KHẢO SÁT TRUYỆN KỂ DÂN GIAN KHƠ ME NAM BỘ

Chọn đề tài này, chúng tôi hy vọng sẽ đóng góp một phần nhỏ vào việc nghiên cứu văn học và văn hóa dân gian của người Khơ Me, một tộc người có bản sắc văn hóa độc đáo trong đại gia đình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Công trình hoàn thành tại:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS.TS Phạm Thu Yến

Phản biện 1 : PGS.TS Lê Chí Quế

Phản biện 2 : PGS Lê Trung Vũ

Phản biện 3 : PGS.TS Nguyễn Thị Huế

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước họp tại:

Vào hồi…… giờ………… Ngày…… tháng……năm……

Có thể tìm đọc luận án tại:

- tH¦ VIÖN §¹I HäC S¦ PH¹M Hµ NéI

- Th− viÖn Quèc gia

Các công trình nghiên cứu của tác giả đ∙ công bố

liên quan đến đề tμi luận án

1 Vài nét về truyền thuyết dân gian Khơ Me Nam Bộ, Tạp chí Khoa học,

Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chớ Minh, số 1(11) 2007, tr.89 - 91

2 Diện mạo văn học dân gian Khơ Me Nam Bộ, Tạp chớ Văn hoá dân gian

số 1 (109) - 2007, tr.71-76

3 Truyền thuyết địa danh trong văn học dân gian Khơ Me Nam Bộ, Tạp chớ

Văn hoá nghệ thuật, số 2(272) - 2007, tr.36-39

4.Về tớnh biểu trưng của thành ngữ, tục ngữ Khơ Me Nam Bộ thể hiện qua

hỡnh ảnh cỏc con vật, Tạp chớ Khoa học, Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chớ

Minh, số 11(45) – 2007 , tr.52-61

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

- Khơ Me là một trong những tộc người có dân số trên 1 triệu người và có một

vị trí đặc biệt trong tổng thể bức tranh các dân tộc Việt Nam

- Dân tộc Khơ Me có vốn văn hóa dân gian vô cùng phong phú Người dân Khơ Me yêu thích sáng tác và lưu truyền những bài thơ, câu truyện, những câu tục ngữ châm ngôn, những bài hát…bằng con đường truyền miệng Chọn đề tài này, chúng tôi hy vọng sẽ đóng góp một phần nhỏ vào việc nghiên cứu văn học và văn hóa dân gian của người Khơ Me, một tộc người có bản sắc văn hóa độc đáo trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam

- Là một người làm công tác giảng dạy đồng thời tham gia quản lí, việc tìm hiều vốn văn học dân gian địa phương sẽ giúp tôi có kiến thức sâu sắc hơn về văn hóa quê hương và nâng cao trách nhiệm đối với công việc

- Hơn nữa, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu về người Khơ Me nói riêng và văn hoá, văn học dân gian Khơ Me nói chung còn ít về số lượng và thiếu về chất lượng Trong khi đó, những nghệ nhân, những Mê sóc, Mê phum hầu hết đã lớn tuổi

vì vậy vốn văn học và văn hóa dân gian của người Khơ Me Nam Bộ đang có nguy cơ mai một nếu chúng ta không sớm có kế hoạch sưu tầm và bảo tồn vốn văn hóa cổ truyền này

- Việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế và đô thị hoá ở những vùng có người Khơ Me sinh sống đang diễn ra mạnh mẽ cộng với sự phát triển của các phương tiện thông tin đại chúng, của Internet làm cho đời sống tinh thần, văn hoá của một bộ phận không nhỏ người Khơ Me bị xáo trộn Vì vậy, việc nghiên cứu và bảo tồn vốn văn hoá truyền thống của người Khơ Me trong đó có văn học dân gian là một điều cấp thiết

và có ý nghĩa khoa học mà luận án này hướng tới

2 Lịch sử vấn đề

Theo dòng thời gian, có thể điểm các công trình nghiên cứu sau đây:

