Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí cho Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8

Vì vậy, hoàn thiện kế toán quản trị chi phí cho Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên với điểm xuất phát là nhu cầu thông tin của nhà quản trị để thực hi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH

CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Hà Nội - 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

1 TS Mai Vinh

2 PGS.TS Đào Thị Minh Thanh

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng

dẫn của TS Mai Vinh và TS Đào Thị Minh Thanh

Các số liệu, kết quả trong Luận án là trung thực và chưa từng được

công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả luận án

NGUYỄN LA SOA

PHỤ LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

PHỤ LỤC ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU vi

MỞ ĐẦU - 1 -

1 Tính cấp thiết của đề tài - 1 -

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án - 2 -

3 Mục đích nghiên cứu của luận án - 17 -

4 Câu hỏi nghiên cứu - 18 -

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án - 18 -

6 Phương pháp nghiên cứu - 19 -

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án - 24 -

8 Những đóng góp mới của luận án - 25 -

9 Kết cấu của luận án - 26 -

Chương 1 - LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP - 27 -

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP - 27 -

1.1.1 Bản chất và vai trò của kế toán quản trị chi phí - 27 -

1.1.2 Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp và những ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí - 34 -

1.2 NỘI DUNG CỦA KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP - 42 -

1.2.1 Nhận diện chi phí - 42 -

1.2.2 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng lập kế hoạch - 46 -

1.2.3 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng tổ chức thực hiện - 52 -

1.2.4 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng kiểm soát - 62 -

1.2.5 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng ra quyết định - 65 -

1.3 KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM - 69 -

1.3.1 Kế toán quản trị chi phí của Mỹ - 69 -

1.3.2 Kế toán quản trị chi phí của Anh - 72 -

1.3.3 Kế toán quản trị chi phí của các nước đang phát triển Châu Á - 74 -

1.3.4 Kinh nghiệm vận dụng cho các doanh nghiệp xây lắp Việt Nam - 75 -

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 - 78 -

Chương 2 - THỰC TRẠNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8 - 79 -

2.1 TỔNG QUAN VỀ TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8 VÀ CÁC ĐƠN VỊ THÀNH VIÊN - 79 -

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển - 79 -

2.1.2 Đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh và quản lý - 82 -

2.1.3 Đặc điểm tổ chức công tác kế toán quản trị - 87 -

2.2 THỰC TRẠNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THỐNG 8 - 90 -

2.2.1 Nhận diện chi phí - 90 -

2.2.2 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng lập kế hoạch - 92 -

2.2.3 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng tổ chức thực hiện - 100 -

2.2.4 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng kiểm soát - 109 -

2.2.5 Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng ra quyết định - 112 -

2.3 ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TẠI TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8 - 117 -

2.3.1 Những kết quả đạt được - 117 -

2.3.2 Những mặt tồn tại - 121 -

2.3.3 Phân tích nguyên nhân - 126 -

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 - 131 -

Chương 3 - GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ

TRONG TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8 -

132 - 3.1 NGUYÊN TẮC VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ CHO TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8 - 132 -

3.1.1 Định hướng phát triển của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và những yêu cầu đối với kế toán quản trị chi phí - 132 -

3.1.2 Nguyên tắc hoàn thiện kế toán quản trị chi phí cho Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 - 135 -

3.1.3 Phương hướng hoàn thiện kế toán quản trị chi phí cho Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 - 137 -

3.2 CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8 - 144 -

3.2.1 Hoàn thiện nhận diện chi phí - 144 -

3.2.2 Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng lập kế hoạch - 146 -

3.2.3 Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng tổ chức thực hiện - 156 -

3.2.4 Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng kiểm soát - 165 -

3.2.5 Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng ra quyết định - 169 -

3.3 ĐIỀU KIỆN ĐỂ THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG TỔNG CÔNG TY XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG 8 - 177 -

3.3.1 Các điều kiện về phía nhà nước - 177 -

3.3.2 Các điều kiện về phía hiệp hội và các cơ sở đào tạo - 180 -

3.3.3 Các điều kiện về phía doanh nghiệp - 180 -

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 - 182 -

KẾT LUẬN - 183 -

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO - 185 -

DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ - 192 -

PHỤ LỤC - 193 -

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ, BẢNG, BIỂU

I ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 - Mối quan hệ giữa 3 loại kế toán theo Edward

Sơ đồ 1.2 - Mối quan hệ giữa 3 loại kế toán theo Kinney

Sơ đồ 1.3 - Chức năng của quản trị chi phí

Sơ đồ 1.4 - Chi phí mục tiêu và chu kỳ sống của sản phẩm

Sơ đồ 1.5 - Quy trình tập hợp chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp

Sơ đồ 1.6 - Sơ đồ trình tự hạch toán chi phí theo công việc

Sơ đồ 1.7 - Phân tích chênh lệch chi phí để kiểm soát chi phí

Sơ đồ 2.1 - Mô hình tổ chức bộ máy kế toán tại các đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.2 - Tổ chức bộ máy kế toán quản trị tại các đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.3 - Mức độ đáp ứng thông tin do kế toán quản trị chi phí cung cấp ở

đơn vị khảo sát

Sơ đồ 2.4 - Tiêu thức nhận diện chi phí tại các đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.5 - Mức độ đáp ứng thông tin của hệ thống định mức, dự toán chi phí ở

các đơn vị khảo sát

Sơ đồ 2.6 - Mục đích sử dụng hệ thống định mức nội bộ trong các đơn vị khảo sát

Sơ đồ 2.7 - Số lượng các doanh nghiệp khảo sát có lập các dự toán cho mục

đích quản trị nội bộ

Sơ đồ 2.8 - Phương pháp xác định chi phí tại các đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.9 - Các báo cáo quản trị chi phí được lập tại các dơn vị khảo sát

Sơ đồ 2.10 - Cơ cấu thực hiện kiểm soát chi phí tại các đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.11 - Tình hình thực hiện kiểm soát CP thông qua phân tích chênh lệch

của các đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.12 - Công cụ phân tích thông tin phục vụ ra quyết định ngắn hạn tại các

đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.13 - Nhận thức của nhà quản trị về tầm quan trọng của thông tin KTQT

CP ở các đơn vị được khảo sát

Sơ đồ 2.14 - Băn khoăn của nhà quản lý khi thực hiện hoàn thiện kế toán quản

trị chi phí của các đơn vị khảo sát

Sơ đồ 3.1 - Quy trình hạch toán chi phí sản xuất

II BẢNG, BIỂU

Bảng 1.1 – Tầm quan trọng của các nhiệm vụ KTQT chi phí trong các doanh

nghiệp Anh giai đoạn sau năm 1990

Bảng 1.2 – Tầm quan trọng của các công cụ/kỹ thuật KTQT chi phí trong các

doanh nghiệp Anh

Bảng 3.1 – Bảng nhận diện chi phí lựa chọn phương án

Bảng 3.2 – Bảng tổng hợp định mức chi phí sản xuất

Bảng 3.3 – Bảng hiện giá thuần của các phương án lựa chọn

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình phát triển của đất nước, ngành xây dựng cơ sở hạ tầng đặc biệt là kết cấu hạ tầng giao thông vận tải cần phải đi trước một bước để tạo ra cơ

sở vật chất hiện đại đáp ứng nhu cầu hội nhập ngày càng sâu của nền kinh tế xã hội Việt Nam Hội nhập làm nhu cầu xây dựng giao thông vận tải cho sự phát triển của đất nước ngày càng tăng Tuy nhiên, các doanh nghiệp xây dựng giao thông ngày càng nhiều, đặc biệt là các doanh nghiệp nước ngoài khi mà chúng ta đang từng bước gỡ bỏ hàng rào về thuế quan, hành chính Sự phát triển này làm tăng mức độ cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng công trình giao thông ngày càng khốc liệt hơn Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình để có thể đứng vững trên thị trường với mức cạnh tranh ngày một gia tăng Một trong những giải pháp quan trọng đảm bảo cho doanh nghiệp phát triển và phát triển bền vững đó là phải sử dụng đúng các nguồn lực hiện có, nói cách khác là cần thiết phải biết cách “chi tiêu hiệu quả” Để thực hiện được điều này thì các nhà quản trị doanh nghiệp cần được cung cấp các thông tin chi phí hữu ích để thực hiện các chức năng quản trị, điều hành doanh nghiệp Trong đó, thông tin chi phí do kế toán quản trị chi phí cung cấp được các nhà quản trị đặc biệt quan tâm Vì vậy, một

bộ máy kế toán quản trị chi phí đảm bảo cung cấp các thông tin về chi phí một cách kịp thời, tin cậy, đầy đủ và hữu ích sẽ là cơ hội cho các công ty xây dựng công trình giao thông phát triển hội nhập trong xu thế mới

Trên góc độ nghiên cứu, những nghiên cứu vận dụng kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây lắp nói chung và xây dựng công trình giao thông nói riêng ở Việt nam còn nhiều hạn chế Hầu hết các nghiên cứu chỉ chú trọng tập trung vào kỹ thuật tính giá thành mà chưa xuất phát từ nhu cầu thông tin cho việc thực hiện các chức năng của nhà quản trị Ngày 12 tháng 6 năm 2006 Bộ tài

chính đã ban hành thông tư số 53/2006/TT-BTC về việc “Hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp” Tuy nhiên, các công ty xây dựng công trình giao thông thuộc Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 với những đặc thù riêng về tính chất cạnh tranh của sản phẩm, quy trình tổ chức thi công, trình

