĐKH và bảo vệ cuộc sống ổn định của người dân trong tương lai

Trong vòng 35 năm qua, Chính phủ Bangladesh, với sự hỗ trợ của các đối tác phát triển, đã đầu tư trên 10 tỷ đô la vào việc làm giảm tính dễ bị tổn thương của đất nước trước các thảm họa thiên tai Những khoản đầu tư này bao gồm kế hoạch quản lý lũ lụt, các vùng đất lấn ven biển, nơi tránh trú bão lốc và nâng cao đường và đường cao tốc lên trên mức ngập lụt Thêm vào đó, Chính phủ Bangladesh đã phát triển một hệ thống cảnh báo tiên tiến nhất về lũ lụt, lốc xoáy

và bão; đang mở rộng tăng cường công tác chuẩn bị ứng phó với thiên tai dựa vào cộng đồng Các loại giống lúa và hoa màu ít bị ảnh hưởng của khí hậu cũng

đã được phát triển

Thách thức mà Bangladesh hiện đang phải đối mặt là mở rộng quy mô đầu tư để tạo ra một môi trường phù hợp cho phát triển kinh tế và xã hội của đất nước và bảo đảm cuộc sống ổn định của người dân, đặc biệt là nhóm người nghèo nhất

và dễ bị tổn thương nhất, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em

Tầm nhìn của Chính phủ Bangladesh là nhằm vào xóa đói giảm nghèo và đạt được sự ổn định về kinh tế và xã hội cho tất cả người dân Mục tiêu này sẽ đạt được thông qua một Chiến lược về BĐKH vì người nghèo với ưu tiên vào thích ứng và giảm nguy cơ rủi ro do thiên tai và nhằm vào phát triển theo hướng các bon thấp, giảm nhẹ, chuyển giao công nghệ và cung cấp tài chính đầy đủ

Các phần I đến V của tài liệu cung cấp bối cảnh, vạch ra các ngụ ý và các tác động tiềm tàng của BĐKH ở Bangladesh, cung cấp một cái nhìn tổng quan về các chiến lược thích ứng khác nhau và vạch ra một các ngắn gọn các vấn đề giảm nhẹ Các phần VI và VII mô tả một chương trình kéo dài 10 năm về xây dựng năng lực và tính chống chịu của đất nước trước thách thức của biến đổi khí hậu trong vòng 20-25 năm tới

Kế hoạch hành động với BĐKH được xây dựng trên 6 trụ cột chính:

1 An ninh lương thực, bảo vệ xã hội và y tế: để đảm bảo rằng những

người nghèo nhất và dễ bị tổn thương nhất trong xã hội, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em được bảo vệ khỏi ảnh hưởng của BĐKH và rằng tất

cả các Chương trình tập trung vào nhu cầu của nhóm người dân này trong an ninh lương thực, nơi ở an toàn, việc làm và tiếp cận với các dịch vụ cơ bản, trong đó có y tế

2 Quản lý thiên tai toàn diện để tăng cường thêm các hệ thống quản lý

thiên tai đã được kiểm chứng của đất nước để đối mặt với các thảm họa tự nhiên ngày một nghiêm trọng và thường xuyên hơn

3 Cơ sở hạ tầng để đảm bảo rằng các tài sản đang có (như đê sông và đê

biển) được bảo trì tốt và phục vụ tốt mục đích và rằng cơ sở hạ tầng cần có khẩn cấp (như vùng tránh trú lốc bão và thoát nước đô thị) được đưa vào hoạt động để đối mặt với các tác động có thể có của BĐKH

4 Nghiên cứu và quản lý tri thức để dự đoán qui mô và thời gian của

các tác động của BĐKH tới các ngành kinh tế và các nhóm kinh tế xã hội khác nhau; để củng cố các chiến lược đầu tư trong tương lai; và để đảm bảo rằng Bangladesh sẽ nằm trong mạng lưới tư duy toàn cầu về BĐKH

5 Giảm nhẹ và phát triển các bon thấp để đưa ra các lựa chọn phát

triển các bon thấp và triển khai các lựa chọn này khi nền kinh tế đất nước tăng trưởng trong các thập kỷ tới

6 Xây dựng năng lực và tăng cường thể chế để đẩy mạnh năng lực của

các Bộ ngành và cơ quan, xã hội và lĩnh vực tư nhân trong đối mặt với thách thức của BĐKH

Nhu cầu của người nghèo và dễ bị tổn thương, có cả phụ nữ và trẻ em, sẽ được

ưu tiên trong tất cả các hoạt động được triển khai trong Kế hoạch hành động Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH bao gồm các chương trình để triển khai ngay trước mắt, ngắn, trung và dài hạn

Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH sẽ được triển khai dưới hướng dẫn chung của Ủy ban Môi trường Quốc gia do Cố vấn trưởng chủ trì Việc triển khai này sẽ do Bộ Môi trường và Lâm nghiệp điều phối Các chương trình được cấp vốn nằm trong kế hoạch sẽ được triển khai bởi Bộ và các cơ quan thuộc Bộ với sự tham gia, khi phù hợp và cần thiết, của xã hội và lĩnh vực tư nhân

Chiến lược và Kế hoạch hành động về BĐKH được xây dựng bởi Chính phủ Bangladesh với sự tham gia góp ý của cộng đồng, gồm cả các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức nghiên cứu và lĩnh vực tư nhân Nó được dựa trên Chương trình hành động quốc gia về thích ứng với BĐKH (NAPA), ban hành năm 2005 Bản này sẽ được rà soát và chỉnh sửa sau các kinh nghiệm và hiểu biết đã thu thập được trong quá trình triển khai các chương trình thích ứng và nghiên cứu

Có 37 chương trình được liệt kê trong Phụ lục 1 Các phần chú thích làm rõ, loại hoạt động phải tiến hành và các Bộ/cơ quan chịu trách nhiệm cho mỗi chương trình nằm trong 6 trụ cột chính được nêu ở trên cũng được nêu trong Phụ lục 1 Các chương trình này được trình bày cụ thể với tất cả các thông tin chi tiết trong quá trình tham vấn với các bên liên quan trong thời gian lập kế hoạch và triển khai Danh sách các chương trình không thể toàn diện được mà nó chỉ vạch ra tập hợp hoạt động đầu tiên sẽ được triển khai theo nhu cầu của cộng đồng và chương trình phát triển tổng thể của Bangladesh

1 PHẦN GIỚI THIỆU

1.1 Bối cảnh

1 Kể từ khi Bangladesh dành được độc lập năm 1971, GDP đã tăng hơn

ba lần tính theo giá trị thực tế, công nghiệp sản xuất lương thực thực phẩm đã tăng gấp 3 lần, tỉ lệ tăng dân số giảm từ 2,9% năm 1974 xuống còn 1,4% năm 2006 và đất nước hiện nay đã được bảo đảm an ninh lương thực trên diện rộng Trong 20 năm qua, tăng trưởng đã được tăng tốc và đất nước đang trên đà trở thành một quốc gia có mức thu nhập ở mức trung bình vào năm 2020 Trong 4 năm của 5 năm qua, nền kinh tế đã tăng trưởng ở mức trên 6% Trong khoảng thời gian từ năm 1991 đến năm 2005, tỉ lệ người sống trong nghèo khó giảm từ 59% xuống còn 40% và chỉ số phát triển con người của đất nước được cải thiện từ 0,347 lên 0,547 trong năm 2005 Tỉ lệ tử vong của trẻ em

đã giảm đáng kể và đã đạt được bình đẳng giới trong giáo dục tiểu học

2 Bên cạnh những thành công này, vẫn có trên 50 triệu người dân sống trong nghèo đói Rất nhiều trong số đó sống ở các vùng xa xôi hẻo lánh, dễ bị tổn thương về mặt sinh thái, ví dụ như các đảo sông và các vành đai ven biển dễ bị gió lốc, đó là các vùng đặc biệt dễ bị tổn thương bởi thiên tai Trong bản dự thảo mới công bố gần đây về Chiến lược xóa đói giảm nghèo (2009-2011), Chính phủ Bangladesh đã tái khẳng định cam kết của mình với các mục tiêu thiên niên kỷ, trong đó

có việc giảm một nửa số người nghèo đói đến năm 2015, thông qua một chiến lược tăng trưởng và phát triển ít chịu tác động của khí hậu,

có lợi cho người nghèo

3 Biến đổi khí hậu sẽ là một thách lớn với khả năng của đất nước trong việc đạt tới tốc độ tăng trưởng kinh tế cao cần thiết để duy trì mức giảm nghèo này Trong các năm tới đây, người ta dự đoán rằng sẽ có các đợt lũ lụt, giông lốc, bão lũ và hạn hán diễn ra dày đặc hơn và trầm trọng hơn, việc này sẽ làm gián đoạn đời sống của quốc gia và nền kinh tế Trong viễn cảnh tồi tệ nhất, trừ khi các vành đai ven biển hiện

có được gia cố và các vành đai mới được xây dựng thêm, mực nước biển dâng có thể gây ra tình trạng hàng triệu người mất chỗ ở và di tản

từ các vùng ven biển, và sẽ có các tác động tiêu cực lớn tới sinh kế và sức khỏe lâu dài của một bộ phận lớn dân số Bangladesh cần chuẩn bị ngay từ bây giờ để đối mặt với thách thức phía trước và để đảm bảo tình trạng ổn định kinh tế trong tương lai và sinh kế của người dân nước mình

4 Trong vòng 3 thập kỷ qua, Chính phủ đã đầu tư trên 10 tỉ đô la (giá năm 2007) để làm cho đất nước trở nên chống chịu tốt hơn với khí hậu

và ít bị tổn thương hơn với các thảm họa thiên tai Việc xây bờ ngăn ngập lụt, các vùng vành đai ven biển và các khu tránh trú giông bão đã

được xây dựng, và đã rút ra các bài học quan trọng về cách thức triển khai thành công các dự án đó trong các điều kiện thủy văn biến động ở Bangladesh và với việc tham gia tích cực chủ động của các cộng đồng Một hệ thống toàn diện cho việc chuẩn b ị và quản lý thiên tai đã được xây dựng, bao gồm cả các yêu cầu hiện tại về thiên tai với sự liệt kê chi tiết trách nhiệm của các quan chức chính phủ và người dân khi xảy

ra thiên tai Chính phủ khẳng định khả năng của mình trong việc đối mặt với thiên tai năm 2007 khi đất nước trải qua hai trận lụt nghiêm trọng và một trận giông lốc lớn trong cùng một năm