- Bài viết Tìm hiểu văn hoá và xã hội người Việt gốc Miên của nhà nghiên cứu Thạc

Nhân là một tư liệu có thể làm cơ sở cho việc nghiên cứu về người Khơ Me sau này

- Truyện cổ Cao Miên của Lê Hương là một tuyển tập các truyện dân gian của

người Khơ Me ở Campuchia Tuyển tập này là một nguồn tư liệu cần thiết cho luận

án trong việc đối chiếu so sánh với các công trình về truyện dân gian Khơ Me Nam

Bộ để tìm ra con đường biến đổi của các kiểu truyện của người Khơ Me khi họ đến sinh cơ, lập nghiệp ở vùng đất mới này

- Chuyên khảo Người Việt gốc Miên là công trình đầu tiên viết khá đầy đủ và

công phu về người Khơ Me nói chung Trong chuyên khảo này, Lê Hương có đề cập đến các thể loại của văn học dân gian như cách ngôn, tục ngữ, ca dao, các truyện thần thoại Dù rằng, đây chỉ mới là những khảo cứu ngắn gọn nhưng chúng cũng là những gợi ý quan trọng cho chúng tôi khi tiến hành đề tài luận án này

- Cao Tấn Hạp có chuyên khảo Địa phương chí tỉnh Vĩnh Bình (1973) đã cung

cấp thêm một số tư liệu về người Khơ Me và văn học dân gian Khơ Me ở tỉnh Vĩnh Bình, nay là tỉnh Trà Vinh

- Tập Truyện cổ Khơ Me Nam Bộ (1983) do Nhà xuất bản Văn hóa ấn hành

(sau được tái bản vào năm 1987 do Hội Văn học Nghệ thuật Cửu Long xuất bản) của Huỳnh Ngọc Trảng là công trình đầu tiên tập hợp các truyện kể vùng Khơ Me Nam

Bộ Chúng tôi đã sử dụng tuyển tập này (bản in năm 1983) làm tư liệu tham khảo chính để khảo sát truyện cổ dân gian người Khơ Me Nam Bộ trong luận án của mình

- Cuốn Người Khơ Me Cửu Long dành một chương để viết về văn học và nghệ

thuật của người Khơ Me Nam Bộ, trong đó có phần dành cho văn học dân gian nhưng còn khá sơ sài và chưa thể coi là đại diện cho toàn thể văn học dân gian Khơ Me Nam

Bộ được

- Cuốn Văn hoá và cư dân Đồng bằng sông Cửu Long (1990) do nhóm tác giả

Nguyễn Công Bình, Lê Xuân Diệm, Mạc Đường chủ biên đã tiếp cận nghiên cứu người Khơ Me Nam Bộ về nhiều mặt, riêng phần văn học dân gian của người Khơ

Me thì chưa được chú ý nhiều

- Cuốn Văn hoá người Khơ Me ở Đồng bằng sông Cửu Long (1993) do giáo

sư Trường Lưu chủ biên là công trình có giá trị trong việc nhận diện sự biến đổi văn hoá của người Khơ Me sau gần 30 năm kể từ công trình của Lê Hương Trong cuốn sách này, nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng đã dành đến 73 trang sách (từ trang 150 đến trang 223) cho phần văn học, trong đó phần văn học dân gian được tác giả viết sâu sắc và có nhiều kiến giải có giá trị

- Đoàn Văn Nô với công trình Người Khơ Me Kiên Giang (1995) có cách tiếp

cận văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể của người Khơ Me ở Kiên Giang Phần viết

về văn học (18 trang, từ 91-109) là một tư liệu tham khảo có giá trị cho người viết

- Năm 1999, hai tác giả Sơn Phước Hoan - Sơn Ngọc Sang cho xuất bản một

chùm truyện dân gian có tên Chuyện kể Khơ Me Chùm truyện này đã được Bộ Giáo

dục và Đào tạo chọn làm truyện đọc chính thức trong chương trình dạy song ngữ cho con em vùng đồng bào dân tộc Chúng đã góp phần cung cấp cho luận án này một số tài liệu đáng kể để phân tích và so sánh, đối chiếu và khảo sát diện mạo văn học dân gian của dân tộc này

