Tìm hiểu 24 tiết khí, sự phân định mùa, ứng dụng trong đời sống xã hội

Tiết khí là gì? Tiết khí là 24 điểm đặc biệt trên quỹ đạo của trái đất khi nó vận động quanh mặt trời. Vòng quay của trái đất quanh mặt trời là 3600, trên vòng quay này lấy 1 điểm cố định điểm xuân phân làm khởi đầu 00 độ. Mỗi khi trái đất quay được 150 độ quy định là 1 tiết khí. Tiết khí là một thước đo phản ánh đúng các mùa. 24 tiết khí gồm 12 tiết khí và 12 trung khí Tiết khí có nguồn gốc từ Trung Quốc nó được sử dụng trong công tác lập lịch của các nền văn minh phương đông như Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên để đồng bộ hóa các mùa Nhân dân Trung Quốc trong thực tiễn sản xuất nông nghiệp lâu đời đã có nhiều kinh nghiệm phong phú về quy luật thay đổi của khí hậu vào việc đồng áng mùa vụ. Từ những hiểu biết của mình cùng với sự phát triển của chiêm tinh thì người Trung Quốc đã định ra 24 tiết khí. 24 tiết khí chính là sự biểu thị 24 vị trí không giống nhau của Trái Đất trên đường quỹ đạo quanh mặt trời. Trong 1 năm khoảng cách giữa trái đất và mặt trời không giống nhau dẫn đến sự thay đổi chiếu xạ của mặt trời và thay đổi của mùa vụ.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

KHOA CÔNG NGHỆ SINH HỌC ……….o0o……….

I . Đặt vấn đề

Từ ngàn xưa con người đã nhận thấy sự thay đổi về thời tiết khí, khí hậu Sự thay đổi ấy lại tuân theo một quy luật có sự lặp đi lặp lại Tác động

đến sức khỏe con người và sinh trưởng của cây

trồng

Dựa vào kinh nghiệm mà con người đã nhận thức được sự thay đổi giữa ngày và đêm, giữa các ngày trong năm và các năm với nhau 24 tiết khí,

là sự tổng hợp nhiều kiến thức trên nhiều

phương diện như: thiên văn học, khí tượng học và đặc điểm sinh trưởng của cây nông nghiệp…

II Nội Dung

II.1: Tiết khí là gì?

- Tiết khí là 24 điểm đặc biệt trên quỹ đạo của trái đất khi nó vận động quanh mặt trời Vòng quay của trái đất quanh mặt trời là 3600, trên vòng quay này lấy 1 điểm cố định - điểm xuân phân làm khởi đầu 00

độ Mỗi khi trái đất quay được 150 độ quy định là 1 tiết khí

- Tiết khí là một thước đo phản ánh đúng các mùa

- 24 tiết khí gồm 12 tiết khí và 12 trung khí

Chu kì 24 tiết khí một hiện tượng của thiên nhiên

II.2: Sự ra đời của 24 tiết khí

- Tiết khí có nguồn gốc từ Trung Quốc nó được sử dụng trong công tác lập lịch của các nền văn minh phương đông như Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên để đồng bộ hóa các mùa

- Nhân dân Trung Quốc trong thực tiễn sản xuất nông nghiệp lâu đời đã có nhiều kinh nghiệm phong phú về quy luật thay đổi của khí hậu vào việc đồng áng mùa vụ

- Từ những hiểu biết của mình cùng với sự phát triển của chiêm tinh thì người Trung Quốc đã

định ra 24 tiết khí.

-24 tiết khí chính là sự biểu thị 24 vị trí không

giống nhau của Trái Đất trên đường quỹ đạo

quanh mặt trời.

- Trong 1 năm khoảng cách giữa trái đất và

mặt trời không giống nhau dẫn đến sự thay đổi chiếu xạ của mặt trời và thay đổi của mùa vụ.

Mùa

xuân

1 Lập xuân (bắt đầu mùa xuân, ở bắc bán cầu) 4- 5/ 2 Là tiết khí đầu tiên

xuân, vạn vật khôi phục lại sức sống

mãnh liệt Lịch gieo trồng vụ xuân

thường tiến hành xung quanh tiết lập

xuân

2 Vũ thủy:

2 Vũ thủy: (mưa ẩm) 18-20 /2

Sau khi vào xuân gió đông nam ấm

ẩm bắt đầu vào đất liền, nước mưa đân dần tăng lên Gọi là vũ thủy do mưa

nhiều, ánh sáng mặt trời chiếu xuống mặt đất lại ít

Trong nông nghiệp cần chú ý phòng bệnh cho gia súc, gia cầm, ong mật

Cây trồng bắt đầu phát triển mạnh

nhưng hoa trái non rất rễ nhiễm bệnh.