độ sản xuất, quản lý và sở hữu vốn, các đặc điểm này chi phối rất nhiều đến công tác kế toán quản trị chi phí Vì vậy trong thời gian qua kế toán quản trị chi phí ở các công ty này còn rất lúng túng và nhiều bất cập Thông tin chi phí phần lớn chỉ mới dừng lại ở việc cung cấp để thực hiện kế toán tài chính mà chưa hướng tới đáp ứng yêu cầu thông tin phục vụ nhà quản trị thực hiện các chức năng hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định Vì vậy, hoàn thiện kế toán quản trị chi phí cho Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên với điểm xuất phát là nhu cầu thông tin của nhà quản trị để thực hiện các chức năng trong quá trình điều hành và quản lý doanh nghiệp là thực sự cần thiết giúp cho Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh trong xu thế hội nhập Xuất phát từ lý do

trên tác giả quyết định chọn đề tài "Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí cho Tổng Công ty xây dựng Công trình giao thông 8" làm luận án nghiên cứu tiến

sĩ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án

2.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí trong và ngoài nước

Hầu hết các nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí ở Việt Nam và trên thế giới từ năm 1920 đến nay đều xoay quanh các vấn đề lớn sau:

Thứ nhất: Tiếp cận các nội dung của kế toán quản trị chi phí theo chức năng thông tin kế toán hoặc theo chu trình thông tin kế toán

Khi bàn về kế toán quản trị chi phí thì các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận nội dung của kế toán quản trị chi phí theo chức năng thông tin kế toán

hoặc theo chu trình của thông tin kế toán

Khi tiếp cận các nội dung của kế toán quản trị chi phí theo chức năng thông tin thì các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra được các nội dung cụ thể của kế toán quản trị chi phí cần thực hiện để thu nhận, phân tích và xử lý các thông tin chi phí trong doanh nghiệp cho mục đích cung cấp thông tin để quản trị doanh nghiệp như: nghiên cứu của Tác giả Nguyễn Hoản (2012) trong luận án “Tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo của Việt Nam”[18], luận án đã nêu được các nội dung cụ thể mà kế toán quản trị chi phí cần thực hiện bao gồm: Ghi nhận ban đầu về chi phí; Phân loại chi phí; Xây dựng định mức, dự toán chi phí; Phương pháp xác định chi phí; Phân tích mối quan hệ giữa chi phí, khối lượng, lợi nhuận; Tổ chức kế toán trách nhiệm chi phí; Xây dựng hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí; Đánh giá hiệu quả hoạt động và phân tích thông tin ra quyết định Đồng quan điểm nghiên cứu về các nội dung của kế toán quản trị theo cách tiếp cận theo chức năng thông tin kế toán

có tác giả Nguyễn Thị Ngọc Lan (2012) trong luận án “Tổ chức kế toán quản trị chi phí vận tải hàng hoá trong các công ty vận tải đường bộ Việt Nam”[23], luận

án đã phân tích nội dung của kế toán quản trị chi phí bao gồm: Tổ chức thu nhận thông tin ban đầu; tổ chức phân tích, xử lý và cung cấp thông tin như: Phân loại chi phí; Lập định mức, dự toán chi phí; Hạch toán chi phí và phân tích thông tin Cũng theo cách tiếp cận này, tác giả Nguyễn Thị Mai Anh (2014) trong luận án

“Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các công ty cổ phần nhựa niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” [22], luận án đã tổng hợp những nội dung của kế toán quản trị chi phí theo năm cấu phần chính bao gồm: Những cách phân loại chi phí được nhà quản lý sử dụng và sử dụng cho mục đích nào; Xây dựng định mức và lập dự toán chi phí để theo dõi và kiểm soát chi phí phát sinh trên cơ sở các chi phí đã được phân loại để phù hợp với yêu cầu quản lý; Xác định chi phí cho từng đối tượng chịu chi phí nhằm tính toán chính xác chi phí cho từng đối tượng cụ thể; Phân tích biến động chi phí để kiểm soát chi phí và phân tích các thông tin về chi phí để phục vụ cho nhu cầu ra quyết định của nhà

quản lý Và các nghiên cứu khác như nghiên cứu của Tác giả Đinh Thị Kim Xuyến (2014) trong luận án “Công tác kế toán quản trị chi phí và giá thành tại các doanh nghiệp viễn thông di động” [11]; Tác giả Đào Thúy Hà (2015) trong luận án “Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất thép ở Việt Nam” [10] Nhìn chung, các nghiên cứu này đã nêu được các nội dung mà kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp cần thực hiện để đảm bảo chức năng cung cấp thông tin kế toán như: Ghi nhận ban đầu; phân tích, xử lý thông tin và cung cấp thông tin cho nhà quản trị Tuy nhiên việc nghiên cứu các nội dung của kế toán quản trị chi phí theo cách này chưa thể hiện được mục đích của kế toán quản trị chi phí là cung cấp thông tin để nhà quản trị thực hiện các chức năng quản lý điều hành hoạt động của doanh nghiệp

Tiếp cận nội dung của kế toán quản trị chi phí theo chu trình thông tin kế toán thì các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra được các nội dung của kế toán quản trị chi phí bao gồm các khâu cơ bản trong tổ chức hoạt động như: Tổ chức hệ thống chứng từ; tổ chức hệ thống tài khoản; tổ chức tính giá và tổ chức hệ thống báo cáo kế toán quản trị Cụ thể có nghiên cứu của Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Thạch (2012) trong luận án “Tổ chức kế toán quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất ô tô ở Việt Nam hiện nay”[24], luận án đã phân tích,

hệ thống hóa các quan điểm cơ bản của tổ chức kế toán quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất theo hai loại hình: tổ chức kế toán tài chính thiên về loại hình kế toán tĩnh và tổ chức kế toán tài chính thiên về loại hình kế toán động Luận án đã đề xuất được các giải pháp để hoàn thiện tổ chức

kế toán quản trị chi phí với các nội dung hoàn thiện được tiếp cận theo chu trình thông tin kế toán như: Hoàn thiện tổ chức ghi nhận thông tin ban đầu; Hoàn thiện việc xác định đối tượng, phương pháp tập hợp chi phí và định giá phí của sản phẩm; Hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán và hoàn thiện hệ thống báo cáo

kế toán quản trị Đồng quan điểm với cách tiếp cận này có các nghiên cứu của tác giả Giáp Đăng Kha (2014) trong Luận án “Hoàn thiện kế toán chi phí sản

xuất nhằm tăng cường kiểm soát chi phí trong các doanh nghiệp xây lắp”[12], luận án đã nêu được các giải pháp để hoàn thiện kế toán quản trị chi phí nói riêng cũng như hoàn thiện kế toán chi phí sản xuất nói chung để tăng cường công tác kiểm soát theo các nội dung như: Hoàn thiện bộ máy kế toán; Hoàn thiện hệ thống chứng từ kế toán; Hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán và hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán nhằm tăng cường kiểm soát chi phí trong doanh nghiệp xây lắp Và các nghiên cứu khác như: Tác giả Nguyễn Thị Thanh Loan (2014) trong Luận án “Hoàn thiện kế toán doanh thu và chi phí của hợp đồng xây dựng tại các doanh nghiệp xây dựng công trình thủy điện ở Việt Nam” [25] Nhìn chung các nghiên cứu này đã nêu được các nội dung của kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp gồm: Hệ thống chứng từ kế toán phục vụ cho kế toán quản trị chi phí; Hệ thống tài khoản kế toán phục vụ cho kế toán quản trị; Quy trình tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm và hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí Vì vậy, các giải pháp đưa ra chỉ mới dừng lại ở mục tiêu hướng tới việc cung cấp thông tin về chi phí một cách đầy đủ, kịp thời, đúng đắn cho nhà quản trị mà chưa xuất phát từ nhu cầu thông tin để thực hiện các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định thì nhà quản trị cần những thông tin chi phí gì, dưới dạng nào và từ đó kế toán quản trị chi phí cần sử dụng những công cụ nào và thực hiện những công việc gì để đảm bảo cung cấp

được các thông tin chi phí theo yêu cầu đó của nhà quản trị

Mục đích của công tác kế toán quản trị chi phí là cung cấp thông tin cho nhà quản trị để thực hiện các chức năng quản trị Vì vậy công tác kế toán quản trị phải xuất phát từ việc để thực hiện chức năng này thì nhà quản trị cần những thông tin gì do đó mà kế toán phải sử dụng các công cụ nào để thu nhận và xử lý thông tin nhằm cung cấp cho nhà quản trị Các nghiên cứu trước đây về kế toán quản trị chi phí đã nêu được các nội dung kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp Tuy nhiên, các nội dung này thường được nghiên cứu một cách rời rạc

mà không xuất phát từ yêu cầu thông tin cho việc thực hiện từng chức năng của

quản trị như: để thực hiện chức năng hoạch định thì nhà quản trị cần những thông tin nào từ kế toán quản trị chi phí, để thực hiện chức năng tổ chức thực hiện thì nhà quản trị cần những thông tin nào từ kế toán quản trị chi phí….Do