- Chuyện kể Khơ Me của hai tác giả Sơn Wang và Lâm Es đã đưa vào kho tàng

văn học Khơ Me một số truyện khá mới mẻ, việc nghiên cứu về vấn đề này được cung cấp thêm những tài liệu mới

- Khoa Ngữ văn Trường Đại học Cần Thơ công bố bộ sưu tập Văn học dân

gian Đồng bằng sông Cửu Long năm 1999 Phần tư liệu điền dã được cũng góp thêm

nhiều tư liệu quý báu cho người viết trong việc so sánh, đối chiếu để tìm ra những nét giao lưu văn hoá của 3 cộng đồng tộc người này

- Cuốn Văn học dân gian Sóc Trăng và Văn học dân gian Bạc Liêu của thầy trò

Khoa Ngữ văn và Báo chí, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Thành phố

Hồ Chí Minh đã cung cấp thêm nhiều tư liệu về truyện kể dân gian của người Khơ

Me Nam Bộ

- Tập chuyên khảo song ngữ Các lễ hội truyền thống của đồng bào Khơ Me

Nam Bộ của 3 tác giả Sơn Phước Hoan, Sơn Ngọc Sang và Danh Sên nghiên cứu 8 lễ

hội của đồng bào Khơ Me Cuốn sách này cung cấp cho chúng tôi những tài liệu và gợi ý quý báu khi nghiên cứu mảng truyền thuyết và lễ hội dân gian của người Khơ

Me Nam Bộ

Đặc biệt, để viết luận án này, từ 3 năm trước, người viết đã tổ chức cuộc thi

Sưu tầm và tuyển chọn văn học dân gian Khơ Me Nam Bộ tại Trà Vinh Cuộc thi thu

hút hơn 5000 sinh viên của các Trường Cao đẳng, các đoàn viên thanh niên, các Huyện đoàn tham gia Kết quả thu thập được tương đối khả quan.Trong đợt điều tra này, người viết thu thập được một số truyện dân gian hoàn toàn mới so sới các truyện

đã từng biết và công bố từ các Mê phum, Mê sóc - từ để chỉ nhựng người lớn tuổi trong các phum, sóc Khơ Me (có nghĩa tương đương với Già làng của Tây Nguyên) Nhưng do điều kiện thời gian, người viết chưa công bố thành sách như hai công trình văn học dân gian Sóc Trăng và Bạc Liêu Theo chúng tôi tự đánh giá, những tư liệu này là những tư liệu quý trong việc nghiên cứu về người Khơ Me vùng đất Nam Bộ

Những công trình và các bộ sưu tập trên đây cung cấp những tư liệu quý và những gợi ý rất quý báu cho chúng tôi thực hiện đề tài này

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu :

Chúng tôi khảo sát trên hai nguồn tài liệu sau :

- Các tác phẩm được tuyển chọn in trong 4 tuyển tập văn học dân gian của

người Khơ Me Nam Bộ đã xuất bản : Truyện cổ Khơ Me Nam Bộ (do Huỳnh Ngọc Trảng sưu tầm, biên soạn, 1983), Truyện cổ tích Khơ Me (Hồng Điệp sưu tầm và tuyển chọn, 1992), Văn học dân gian Sóc Trăng (Chu Xuân Diên chủ biên, 2002), Văn học dân

gian Bạc Liêu (Chu Xuân Diên chủ biên, 2005)

- Tài liệu điền dã : Đó là những truyện dân gian của người Khơ Me Nam Bộ mới được chúng tôi sưu tầm và chưa xuất bản (41 truyện và dị bản thần thoại, truyền

thuyết, truyện cổ tích) Tổng cộng đến thời điểm này, người viết đã có được 195 bản

kể của các thể loại thần thoại, truyền thuyết và cổ tích Trong đó :