5 Thách thức mà đất nước đang phải đối mặt là mở rộng quy mô và khả năng chống chịu và bảo vệ đời sống và sinh kế cho người dân, đặc biệt

là những hộ gia đình nghèo nhất và dễ bị tổn thương nhất trong đó có

cả phụ nữ và trẻ em Người dân và chính phủ Bangladesh đã sẵn sàng

và đồng lòng đứng lên vì thách thức này

1.2 Biến lộ trình Bali thành hành động

6 Hội nghị lần thứ 13 của các bên thuộc UNFCCC được tổ chức ở Bali vào tháng 12 năm 2007, công bố kế hoạch hành động Bali xác định một loạt các hành động cần thiết để đạt tới một tương lai an toàn về khí hậu Trong hội nghị, Bangladesh đã nhấn mạnh tầm quan trọng của các can thiệp cụ thể để đảm bảo rằng người dân được tiếp cận một cách an toàn và được đảm bảo về lương thực, nước uống, năng lượng và sinh

kế

7 Thông cáo của Bangladesh tại Đại hội đồng LHQ tháng 2 năm 2008, thay mặt cho các nước kém phát triển, đã nhấn mạnh nhu cầu cần thiết phải có hỗ trợ quốc tế ngay lập tức để xây dựng khả năng chống chịu của các nước kém phát triển với hiện tượng nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu Các nguồn lực hiện tại sẵn có cho việc thích ứng là chưa đầy đủ để đáp ứng nhu cầu của các nước kém phát triển, những nước

sẽ chịu gánh nặng chủ yếu từ BĐKH

8 Thích ứng là ưu tiên của Bangladesh trong ngắn hạn và trung hạn Đất nước đang dẫn đầu trong nghiên cứu, thiết kế và triển khai các chiến lược thích ứng và công tác này sẽ vẫn tiếp tục Tuy nhiên, về dài hạn, sức chống chịu với khí hậu sẽ đòi hỏi việc cắt giảm lớn phát thải khí nhà kính của các nước trong Phụ lục 1, bao gồm cả các quốc gia công nghiệp hóa phát triển Để đạt được điều này, Bangladesh sẽ phải nỗ lực hết sức để đảm bảo sự thành công của vòng đàm phán hiện tại về BĐKH, mang lại việc thành lập một Khung khổ hậu Kyoto (Post-Kyoto Framwork) hợp lý, công bằng và kết quả cho các nước đang phát triển ở Hội nghị Copenhagen năm 2009 (COP-15)

1.3 Tầm nhìn, chiến lượn và Kế hoạch hành động

9 Tầm nhìn của Chính phủ Bangladesh là nhằm xóa đói giảm nghèo và đạt được tình trạng kinh tế - xã hội ổn định, giàu có cho mọi người dân Chúng

ta sẽ đạt mục tiêu này thông qua một chiến lược phát triển có lợi cho ngườ i nghèo, ít chịu tác động của khí hậu và các bon thấp Chiến lược này dựa trên 4 khối chính của Kế hoạch hành động Bali – thích ứng với BĐKH, giảm nhẹ, chuyển giao công nghệ và với dòng chuyển vốn đầu tư đầy đủ, kịp thời, trong một khung an ninh lương thực, năng lượng, nước và sinh kế

10 Việc này sẽ đạt được thông qua việc triển khai một Kế hoạch hành động với 6 trụ cột: (1) an ninh lương thực, bảo vệ xã hội và y tế; (2) quản lý thiên tai toàn diện; (3) phát triển cơ sở hạ tầng; (4) quản lý nghiên cứu và hiểu biết; (5) giảm nhẹ và phát triển các bon thấp; và (6) xây dựng năng lực và phát triển thể chế, Kế hoạch hành động sẽ là một phần không thể thiếu của các chính sách, kế hoạch và chương trình phát triển của quốc gia

2 CÁC THẢM HỌA KHÍ HẬU Ở BANGLADESH

2.1 Tình hình chung

11 Ban Liên chính phủ về BĐKH dự báo rằng nhiệt độ toàn cầu sẽ tăng trong 1,8 đến 4 độ C tính đến thập kỷ cuối của thế kỷ 21 Tuy nhiên, các tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu tới khí hậu sẽ thay đổi ở các vùng khác nhau trên thế giới

12 Ở Nam Á, báo cáo của Ban Liên chính phủ lần thứ 4 dự báo rằng lượng mưa trong mùa mưa sẽ tăng, gây nên các dòng chảy cao hơn trong suốt mùa mưa ở các sông chảy vào Bangladesh từ Ân Độ, Nê pan, Bhutan và Trung Quốc Các dòng chảy này có xu hướng tăng cao hơn về trung hạn do hiện tượng các dải băng ở Himalaya tan chảy Ban Liên chính phủ cũng dự báo rằng tình hình nóng lên toàn cầu sẽ gây ra việc mực nước biển dâng lên khoảng 0,18 đến 0,79m, điều này có thể làm tăng ngập lụt ven biển và làm cho nhiễm mặn xâm lấn vào các tầng ngập nước và các sông trong suốt vành đai rộng của phía nam của đất nước, mặc dù hầu hết diện tích đã được bảo vệ bởi các vành đai Lượng mưa được dự đoán là trở nên vừa cao hơn vừa thất thường, tần suất và cường độ của các đợt hạn hán cũng có xu hướng tăng, đặc biệt

là ở các vùng phía Bắc và phía Tây khô hơn của đất nước

13 Bangladesh được biết đến rộng rãi là một trong những nước dễ bị tổn thương bởi khí hậu nhất trên thế giới Đất nước này trải qua các đợt thiên tai thường xuyên gây tổn thất về sinh mạng (xem bảng 1), phá hủy về cơ sở hạ tầng và các tài sản kinh tế, và các tác động tiêu cực lên đời sống và sinh kế, đặc biệt là của người dân nghèo

Bảng 1: Bangladesh – một trong những nước chịu tác động của khí hậu nhiều nhất

UNDP đã xác định Bangladesh là nước dễ bị tổn thương nhất thế giới với các đợt giông tố nhiệt đới và là nước đứng thứ 6 về mức độ dễ bị tổn thương với lũ lụt trong số các nước chính chịu ảnh hưởng của bão lụt có mức thhiệt hại con người trung bình là 200 người/năm

Các nước dễ bị tổn thương nhất trên thế giới với giông tố và lũ lụt (Số người thiệt mạng/100.000 người chịu bão lụt

14 Bangladesh dế bị tổn thương bởi lũ lụt, giông lốc, bão và hạn hán Các vùng của đất nước chịu ảnh hưởng bởi các thảm họac khác nhau được mô tả trên Bản đồ 1

2.2 Lũ lụt

15 Hầu hết Bangladesh nằm trên vùng đồng bằng của 3 trong số các con sông lớn nhất thế giới – sông Brahmaputra, sông Ganges và sông Meghna Các sông này có một lượng xả nước kết hợp cao nhất trong mùa lũ là 180.000

m3/giây (lượng cao thứ hai trên thế giới sau vùng Amazon) và mang theo khoảng 2 tỷ tấn trầm tích mỗi năm Đặc trưng địa hình của đất nước chủ yếu là thấp và phẳng 2/3 đất nước là ở mức dưới 5m trên mực nước biển và dễ bị ngập lụt do sông và nước mưa và ở các vùng ven biển nằm thấp hơn thì dễ bị ngập úng do thủy triều trong suốt mùa bão

16 Trong một năm “trung bình” gần ¼ đất nước bị ngập lụt Con người sống ở các vùng này đã thích ứng bằng cách xây nhà trên các bồn đất cao và điều chỉnh hệ thống canh tác Trong quá khứ, con người ở đây trồng lúa nước sâu năng suất thấp trong các mùa mưa Hiện nay họ chủ yếu trồng các vụ lúa năng suất cao, thường sử dụng hệ thống tưới tiêu Tuy nhiên, cứ mỗi 4 đến 5 năm lại có một trận lụt nghiêm trọng có thể làm ngập úng 60% đất nước và gây tổn thất về người và thiệt hại lớn cho cơ sở hạ tầng, nhà cửa, nông nghiệp và sinh kế Trong các trận lụt lớn, những người nghèo nhất và dễ bị tổn thương nhất

là những người chịu ảnh hưởng nhiều nhất vì nhà cửa của họ thường là ở các địa điểm dễ bị tác động hơn

17 Trong vòng 25 năm qua, Bangladesh đã trải qua 6 trận lụt nghiêm trọng (Bảng 2) Năm 2007, hai trận lụt liên tiếp và nặng nề đã nhấn chìm đất nước trong cùng một thời gian Trong suốt thời gian lụt cao, việc xói lở bờ sông là rất phổ biến Việc đó có thể gây ra thất thoát hàng ngàn hecta đất nông nghiệp và làng mạc, làm hàng ngàn gia đình mất nhà cửa Những trận lũ mưa lớn cũng có thể là một vấn đề cho các vùng đồi phía đông bắc và tây nam của đất nước Trong bảng 3 là tác động ảnh hưởng của trận lũ lụt nghiêm trọng năm 2004 và

la Mỹ, trên 45 triệu người mất nhà cửa, từ 2000-6500 người chết

Trận lụt năm 1998 Làm ngập lụt gần 100.000 km2

, làm 30 triệu người mất nhà cửa, phá hủy 500.000 ngôi nhà, tổn thất nặng nề với cơ sở hạ tầng,

ước tính khoảng 2,8 tỉ đô la Mỹ thiệt hại và làm chết 1.100 người

Trận lụt năm 2004 Ngập lụt 38%, thiệt hại 6,6 tỉ đô la Mỹ, ảnh hưởng đến gần 3,8

triệu người Ước tính thiệt hại trên 2 tỉ đô la, 700 người chết Trận lụt năm 2007 Ngập lụt 3200km2, trên 8500 nhà cửa bị phá hủy và gần 1,2

triệu mẫu hoa mầu bị phá hủy hay phá hủy phần nào, ước tính thiệt hại trên 1 tỉ đô la và 649 người chết

Bảng 3: Ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy phạm vi ngập lụt năm 2004 và 2007

(hình bản đồ)