đó, khi nghiên cứu các nội dung này thì các nghiên cứu trước đây đều chưa làm

rõ được mục đích thực hiện nội dung này là để cung cấp thông tin cho nhà quản trị thực hiện chức năng nào

Thứ hai: Các nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí đều xoay quanh vấn

đề nghiên cứu để đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện nhận diện chi phí; hoàn thiện công tác lập dự toán chi phí; kế toán trách nhiệm chi phí; xác định chi phí cho các đối tượng chịu chi phí; phân tích thông tin chi phí để kiểm soát chi phí

và ra quyết định; hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của từng ngành nghề nghiên cứu trên cơ sở phát huy ưu điểm và khắc phục nhược điểm

- Nhận diện chi phí:

Khi bàn về mục đích cung cấp thông tin chi phí, các nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí đã đề cập đến các cách nhận diện chi phí như: Theo chức năng, theo nội dung kinh tế, theo mối quan hệ với mức độ hoạt động, theo khả năng quy nạp của chi phí [13], [16], [17], [18] Như vậy trong các nghiên cứu này, chi phí được nhận diện với mục đích chính là lập dự toán, kiểm soát chi phí

mà chưa đề cập đến việc nhận diện chi phí phù hợp phục vụ cho việc ra quyết định Khắc phục hạn chế của những nghiên cứu này thì một số các nghiên cứu sau đó như: nghiên cứu của tác giả Trần Thị Thu Hường (2014) trong luận án

“Xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất xi măng Việt Nam”[32], nghiên cứu của tác giả Đào Thúy Hà (2015) trong luận án

“Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất thép ở Việt Nam” [10] thì ngoài các cách phân loại trên tác giả đã đề cập thêm các cách phân loại như, phân loại chi phí theo quyền kiểm soát chi phí hay là phân loại chi phí

để lựa chọn dự án đầu tư Những kết quả đạt được của các công trình này là định

hướng để tác giả đề xuất xây dựng các cách phân loại chi phí để phục vụ cho yêu cầu cung cấp thông tin của nhà quản trị trong doanh nghiệp xây lắp

- Lập dự toán chi phí

Khi nghiên cứu về công tác lập dự toán chi phí, một số nghiên cứu nước ngoài đề cập đến như theo tác giả D.Richard Smith (1962) [56], để kiểm soát chi phí, dự toán chi phí được lập cho từng loại sản phẩm và từng bộ phận nhưng chỉ giới hạn trong phạm vi những khoản chi phí mà nhà quản trị bộ phận có thể kiểm soát được Để đánh giá kết quả thực hiện và có hướng điều chỉnh kịp thời thì dự toán chi phí cần được lập cho từng tháng Ngoài hai chức năng là kiểm soát chi phí và đánh giá kết quả thực hiện thì D Rrichard Smith còn cho rằng dự toán linh hoạt được coi là phương tiện để dự báo chi phí trong ngắn hạn, chi phí biến đổi trong dự toán chi phí linh hoạt sẽ được xác định trên cơ sở mức độ hoạt động

dự toán và đơn giá định mức Chi phí chung (chi phí cố định) sẽ được phân bổ cho từng đơn vị sản phẩm theo tỷ lệ chi phí chung định trước

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về dự toán chi phí trong các doanh nghiệp đã được tác giả Nguyễn Hoản (2012) [18, tr 125 – 128] đề xuất theo hướng tách biệt chi phí trong dự toán thành chi phí biến đổi và chi phí cố định nhằm mục tiêu phân tích chi phí, theo tác giả thì chi phí định mức và chi phí dự toán đều là chi phí mong muốn Tuy nhiên, chi phí định mức là cách tiếp cận về chi phí mong muốn tính cho một khối lượng hoạt động Chi phí dự toán lại là cách tiếp cận về chi phí mong muốn tính cho một kỳ hoạt động Tác giả Trần Thị Thu Hường (2014) [32, tr 118 – 121] đề xuất lập dự toán linh hoạt cho từng loại sản phẩm sản xuất để cho phép doanh nghiệp dự tính chi phí phát sinh cho nhiều mức hoạt động khác nhau phù hợp với điều kiện thị trường nhiều biến động như hiện nay Trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Phú Giang (2014) [21] khi bàn

về mô hình lập dự toán chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất thép trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, cho rằng không nhất thiết phải lập dự toán linh hoạt trong mọi doanh nghiệp sản xuất thép, thậm chí doanh nghiệp thép siêu nhỏ không cần lập

dự toán Vậy với đặc điểm sản xuất kinh doanh xây lắp ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 thì công tác dự toán chi phí nên được lập như thế nào để phát huy hiệu quả nhất

- Kế toán trách nhiệm chi phí

Khi bàn về nghiên cứu kế toán trách nhiệm chi phí, nghiên cứu của Z Jun Lin và Zengbiao Yu (2002) [60] đề cập đến hệ thống kiểm soát chi phí trách nhiệm, tác giả đã chỉ ra hệ thống kiểm soát chi phí bằng trách nhiệm quản trị là công cụ kiểm soát chi phí hiệu quả trong bối cảnh nền kinh tế mở cửa Để kiểm soát chi phí cần phải kết hợp trách nhiệm của nhà quản trị các cấp với cơ chế thúc đẩy hoạt động kiểm soát chi phí theo nguyên tắc (1) Lấy chi phí và lợi nhuận mục tiêu làm cơ sở xác định các tiêu chuẩn – trách nhiệm, (2) Phân bổ chi phí mục tiêu xuống các trung tâm trách nhiệm trong đó bộ phận sản xuất được coi là trung tâm lợi nhuận, các bộ phận phụ trợ là trung tâm chi phí hoặc trung tâm lợi nhuận, các phòng ban chức năng được coi là trung tâm chi phí, (3) Đánh giá trách nhiệm quản trị dựa trên kết quả thực hiện chi phí mục tiêu được phân cấp, (4) Thực hiện khen thưởng theo chế độ đãi ngộ đã được thiết lập

Tại Việt Nam, nghiên cứu của tác giả Đinh Thị Kim Xuyến (2014) trong luận án “Công tác kế toán quản trị chi phí và giá thành tại các doanh nghiệp viễn thông di động” [11, tr142 – 146], đã đề xuất xây dựng hệ thống kế toán trách nhiệm ở các doanh nghiệp viễn thông di động để làm cơ sở lập dự toán, hạch toán chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động, đồng thời luận án cũng chỉ ra được các chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả của trung tâm doanh thu, trung tâm chi phí, trung tâm lợi nhuận Nghiên cứu của tác giả Trần Thị Thu Hường (2014) [32, tr 125-127] cũng đã đề xuất xây dựng mô hình trung tâm chi phí để kiểm soát chi phí trong doanh nghiệp sản xuất xi măng, tác giả đề nghị cần xây dựng các trung tâm chi phí theo mô hình quản trị dạng trực tuyến chức năng trong doanh nghiệp Các trung tâm chi phí được hình thành theo 3 nhóm: Trung tâm chi phí thuộc khối sản xuất; Trung tâm chi phí thuộc khối kinh doanh; Trung tâm chi phí thuộc

khối quản lý Từ đó xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp đánh giá trung tâm và lập hệ thống báo cáo đánh giá trung tâm chi phí Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Phú Giang (2014) [21] cũng khẳng định các doanh nghiệp sản xuất thép cần tổ chức hệ thống kế toán quản trị theo mô hình kế toán trách nhiệm chi phí

để kiểm soát chi phí qua đó gia tăng lợi nhuận, đồng thời gắn trách nhiệm các nhà quản trị với từng trung tâm chi phí, từng hoạt động sản xuất kinh doanh Để đánh giá trách nhiệm quản trị tại các bộ phận tác giả phân chia tổ chức thành 3 cấp trung tâm trách nhiệm là công ty, nhà máy và các phân xưởng, bộ phận phụ trợ Tương ứng với 3 loại trung tâm trách nhiệm, tác giả đề xuất các chỉ tiêu để đánh giá kết quả hoạt động dựa trên chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận trong

đó chi phí là chỉ tiêu cơ bản Phương pháp đánh giá kết quả thực hiện tại các bộ phận là phân tích chênh lệch chi phí để phát hiện những biến động bất thường Vậy, với đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh và quản lý của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên thì có nên thực hiện kiểm soát chi phí thông qua trung tâm trách nhiệm chi phí không và mô hình trung tâm trách nhiệm chi phí nên được xây dựng như thế nào để phát huy hiệu quả

- Phương pháp xác định chi phí

Các nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài về phương pháp xác định chi phí chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu trình bày các phương pháp và các mô hình kế toán quản trị hiện đại nhằm phục vụ thông tin cho quản trị chi phí Nghiên cứu của Thomas W.Lin, Kenneth A Merchant, Yi ‘Ou Yang, Zengbiao

Yu (2005) [57, tr 39], tác giả nghiên cứu cho rằng phương pháp xác định chi phí theo mô hình chi phí mục tiêu được đánh giá là mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp các doanh nghiệp sản xuất thép của Trung Quốc thoát khỏi thua lỗ và phát triển bền vững Một nghiên cứu khác về phương pháp xác định chi phí theo mô hình hiện đại là nghiên cứu về khả năng áp dụng hệ thống thông tin kế toán vào các nước đang phát triển, nghiên cứu cụ thể tại Việt Nam của một nhóm các nhà khoa học Mỹ là Michèle Pomberg, Hamid Pourjabali, Shirley Daniel và