* Thần thoại : 31 (trong đó tác giả sưu tầm mới 02)

* Truyền thuyết : 37 (trong đó tác giả sưu tầm mới 06)

* Cổ tích : 127 (trong đó tác giả sưu tầm mới 33 )

5 Phương pháp nghiên cứu :

- Phương pháp điền dã: sưu tầm truyện kể dân gian và tham dự các diễn xướng văn hóa dân gian ở địa phương

- Phương pháp thống kê: thống kê truyện theo thể loại và các tiểu thể loại

- Phương pháp phân tích: Phân tích truyện theo đề tài, type hoặc motif theo đặc trưng của từng thể loại

- Phương pháp so sánh: so sánh truyện dân gian Khơ Me Nam Bộ với truyện dân gian Khơ Me Campuchia và truyện dân gian một số dân tộc ở Việt Nam và Đông Nam Á

- Phương pháp liên ngành : sử dụng những thành tựu của văn hóa học, khảo cổ học, sử học trong phân tích truyện dân gian Khơ Me Nam Bộ

6 Đóng góp của luận án

Qua quá trình sưu tầm, tuyển chọn, nghiên cứu, hệ thống hóa khối tư liệu gồm

3 thể loại: thần thoại, truyền thuyết và cổ tích trong văn học dân gian của người Khơ

Me Nam Bộ, luận án đã có những đóng góp sau:

- Lần đầu tiên có một công trình khảo sát các thể loại truyện kể dân gian, các type và motif truyện kể dân gian người Khơ Me Nam Bộ

- Bước đầu so sánh truyện kể dân gian của người Khơ Me Nam Bộ với truyện

kể dân gian của người Khơ Me ở Campuchia và truyện kể dân gian của một số dân tộc ở Việt Nam

- Khảo sát mối quan hệ giữa văn học dân gian với văn hóa dân gian người Khơ

Me Nam Bộ qua một số thể loại, từ đó đề xuất những giải pháp bảo tồn và phát triển vốn văn hóa truyền thống của người Khơ Me trong xã hội đương đại

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI KHƠ ME Ở NAM BỘ 1.1 Khái lược về vùng đất và con người Nam Bộ:

1.1.1 Quan niệm về vùng văn hoá :

Trong phần này, chúng tôi sử dụng khái niệm văn hóa vùng của Ngô Đức

Thịnh trong cuốn Văn hoá vùng và phân vùng văn hoá ở Việt Nam, theo đó, Nam Bộ

được coi là một trong 7 vùng văn hóa của Việt Nam với những đặc trưng riêng biệt của mình Đó là “một vùng đất đai màu mỡ được con người khai thác và thuần phục chưa lâu” và là nơi “đã và đang diễn ra quá trình giao lưu, ảnh hưởng văn hóa khá sống động giữa các dân tộc” Và hoàn cảnh tự nhiên và lịch sử khai thác vùng Nam

Bộ cũng đã tôi luyện con người ở đây những tính cách, cá tính tiêu biểu, đó là tính cách Nam Bộ: dũng cảm, hiên ngang, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, phóng khoáng, mến khách, bộc trực, nhạy cảm với cái mới” Việc nghiên cứu văn học dân gian của người Khơ Me trong luận án của chúng tôi sẽ luôn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với đặc trưng văn hóa vùng Nam Bộ

Từ thế kỷ XVII trở đi, vùng đất Nam Bộ đón nhận các đợt dân di cư của người Việt từ Bắc và Trung Bộ vào, sau đó là người Hoa vào cuối thế kỷ XVII, người Chăm vào thế kỷ XVIII Cùng với thời gian, người Khơ Me đã có một nỗ lực chinh phục thiên nhiên và càng ngày càng gắn bó sâu sắc với vùng đất mới Nam Bộ; đồng thời, trong quá trình chung sống, người Khơ Me đã dần dần sống thân ái, hòa mục với các tộc người nơi đây Như vậy, lịch sử Nam Bộ gắn chặt với sự di dân của các tộc người