2.3 Bão nhiệt đới và sóng bão

18 Trung bình cứ 3 năm thì có một cơn bão nhiệt đới lớn đổ bộ vào Bangladesh Các cơn bão này thường hình thành trong các tháng chỉ trước và sau mùa mưa và cường độ tăng lên khi chúng di chuyển về phía bắc qua các mặt nước ấm của Vịnh Bengal Chúng kết hợp với gió mạnh trên 150km/h và có thể tạo thành các đợt sóng bão cao tới 7m, gây ra thiệt hại nặng nề về nhà cửa và tổn thất về người cho dân cư sống ở ven biển Các đợt bão nhiệt đới năm 1970 và

1991 được ước tính đã làm chết 500 nghìn và 140 nghìn người Các đợt sóng bão ở Bangladesh cao hơn ở các nước lân cận vì vịnh Bengal hướng mũi về phía bắc, là Bangladesh (xem bảng đồ 3 – đường đi của bão) Trong các năm gần đây, hoạt động của bão nói chung ở vịnh Bengal đã trở nên thường xuyên hơn, làm cho biển dữ dội hơn, gây khó khăn cho ngư dân và các thuyền nhỏ đi biển

19 Bangladesh có một hệ thống cảnh báo sớm dựa vào cộng đồng và nổi tiếng khắp thế giới và đã xây dựng các nơi tránh trú bão bằng cột kèo để sóng bão có thể đập vào bên dưới (xem bảng 4) Các nơi trú ẩn này có không gian riêng cho nam giới và phụ nữ Tuy nhiên, con người thường hiếm khi chịu đến các nơi tránh trú bão, bỏ lại các con vật nuôi và tài sản của mình ở nhà

Các huyện phía nam của Bangladesh dọc theo vịnh Bengal thường hay xảy ra các trận bão nhiệt đới mạnh, các trận bão này được hình thành và phát triển từ các đại dương nhiệt đới ấm và duy trì mức gió 64 hải lý (74 dặm/h) hoặc lớn hơn Bên cạnh các đợt gió mạnh, các trận bão cũng tạo ra sóng bão và các đợt sóng lớn Nước có thể dâng cao khoảng 7m và các đợt sóng lũ có thể đi sâu vào đất liền khoảng 30 dặm Để bảo vệ người dân khỏi các trận bão lớn và triều cường này, 2.100 nhà tránh bão đã được xây dựng ở các huyện ven biển Việc xây dựng các nhà tránh bão là một trong 6 giải pháp giảm nhẹ chủ chốt cùng với việc xây bờ, trồng rừng, các hệ thống cảnh báo sớm, tạo dựng nhận thức và truyền thông

Một căn nhà trú bão điển hình được xây bằng bêtông, có hình dáng giống 2 cạnh của một tam giác, mặt hướng về phía gió Để vào trong nhà, mọi người sẽ leo

lên cầu thang ở đằng sau vì cầu thang này được chắn gió hơn Các lan can được đặt ở hai bên cầu thang để giúp mọi người đi lên trong trường hợp gió quá lớn Các nhà trú bão có thể có một hoặc hai tầng; có các phòng riêng biệt cho nam và

nữ (trẻ em thường ở với mẹ) Cửa sổ có các cửa chớp bằng kim loại vì kính có thể bị vở vụn làm bị thương mọi người Có nguồn nước và nhà vệ sịnh ở tầng dưới hoặc gần với nhà

Khoảng 700 đến 1000 người có thể trú ẩn trong một căn nhà trú bão điển hình, chi phí để xây một căn nhà như thế vào khoảng 50.000 bảng Anh Các nhà trú bão rộng hơn có thể chứa đến 2000 người và có thể có thiết kế khác đi

Các căn nhà trú bão trước đây được xây chỉ với một mục đích nhưng các nhà mới thì được xây với đa mục đích Chúng cũng có thể được sử dụng làm văn phòng của chính quyền địa phương, trường học hay trạm y tế Các nhà trú bão mới có thể có một “killa” (nơi trú dành cho gia súc) ở ngay gần đó

Theo ước tính của Chính phủ, khoảng 1,5 triệu người trú ẩn ở các nhà trú bão khi trận bão Sidr đổ bộ vào bờ biển Bangladesh tháng 11 năm 2007

Năm 2007, các nhà trú bão và hệ thống cảnh báo sớm rất hiệu quả đã giúp giảm

số người chết xuống còn khoảng 3.500 Con số 3.500 là quá nhiều nhưng lại là một con số nhỏ so với mất mát năm 1991 với khoảng 140.000 người thiệt mạng

do hệ thống cảnh bão sớm kém hiệu quả và thiếu các nhà trú bão Nhà trú bão đa mục đích là một ví dụ đầy thuyết phục về việc thích ứng của địa phương với các hiện tượng khí hậu cực đoan ở Bangladesh

Hạn hán

20 Các đợt hạn hán ở Bangladesh xảy ra theo mùa và có thể tàn phá mùa màng, gây ra khó khăn cơ cực cho những người nông dân nghèo và các đối tượng khác, những người không thể tìm được việc làm Trong các vùng này, monga (thất nghiệp dẫn đến nạn đói theo mùa) là một vấn đề thường xuyên, đặc biệt là vào các tháng chuẩn bị vào mùa vụ thu hoạch lúa tháng 11 – 12 Nếu mùa

vụ hoàn toàn thất thu vì hạn hán, tình hình của nông dân nghèo có thể trở nên vô cùng khốn đốn Hạn hán chủ yếu ảnh hưởng đến khu vực tây bắc, là khu vực thường có lượng mưa thấp hơn phần còn lại của đất nước

3 TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

21 Biến đổi khí hậu sẽ làm gia tăng mức độ của nhiều vấn đề hiện tại và các thảm họa tự nhiên mà đất nước phải đối mặt Nó được dự báo sẽ gây ra:

Các trận bão nhiệt đới với tần suất và mức độ nghiệm trọng tăng dần, với tốc độ gió mạnh và sóng bão gây ra nhiều thiệt hại hơn cho các vùng ven biển

Lượng mưa nhiều hơn và thất thường hơn ở hệ thống Brahmputra-Mehga, trong đó có Bangladesh, trong suốt mùa mưa gây ra:

Ganges- Các dòng chảy ở sông mạnh hơn, gây tràn đỉnh và nứt

bờ cùng với ngập lụt trên diện rộng ở các vùng nông thôn và đô thị

 Xói lở bờ sông gây tổn thất về nhà cửa và đất nông nghiệp trôi ra sông

 Tăng trầm tích tích tụ ở đáy sông dẫn đến khó thoát nước và ngập úng

Việc tan chảy của các dải băng Himalaya, làm cho các dòng chảy của sông lớn hơn vào các tháng ấm áp hơn của năm, theo đó là các dòng chảy thấp hơn và tăng lượng xâm nhập mặn sau khi các dải băng đã co hẹp lại hoặc biến mất

Lượng mưa thấp hơn và thất thường hơn, gây tình trạng hạn hán tăng lên, đặc biệt là ở các vùng phía bắc và tây khô hạn hơn của đất nước

Mực nước biển dâng dẫn đến việc nhấn chìm các khu vực ven biển thấp

và tình trạng xâm nhập mặn theo các dòng sông ven biển vào các tầng ngầm nước mặt, làm giảm lượng nước sạch; gây hại cho rừng đước Sundarbans – một di sản thế giới với đa dạng sinh học giàu có; và gây tắc nghẽn trong thoát nước ở bên trong các vùng vành đai ven biển, tác động tiêu cực đến nông nghiệp

Thời tiết ấm hơn và ẩm hơn dẫn đến việc lây lan bệnh tật và các vật chủ truyền bệnh một cách nhanh chóng

22 Mỗi thay đổi này có xu hướng ảnh hưởng nghiêm trọng đến nông nghiệp (mùa màng, gia súc và thủy sản) Mặc dù nông nghiệp hiện nay chỉ chiếm 20% GDP, trên 60% người dân phụ thuộc trực tiếp hay gián tiếp vào nông nghiệp là sinh kế của họ Nhiệt độ tăng cao và các kiểu lượng mưa thay đổi liên tục, đi liền với việc ngập lụt tăng cường, tăng nhiễm mặn ở vành đai ven biển và hạn hán có xu hướng làm giảm năng suất và sản lượng cây trồng Ban Liên chính phủ về BĐKH ước tính rằng, tính đến năm 2050, sản xuất lúa gạo ở Bangladesh

có thể giảm đi khoảng 8% và lúa mỳ khoảng 32% (so với năm 1990)

23 Việc thiếu nguồn nước uống an toàn có xu hướng trở nên rõ rệt hơn, đặc biệt

là ở vành đai ven biển và ở các vùng thường xảy ra hạn hán thuộc phía tây bắc của đất nước Việc này sẽ gây ra khó khăn vất vả cho phụ nữ và trẻ em là những người phải chịu trách nhiệm cho việc lấy nước dùng cho cả gia đình Việc nước

bị nhiễm mặn ngày càng nhiều cũng có thể gây nên các thảm họa cho sức khỏe, đặc biệt là cho phụ nữ có thai Biến đổi khí hậu có xu hướng ảnh hưởng tiêu cực đến phụ nữ nhiều hơn là nam giới

24 Việc xói lở bờ sông và nhiễm mặn nguồn nước ở các vùng ven biển có xu hướng làm hàng ngàn người mất chỗ ở, buộc phải di dời, thường là tới các khu ổ chuột ở Dhaka và các thành phố lớn khác Nếu nước biển dâng cao hơn mức dự báo hiện tại, và các vành đai ven biển không đủ vững chắc và/hoặc không xây

thêm các vành đai mới, 6 đến 8 triệu người có thể sẽ bị mất chỗ ở tính đến năm

2050 và sẽ cần phải được tái định cư

25 Tất cả những thay đổi này đe dọa an ninh lương thực, sinh kế và sức khỏe của người nghèo Con người sống trên các đảo sông và dọc bờ biển (ví dụ như các hộ đánh bắt cá), nằm trong số những người nghèo nhất đất nước Họ sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề, cũng như những người bị mất đất đai do sạt lở bờ sông Các

hộ gia đình cực kỳ nghèo khó trên khắp đất nước, bao gồm cả các hộ gia đình mẫu hệ, sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất từ biến đổi khí hậu