Marinilka Barros Kimbro năm 2012 [51] Các tác giả đã khảo sát 53 bệnh viện tại Hà Nội và 9 tỉnh lân cận để nghiên cứu về cách quản lý chi phí hiện nay ở các bệnh viện và các điều kiện áp dụng các phương pháp quản trị chi phí hiện đại như phương pháp Activity – Based Cost (ABC), phương pháp Just in time (JIT) vào các bệnh viện Việt Nam Theo Majid Nili Ahmadabadi, Ali Soleimani (2013) [50], khi nghiên cứu về khả năng vận dụng phương pháp ABC vào doanh nghiệp, tác giả đã đưa ra 8 nhân tố ảnh hưởng đến khả năng vận dụng ABC đó là: (1) Chi phí sản xuất chiếm tỷ trọng lớn (2), Quy trình sản xuất phức tạp, (3) Các sản phẩm có tính chất khác biệt, (4) Chủng loại sản phẩm đa dạng, (5) Kích thước sản phẩm phong phú, (6) Sử dụng nhiều loại nguyên liệu đầu vào khác nhau, (7) Thành phẩm và bán sản phẩm tồn kho lớn, (8) Chi phí lưu kho và chi phí sản xuất cần được đánh giá

Ở Việt Nam, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoản (2012) [18, T130], cho rằng khi áp dụng phương pháp ABC doanh nghiệp bánh kẹo sẽ có được thông tin

về giá thành sản phẩm chính xác hơn, giúp cho nhà quản lý ra các quyết định về sán xuất sản phẩm và xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp hơn với từng sản phẩm cụ thể Ngoài ra, phương pháp ABC cho doanh nghiệp biết một cách chính xác các chi phí phát sinh trong từng công đoạn sản xuất và tương đối phù hợp với đặc thù sản phẩm của công ty Nghiên cứu của tác giả Trần Thị Thu Hường (2014) [32, T122] cũng khẳng định, các doanh nghiệp sản xuất xi măng Việt Nam với quy mô lớn và dây chuyền công nghệ sản xuất hiện đại cũng như là với đặc điểm sản xuất kinh doanh có thể vân dụng kết hợp 2 phương pháp để xác định chi phí đó là: Phương pháp chi phí mục tiêu (Target Cost) và phương pháp Kaizen để đạt hiệu quả trong quá trình quản trị chi phí trong doanh nghiệp từ đó đem lại hiệu quả sản xuất kinh doanh đã dự kiến, đồng thời trong nghiên cứu của mình, tác giả cũng đã đề xuất xây dựng các trung tâm chi phí để kiểm soát chi phí theo mô hình 3 cấp Tuy nhiên, trong nghiên cứu này tác giả chưa phân tích

rõ được sự phù hợp của đặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp khi vận

dụng phương pháp cũng như là điều kiện để doanh nghiệp có thể vận dụng được phương pháp này Phần lớn các nghiên cứu này đều được thực hiện trong doanh nghiệp sản xuất, vậy với đặc thù hoạt động thi công công trình giao thông thì Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên nên áp dụng phương pháp xác định chi phí nào sẽ mang lại hiệu quả quản trị và kiểm soát chi phí tốt nhất để đạt được mục tiêu lợi nhuận

- Phân tích thông tin chi phí để kiểm soát và ra quyết định

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoản (2012) trong Luận án “Tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo Việt Nam”[18], cho rằng phân tích CVP giúp cho các doanh nghiệp bánh kẹo xác định được cơ cấu sản phẩm tiêu thụ nhằm tối đa hóa lợi nhuận cũng như là để tính toán các chỉ tiêu mang tính chất sống còn của doanh nghiệp như chỉ tiêu điểm hòa vốn và điểm an toàn Ngoài ra tác giả cũng đã sử dụng phương pháp phân tích thông tin thích hợp trong các trường hợp đưa ra quyết định tiếp tục hay chấm dứt hoạt động của một bộ phận, quyết định sản xuất chi tiết sản phẩm hay mua ngoài, quyết định tiếp tục chế biến để sản xuất sản phẩm hay bán bán thành phẩm Nghiên cứu của tác giả Trần Thị Thu Hường (2014) trong luận án “Xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất xi măng Việt Nam”[32] đã chỉ ra các doanh nghiệp sản xuất xi măng cần thực hiện phân tích mối quan hệ giữa chi phí khối lượng và lợi nhuận theo các nội dung: Phân tích điểm hòa vốn cho toàn doanh nghiệp và cho từng sản phẩm xi măng; Phân tích sản lượng cần sản xuất để đạt được lợi nhuận mong muốn; Xác định giá bán phù hợp cho từng đơn đặt hàng hoặc từng mức lợi nhuận kỳ vọng Phân tích mối quan hệ chi phí sản lượng lợi nhuận cần căn cứ vào vấn đề mấu chốt tại các doanh nghiệp là sản lượng tiêu thụ Sản lượng sản xuất cần dựa trên số liệu dự báo về sản lượng tiêu thụ để tránh tình trạng ứ đọng hàng nhiều dẫn tới ứ đọng vốn và chịu lãi vay ngân hàng Luận án cũng phân tích thông tin thích hợp cho việc ra quyết định trong các tình huống: Quyết định tiếp tục hay tạm dừng hoạt

động của những dây chuyền sản xuất hoạt động không hiệu quả; quyết định sản xuất xi măng thành phẩm hay tiêu thụ bán thành phẩm clinhker; quyết định đa dạng hóa các sản phẩm xi măng; quyết định tìm kiếm thị trường xuất khẩu.Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Mai Anh (2014) trong Luận án “Hoàn thiện

kế toán quản trị chi phí trong các công ty cổ phần nhựa niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” [22] đề xuất phân tích biến động từng khoản mục chi phí để kiểm soát chi phí thông qua việc phát hiện nguyên nhân gây ra sự biến động và có những bước kiểm soát hoặc có những điều chỉnh hợp lý Về phân tích thông tin chi phí để ra quyết định kinh doanh, luận án đề xuất giải pháp đưa ra quyết định nhằm định hướng lại hướng hoạt động của những bộ phận chưa hiệu quả và cụ thể là phân xưởng cơ điện của công ty nhựa Tiền Phong trên cơ sở tái cấu trúc lại các bộ phận đó theo 2 hướng: Loại bỏ hoạt động của phân xưởng cơ điện, chuyển sang đặt hàng khuôn từ công ty cơ khí, khi đó cần xem xét giữa hiệu quả khi tiếp tục hoạt động của phân xưởng cơ điện so với hiệu quả của việc ngừng hoạt động và chuyển sang đặt hàng khuôn từ công ty cơ khí, việc loại bỏ được thực hiện nếu chi phí tiết kiệm được lớn hơn hiệu quả mà bộ phận đó mang lại cho công ty; chuyển đổi phân cấp quản lý từ trung tâm chi phí thành trung tâm lợi nhuận Hiện tại phân xưởng cơ điện được coi là trung tâm chi phí Quản đốc phân xưởng cơ điện được giao khoán định mức về chi phí Tuy nhiên, mặt bằng sản xuất và máy móc thiết bị không được sử dụng ở mức công suất tối ưu nên dẫn tới lãng phí trong đầu tư Nếu chuyển phân cấp cho phân xưởng cơ điện

là một trung tâm lợi nhuận thì sẽ dẫn tới việc phân xưởng cơ điện sẽ phải tìm kiếm biện pháp nâng cao hiệu suất hoạt động để sản xuất ra các sản phẩm khuôn

có giá thành cạnh tranh so với việc mua khuôn của các công ty cơ khí, đồng thời cần tìm kiếm thêm các hợp đồng với khách hàng bên ngoài để tạo doanh thu, nâng cao lợi nhuận cho phân xưởng Nghiên cứu của tác giả Đào Thúy Hà (2015) trong Luận án “Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất thép ở Việt Nam”[10], luận án đã đưa ra giải pháp hoàn thiện

phân tích CVP và định giá chuyển giao nội bộ Trong ngành thép hoạt động sản xuất đòi hỏi lượng vốn lớn đặc biệt là vốn đầu tư vào TSCĐ trong khi thời gian hoàn vốn cố định rất dài cũng như rủi ro tài chính cao Hơn nữa, khi huy động vốn đầu tư cho một quyết định cụ thể của chủ sở hữu vốn đều mong muốn vốn được bảo toàn với một tỷ lệ sinh lời tối thiểu Vì thế, thu nhập từ quyết định đầu

tư tối thiểu phải bằng hoặc cao hơn tỷ lệ sinh lời tối thiểu mà chủ sở hữu kỳ vọng Nếu sử dụng mô hình phân tích CVP truyền thống để xác định doanh thu hòa vốn thì doanh thu này vẫn chưa bù đắp được chi phí sử dụng vốn của tài sản được sử dụng Trên thực tế, lợi nhuận chỉ có thể làm tăng giá trị tài sản khi nó lơn hơn chi phí vốn mà doanh nghiệp sử dụng Chính vì vậy, khi phân tích CVP,

kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thép Việt Nam cần sử dụng

mô hình phân tích CVP có tính đến chi phí sử dụng vốn do Floria G., James O H., Cathy, C (1998) đề xuất [45] Tuy nhiên, các nghiên cứu này đều được thực hiện trong doanh nghiệp sản xuất đồng loạt, vậy với đặc thù sản xuất theo đơn đặt hàng, sản phẩm đơn chiếc thì doanh nghiệp xây lắp nên sử dụng công cụ phân tích chi phí nào để phục vụ cho chức năng ra quyết định của nhà quản trị

- Hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí

Khi bàn về hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí, các nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí đều khẳng định rằng hệ thống báo cáo kế toán quản trị là kết quả cuối cùng của quy trình kế toán quản trị chi phí, việc xây dựng một hệ thống báo cáo tốt sẽ phản ánh được toàn bộ kết quả đánh giá và phân tích của kế toán quản trị Do đó, nội dung, kết cấu và hình thức thể hiện của báo cáo phải thể hiện được các chỉ tiêu mà nhà quản trị yêu cầu theo dõi, phân tích và đánh giá, [13], [16], [17], [18] Như vậy, trong các nghiên cứu này thì hệ thống báo cáo kế toán quản trị phải đảm bảo cung cấp thông tin chi phí về dự toán, thực hiện, kiểm soát tình hình thực hiện chi phí và phân tích chi phí mà chưa đề cập đến hệ thống báo cáo bộ phận để phục vụ cho kiểm soát chi phí thông qua trung tâm trách nhiệm chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động của từng trung tâm chi phí Khắc phục

hạn chế của những nghiên cứu này thì một số các nghiên cứu sau như nghiên cứu của tác giả Trần Thị Thu Hường (2014) trong luận án “Xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất xi măng Việt Nam”[32], nghiên cứu của tác giả Đinh Thị Kim Xuyến (2014) trong Luận án “Công tác kế toán quản trị chi phí và giá thành tại các doanh nghiệp viễn thông di động” [11] thì ngoài hệ thống báo cáo phục vụ cho công tác kiểm soát chi phí phát sinh ở phạm vi toàn công ty do phòng kế toán doanh nghiệp lập để phân tích thông tin chi phí và ra quyết định kinh doanh thì cần xây dựng hệ thống báo cáo bộ phận tại các trung tâm chi phí để kiểm soát và đánh giá chi phí phát sinh ở trung tâm lên các cấp quản lý theo quy định Những kết quả đạt được của các công trình này là định hướng để tác giả đề xuất xây dựng hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí để phục vụ cho yêu cầu cung cấp thông tin của nhà quản trị trong Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên

Các kết quả đạt được của các công trình nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí cho từng ngành nghề cụ thể trong thời gian qua được tác giả nghiên cứu để vận dụng có chọn lọc vào luận án của mình Tuy nhiên, các nghiên cứu này đều cho một ngành nghề cụ thể nào đó như: Dệt may, du lịch, vận tải, dầu khí, nuôi trồng… mà chưa có một công trình nghiên cứu nào về kế toán quản trị chi phí cho ngành xây lắp nói chung cũng như là các công ty thuộc Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 nói riêng Trong khi ngành xây lắp lại có khá nhiều đặc thù về sản phẩm, đặc thù về tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh Những đặc thù này ảnh hưởng không nhỏ đến nội dung công tác kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp Do đó, việc vận dụng kết quả của nghiên cứu này vào các doanh nghiệp xây lắp ở Việt Nam cần phải có sự xem xét, kế thừa có chọn lọc

Ngoài ra, trên các tạp chí chuyên ngành có rất nhiều bài viết, công trình đề cập đến kế toán quản trị chi phí Có thể kể ra một số bài viết quan trọng như:

“Quản trị chi phí theo lợi nhuận mục tiêu và khả năng vận dụng tại Việt Nam” của Tác giả PGS.,TS Trương Bá Thanh và TS Nguyễn Công Phương[30]; “Kế

toán quản trị chi phí và ứng dụng của nó trong các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản Việt Nam” của tác giả Đào Thị Minh Tâm trên Tạp chí Kế toán năm 2009[9]; “Kế toán chi phí của một số nước phát triển và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” của tác giả PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang, Tạp chí kinh tế và phát triển năm 2009[29]; “Một số kinh nghiệm tổ chức kế toán quản trị chi phí giá thành của Pháp và Mỹ” của tác giả TS Trần Văn Dung, tạp chí Kế toán (2010)[38]; … Các bài viết này cũng đã ít nhiều đề cập đến nội dung kế toán quản trị chi phí, và phương án đề xuất để vận dụng vào các doanh nghiệp Việt Nam Tuy nhiên, trong khuôn khổ bài viết thì chưa thể phân tích sâu, đầy đủ các khía cạnh của kế toán quản trị chi phí như: Kế toán quản trị chi phí cho việc thực hiện chức năng lập kế hoạch; kế toán quản trị chi phí cho việc thực hiện chức năng tổ chức thực hiện; Kế toán quản trị cho việc thực hiện chức năng kiểm soát

và ra quyết định

Có thể nói rằng các nghiên cứu trong nước từ năm 1995 trở lại đây đã khẳng định được tầm quan trọng của kế toán quản trị nói chung và kế toán quản trị chi phí nói riêng trong việc đưa ra quyết định quản lý của các nhà quản trị doanh nghiệp Việc nghiên cứu kế toán quản trị chi phí ngày một phát triển, đã, đang và sẽ được chuyên sâu cho từng ngành nghề cụ thể Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về kế toán quản trị đã công bố chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây lắp, trong khi ngành xây dựng là ngành đang rất phát triển và cạnh tranh ngày càng cao, rất cần tổ chức kế toán quản trị nói chung và kế toán quản trị chi phí nói riêng một cách khoa học, hiệu quả để cung cấp thông tin cần thiết phục vụ cho công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Nghiên cứu cụ thể về kế toán quản trị chi phí ở doanh nghiệp xây lắp có một số đề tài Thạc sỹ đã đề cập đến Tuy nhiên, các đề tài này mới chỉ dừng lại ở phạm vi một đơn vị cụ thể, và các tác giả chủ yếu đi sâu phân tích về chi phí trong sản xuất

mà chưa đề cập nhiều đến chi phí ngoài sản xuất, đồng thời chủ yếu đề cập đến

quản trị chi phí theo phương pháp truyền thống Chưa có nghiên cứu nào thực sự giải quyết được các nội dung của kế toán quản trị một cách toàn diện để từ đó đưa ra được các giải pháp có tính thực tiễn cao nhất cho việc hoàn thiện kế toán quản trị nói chung và kế toán quản trị chi phí nói riêng, vì thế mà công tác kế toán quản trị chi phí ở các doanh nghiệp xây lắp vẫn còn nhiều bất cập

2.2 Định hướng nghiên cứu cúa luận án

Qua nghiên cứu tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến kế toán quản trị chi phí trong nước và trên thế giới, tác giả đã nhận thấy cần thiết phải có một nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp nói chung cũng như là ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 nói riêng một cách toàn diện, có hệ thống Dựa vào việc nghiên cứu về nội dung của

kế toán quản trị chi phí trong mối quan hệ với các chức năng của quản trị cũng như là hiểu được những đặc thù về hoạt động sản xuất kinh doanh và những ảnh hưởng đến công tác kế toán quản trị chi phí để từ đó đưa ra những giải pháp có tính khoa học và thực tiễn cao nhất cho sự phát triển của kế toán quản trị chi phí

ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên trong tương lai Hiểu được tầm quan trọng của nghiên cứu này cho sự phát triển chung của công ty xây lắp trong xu thế hội nhập, tác giả đã lựa chọn nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí trong Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 làm luận án nghiên cứu của mình, định hướng nghiên cứu của tác giả như sau:

Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa có chọn lọc những kết quả của các nghiên cứu trên, kết hợp với việc nghiên cứu đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây lắp, tác giả hệ thống hoá lý luận về kế toán quản trị chi phí ở doanh nghiệp xây lắp theo hướng tiếp cận các nội dung của kế toán quản trị chi phí theo chức năng của kế toán quản trị như: Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng lập kế hoạch; Kế toán quản trị chi phí cho việc thực hiện chức năng tổ chức thực hiện; Kế toán quản trị chi phí phục vụ chức năng kiểm soát và kế toán quản trị phục vụ chức năng ra quyết định Để thực hiện từng chức năng quản trị

thì nhà quản trị cần những thông tin chi phí gì và kế toán quản trị chi phí cần thực hiện những công việc nào để cung cấp thông tin cho nhà quản trị thực hiện chức năng đó

Phần nghiên cứu về lý luận công tác kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp chính là cơ sở để tác giả xây dựng hệ thống bảng hỏi với hy vọng đơn giản, dễ hiểu cho người được hỏi và thu được nhiều thông tin nhất về thực trạng công tác kế toán quản trị chi phí ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên trong thời gian qua

Từ thực trạng công tác kế toán quản trị chi phí ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên qua khảo sát Luận án phân tích những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân gây ra hạn chế của công tác kế toán quản trị chi phí trong thời gian qua Từ đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán quản trị chi phí hoạt động xây lắp của Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên theo hướng phát huy ưu điểm và khắc phục nhược điểm cũng như là khắc phục nguyên nhân gây ra nhược điểm