Việt, người Hoa, người Chăm, kết hợp với người Khơ Me; đặc điểm này đã tạo nên

một bảng màu đa văn hóa độc đáo của vùng đất này

1.1.3 Khái lược văn hóa một số dân tộc ở Nam Bộ

* Người Kinh

Lịch sử và phong tục: Những người Kinh theo chúa Nguyễn vào Nam lập

nghiệp là những người từ các vùng Ngũ Quảng (Quảng Nam, Quảng Ngãi,…) và những người nghèo khó, cơ cực không chịu nổi sự cai trị hà khắc của chúa Trịnh ngoài Bắc phải đi tìm và tạo lập quê mới Theo các tài liệu để lại, ta có thể thấy rằng, cũng như những nơi khác, người Việt ở Nam Bộ vẫn giữ tập quán của dân tộc Ngoài tín ngưỡng thờ phụng tổ tiên, cúng lễ, săn sóc mộ phần ông bà, người Việt mang theo tín ngưỡng thờ thành hoàng vào vùng đất mới Các làng, xã đều có những ngôi đình hoặc lớn hoặc nhỏ, hoặc còn giữ vẻ cổ kính, hoặc đã được sửa sang tu bổ lại Đây là nơi do dân làng lập nên để thờ các vị thần hay những nhân vật tài đức, có công lao to lớn đối với dân làng nên được họ xin vua phong sắc để thờ Việc tế tự ở các đình này thường thực hiện dưới hình thức thắp hương mỗi buổi chiều tại các bàn thờ

Các địa danh, các di tích lịch sử gắn với người Kinh: Kênh Vĩnh Tế, Đồng

Tháp Mười, Rạch Gầm - Xoài Mút, chùa Bà Chúa Xứ (núi Sam- Châu Đốc), chùa

Đất Sét (thị xã Sóc Trăng)

Các lễ hội, các họat động văn hoá: Lễ hội nghinh ông của cư dân miền biển,

Đàn ca tài tử Nam Bộ

* Người Hoa:

Lịch sử: Cuối thế kỷ 17 đầu 18, những người phản Thanh, phục Minh đã di

cư và đến cư ngụ rất nhiều ở vùng đất Nam Bộ Bên cạnh đó cũng có rất nhiều người Hoa từ các tỉnh phía Nam Trung Quốc di cư xuống lập nghiệp ở đây Đặc biệt, có một nhóm người Minh Hương do Mạc Cửu, vị quan triều Minh dẫn đầu, đã đến sinh

cơ lập nghiệp, khai khẩn đất hoang lập nên vùng đất Hà Tiên Đầu thế kỷ 18, Mạc Cửu quy phục nhà Nguyễn và được chúa Nguyễn phong làm quan tổng trấn Hà Tiên Cùng với người Khơ Me, người Kinh, người Hoa đã góp phần hình thành bản sắc và tinh cách con người của vùng đất Nam Bộ

Một số danh lam, thắng cảnh, di tích tiêu biển gắn với người Hoa: Lăng Mạc Cửu,

Tao đàn chiêu anh các, Thạch động, các ngôi chùa người Hoa còn gọi là chùa Ông Bổn

Các lễ hội, sinh hoạt văn hóa tiêu biểu của người Hoa: Lễ hội chùa Ông, Hội

tương tế người Hoa

* Người Chăm:

Người Chăm ở Nam Bộ tập trung nhiều nhất tại tỉnh An Giang có nguồn gốc từ người Chăm ở Nam Trung Bộ di cư sang Campuchia Đến giữa thế kỉ XIX, do chính quyền Campuchia lúc bấy giờ ngược đãi, một số người Chăm và gia đình theo chúa Nguyễn về định cư ở tả ngạn sông Tiền và Châu Đốc, dọc theo hai bờ sông Hậu (tỉnh

An Giang ngày nay) Hầu hết người Chăm ở Nam Bộ đều theo đạo Hồi Islam chính thống Người Chăm Nam Bộ có mối giao lưu văn hóa với người Inđônêxia và Mãlai