26 Biến đổi khí hậu có xu hướng làm gia tăng các bệnh tật lây lan trong nước và không khí Vi khuẩn, ký sinh trùng và các vật chủ truyền bệnh sinh sôi nhanh hơn trong các điều kiện thời tiết ấm và ẩm ướt hơn và ở những nơi mà hệ thống thoát nước và vệ sinh kém Về vấn đề này, việc triển khai các giải pháp y tế công cộng sẽ rất quan trọng (miễn dịch, cải thiện hệ thống cống rãnh, hệ thống

vệ sinh và giữ gìn vệ sinh cá nhân) để giảm thiểu sự lây lan của bệnh dịch và cải thiện việc tiếp cận với các dịch vụ y tế cho các cộng đồng dân cư có xu hướng bị ảnh hưởng tồi tệ nhất bởi biến đổi khi hậu Trừ khi các bước này được tiến hành còn nếu không thì sức khỏe của nhiều người dân nghèo và dễ bị tổn thương sẽ bị hủy hoại Bệnh cấp tính là một trong những nguyên nhân chính làm cho người dân lâm vào cảnh nghèo khó cùng cực và khốn đốn ở Bangladesh

27 Bangladesh có mật độ dân số thuộc hàng cao nhất trên thế giới Tính đến năm 2050, dân số sẽ tăng từ khoảng 150 triệu, của năm 2008, lên trên 200 triệu, với hầu như khoảng một nửa số dân sống ở các thành phố và thị trấn Dhaka sẽ trở thành một siêu thành phố với dân số trên 40 triệu dân Tác động của việc lượng mưa cao hơn và dày đặc hơn sẽ được nhận thấy rõ rệt ở các vùng đô thị nơi mà hệ thống thoát nước đang là một vấn đề nghiêm trọng và các cống rãnh thường xuyên bị đầy vào mùa mưa Người nghèo sống trong các khu ổ chuột và các nơi tạm trú thường là các vùng trũng thấp của thành phố sẽ phải chịu ảnh hưởng tồi tệ nhất Với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và không được qui hoạch ở Bangladesh, việc này đang trở thành một vấn đề cấp thiết và thúc bách hơn

28 Mặc dù vẫn còn một số điểm chưa chắc chắn trong dự báo của Ban Liên chính phủ về BĐKH về thời gian và độ trầm trọng của những tác động này, nhưng hướng của sự thay đổi là rõ rang Những biến đổi về kiểu mùa mưa và về tần số mà mức độ của các trận bão nhiệt đới và sóng bão có xu hướng diễn ra nhanh (và có thể đang diễn ra rồi với trận bão Sidr ở Bangladesh và trận Nargis

ở Myammar diễn ra cách nhau 6 tháng) Những thay đổi khác, như mực nước biển dâng, có vẻ như chỉ được nhận thấy sau 20 năm, có thể là lâu hơn

4 THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

29 Nhiều thế hệ người dân Bangladesh đã thích ứng với những nguy cơ do lũ lụt, hạn hán và bão gây ra Ở các vùng có nguy cơ xảy ra ngập lụt, người dân làm nhà trên các gò đất cao hơn mực nước lụt thông thường, và điều chỉnh vụ mùa của mình để tận dụng nước lụt Nông dân ở tất cả các vùng trên đất nước thích ứng với các kiểu ngập lụt và mưa bằng cách trồng các loại lúa và hoa màu bản địa năng suất cao Đường, đường mòn ở nông thôn và các cơ sở hạ tầng khác như trường học, ở những nơi có thể thì cũng đều được xây trên nền cao hơn mực nước lụt

30 Sự kết hợp của các thảm họa thiên tai thường xuyên, mật độ dân số đông, cơ

sở hạ tầng nghèo nàn và sức chống chịu kém với các cú sốc kinh tế làm cho Bangladesh đặc biệt dễ bị tổn thương với các nguy cơ khí hậu Mức độ nghèo đói cao và độ phụ thuộc lớn của người nghèo vào nông nghiệp và tài nguyên thiên nhiên làm tăng tính dễ bị tổn thương của họ với BĐKH

31 Hỗ trợ cộng đồng và người dân ở các vùng nông thôn nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng với BĐKH sẽ là một ưu tiên cao trong các thập kỷ tiếp theo Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa cao và tình hình tăng trưởng kinh tế, loại nguy cơ mà Bangladesh phải đối mặt sẽ thay đổi Các khu vực đô thị mới phải được xây dựng chống chịu được với khí hậu Việc này sẽ cần tới việc quy hoạch tốt hơn để đảm bảo rằng các mô hình đô thị hóa có tính đến các rủi ro có thể có của BĐKH

32 Chi phí hàng năm trực tiếp của thiên tại gây ra cho nền kinh tế quốc gia trong vòng 10 năm qua (thiệt hại và tổn thất cho sản xuất) được ước tính vào khoảng 0,5% đến 1% GDP Khi nền kinh tế phát triển, những chi phí này có xu hướng tăng lên ở những thời kỳ nhất định và là con số tỷ lệ thuận với GDP, nếu BĐKH không được tính đến như một yếu tố trong quy hoạch kinh tế dài hạn

33 Kể từ những năm 1970, chính phủ Bangladesh với sự hỗ trợ của các đối tác phát triển đã đầu tư vào:

- Các kế hoạch quản lý lũ lụt để tăng năng suất nông nghiệp của hàng nghìn

km2 các khu vực nông thôn nằm ở vùng trũng và bảo vệ chúng khỏi các trận lụt nghiêm trọng có khả năng phá hủy cao

- Các kế hoạch bảo vệ và thoát nước lụt nhằm bảo vệ các khu vực thành thị khỏi việc ngập lụt do nước mưa và sông trong suốt mùa mưa;

- Các dự án xây bờ ven biển, gồm trên 6000km bờ và các đề án vành đai, được thiết kế nhằm thực hiện sản xuất nông nghiệp ở các vùng ven biển bằng cách ngăn lụt do thủy triều và sự xâm lấn của nước biển mặn

- Trên 2000 các nhà trú bão nhằm cung cấp nơi tránh trú cho cộng đồng khỏi các đợt sóng bão do các trận bão nhiệt đới gây ra và 200 nhà trú ẩn cho các trận lụt sông

- Các dự án quản lý thiên tai toàn diện, có các chương trình cộng đồng và các

hệ thống cảnh báo sớm cho lũ lụt và bão

- Các kế hoạch về tưới tiêu để giúp nông dân trồng một loại lúa khô ở các vùng thường chịu ngập lụt nặng nề vào mùa mưa và các vùng khác của đất nước, bao gồm cả các vùng thường bị hạn hán

- Các chương trình nghiên cứu nông nghiệp để phát triển các giống lúa và hoa màu năng suất cao chịu được lụt, hạn hán và nhiễm mặn, dựa trên các giống cây truyền thống được nông dân Bangladesh cải tiến sau nhiều thế kỷ

- Các dự án “vành đai xanh” ven biển, bao gồm việc trồng cây đước dọc theo gần 9000km bờ biển

34 Các khoản đầu tư giúp đất nước “chống chọi với khí hậu” đã có tác động chính yếu tới sự tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo Mức sản xuất các loại hạt lương thực bình quân hàng năm ở Bangladesh đã tăng từ khoảng 9 triệu của giữa những năm 70 lên 28 triệu tấn hiện nay, giúp làm tăng thu nhập cho nông dân và tạo thêm việc làm cho người nghèo làm nông nghiệp và các lĩnh vực liên quan, làm cho đất nước được đảm bảo an ninh lương thực rộng rãi Trong vòng 10 – 15 năm qua, số người chết vì thiên tai đã giảm, vì khả năng của đất nước trong quản lý rủi ro, đặc biệt là lụt bão, đã được cải thiện và các hệ thống dựa trên sự tham gia của cộng đồng đã được áp dụng

35 Trong nhiều thập kỷ, Bangladesh cũng đã học được cách thức lập kế hoạch

và triển khai các chương trình này một cách bền vững hơn (ví dụ như lồng ghép giữa việc đánh bắt và nuôi trồng thủy sản vào thiết kế và vận hành các dự án quản lý lương thực) với sự tham gia của cộng đồng vào quá trình lập kế hoạch, xây dựng và quản lý Chúng ta phải tiến hành các hoạt động đầu tư về biến đổi khí hậu với các cộng đồng, học hỏi từ họ, dựa trên hiểu biết của họ về môi trường địa phương và đảm bảo rằng các hoạt động đầu tư dự kiến sẽ đáp ứng nhu cầu của họ

36 Chính phủ Bangladesh công nhận rằng việc đối phó với BĐKH đòi hỏi một cách tiếp cận tích hợp có sự tham gia của các Bộ ngành, cơ quan khác nhau, xã hội dân cư và khối doanh nghiệp Cũng cần thiết phải tăng cường năng lực của chính phủ và các tổ chức khác trong lập kế hoạch và triển khai các chương trình phát triển Nhiều tổ chức phát triển cần nâng cao năng lực để có thể triển khai các chương trình thường xuyên của mình một cách hiệu quả hơn và đối mặt với thách thức về BĐKH

37 Các Bộ chính của Chính phủ Bangladesh tham gia vào ứng phó với BĐKH bao gồm các Bộ: Môi trường và Lâm nghiệp và các cơ quan thuộc Bộ (như Cục Môi trường, Cục Lâm nghiệp); Bộ quản lý Lương thực và Thiên tai, gồm Cục Quản lý Thiên tai và Chương trình quản lý thiên tai toàn diện; Bộ Tài nguyên nước, bao gồm Vụ Phát triển nguồn nước Bangladesh và các tổ chức nghiên cứu

và dự báo khác; Bộ Chính quyền địa phương, Phát triển Nông thôn và Hợp tác

xã, bao gồm Cục Kỹ thuật chính quyền địa phương và Cục kỹ thuật y tế cộng đồng; Bộ Nông nghiệp, bao gồm hệ thống nghiên cứu nông nghiệp quốc gia – tổ

chức đã phát triển các vụ mùa và cách thức canh tác mới phù hợp với các điều kiện thời tiết và độ mặn khác nhau của đất nước; Bộ Gia súc và Thủy sản; Bộ Năng lượng; và Bộ Y tế Vai trò và trách nhiệm chính được mô tả trong Hộp 4

Hộp 4: Các Bộ và Cơ quan chính phủ tham gia vào ứng phó với BĐKH

Bộ Môi trường và Lâm nghiệp là Bộ đầu mối cho tất cả các công tác về BĐKH, bao gồm cả đàm phán quốc tế Bộ có Ban thư ký cho Ủy ban Môi trường Quốc gia vừa mới thành lập Ủy ban này đảm bảo mang lại cái nhìn tổng quát chiến lược về các vấn đề môi trường và do Cố vấn trưởng chủ trì Ngay sau Hội thảo Bali, Chính phủ đã thành lập Ban chỉ đạo quốc gia về Biến đổi khí hậu Ban này

do ngài cố vấn thuộc Bộ Môi trường và Lâm nghiệp đứng đầu và bao gồm các thư ký của tất cả các Bộ liên quan và các đại biểu nhân dân Ban có nhiệm vụ tiến hành và giám sát việc triển khai của Chiến lược và kế hoạch hành động về Biến đổi khí hậu của quốc gia 5 nhóm công tác kỹ thuật cũng được thành lập chia thành thích ứng, giảm nhẹ, chuyển giao công nghệ, tài chính và nhận thức công