đó, gồm: Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí phục vụ tốt chức năng lập kế hoạch, chức năng tổ chức thực hiện, chức năng kiểm soát và chức năng ra quyết định Đây là các nội dung mà các nghiên cứu trước đây chưa đề cập đến một cách đầy

đủ và toàn diện

3 Mục đích nghiên cứu của luận án

Về mặt lý luận: Hệ thống hoá lý luận cơ bản về kế toán quản trị chi phí

trong doanh nghiệp xây lắp theo hướng tiếp cận các nội dung cơ bản của kế toán quản trị chi phí trong mối quan hệ với các chức năng quản trị như: lập kế hoạch,

tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định

Về mặt thực tiễn: Nghiên cứu, khảo sát thực trạng công tác kế toán quản

trị chi phí tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên trong thời gian qua theo từng nội dung của kế toán quản trị chi phí đã nghiên cứu ở phần lý luận, đánh giá những mặt đạt được, mặt chưa đạt được của

kế toán quản trị chi phí Đề xuất định hướng hoàn thiện và các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí tại Tổng công ty xây dựng giao thông 8

và các đơn vị thành viên trong thời gian tới theo hướng đảm bảo cung cấp thông tin chi phí đáp ứng nhu cầu thông tin của nhà quản trị thực hiện các chức năng

lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định

4 Câu hỏi nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu của luận án, luận án cần phân tích các vấn đề liên quan đến kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp và của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 nhằm trả lời các câu hỏi sau:

1 Đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp ảnh hưởng như thế nào đến công tác kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp?

2 Để cung cấp thông tin cho nhà quản trị trong doanh nghiệp xây lắp thực hiện các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định thì kế toán quản trị chi phí nên được vận dụng như thế nào?

3 Thực tế Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên đã thực hiện kế toán quản trị chi phí để phục vụ các chức năng quản trị như thế nào trong thời gian qua?

4 Những hạn chế và nguyên nhân gây ra những hạn chế của kế toán quản trị chi phí ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên là gì?

5 Kế toán quản trị chi phí tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8

và các đơn vị thành viên cần phải có những giải pháp gì trong thời gian tới

để phục vụ các chức năng quản trị một cách tốt nhất?

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

- Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về kế

toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp và thực trạng kế toán quản trị chi phí ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên với hướng tiếp cận theo chức năng của quản trị

- Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi về nội dung nghiên cứu: Trong các công ty thuộc Tổng công ty

xây dựng công trình giao thông 8 thì chi phí của hoạt động xây lắp là chi phí chiếm tỷ trọng cao trong tổng chi phí phát sinh của công ty và là khoản mục chi phí dễ có gian lận cần phải quản trị tốt Vì lẽ đó, phạm vi của đề tài giới hạn là

kế toán quản trị chi phí của hoạt động xây lắp ở Tổng Công ty xây dựng Công

trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên

Phạm vi về thời gian nghiên cứu: Từ năm 2006 đến nay (sau khi áp dụng

Luật doanh nghiệp Nhà nước 2003 và Luật doanh nghiệp 2005) và đặc biệt quan tâm từ năm 2011 đến 2015, là giai đoạn mà ngành kinh tế nói chung cũng như là xây lắp nói riêng gặp nhiều khó khăn, các doanh nghiệp của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 đang từng bước thực hiện cổ phần hóa Các giải pháp được đề xuất áp dụng cho giai đoạn đến 2030, đặc biệt là trong giai đoạn

2015-2020

6 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và những nguyên lý cơ bản của khoa học kinh tế để nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn Các vấn đề lý luận được dựa trên những khái niệm, nguyên lý, phương pháp đã được thừa nhận và áp dụng tại Việt Nam cũng như trên thế giới

và phù hợp với đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp Các phương pháp định tính như thống kê, số tuyệt đối, số tương đối, so sánh được sử dụng để khảo sát tổng hợp kết quả điều tra cho nghiên cứu các vấn đề thực tiễn Cụ thể phương pháp thu thập thông tin và tổng hợp, phân tích dữ liệu được tác giả thực hiện như sau

6.1 Phương pháp thu thập thông tin

Trong quá trình thực hiện Luận án, tác giả đã sử dụng đồng thời các phương pháp thu thập thông tin, điển hình với các phương pháp sau:

Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tác giả đã sử dụng phương pháp

nghiên cứu tài liệu để thu thập dữ liệu thứ cấp Hệ thống dữ liệu thứ cấp có được

là nhờ nghiên cứu các tài liệu đã có sẵn liên quan đến chủ đề nghiên cứu được tìm hiểu từ các nguồn khác nhau như: Các luật, thông tư, nghị định, văn bản, các công trình nghiên cứu khoa học, các Website, các sổ sách kế toán…, cụ thể,

trong quá trình nghiên cứu tác giả đã nghiên cứu kỹ các tài liệu thứ cấp sau:

- Website http://thuvienphapluat.vn, để tìm hiểu các Luật, thông tư, nghị định, văn bản liên quan đến kế toán quản trị nói chung và kế toán quản trị chi phí nói riêng

- Website http://www.cienco8.com, để nghiên cứu về những thông tin về

cơ cấu tổ chức, kế hoạch hoạt động, báo cáo tổng kết của Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông 8

- Các báo cáo nghiên cứu của Tổng cục thống kê liên quan đến doanh nghiệp xây lắp nói chung và Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 nói riêng, thông qua thu thập trực tiếp và trang mạng http://www.gso.gov.vn

- Các Luận án tiến sỹ đã công bố, các bài báo khoa học đã đăng trên các tạp chí có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

- Các sổ sách, báo cáo, tài liệu kế toán của các Công ty thuộc Tổng Công

ty xây dựng công trình giao thông 8 trong thời gian qua

Việc nghiên cứu các tài liệu thứ cấp nhằm mục đích tìm hiểu về các thông tin trong quá khứ như: vai trò, sự đóng góp của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 cho ngành xây lắp ở Việt Nam trong thời gian qua

Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Phương pháp được tác giả sử dụng

để thu thập dữ liệu sơ cấp đó là phương pháp điều tra, khảo sát trực tiếp tại doanh nghiệp Phương pháp điển hình mà tác giả đã thực hiện là:

Một là: Phương pháp phát phiếu điều tra, tác giả đã tiến hành thu thập dữ

liệu về quan điểm, ý kiến của những người sử dụng thông tin kế toán quản trị chi phí và những người thiết lập thông tin kế toán quản trị chi phí của Tổng công ty

xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên thông qua việc gửi phiếu câu hỏi trực tiếp hoặc qua email cho hai nhóm đối tượng là: Các nhà quản trị doanh nghiệp (Thành viên BGĐ, HĐQT) và các kế toán trưởng, kế toán chi phí Do số lượng các đơn vị thành viên thuộc Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 không nhiều (27 công ty), vì vậy mà tác giả tiến hành gửi phiếu điều tra đến tất cả các công ty qua email Như vậy, số phiếu điều tra mà tác giả gửi đi là 28 phiếu đến đối tượng là nhà quản trị doanh nghiệp (thành viên BGĐ, HĐQT) và 28 phiếu đến các kế toán trưởng, kế toán chi phí của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và 27 đơn vị thành viên.

+ Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp (Thành viên BGĐ, HĐQT): Tác giả đã gửi phiếu điều tra với mục đích tìm hiểu các thông tin liên quan đến đặc điểm, hình thức tổ chức sản xuất, mô hình tổ chức và phân cấp quản lý trong Công ty Lấy ý kiến đánh giá về chất lượng và hiệu quả của thông tin do kế toán chi phí cung cấp trong thời gian qua Nhu cầu của các nhà quản trị về thông tin quản trị chi phí trong thời gian tới và khả năng sẵn sàng đầu tư cho việc đổi mới

tổ chức công tác kế toán quản trị chi phí (Mẫu Phụ lục 02A)

+ Đối với các kế toán trưởng, kế toán chi phí tại công ty: Tác giả đã gửi phiếu điều tra theo mẫu nhằm đánh giá thực trạng công tác kế toán quản trị nói chung và kế toán quản trị chi phí nói riêng trong thời gian qua cũng như định

hướng xây dựng trong tương lai (Mẫu Phụ lục 02B)

Hai là: Phương pháp phỏng vấn có bảng hỏi, tác giả đã lựa chọn 3 công ty

điển hình để đi sâu tìm hiểu thông qua việc trực tiếp xuống cơ sở để tìm hiểu, phỏng vấn các đối tượng có liên quan thông qua hệ thống bảng hỏi đã được xây

dựng sẵn (Mẫu Phụ lục 02A và 02B), mục đích là để tìm hiểu sâu hơn về công

tác kế toán quản trị tại công ty cũng như là định hướng của nhà quản trị hay mong muốn của kế toán công ty trong thời gian tới 3 Công ty được lựa chọn để tìm hiểu trực tiếp đó là: Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 (18 Hồ Đắc Di, Đống Đa – Hà Nội); Công ty cổ phần Xây dựng Cầu 75 – CIENCO8 (Số