Những địa danh, thắng cảnh, di tích độc đáo gắn với người Chăm Nam Bộ:

Các thánh đường Hồi giáo, di tích Bờ Đồn và nghĩa địa Hồi giáo

Các lễ hội của người Chăm thường gắn liền với Hồi lịch, Tết trẻ em

(Mubarom), lễ Cầu an (Talakbala), lễ Giáo chủ thăng thiên (Nabi Nao Mekrat), lễ Đại

xá, lễ Tháng ăn chay ( Ramadan), lễ Hành hương thánh địa Mecca

1.2 Tổng quan về người Khơ Me Nam Bộ :

Theo sự phân chia của tác giả Ngô Đức Thịnh, vùng văn hóa Nam Bộ được

chia nhỏ thành 3 tiểu vùng là: tiểu vùng đồng bằng sông Cửu Long, tiểu vùng Đồng Nai và tiểu vùng Sài Gòn - Gia Định Mặc dù tư liệu văn học dân gian mà chúng tôi khảo sát chủ yếu là của người Khơ Me sống ở tiểu vùng đồng bằng sông Cửu Long, nhưng trong luận án, chúng tôi có tham khảo và so sánh với văn học dân gian của hai tiểu vùng kia Chính vì vậy, phạm vi khảo sát của chúng tôi là người Khơ Me Nam

Bộ chứ không chỉ là người Khơ Me đồng bằng sông Cửu Long

Bằng việc nghiên cứu về tính chất di truyền của máu huyết, các nhà khoa học xác nhận một một nhóm huyết cầu hiện diện ở miền Nam Việt nam nhiều hơn ở miền Bắc Việt Nam Chứng minh khoa học này cho phép xác định người Khơ Me ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay và người Khơ Me ở Campuchia là cùng một nguồn gốc

1.2.3 Tên gọi tộc người Khơ Me Nam Bộ qua các thời kỳ lịch sử ở Việt Nam :

Thời nhà Nguyễn gọi người Khơ Me ở Nam Bộ là Miên.Thời kỳ đấu tranh chống chế độ thực dân, phong kiến thì Đảng Cộng sản Việt Nam, trong các văn bản chính thức của

mình, gọi người Miên, Thổ là người Khơ Me Nam Bộ Tên này được đồng bào người Việt cũng như giới sư sãi, người Khơ Me đồng tình và hiện đang được sử dụng rộng rãi

1.2.4 Dân số Khơ Me Nam Bộ qua các thời kỳ :

Theo bảng thống kê dân số năm 1945 của phủ thống đốc Nam Kỳ, tộc người Khơ Me có khoảng 242.157 người Đến năm 1955, dân số của tộc người Khơ Me tăng gấp 4 lần Hiện nay, người Khơ Me ở nước ta khoảng trên 1,1 triệu và đều cư trú

ở các tỉnh Nam Bộ mà nhiều nhất là ở Sóc Trăng, Trà Vinh

1.2.5 Phong tục:

Hầu hết người Khơ Me theo đạo Phật tiểu thừa Ngôi chùa là nơi tôn nghiêm cũng là nơi gắn bó với đời sống tâm linh của người Khơ Me Đồng bào Khơ Me thường đi lễ chùa để tích công đức Người con trai sắp đến tuổi trưởng thành phải vào chùa tu hai năm để báo hiếu cho cha mẹ, ông bà tổ tiên

1.2.6 Những địa danh, thắng cảnh, di tích độc đáo gắn với người Khơ Me Nam Bộ:

Chùa Mã Tộc (chùa Dơi), chùa Chén Kiểu, địa danh Bãi Xàu thuộc Cù lao Dung (tỉnh Sóc Trăng); chùa Âng, chùa Hang, chùa Ông Mẹt, ao Bà Om (tỉnh Trà Vinh)