Năm 2005, Chính phủ Bangladesh đã đưa ra chương trình hành động quốc gia thích ứng với BĐKH, trong mối quan hệ đối tác với các bên liên quan, trong đó

đã nhấn mạnh các ảnh hưởng tiêu cực chính của BĐKH và xác định các nhu cầu

về thích ứng Phòng Biến đổi khí hậu thuộc Cục Môi trường của Bộ Môi trường

và Lâm nghiệp ủng hộ việc lồng ghép biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển quốc gia và đã phát triển một mạng lưới 34 đầu mối ở các cơ quan chính phủ, các tổ chức nghiên cứu và các tổ chức khác

Hội đồng quản lý thiên tai quốc gia do Cố vấn trưởng của Thủ tướng đứng đầu,

là diễn đàn cấp cao nhất về việc xây dựng và rà soát các chính sách quản lý thiên tai Ủy ban điều phối liên Bộ về quản lý thiên tai chịu trách nhiệm triển khai các chính sách quản lý thiên tai và các quyết định của Hội đồng, và được Ủy ban tư vấn quản lý thiên tai quốc gia hỗ trợ

Bộ lương thực và Quản lý thiên tai là Bộ đầu mối cho công tác quản lý thiên tai Cục quản lý thiên tai là cơ quan chủ chốt chịu trách nhiệm cho việc điều phối các hoạt động quản lý thiên tai của tất cả các cơ quan Cục này là cánh tay kỹ thuật của Bộ Lương thực và Quản lý thiên tai Cục giám sát và điều phối tất cả các hoạt động liên quan đến quản lý thiên tai ở cấp quốc gia và địa phương

Năm 2000, Chính phủ ban hành tài liệu Các yêu cầu về thiên tai, tài liệu này

cung cấp một khung thể chế chi tiết về giảm rủi ro thiên tai và quản lý các tình huống khẩn cấp; xác định vai trò và trách nhiệm của các bên khác nhau Chương trình quản lý thiên tai toàn diện, một chương trình do nhà tài trợ cấp vốn, nhằm tăng cường năng lực của Cục quản lý thiên tai và chuyển hướng trọng tâm từ giảm nhẹ thành chuẩn bị cho thiên tai và giảm rủi ro

Cục Thủy văn và SPARRSO, thuộc Bộ Quốc phòng, và Trung tâm dự báo và cảnh báo sớm lũ lụt của Ban Phát triển nguồn nước Bangladesh, thuộc Bộ Tài

nguyên nước, là hai trong số các cơ quan chủ chốt của lĩnh vực này

Các Bộ khác: Có 35 hay nhiều hơn các Bộ khác cũng chịu trách nhiệm cho các ngành và lĩnh vực dễ bị tổn thương với tác động của BĐKH, bao gồm các cơ quan chịu trách nhiệm về tài nguyên nước, y tế, nông nghiệp, quy hoạch đô thị, đường xá và giao thông

38 Bangladesh có một bộ phận xã hội dân cư rộng lớn và giàu nội lực, có bao gồm các tổ chức nổi tiếng thế giới như BRAC và Grameen Bank Xã hội dân sự

đã có đóng góp chủ yếu vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và làm tăng khả năng chống chịu của người nghèo với thiên tai, thông qua các chương trình tài chính vi mô, phát sinh thu nhập, y tế và giáo dục Kinh nghiệm và khả năng của khối xã dân sự sẽ được sử dụng để phát triển các phương pháp tiếp cận tiên tiến với vấn đề thích ứng (bao gồm các mối quan hệ đối tác với khối tư nhân)

39 Bangladesh đi tiên phong trong việc áp dụng các phương pháp dựa vào cộng đồng để giảm tính dễ bị tổn thương với BĐKH, các phương pháp này đang được chia sẻ với các nước đang phát triển khác (xem Hộp 5)

40 Chính phủ Bangladesh đã đưa biến đổi khí hậu thành một phần trong Dự thảo mới của Chiến lược xóa đói giảm nghèo Tài liệu này vạch ra chiến lược cho 3 năm tới và đặt nền móng cho các nỗ lực tiếp theo để đạt được các mục tiêu thiên niên kỷ và xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng và tốt đẹp ở Bangladesh Mặc dù có những nỗ lực trước đây nhưng đất nước vẫn có một con đường dài phải đi trong việc xóa đói giảm nghèo và mang lại cơ hội cho tất cả người dân Khoảng 56 triệu người dân vẫn sống trong cảnh nghèo khó (27 triệu người trong cảnh cực kỳ nghèo đói); 62% số hộ gia đình không được tiếp cận với vệ sinh môi trường, gần 68% trẻ em tốt nghiệp tiểu học; và những người già, tàn tật và dễ bị tổn thương thiếu các dịch vụ bảo trợ xã hội cần thiết Dự thảo chiến lược xóa đói giảm nghèo nhấn mạnh các tác động có thể có của BĐKH tới

sự phát triển của Bangladesh và tầm quan trọng của việc đưa ra một khung hành động như là một phần trong Chiến lược xóa đói giảm nghèo của đất nước

Hộp 5: Tư duy toàn cầu, hành động địa phương: câu chuyện của Sona Mollar Dangi

Từ thị trấn Faridpur mất khoảng 1 giờ đi bằng thuyền máy đến Sona Molla Dangi, một làng nhỏ có 26 hộ dân sinh sống (khoảng 250 người) trên một hòn đảo ở giữa con sông Padma hùng vĩ Khoảng 12 năm trước, Sona Molla, một người già được tôn kính trong làng và gia đình ông đã chuyển đến vùng đất mới hình thành này Đó là lần thứ 5 mà Sona Molla phải di chuyển trong hành trình

đi tìm một mảnh đất nơi ông có thể định cư với gia đình và kiếm sống Nhiều năm trôi qua, những người khác cũng đi theo ông và một cộng đồng gọi là Sona Mollar Dangi (vùng đất được nâng cao của Sona Molli) đã ra đời

Cuộc sống ở đây rất tốt trong suốt thời gian đó cho đến khi trận lụt thảm khốc

năm 1998 xảy ra Toàn bộ khu làng bị nhấn chìm trong nước trong hàng tuần liền Sona Molla và bà con phải dời đến một khu đất cao ở những nơi xa Sau trận lụt, họ nghĩ rằng khi đó họ được an toàn trong nhiều năm vì trận lụt lớn nhất trước đó xảy ra vào năm 1988 Vậy nên họ nghĩ trận lụt tiếp theo sẽ không đến trước năm 2008

Thật không may, biến đổi khí hậu do hiện tượng nóng lên toàn cầu đã chứng tỏ rằng họ đã sai Họ không chỉ phải trải qua những trận sóng nhiệt dài mà toàn bộ hòn đảo còn bị nhấn chìm trong nước hai lần trong suốt các trận lụt thảm khốc năm 2004 và 2007 Sona Molla cảm thấy rằng cộng đồng cần phải hợp sức lại và làm gì đó Hòn đảo vẫn ổn định và mang lại những nguồn sinh kế tốt; nếu như thiên tai diến ra ít hơn

Tại thời điểm đó, chính các cán bộ hiện trường của Cơ quan phát triển Faridpur (một tổ chức phi chính phủ do Anh tài trợ qua Chương trình quản lý thiên tai toàn diện), đã đến để giúp đỡ ngôi làng hẻo lánh này Với sự giúp đỡ của Cơ quan phát triển Faridpur, cộng đồng đã đưa ra được một kế hoạch cứu làng khỏi những trận lụt diễn ra liên tục

Sona Molla Dangi hiện nay là một cộng đồng hoàn toàn mới, hối hả với lòng nhiệt tình và hy vọng Với sự hỗ trợ từ Cơ quan phát triển Faridpur, họ đã nâng tất cả 26 nhà của các hộ dân lên cao hơn mức lụt năm 1998 một khoảng cách an toàn là 1,5 feet Điều này có nghĩa là tất cả các căn nhà và chuồng, kho chứa hiện nay đều ở trên bề mặt có độ cao an toàn; các khu vườn, chuồng trại và cây trồng lấy gỗ và quả cũng vậy Trong thời gian tới họ sẽ sớm chuyển tất cả các giếng khoan lên cùng độ cao với nhà cửa vườn tược và xây nhà vệ sinh mới Tất

cả sẽ mất khoảng dưới 300 đô la cho mỗi gia đình

Mọi người giờ đang nói đến chuyện mở trường tiểu học và một phòng khám sức khỏe hàng tuần Khi mà thu nhập và tài sản của họ được bảo đảm, họ bắt đầu mơ tới một tương lai tươi sáng hơn Có thể họ thậm chí sẽ sớm có điện thì sao? Mạng lưới điện chính vẫn ở rất xa họ nhưng một hộ gia đình mới đầy đã chuyển sang một lựa chọn khác thân thiện với khí hậu – một tấm thu năng lượng mặt trời nhỏ lắp trên mái thiếc Tấm này tạo ra đủ năng lượng để chạy 4 đèn huỳnh quang 10W và một chiếc tivi đen trắng

Những con người giản đơn và cần cù của ngôi làng Sona Molla Dangi chưa bao giờ làm bất cứ điều gì để Mẹ Thiên nhiên phải tức giận Nhưng họ lại đang phải đối mặt với gánh nặng từ sự nổi giận của Người Trong khi phần còn lại của thế giới đang tranh cãi xem ai phải chịu trách nhiệm cho hiện tượng nóng lên toàn cầu và ai phải trả giá cho việc đó thì những người dân kiên cường ở Sona Mollar Dangi nổi lên như một ví dụ sáng ngời cho việc làm thế nào để đương đầu với biến đổi khí hậu