160 Tựu Liệt, Tam Hiệp, Thanh Trì - Hà Nội) – đại diện cho đơn vị thành viên

có kết quả hoạt động kinh doanh tốt trong thời gian qua, với tổng doanh thu đạt được của năm 2012 và 2013 lần lượt là: 487.391.000.000 đồng và 569.070.650.000 đồng, là công ty được đánh giá là có kết quả hoạt động kinh doanh tốt nhất trong 27 đơn vị thành viên thuộc Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8; CTCP Xây dựng Công trình giao thông 809 (Số nhà 62A TT9 Khu đô thị Văn Quán, Phường Văn Quán, Quận Hà Đông, Hà Nội) – Đại diện cho nhóm các đơn vị thành viên có kết quả hoạt động kinh doanh tương đối thấp trong thời gian qua, cụ thể với tổng doanh thu đạt được của năm 2012 và 2013 lần lượt là 1.453.000.000 đồng và 3.739.000.000 đồng, là công ty được đánh giá

là tổ chức hoạt động kinh doanh không tốt Các đối tượng được lựa chọn phỏng vấn bao gồm: Các nhà quản lý doanh nghiệp, nhân viên kế toán, các cán bộ quản

lý phân xưởng, công nhân trực tiếp sản xuất…Việc nghiên cứu sâu các vấn đề về

kế toán ở ba trường hợp điển hình thông qua phỏng vấn, trực tiếp đến cơ sở để quan sát hệ thống sổ sách kế toán, cơ sở vật chất phục vụ cho công tác kế toán quản trị nói chung và kế toán quản trị chi phí nói riêng; quan sát quá trình thu thập, phân tích, xử lý và cung cấp các thông tin kinh tế - tài chính phát sinh ở công ty, với mục đích tìm hiểu quan điểm của nhà quản lý về nhu cầu thông tin

kế toán quản trị chi phí và lấy ý kiến đánh giá của các nhà quản lý về việc tổ chức thực hiện cũng như hiệu quả công tác kế toán quản trị chi phí

Dữ liệu sơ cấp thu được từ phương pháp phát phiếu điều tra và phỏng vấn

có bảng hỏi là các bản trả lời nhận được từ phản hồi qua E -mail và qua bản ghi chép trực tiếp kết quả phỏng vấn của tác giả gồm có 25/28 kết quả trả lời hợp lệ nhận được từ phản hồi qua E -mail và 3 bản ghi chép kết quả phỏng vấn trực tiếp của tác giả tại 3 doanh nghiệp lựa chọn điển hình được tác giả tổng hợp, xử lý,

phân tích bằng bảng tính Exel (Phụ lục 03A và 03B) Do mô hình tổ chức sản

xuất và đặc điểm chi phí của các công ty xây lắp thuộc Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 có nhiều nét tương đồng nên kết quả điều tra chọn mẫu

có thể suy rộng cho tổng thể các công ty xây lắp thuộc Tổng công ty xây dựng

công trình giao thông 8

6.2 Phương pháp tổng hợp, phân tích dữ liệu

Các tài liệu có được từ thu thập sẽ được kiểm tra để phát hiện những thiếu sót trong quá trình ghi chép để bổ sung, hoàn thiện, sau đó được tổng hợp và sắp xếp theo từng nội dung nghiên cứu và phân thành 2 nhóm: lý luận và thực tiễn để triển khai viết nội dung lý luận và thực tiễn Về cách tiếp cận nghiên cứu lý luận được tác giả bắt đầu từ nghiên cứu nội dung kế toán quản trị chi phí cho các doanh nghiệp nói chung kết hợp với nghiên cứu đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp và những ảnh hưởng đến công tác kế toán quản trị chi phí để

từ đó xây dựng nội dung của kế toán quản trị trong doanh nghiệp xây lắp trong mối quan hệ với các chức năng của quản trị Về cách thức tiếp cận nghiên cứu về thực trạng công tác kế toán quản trị chi phí tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên được tác giả thực hiện thông qua việc sử dụng công cụ xử lý số liệu là chương trình tính toán Excel của Microsoft Office

2010 để tính toán và tổng hợp dữ liệu thu thập được theo mục tiêu của đề tài (Phụ lục 03A và 03B) trên cơ sở sử dụng số tuyệt đối, số tương đối, số tối đa, số tối thiểu… Các phương pháp phân tích, tổng hợp dữ liệu được mô tả chi tiết sau

đó đưa ra những đánh giá về thực trạng cũng như

là những nhân tố ảnh hưởng đến công tác kế toán quản trị chi phí tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên theo từng nội dung

TT Phương pháp tổng

hợp phân tích dữ liệu

Mục đích sử dụng phương pháp

2 Phương pháp phân

tích thông kê mô tả

Được sử dụng để tổng hợp phân tích thông qua số tương đối, số tuyệt đối… đã tính toán từ phương pháp phân tích định tính nhằm đánh giá thực trạng cũng như là những mặt đạt được, chưa được của công tác kế toán quản trị chi phí tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên

3 Phương pháp phân

tích so sánh đối chứng

- Được sử dụng để phân tích, so sánh đối chứng giữa đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây lắp với các doanh nghiệp khác

để xây dựng lý luận về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp trên cơ sở vận dụng

lý luận chung về kế toán chi phí trong các doanh nghiệp

- Được sử dụng để so sánh đối chứng giữa đặc thù về hình thức tổ chức sản xuất thi công cũng như là hình thức sở hữu vốn của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên với các doanh nghiệp xây lắp khác để

từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán quản trị chi phí phù hợp, khoa học và cần thiết cho sự phát triển trong thời gian tới

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

- Ý nghĩa khoa học: Đề tài nghiên cứu, phân tích, hệ thống hoá cơ sở lý

luận về nội dung công tác kế toán quản trị chi phí trong việc thực hiện các chức năng của quản trị trong Doanh nghiệp xây lắp Đồng thời luận án nghiên cứu

kinh nghiệm thực hiện công tác kế toán quản trị chi phí của một số nước trên thế giới để định hướng hoàn thiện công tác kế toán quản trị chi phí tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên

- Ý nghĩa thực tiễn: Qua khảo sát thực trạng công tác kế toán quản trị chi

phí tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên trong thời gian qua, tác giả phân tích và chỉ rõ những ưu điểm, những mặt còn hạn chế cũng như nguyên nhân cơ bản của những tồn tại trong mối liên hệ với việc thực hiện các chức năng của quản trị Từ đó, tác giả đã đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác kế toán quản trị chi phí trong mối liên hệ với việc thực hiện các chức năng của quản trị, giúp cho công tác quản trị chi phí cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và

các đơn vị thành viên ngày càng hoàn thiện hơn

8 Những đóng góp mới của luận án

- Luận án đã khái quát những vấn đề lý luận cơ bản của kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây lắp và đặc biệt chú ý đến phân tích nội dung của kế toán quản trị chi phí trong mối quan hệ với chức năng quản trị, với các nội dung đó là: Kế toán quản trị chi phí với việc thực hiện chức năng lập kế hoạch (hoạch định); kế toán quản trị chi phí với việc thực hiện chức năng tổ chức thực hiện, kế toán quản trị chi phí với việc thực hiện chức năng kiểm soát và kế toán quản trị chi phí với việc thực hiện chức năng ra quyết định Phần lý luận này chính là nền tảng cho tác giả tiếp cận tốt với đơn vị khảo sát

- Luận án đã tìm hiểu, nghiên cứu kinh nghiệm thực hiện công tác kế toán quản trị chi phí của một số quốc gia trên thế giới và của các nước đang phát triển

ở Châu Á, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho việc vận dụng công tác kế toán quản trị chi phí vào doanh nghiệp xây lắp ở Việt Nam

- Luận án đánh giá đúng thực trạng công tác kế toán quản trị chi phí ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên trong thời gian qua cũng như là đánh giá những mặt đạt được và những mặt còn hạn

chế cần phải hoàn thiện của công tác kế toán quản trị chi phí trong thời gian tới

ở Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên

- Luận án đã nêu được nguyên tắc cơ bản cũng như là giải pháp để hoàn thiện công tác kế toán quản trị chi phí của Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên, đặc biệt những giải pháp này được tác giả chứng minh về tính khoa học cũng như là khả năng có thể vận dụng phù hợp với đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh và sở hữu vốn tại Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 và các đơn vị thành viên

9 Kết cấu của luận án

Kết cấu của Luận án: Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận án gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp

Chương 2: Thực trạng kế toán quản trị chi phí trong Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8

Chương 1

LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG

DOANH NGHIỆP XÂY LẮP

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP

1.1.1 Bản chất và vai trò của kế toán quản trị chi phí

1.1.1.1 Bản chất của kế toán quản trị chi phí

Để tồn tại và phát triển trong cạnh tranh đòi hỏi các doanh nghiệp cần thực hiện kiểm soát tốt việc sử dụng các nguồn lực của hoạt động kinh doanh Xét trên phương diện hiệu quả kinh doanh thì chi phí là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả hoạt động cũng như sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Tầm quan trọng của thông tin về chi phí đối với hoạt động quản trị đã đặt ra yêu cầu xây dựng một hệ thống có khả năng cung cấp thông tin chi phí phù hợp, kịp thời, tin cậy phục vụ cho nhà quản trị thực hiện các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định, từ đó kế toán chi phí ra đời