1.2.7 Các lễ hội tiêu biểu của người Khơ Me Nam Bộ:

Lễ hội vào năm mới Chol Chơnăm Thamây (hay lễ chịu tuổi), Lễ Sen Đôn ta (hay còn gọi là lễ cúng ông bà), Lễ Ok Ombok (hay lễ cúng trăng) Ngoài ra, người Khơ Me còn có các lễ hội khác như lễ làm phước, lễ “chotsima” (khánh thành chùa mới), lễ dâng bông, lễ dâng y…

1.3 Khái lược văn học dân gian Khơ Me Nam Bộ:

Trong luận án, chúng tôi giới thiệu khái quát những thể loại văn học dân gian của người Khơ Me Nam Bộ như: Thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười, thành ngữ tục ngữ, ca dao dân ca và sân khấu dân gian

*Tiểu kết chương 1 :

- Nam Bộ là một vùng đất mới, nơi có sự cộng cư của nhiều dân tộc Cùng với các tộc người khác như người Hoa, người Chăm, người Kinh, người Khơ Me đã có nhiều đóng góp vào đời sống văn hóa chung của các dân tộc trên mảnh đất này

- Một điều khác biệt rõ nét là cuộc sống của người Khơ Me Nam Bộ chịu ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo và Bà la môn giáo

- Khi đến với vùng đất mới là vùng Nam Bộ Việt Nam, người Khơ Me đã mang theo trong hành trang tinh thần vốn văn học dân gian cổ truyền đặc sắc của mình

CHƯƠNG 2 THẦN THOẠI KHƠ ME NAM BỘ 2.1 Giới thuyết chung về thể loại thần thoại:

Trong phần này, chúng tôi dựa vào quan niệm về thể loại thần thoại của các nhà nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam để triển khai phần khảo sát và phân tích tư liệu thần thoại Khơ Me Nam Bộ

2.2 Khái quát về thần thoại Khơ Me Nam Bộ

2.2.1 Giới thiệu chung:

Tại thời điểm chúng tôi nghiên cứu, hiện có 31 bản kể thần thoại, trong đó có các truyện giải thích về nguồn gốc vũ trụ, muôn loài và các hiện tượng thiên nhiên, các truyện giải thích về nguồn gốc loài người và những khát vọng của con người trong chinh phục thiên nhiên

2.2.2 Thống kê:

Trong 5 bộ tư liệu nói trên, sau khi loại bỏ các truyện trùng lặp, chúng tôi chọn được 18 truyện để thống kê, khảo sát và phân tích (Xem bảng thống kê ở phần Phụ lục luận án)

2.3 Nhận xét và phân tích bảng phân loại:

2.3.1 Nhóm truyện giải thích sự sáng tạo vũ trụ và muôn loài :

Thuộc mảng đề tài này, văn học dân gian của người Khơ Me Nam Bộ có

Nguồn gốc vũ trụ và muôn loài, Ngày tận thế sưu tầm được ở Bạc Liêu, Sự hình thành trái đất và loài người sưu tầm ở Sóc Trăng Những thần thoại này đã thể hiện

được quan niệm của người Khơ Me Nam Bộ về sự hình thành của thế giới, quan niệm này bên cạnh những yếu tố duy vật thô sơ đã thể hiện sự ảnh hưởng sâu sắc của Bà la môn giáo

2.3.2 Nhóm truyện giải thích nguồn gốc loài người :

Thần thoại của người Khơ Me Nam Bộ có một đặc điểm là những truyện giải thích nguồn gốc loài người được lồng vào trong các truyện giải thích về nguồn gốc vụ trụ Chính vì thế, mảng đề tài giải thích về nguồn gốc loài người có thể tìm thấy trong

truyện Nguồn gốc vũ trụ và muôn loài, Sự hình thành trái đất và loài người ở các bản

kể Ngoài ra, thần thoại về nguồn gốc loài người của người Khơ Me Nam Bộ được

thể hiện ở một truyện quen thuộc với các truyện kể của Đông Nam Á là truyện Quả

bầu mẹ Chỉ có một điều khác biệt là truyện Quả bầu mẹ do người Khơ Me Nam Bộ