5 GIẢM NHẸ

41 Mặc dù phần đóng góp của Bangladesh vào lượng phát thải khí nhà kính là rất nhỏ, Bangladesh mong muốn được đóng một vai trò trong việc giảm thải hiện nay và trong tương lai (xem Hộp 6) Chính phủ Bangladesh chú trọng đến hiệu suất năng lượng mặt trời và các nhà máy khí sinh học Trong những năm gần đây, hợp tác với khối xã hội dân sự, đất nước đã triển khai một chương trình chủ yếu trên toàn quốc về lâm nghiệp xã hội và đã trồng các “vành đai xanh” ven biển như là một chiến lược thích ứng – giảm nhẹ chủ chốt Vì chúng ta công nghiệp hóa và tăng cường dự trữ than đá, chúng ta sẽ tìm kiếm việc chuyển giao các công nghệ tiên tiến nhất từ các nước phát triển để đảm bảo rằng chúng ta đang theo một lộ trình tăng trưởng các bon thấp Bangladesh cũng cam kết giảm phát thải khí nhà kính từ nông nghiệp và quản lý chất thải đô thị

42 Hiện tại, Bangladesh có 2 dự án về cơ chế phát triển sạch liên quan tới năng lượng mặt trời và quản lý chất thải Chúng tôi mong sớm tăng con số các chương trình tương tự và thử nghiệm các công cụ mới để tạo ra các tín dụng các bon và thúc đẩy đầu tư phát triển thị trường các bon trong tương lai

Hộp 6: Phát thải khí nhà kính và giảm nhẹ

Bangladesh góp một phần nhỏ vào lượng phát thải khí nhà kính Năm 2005, tổng lượng phát thải khí nhà kính của các nước thuộc Phụ lục 1 là 18,2 tỉ tấn CO2(không kể sử dụng đất, thay đổi trong sử dụng đất và lâm nghiệp – LULUCF) Nếu có bao gồm sử dụng đất, thay đổi trong sử dụng đất và nông nghiệp (LULUCF) thì con số đó là 16,7 tỉ tấn CO2 Ngược lại, các nước không thuộc Phụ lục 1 phát thải một lượng là 11,9 tỉ tấn (có gồm LULUCF) và là 11,7 (không gồm LULUCF) Bangladesh đã phát thải ra 0,053 đến 0,045 tỉ tấn (có bao gồm hoặc không bao gồm LUCF) – ít hơn 1/5 của 1% tổng lượng của cả thế giới – cho thấy lượng tiêu thụ năng lượng cực kỳ thấp

Bangladesh là đất nước tiêu thụ ít năng lượng nhưng lại “đói” năng lượng Lượng tiêu thụ năng lượng của nước này trong năm 2004 – 2005 là 89kg trên đầu người Trong số các nước láng giềng ở Nam Á, chỉ có Nepal tiêu thụ ít năng lượng hơn tính theo đầu người Nhưng mặc dù lượng tiêu thụ năng lượng thấp, nước này vẫn không thể đáp ứng thậm chí là nhu cầu năng lượng hiện tại Nhu cầu này sẽ còn tăng lên nhanh hơn ít nhất là 50% so với GDP trên đầu người trong các năm tới Các con số này cho thấy tại sao an ninh năng lượng là một vấn đề cơ bản trong phát triển ở Bangladesh Trong khi có cơ hội để tăng hiệu suất trong sản xuất và tiêu thụ năng lượng, và do đó giảm phát thải khí nhà kính, các hoạt động đó phải không gây ảnh hưởng đến nhu cầu chính đáng về cung cấp năng lượng

Các nguồn phát thải khí nhà kính chính khác ở Bangladesh là metan từ các đồng lúa ngập lụt và rác thải, đặc biệt là ở các vùng đô thị Tăng hiệu suất tưới tiêu và

sử dụng nước thông qua các hoạt động nông nghiệp cải tiến và quản lý rác thải hợp lý có thể sẽ giúp làm giảm lượng phát thải khí metan từ các nguồn này

6 HƯỚNG TỚI MỘT CHIẾN LƯỢC VÀ KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BĐKH

43 Chính phủ Bangladesh cam kết tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu của đất nước; giảm rủi ro mà BĐKH gây ra cho sự phát triển quốc gia; và nhanh chóng phát triển đất nước theo con đường các bon thấp Chúng ta tin chắc rằng phát triển là các hiệu quả nhất để giảm ngheo và xây dựng tính kiên cường trước BĐKH

44 Để làm điều này, chúng ta đã đưa BĐKH thành một phần trong chiến lược phát triển quốc gia của chúng ta và đã bắt đầu xây dựng khả năng của đất nước (cộng đồng, xã hội, khối tư nhân và chính phủ) để có thể đối mặt với những tác động của BĐKH, theo một cách thông thường, như là một phần của quá trình phát triển Chúng ta phái nhanh chóng mở rộng quy mô của công tác này Bất cứ sự trì hoãn nào cũng sẽ làm tăng rủi ro và nguy cơ gắn với BĐKH, việc đó có thể làm cho việc quản lý sau này sẽ rất tốn kém, nhưng quan trọng hơn thế, tổn thất về người sẽ là không thể đo đếm được Chiến lược của chúng ta ưu tiên cho thích ứng, nhưng cũng tập trung vào phát triển các bon thấp, giảm nhẹ, chuyển giao công nghệ và cung cấp nguồn tài chính thích đáng

45 Chính phủ Bangladesh gần đây đã thành lập Quỹ BĐKH QG, với số ngân sách ban đầu là 45 triệu đô la, tập trung chủ yếu vào thích ứng Chúng ta cũng đang đi sát biên giới của chúng ta để cố gắng tìm ra nguyên nhân chung với các nước láng giềng để quản lý các tác động của biến đổi khí hậu thông qua các kế hoạch hành động của khu vực, như đã được nói đến trong Hội nghị các Bộ trưởng Môi trường SAARC tổ chức năm 2008 ở Dhaka Chúng ta cũng tìm kiếm cách thức để đẩy mạnh hợp tác với các nước láng giềng trong các vấn đề chủ chốt, bao gồm cả an ninh nguồn nước

46 Chương trình hành động quốc gia về thích ứng (NAPA), do chính phủ Bangladesh đưa ra năm 2005, đã cung cấp một phản hồi với nhu cầu thích ứng khẩn cấp và bức thiết; và xác định các chương trình ưu tiên Tự đánh giá năng lực quốc gia để triển khai các phần trong hiệp định đa phương, bao gồm hội nghị về BĐKH, đã được bắt đầu năm 2007

47 Thích ứng với BĐKH sẽ đặt ra một gánh nặng to lớn lên ngân sách phát triển của Bangladesh và hỗ trợ quốc tế sẽ là rất cần thiết để giúp chúng ta đối mặt với thách thức Bangladesh đang tìm kiếm cam kết chính trị mạnh mẽ và hỗ trợ của cộng đồng quốc tế để giúp đỡ trong việc triển khai chiến lược dài hạn về thích ứng với khí hậu của đất nước Chúng ta kêu gọi cộng đồng quốc tế cung cấp các nguồn lực cần thiết để đáp ứng các chi phí bổ sung trong xây dựng khả năng thích ứng với khí hậu

48 Các tác động có thể có của hiện trượng nóng lên toàn cầu tới Bangladesh và các loại đầu tư cần có được thể hiện trong biểu đồ bảng 7

Sóng bão cao hơn Tốc độ gió cao hơn

Hệ thống cảnh báo sớm Nhà tránh trú bão

Mưa lớn hơn và thất thường hơn ở lưu vực GBM vào mùa mưa

Dòng chảy sông cao hơn

Tắc nghẽn hệ thống thoát nước

Ngập lụt ở các vùng nông thôn/đô thị

Hệ thống cảnh báo sớm Cải thiện xây dựng và bảo trì bờ đê Nâng cấp các bờ đê chống lụt/các hệ thống nước thải

Nâng cao một số con đường và đường tàu

Ngăn lụt Cải thiện cây trồng và hệ thống mùa vụ Lượng mưa thấp hơn

và thất thường hơn ở các thời điểm khác

Hạn hán và tình trạng hiếm nước uống

Cải thiện quản lý nước và tưới tiêu Cung cấp nước uống

Cải thiện cây trồng và hệ thống mùa vụ Các dải băng ở

Hymalaya tan chảy

Các dòng chảy sông cao hơn trong ngắn hoặc trung hạn và sau đó dòng giảm

đi và xâm nhập mặn tăng

Làm các tác động của 2 và 5 trầm trọng hơn

Mực nước biển dâng Xây bờ ven biển để

ngăn xâm nhập mặn vào sông và nước ngầm

Cải thiện xây dựng và bảo trì vùng bờ đê Cải thiện cây trồng và hệ thống mùa vụ Cung cấp nguồn nước uống được

Bố trí lại ngành công nghiệp Thời tiết ấm hơn và ẩm

hơn Lây lan nhanh các bệnh và tác nhân

gây bệnh

Giáo dục y tế/nhận thức Miễn dịch hóa

Các chương trình phòng ngừa khác Nước uống và vệ sinh

Bảng 7: Tác động tiề m tàng của hiện tƣợng nóng lên toàn cầu và yêu cầu đầu tƣ

Chú ý: các mũi tên không có nghĩa biểu thị mối quan hệ tuyến tính giữa các ô Các mối quan hệ giữa và trong các ô rất phức tạp và không được thể hiện trong biểu đổ này.