3 Kinh trập (sâu nở) 5-6/3 “kinh” có nghĩa

là làm kinh động, kinh sợ; “trập” chỉ các loại côn

trùng Vì trong mùa đông, các loại côn trùng đều rơi

vào giấc ngủ đông, mãi đến tiết Kinh Trập có sấm

động nên côn trùng sâu bọ bị thức giấc và bò

lên mặt đất kiếm ăn.

Kinh trập là ngày có tiết

trời phù hợp cho sâu bọ

côn trùng nở ra từ trứng

Trong sản xuất nông

nghiệp cần chuẩn bị

phòng trừ sâu bệnh cho

cây

4 Xuân phân (Giữa xuân)

- Thời gian: ngày 20 - 21 tháng 3 và kết thúc

vào khoảng ngày 4 - 5 tháng 4 (dương lịch)

- Đặc điểm: Ngày dài bằng

đêm, mặt trời chiếu vuông

góc với xích đạo

Hoa ban (Mộc Châu)

Rộn ràng hoa Gạo tháng 3

- Đặc điểm:

o Có gió đông-nam, mưa

phùn gần như chấm

dứt

o Tiết trời trở nên trong

sáng, ấm áp, dễ chịu hơn

do nhiệt độ đã lên cao và

độ ẩm giảm xuống

5 Thanh minh (“thanh” là khí trong, còn

“minh” là sáng sủa → Trời trong sáng)

- Thời gian: bắt đầu từ ngày 4 – 5/4 kết thúc

vào khoảng ngày 20 – 21/4 (lịch dương)

- Đặc điểm:

o Bắt đầu mùa mưa, lượng

mưa tăng nhanh, lúa

- Thời gian: ngày 20 - 21 tháng 4 khi kết

thúc tiết thanh minh và kết thúc vào khoảng ngày 5 - 6 tháng 5 (lịch Gregory)

Cánh đồng lúa xanh tốt sau cơn mưa

Mùa

hè

- Đặc điểm:

o“Hạ” còn có nghĩa là

lớn lên, tăng trưởng

Lúc này thời tiết

- Đặc điểm:

o Mưa rào vào khoảng cuối

tháng 5 gây ra lũ.

o Lũ thường không lớn nhưng là

nguồn cung cấp nước rất quan

trọng cho sản xuất, các hồ

chứa và đặc biệt là các hồ

chứa thuỷ điện, vì vào thời kỳ

này thường nắng nóng, mưa

ít, nguồn nước các hồ chứa đã

cạn kiệt.

o Thời gian này, lúa bắt đầu

kết hạt

8 Tiểu mãn (Lũ nhỏ - lúa xanh)

- Thời gian: từ 21 – 22/5 đến ngày 5 – 6/6

Lúa bắt đầu kết hạt

- Đặc điểm:

o Chòm sao Tua Rua (Kim Ngưu) xuất hiện

vào sáng sớm báo hiệu thời gian gieo mạ

chính vụ bắt đầu “Tua rua đi rắc mạ mùa”

o Lúa là cây ngày ngắn nên trong điều kiện

ngày ngắn mới cảm ứng ra hoa Lúa mùa

bắt đầu gieo trong thời điểm này sẽ có thời

gian sinh trưởng vì ngày vẫn dài hơn đêm

và ra hoa khi gặp rét Nếu gieo muộn hơn

thì cây sinh trưởng ngắn, ra hoa sớm, do

9 Mang chủng ( Tua rua)

- Thời gian: từ ngày 5 – 6/6 đến khoảng

ngày 21 – 22/6

tuyến, thời gian ban

ngày dài nhất và ban

đêm ngắn nhất

o Thời gian này, vạn

vật trong trời đất sinh

11 Tiểu thử (nắng oi):

Bắt đầu từ 7-8/7 và kết thúc vào khoảng ngày

22-23/ 7 Thời tiết nắng nóng, ít gió, không mưa

Trong chỉ đạo sản xuất nông nghiệp “tiểu thử đi

bừa cấy ruộng nông sâu”

12 Đại thử (nóng nực):

Bắt đầu từ 23/7 đến ngày 7-8/8 Thời tiết nóng bức,

có lúc lên tới 400C nên cần phải che chắn chống nắng giảm nhiệt cho cây trồng Trong khí tiết này

lượng mưa nhiều “ đại thử dìm chết chuột đồng”

cần chú ý phòng tránh lũ lụt.