Theo Viện kế toán Mỹ (IMA), kế toán chi phí được định nghĩa “Là kỹ thuật hay phương pháp để xác định chi phí cho một dự án, một quá trình hoặc một sản phẩm… Chi phí này được xác định bằng việc đo lường trực tiếp, kết chuyển tuỳ ý, hoặc phân bổ một cách hệ thống và hợp lý” [46, tr 25] Theo Periasamy P (2010) đưa ra khái niệm về kế toán chi phí như sau “Kế toán chi phí là hệ thống kế toán chính thức được thiết lập để ghi nhận chi phí Nó là một quá trình hệ thống để xác định giá thành đơn vị của sản phẩm sản xuất ra hoặc dịch vụ được cung cấp”, [55, tr3] Vậy, bản chất của kế toán quản trị chi phí nên được hiểu như thế nào, trước hết chúng ta tìm hiểu về mối quan hệ giữa KTCP với KTQT và KTTC Hiện nay đang tồn tại 3 quan điểm chủ yếu:

Quan điểm thứ nhất, đại diện là Edward J VanDerbeck (2008), cho rằng

“ Kế toán chi phí cung cấp chi tiết thông tin chi phí theo nhu cầu của nhà quản trị

để kiểm soát hoạt động kinh doanh hiện tại và lập kế hoạch cho tương lai” [44] Theo quan điểm này kế toán chi phí được hình thành từ 2 bộ phận của 2 loại KTTC và KTQT và được minh họa bằng sơ đồ 1.1

Sơ đồ 1.1 – Mối quan hệ giữa 3 loại kế toán theo Edward [44, tr 12]

Quan điểm thứ hai cho rằng KTCP là sự giao thoa của KTTC và KTQT Theo quan điểm này thì tác giả Charles T Horngren, Srikant M Datar, Madhav

V Rajan cho rằng “Kế toán chi phí đo lường, phân tích và báo cáo các thông tin tài chính và phi tài chính liên quan đến chi phí sử dụng nguồn lực của một tổ chức để thực hiện chức năng thu thập thông tin phục vụ cho việc ra quyết định nên không có sự phân biệt rõ ràng giữa kế toán quản trị và kế toán chi phí” [42, tr.4] Các tác giả Michael R Kinney, Cecily A Raiborn (2011) cho rằng “Kế toán chi phí bao gồm một phần của KTTC và KTQT Kế toán chi phí cung cấp thông tin đáp ứng nhu cầu của người sử dụng ở trong và ngoài doanh nghiệp” [52] Các tác giả này đã đưa ra sơ đồ minh họa mối quan hệ giữa KTTC, KTQT

và KTCP theo sơ đồ 1.2

Sơ đồ 1.2 – Mối quan hệ giữa 3 loại kế toán theo Kinney [52, tr 4]

Kế toán tài chính

Kế toán chi phí Kế toán quản trị

Kế toán tài chính Kế toán

chi phí Kế toán quản trị

Quan điểm thứ ba cho rằng kế toán chi phí chính là kế toán quản trị Đại diện cho quan điểm này là Colin Drury, cho rằng kế toán chi phí trong hệ thống

kế toán có nhiệm vụ cung cấp các thông tin về chi phí phục vụ cho lập báo cáo tài chính và cho nhà quản trị doanh nghiệp Trong bộ máy kế toán của doanh nghiệp bộ phận kế toán chi phí cũng chính là kế toán quản trị [43]

Như vậy, mặc dù có những quan điểm khác nhau về kế toán chi phí trong

hệ thống kế toán nhưng sự khác nhau giữa chúng không đáng kể Các tác giả đều cho rằng nhiệm vụ của kế toán chi phí là cung cấp thông tin phục vụ cho lập báo cáo tài chính và cho quản trị doanh nghiệp Việc ghi nhận chi phí theo yêu cầu của kế toán tài chính và ghi nhận chi phí theo yêu cầu quản trị doanh nghiệp có

sự khác nhau đáng kể Theo yêu cầu của kế toán tài chính, để phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính nhằm cung cấp thông tin tin cậy, hữu ích và so sánh được cho người sử dụng, việc ghi nhận và hạch toán chi phí phải tuân thủ theo các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung Ngược lại, theo yêu cầu của quản trị doanh nghiệp, kế toán chi phí không nhất thiết phải tuân thủ theo các nguyên tắc

kế toán được chấp nhận chung nhưng phải đáp ứng được yêu cầu phù hợp, tin cậy; việc phân loại và xác định chi phí cho các mục đích sử dụng thông tin khác nhau phải khác nhau

Một số tác giả trong nước cũng đã nghiên cứu về bản chất của kế toán quản trị chi phí và đều khẳng định, kế toán quản trị chi phí có mục tiêu chính là cung cấp thông tin chi phí phục vụ quản trị doanh nghiệp Theo Nguyễn Hoản (2012) thì “Kế toán quản trị chi phí là hệ thống nhằm cung cấp thông tin cụ thể

về chi phí phát sinh tại những thời điểm cụ thể với những đặc điểm và bối cảnh chi tiết để từ đó có những giải pháp nhằm kiểm soát chi phí” [18, tr 11] Theo Hồ

Mỹ Hạnh (2014) tiếp cận KTQT chi phí trên góc độ tổ chức cho rằng “Hệ thống thông tin KTQT chi phí là việc thu thập các dữ liệu về chi phí và xử lý các dữ liệu này theo một trình tự để có thể cung cấp thông tin chi phí nhằm xây dựng kế hoạch chi phí, kiểm soát chi phí, từ đó đánh giá các hoạt động và ra các quyết

định quản lý” [16, tr 24] Theo Phạm Thị Thủy (2007) thì “Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của hệ thống kế toán quản trị nhằm cung cấp thông tin chi phí

để mỗi tổ chức thực hiện chức năng quản trị các yếu tố nguồn lực tiêu dùng cho các hoạt động, nhằm xây dựng kế hoạch, kiểm soát, đánh giá hoạt động và ra quyết định hợp lý” [28, tr 23] Với quan điểm này ngoài việc khẳng định kế toán quản trị có mục tiêu chính là cung cấp thông tin chi phí phục vụ quản trị doanh nghiệp thì tác giả cũng đã xác định được vị trí, vai trò của KTQT chi phí trong

hệ thống thông tin quản trị doanh nghiệp Đồng quan điểm này có tác giả Nguyễn Phú Giang (2014) cho rằng “Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của

kế toán quản trị chuyên thực hiện việc xử lý và cung cấp các thông tin về chi phí nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của quản trị như hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm tra và ra quyết định” [21, tr 9]

Thông tin chi phí có thể thu nhận từ hai hệ thống kế toán quản trị và kế toán tài chính Tuy nhiên, thông tin chi phí phục vụ cho quản trị phải thỏa mãn các yêu cầu phù hợp, tin cậy, kịp thời Do đó, để đảm bảo cung cấp thông tin phục vụ nhà quản trị thực hiện các chức năng quản lý thì kế toán quản trị chi phí phải sử dụng phương pháp, kỹ thuật và công cụ của kế toán quản trị Nếu đặt kế toán chi phí trong hệ thống kế toán tài chính với một loạt các nguyên tắc, chuẩn mực, quy định mang tính chất bắt buộc thì cho dù có nỗ lực cải tiến hệ thống kế toán đến mấy thì cũng không thể đảm bảo cung cấp thông tin theo yêu cầu quản trị doanh nghiệp Hay nói cách khác, kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của

hệ thống kế toán quản trị và bản chất của kế toán quản trị chi phí cung cấp thông tin phục vụ nhà quản trị thực hiện các chức năng hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định nhằm đạt được hiệu quả, hiệu năng của mọi quá trình

Với những phân tích trên tác giả khẳng định “Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của kế toán chi phí nằm trong phân hệ của hệ thống kế toán quản trị với mục đích cung cấp thông tin chi phí cho nhà quản trị thực hiện các chức năng hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định” Theo quan điểm này,

kế toán quản trị chi phí được tiếp cận theo chức năng của quản trị Kế toán quản trị chi phí có nhiệm vụ thu thập, đo lường, xử lý, phân tích và báo cáo các thông tin chi phí về quá khứ, tương lai và về cả mặt định tính và định lượng để cung cấp cho nhà quản trị thực hiện các chức năng hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định

1.1.1.2 Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp

Trách nhiệm của nhà quản trị các cấp là điều hành và quản lý các hoạt động của doanh nghiệp Các chức năng này tất cả đều xoay quanh vấn đề ra các quyết định kinh doanh với mục tiêu cuối cùng là giảm chi phí và hạ giá thành sản phẩm nhưng vẫn đảm bảo được chất lượng sản phẩm theo yêu cầu Các chức năng của quản trị chi phí được khái quát theo sơ đồ 1.3

Sơ đồ 1.3 - Chức năng của quản trị chi phí [15, T.19]

Nhìn vào sơ đồ ta thấy sự liên tục của hoạt động quản trị chi phí từ khâu lập

kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định kinh doanh cho kỳ sau Trên cơ sở các quyết định kinh doanh đó lại quay lại với khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện cho kỳ sau Như vậy để làm tốt chức năng quản trị chi phí thì các

Lập kế hoạch (lập định mức, dự toán chi

phí)

So sánh giữa chi phí thực

tế với định mức, dự toán (Kiểm soát)

Tổ chức thực hiện (ghi nhận chi phí thực tế phát sinh)

Đánh giá tình hình

thực hiện CP

(Kiểm soát)

Ra quyết định