7 KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

49 Kế hoạch hành động về BĐKH là một chương trình kéo dài 10 năm (2009 – 2018) nhằm xây dựng năng lực và khả năng chống chịu của đất nước để đối mặt với thách thức BĐKH Nhu cầu của người nghèo và dễ bị tổn thương, bao gồm phụ nữ và trẻ em, sẽ được lồng ghép vào các hoạt động trong kế hoạch hành động Trong khoảng thời gian 5 năm đầu tiên (2009-2013), chương trình sẽ bao gồm 6 trọng tâm chính:

1 An ninh lương thực, bảo vệ xã hội và y tế

BĐKH có thể ảnh hưởng nghiêm trọng lên người nghèo nhất và những người dễ

bị tổn thương nhất trong xã hội Mọi nỗ lực sẽ giúp đảm bảo rằng họ được bảo

vệ và rằng tất cả các chương trình tập trung vào nhu cầu của nhóm này về an ninh lương thực, chỗ ở an toàn, việc làm và tiếp cận với các dịch vụ cơ bản, bao gồm y tế Dưới trọng tâm này, chúng ta sẽ:

1.1 Tăng cường khả năng chống chịu của nhóm người dễ bị tổn thương, bao gồm phụ nữ và trẻ em, thông qua phát triển thích ứng ở cấp cộng đồng,

đa dạng hóa sinh kế, tiếp cận tốt hơn tới các dịch vụ cơ bản và bảo trợ

xã hội (ví dụ như các mạng an toàn, bảo hiểm) và mở rộng quy mô 1.2 Phát triển các hệ thống mùa vụ chống chịu được với BĐKH (ví dụ như nghiên cứu nông nghiệp nhằm phát triển các giống cây trồng chịu được ngập lụt, hạn hán và nhiễm mặn, và dựa vào các loài bản địa và các loài khác phù hợp với nhu cầu của người nông dân nghèo), các hệ thống thủy sản và chăn nuôi gia súc nhằm đảm bảo an ninh lương thực cho địa phương và cả nước

1.3 Triển khai các hệ thống giám sát các nguy cơ thiên tai mới và hiện có

và đảm bảo các hệ thống y tế được tăng cường để đáp ứng nhu cầu tương lai

1.4 Triển khai các chương trình nước uống và vệ sinh ở các vùng có nguy

cơ chịu tác động cao bởi BĐKH (ví dụ như các vùng ven biển, các vùng thường bị ngập lụt và hạn hán)

2 Quản lý thiên tai toàn diện

Các hệ thống quản lý thiên tai toàn diện sẽ được tăng cường hơn nữa nhằm đối mặt với những thảm họa thiên tai ngày càng nghiêm trọng và thường xuyên do tác động của BĐKH Chúng ta sẽ xây dựng và mở rộng các kinh nghiệm trong lĩnh vực này Trong trọng tâm này, chúng ta sẽ:

2.1 Tăng cường khả năng của Chính phủ và các đối tác, các cộng đồng xã hội dân cư trong quản lý thiên tai và đảm bảo rằng các chính sách và luật lệ, quy định thích hợp được áp dụng

2.2 Tăng cường các chương trình thích ứng dựa vào cộng đồng và triển khai chúng ở các vùng dễ bị thiên tai của đất nước

2.3 Tăng cường các hệ thống cảnh báo sớm giông bão và lũ lụt để có thể có những dự báo chính xác hơn về ngắn hạn, trung hạn và dài hạn

3 Cơ sở hạ tầng

Việc cơ sở hạ tầng hiện tại (như đê biển và đê sông) được bảo trì tốt và đúng mục đích và việc các cơ sở hạ tầng đang cần gấp (nhà tránh trú bão, hệ thống thoát nước đô thị) được xây dựng để đối mặt với tác động ngắn hạn và trung hạn của BĐKH là rất cấp bách Trong trọng tâm này, chúng ta sẽ:

3.1 Sửa chữa và phục hồi cơ sở hạ tầng hiện có (đê biển, đê sông và hệ thống thoát nước, hệ thống thoát nước đô thị) và đảm bảo các hệ thống vận hành và bảo trì hiệu quả

3.2 Lập hế hoạch, thiết kế và xây dựng các cơ sở hạ tầng mới đang cần ngay (như các nhà tránh trú bão, đê sông, đê biển và các hệ thống quản

lý nguồn nước, các hệ thống thoát nước đô thị, quản lý xói lở sông và nhà tránh lụt) để đáp ứng các điều kiện luôn thay đổi của BĐKH

3.3 Tiến hành quy hoạch chiến lược các nhu cầu về cơ sở hạ tầng tương lai, tính đến xu hướng về (a) các kiểu đô thị hóa và phát triển KTXH tương lai; (b) tình hình thủy văn biến động của đất nước do BĐKH

4 Nghiên cứu và quản lý trí thức

Các nghiên cứu sẽ được tiến hành để dự báo phạm vi và thời gian của các tác động của BĐKH tới các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế, để thông báo việc qui hoạch các chiến lược đầu tư tương lai Chúng ta cũng sẽ đảm bảo rằng Bangladesh được kết nối một cách hiệu quả với các mạng lưới trí thức khu vực

và quốc gia, sao cho các tổ chức của Bangladesh và cộng đồng dân chúng được biết đến những nghiên cứu, bài học và công nghệ mới nhất của các nước khác Trong trọng tâm này chúng ta sẽ:

4.1 Làm mẫu các kịch bản BĐKH cho Bangladesh bằng cách áp dụng các

mô hình BĐKH toàn cầu và các phương pháp ở cấp khu vực và quốc gia

4.2 Làm mẫu các tác động thủy văn tiềm tang của BĐKH lên hệ thống Ganges-Brahmaputra-Meghna để đánh giá việc xả nước hệ thống trong tương lai và các mực nước sông để đưa ra các tiêu chí thiết kế đê bảo

4.5 Nghiên cứu các mối liên hệ giữa (a) BĐKH, nghèo đói và tính dễ bị tổn thương và (b) BĐKH, nghèo đói và sức khỏe (bệnh tật, dinh dưỡng, nước, vệ sinh) để xác định các hành động cần có nhằm tăng khả năng chống chịu của người nghèo và dễ bị tổn thương do BĐKH

4.6 Thành lập một trung tâm quản lý nghiên cứu và kiến thức về BĐKH (hoặc một mạng lưới trung tâm) nhằm đảm bảo Bangladesh được tiếp cận tới những ý tưởng và công nghệ mới nhất từ khấp thế giới, và đảm bảo rằng dữ liệu được công bố rộng rãi và tự do cho các nhà nghiên cứu

5 Giảm nhẹ và phát triển các bon thấp

Mặc dù Bangladesh góp phần rất nhỏ vào việc phát thải khí nhà kính nhưng chúng ta mong muốn được đóng một vai trò trong việc giảm phát thải hiện nay

và trong tương lai Trong trọng tâm này chúng ta sẽ:

5.1 Xây dựng một kế hoạch năng lượng chiến lược và danh mục vốn đầu

tư để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và phát thải khí nhà kính thấp hơn

5.2 Mở rộng chương trình lâm nghiệp xã hội ra các khu đất của chính phủ

và cộng đồng trên toàn quốc

5.3 Mở rộng chương trình trồng rừng ven biển “vành đai xanh” với việc trồng cây đước dọc theo bờ biển

5.4 Tìm kiến chuyển giao công nghệ tân tiến từ các nước phát triển để đảm bảo rằng chúng ta đi theo lộ trình phát triển các bon thấp (ví dụ như “than sạch” và các công nghệ khác)

5.5 Rà soát lại các chính sách và các khuyến khích về năng lượng và công nghệ và điều chỉnh chúng khi cần thiết nhằm khuyến khích sản xuất, tiêu thụ, phân phối và sử dụng năng lượng hiệu quả

6 Xây dựng năng lực và tăng cường thể chế

Để đối mặt với thách thức BĐKH, năng lực của các Bộ và cơ quan chính phủ, xã hội và khu vực tư nhân sẽ được tăng cường Trong trọng tâm này chúng ta sẽ:

Rà soát và điều chỉnh, khi cần thiết, tất cả các chính sách của chính phủ (từng lĩnh vực) để đảm bảo rằng các chính sách này có tính đến BĐKH và các tác động của nó

Lồng ghép BĐKH vào quy hoạch phát triển quốc gia, của từng lĩnh vực và không gian (trong các Bộ và cơ quan Nhà nước, chính quyền địa phương, khu vực tư nhân, xã hội và cộng đồng) và đảm bảo rằng các tác động của nó tới các n hóm dân cư dễ bị tổn thương và phụ nữ được ưu tiên trong các kế hoạch

Xây dựng năng lực của các Bộ và cơ quan nhà nước chủ chốt để tiếp tục tiến hành thích ứng với BĐKH (Bộ Quản lý Lương thực và Thiên tai, Vụ phát triển nguồn nước Bangladesh, Cục kỹ thuật chính quyền địa phương, hệ thống nghiên cứu nông nghiệp quốc gia, hệ thống y tế, Bộ Phụ nữ và Trẻ em)

Xây dựng năng lực của Chính phủ trong tiến hành đàm phán quốc tế và quốc gia về BĐKH Hợp tác khu vực và quốc tế rất cần thiết cho việc xây dựng năng lực và khả năng chống chịu

Xây dựng năng lực của Chính phủ, xã hội và khối tư nhân trong việc đầu tư vào lĩnh vực các bon để tiếp cận với các quỹ toàn cầu về khí hậu

29

8 CÁC CHƯƠNG TRÌNH VÀ TIỂU CHƯƠNG TRÌNH

50 Chi tiết về các chương trình và tiểu chương trình sẽ được triển khai theo Kế hoạch hành động được nêu lên ở Phụ lục 1

9 TRIỂN KHAI KÊ HOẠCH HÀNH ĐỘNG

51 Chính phủ Bangladesh nhận ra rằng cần phải tăng cường thể chế để ứng phó hiệu quả với các thách thức to lớn của BĐKH Một Ban Chỉ đạo QG về BĐKH đã được thành lập để điều phối và hỗ trợ cho các hoạt động của đất nước về BĐKH (xem bảng 8) Ban Chỉ đạo do Trợ

lý đặc biệt của Cố vấn trưởng chủ trì và gồm thư ký của tất cả các Bộ

và Ban ngành chịu tác động của khí hậu, và các đại diện của khối xã hội và doanh nghiệp Ban báo cáo trực tiếp với Ban Môi trường quốc gia do Cố vấn trưởng chủ trì Ban Môi trường quốc gia và Ban chỉ đạo quốc gia về BĐKH cũng hướng dẫn các đàm phán BĐKH quốc

tế, bao gồm các chương trình song phương, đa phương và khu vực về phối hợp, nghiên cứu, trao đổi thông tin và phát triển Một Ban thư ký

về BĐKH sẽ được thành lập trong Bộ Môi trường và Lâm nghiệp để

hỗ trợ Ban chỉ đạo QG về BĐKH Ban thư ký này sẽ làm việc với các đơn vị về BĐKH ở tất cả các Bộ

52 Chiến lược và kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của Bangladesh được xây dựng qua một quá trình đồng tham gia của các

Bộ và cơ quan liên quan, khối xã hội, các tổ chức nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp Các chương trình được cấp vốn theo kế hoạch hành động sẽ được triển khai bởi các Bộ và cơ quan liên quan, và khi cần thiết và thích hợp, có sự tham gia của các nhóm các bên liên quan khác, bao gồm cộng đồng xã hội, các cơ quan chuyên môn và nghiên cứu và lĩnh vực tư nhân

53 Bản Chiến lược và KHHĐ ứng phó với BĐKH của Bangladesh sẽ được rà soát định kỳ và chỉnh sửa nếu cần thiết, cho phù hợp với kiến thức khoa học và kỹ thuật và kết quả của các cuộc đàm phán toàn cầu dưới Nghị định khung LHQ về BĐKH và các quá trình đàm phán về BĐKH khác do LHQ đứng đầu