Mùa

thu

13.Lập thu (bắt đầu mùa thu):

•Bắt đầu từ 7-8/8 đến 23-24/8, tiết khí này biểu thị sự nóng bức của mùa hè sắp trôi qua, trời cao, khí trời tươi sáng, bắt đầu mùa thu Nhiệt độ giảm dần, lượng mưa còn khá lớn thích hợp cho gieo trồng vụ mới

15 Bạch lộ (nắng nhạt): 7-8/9 đến 23-24/9

Tiết khí này biểu thị trời đã mát hơn Ban đêm hơi nước

trong không khí đọng lại thành giọt sương như hạt ngọc

màu trắng treo đầu lá cây, ngọn cỏ

16.Thu phân (giữa thu) 23-24/9 đến 8-9/10

23-24/9 khi kết thúc tiết bạch lộ Ngày thu phân cũng giống như ngày xuân phân ánh nắng chiếu gần như thẳng trên xích đạo, ngày và đêm dài gần bằng nhau, ngày bắt đầu ngắn dần

Ý nghĩa là sương mù xuất hiện

Ở miền Bắc Việt Nam thời tiết cuối thu, trời xanh

Mùa

đông

 Bắt đầu từ 7 – 8/11 đến 22 – 23/11 dương lịch

hanh khô

dài

 Trong nông nghiệp, lập đông là thời điểm

kết thúc công việc đồng án “Lập đông ta

quyết về mau gặt mùa”, sau khi thu hoạch

cần bảo quản lưu trữ, nông dân chuyển

sang làm các công trình thủy lợi, làm đất, cày bừa phơi ải (thời điểm này miền Bắc là mùa khô).

lúa mùa muộn, nông dân chuẩn bị cày phơi ải Dự trữ thức ăn cho gia súc gia cầm chuẩn bị phòng chống rét cho cây trồng và vật nuôi

Ở miền Bắc, nông dân tranh thủ làm đất khi đất còn ẩm để dễ lên luống làm vụ

đông

kênh ngòi để phục vụ cho tưới tiêu trong

vụ đông

màu ngắn ngày, ôn đới, chịu lạnh tốt) để cây có thể sống

 Bắt đầu từ 22 – 23/11 đến 7 – 8/12 dương lịch

không có tuyết xuất hiện, miền núi

cao hiếm gặp, thời tiết lạnh và rét.

Trời bắt đầu trở lạnh, mọi người cần mặc ấm để giữ gìn sức khỏe, nhất là với trẻ nhỏ

gia súc vật nuôi

vì cây con có thể chết vì rét hoặc sinh trưởng kém

Bắt đầu từ 7 – 8/12 đến 21 –

22/12 dương lịch

xuống thấp, nhưng thường không có

tuyết, miền núi cao có thể có tuyết xuất

hiện cục bộ

Trời lạnh, nhiệt độ thấp, mọi

người nên mặc ấm

súc bằng cách che chắn chuồng trại, đốt củi sưởi ấm cho gia súc,

dự trữ lương thực và thức ăn cho vật nuôi

này

 Bắt đầu từ 21 – 22/12 đến 5 – 6/1 dương lịch

Ngày ngắn đêm dài nên mọi

người tranh thủ khẩn trương hoàn thành các công việc trước khi trời tối

Bắt đầu từ 5 – 6/1 đến 20 – 21/1

dương lịch

ánh sáng mặt trời yếu, nhiệt độ thấp.

gia súc, cây trồng

Bắt đầu từ 20 – 21/1 đến 4 – 5/2 dương lịch

gian có nhiệt độ thấp nhất trong năm

gia súc và mạ non mới gieo (phục vụ vụ xuân sớm)

II.4: Ứng dụng trong đời sống

+ 24 tiết khí giúp ta xác định các mùa bằng mặt trời, tính các mùa khá chi tiết, chỉ được sự biến động của thời tiết khí hậu và ảnh hưởng của nó đến mùa màng

+ Lịch tiết khí được sử dụng lâu đời trong nền văn minh lúa nước chúng ta Các nhà quản lý nông nghiệp nước ta vẫn dùng lịch này để điều khiển mùa màng

III Tổng kết

Qua phân tích về 24 tiết khí, con người đã

biết được khá chính xác thời tiết khí hậu tại 1 thời điểm từ đó xác đinh mùa vụ, thời điểm cấy

Lịch tiết khí đã được con người sử dụng để

quản lý mùa màng

Mỗi tiết khí mang một đặc điểm về thời tiết, khí hậu khác nhau, đã tác động trực tiếp đến con người và vạn vật xung quanh

IV: Tài liệu tham khảo

http://vietbao.vn/Kham-pha-Viet-Nam/Lich-327249785/148/