Bảng 8: Sơ đồ tổ chức KHHĐ ứng phó với BĐKH

Hội đồng Môi trường QG

Cố vấn trưởng đứng đầu

Cung cấp tài chính cho KHHĐ

54 Bộ Môi trường và Lâm nghiệp hiện đang làm rõ chi phí triển khai KHHĐ 10 năm, có tham vấn các Bộ liên quan Cần làm rõ sự khác nhau giữa các hoạt động nằm trong chương trình phát triển thông thường của đất nước với công việc sẽ được chi vốn từ KHHĐ Các chương trình ưu tiên sử dụng hiệu quả chi phí để triển khai ngay và các chương trình khác để bắt đầu triển khai ngay trong 5 năm tới sẽ được xác định, chú ý đặc biệt tới nhu cầu của người nghèo nhất và dễ

bị tổn thương nhất trong xã hội, nhu cầu tạo ra một môi trường thuận lợi để khuyến khích các đầu tư vào tính chống chịu với khí hậu, và đảm bảo rằng kiến thức, dữ liệu và kinh nghiệm về thích ứng sẽ được chia sẻ với các nước khác trong vùng

55 Ước tính rằng một chương trình 500 triệu đô sẽ cần để khởi động trong các năm 1 và 2 (ví dụ, cho các hành động cấp thiết như là các chương trình về tăng cường quản lý thiên tai, nghiên cứu và quản lý kiến thức, xây dựng năng lực và nhận thức cộng đồng, và các khỏan đầu tư cần gấp như nhà tránh trú bão và các chương trình cấp thoát nước được chọn) và tổng chi phí của các chương trình bắt đầu triển khai trong 5 năm đầu tiên có thể vào khoảng 5 tỉ đô la

Ban chỉ đạo QG về BĐKH

Trợ lý đặc biệt của Cố vấn trưởng đứng

đầu

Bộ Môi trường và Lâm nghiệp

Điều phối tổng quát và hỗ trợ

Ban thư ký về BĐKH

Bộ Môi trường và Lâm nghiệp

Điều phối và quản lý

Các phòng BĐKH ở tất cả các Bộ

Lập kế hoạch và triển khai các hoạt động

trong phạm vi trách nhiệm, quyền hạn

Các cuộc đàm phán về BĐKH Kết hợp với Bộ Ngoại giao

56 Chính phủ Bangladesh đã thành lập một Quỹ BĐKH QG Các đối tác phát triển có thể đóng góp vào quỹ này, tạo ra các quỹ khác nhau hoặc sử dụng các cơ chế tài chính khác

Phụ lục 1: CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRONG CHIẾN LƯỢC VÀ KHHĐ ỨNG PHÓ VỚI BĐKH CỦA BANGLADESH

Lĩnh vực 1: An ninh lương thực, an sinh xã hội và y tế

Các chương trình: CT1 Năng lực thể chế cho nghiên cứu các giống cây trồng

chống chịu được với khí hậu và việc phổ biến chúng

CT2 Xây dựng các hệ thống mùa vụ chống chịu với khí hậu

CT3 Thích ứng với hạn hán CT4 Thích ứng trong lĩnh vực thủy sản CT5 Thích ứng trong lĩnh vực chăn nuôi gia súc CT6 Thích ứng trong lĩnh vực y tế

CT7 Chương trình về nước và vệ sinh ở các vùng dễ bị tổn thương bởi khí hậu

CT8 Bảo vệ sinh kế ở các vùng có hệ sinh thái dễ bị tổn thương

CT9 Bảo vệ sinh kế của các nhóm KTXH dễ bị tổn thương (bao gồm phụ nữ)

Lĩnh vực 2: Quản lý thiên tai toàn diện

Các chương trình: CT1 Cải thiện dự báo và cảnh báo sớm lũ lụt

CT2 Cải thiện cảnh báo bão và sóng dâng CT3 Nâng cao nhận thức và giáo dục công chúng về chống

chịu với khí hậu

CT4 Quản lý rủi ro chống tổn thất về thu nhập và tài sản

Lĩnh vực 3: Cơ sở hạ tầng

Các chương trình: CT1 Sửa chữa và bảo trì đê điều ngăn lụt hiện có

CT2 Sửa chữa và bảo trì các nhà tránh bão CT3 Sửa chữa và bảo trì các vành đai ven biển hiện có CT4 Cải thiện hệ thống thoát nước đô thị

CT5 Thích ứng với lũ lụt CT6 Thích ứng với bão nhiệt đới và sóng dâng CT7 Quy hoạch và thiết kế các hoạt động đào tạo về sông

Lĩnh vực 4: Nghiên cứu và quản lý tri thức

Các chương trình: CT1 Thành lập một trung tâm quản lý tri thức và đào tạo về

BĐKH CT2 Mô hình hóa BĐKH ở cấp quốc gia và cấp thấp hơn CT3 Các nghiên cứu chuẩn bị cho việc thích ứng với nước

biển dâng CT4 Giám sát các biến đổi của hệ sinh thái và đa dạng sinh

học và tác động của chúng CT5 Các tác động của BĐKH tới nền kinh tế vĩ mô và kinh

tế ngành

Lĩnh vực 5 Giảm nhẹ và phát triển các bon thấp

Các chương trình: CT1 Cải thiện hiệu suất năng lượng trong sản xuất và tiêu

thu năng lượng

CT2 Quản lý tìm kiếm và lưu trữ khí CT3 Xây dựng các mỏ than đá và nhà máy điện đốt than đá CT4 Phát triển năng lượng tái tạo được

CT5 Phát thải ít hơn từ đất nông nghiệp CT6 Quản lý rác thải đô thị

CT7 Chương trình trồng rừng và tái tạo rừng

Lĩnh vực 6: Xây dựng năng lực và củng cố thể chế

Các chương trình: CT1 Điều chỉnh các chính sách ngành về tính chống chịu

khí hậu CT2 Lồng ghép BĐKH vào các chương trình phát triển của

quốc gia, ngành CT3 Tăng cường năng lực nhân lực CT4 Tăng cường năng lực thể chế cho quản lý BĐKH CT5 Lồng ghép BĐKH vào các phương tiện truyền thông

Chương trình – Lĩnh vực 1 + CT1

Lĩnh vực 1: An ninh lương thực, an sinh xã hội và y tế

Chương trình 1: Năng lực thể chế cho nghiên cứu các giống cây trồng chống

chịu được với khí hậu và phổ biến chúng

Mục tiêu: Xây dựng năng lực thể chế của các viện nghiên cứu và chuyên môn

của các nhà nghiên cứu để phát triển các giống cây lương thực và hoa màu chống chịu được khí hậu

Thuyết minh: Hiện tượng nóng lên toàn cầu sẽ làm thay đổi các điều kiện môi

trường xung quanh nơi mà các cây trồng sinh trưởng Ban đầu, nhiệt độ tăng lên

và mật độ khí CO2 tăng lên có thể làm tăng năng suất của các cây lương thực có hạt do hiện tượng quang hợp tăng Tuy nhiên, nhiệt độ được dự báo là sẽ tăng trên 2 độ C và mật độ CO2 vượt trên 450 phần triệu, mức này làm giảm năng suất các loại cây ngũ cốc hiện tại như là lúa và lúa mì Thêm vào đó, hạn hán, lũ lụt và xâm nhập mặn gia tăng, ở các vùng khác của đất nước, cũng sẽ gây tổn thất cho mùa màng

Công tác nghiên cứu đã bắt đầu ở BRRI, BARI và các trung tâm nghiên cứu khác thuộc NARS nhằm phát triển các cây thích ứng với các điều kiện khí hậu trong tương lai Hiện tại, việc phát triển năng lực nghiên cứu các viện và các nhà khoa học và việc cung cấp các trang thiết bị nghiên cứu tốt hơn là rất cấp bách Tác động của BĐKH lên nhiều loại cây trồng lương thực (như khoai tây) và phi lương thực (như đay) vẫn chưa được biết đến rộng rãi Cần phải bắt đầu các

nghiên cứu để hiểu được các tác động này và tìm ra cách để giảm thiểu các biến đổi tiêu cực

Mất khoảng 7 – 8 năm để gây giống các loài cây mới, kiểm chứng chúng và đưa

ra cho nông dân trồng thông qua một hệ thống quảng canh Xét về vấn đề này, các loài bản địa sẽ được xem xét để tìm ra các loài có thể chịu được, ít nhất là một phần nào đó, các tác động tiêu cực của BĐKH lên năng suất Sau khi trồng thử nghiệm trên đồng, các loài này sẽ được phổ biến rộng rãi cho người dân

HĐ5 Tăng cường năng lực của các viện nghiên cứu chủ chốt và các nhà khoa học nhằm triển khai công việc

Thời gian: Trung đến dài hạn

Trách nhiệm: BRRI, BARI và tổ chức khác của NARS

Chương trình – Lĩnh vực 1 chương trình 2

Lĩnh vực 1: An ninh lương thực, an sinh xã hội và y tế

Chương trình 2: Phát triển các hệ thống mùa vụ chống chịu tốt với khí hậu

Mục đích: Phát triển các hệ thống mùa vụ chống chịu tốt với khí hậu phù hợp

với các vùng và tiểu vùng khí hậu nông nghiệp khác nhau

Thuyết minh: Người ta dự báo rằng BĐKH sẽ gây ra tình trạng lũ lụt tăng

cường về tần suất và mức độ trầm trọng ở miền trung của đất nước; các đợt lũ quét ở phía đông và đông bắc của Bangladesh, giáp với Meghalaya và Tripura;

và hạn hán, lượng mưa thấp và thất thường ở phía tây nam và trung nam đất nước; lượng mưa có xu hướng trở nên thất thường hơn ở vùng đồi Chittagong;

và, các đảo ven biển sẽ phải đối mặt với tình trạng ngập mặn gia tăng và thời tiết nhiều giông bão

Các biến đổi này sẽ đòi hỏi người nông dân phải điều chỉnh hệ thống mùa vụ của mình hoặc thay đổi sang các hệ thống khác Cần có nghiên cứu để phát triển

và thử nghiệm các hệ thống mùa vụ thay thế, thích ứng với các điều kiện có thể

có trong tương lai, sao cho nông dân có nhiều lựa chọn khi các điều kiện khí hậu