Nâng cao hiệu quả công tác thanh tra chuyên môn ở Đại học TN

văn kiện của Đảng và nhà nước về giáo dục - đào tạo đã coi đổi mới công tác quản lí là yêu cầu trước tiên của đổi mới giáo dục, trong đó thanh tra giáo dục là một khâu hết sức quan trọng

Lời cảm ơn

của

:

Tác giả xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình và giúp đỡ quí báu

- Khoa Tâm lý Giáo dục, Khoa Sau Đại học, các thày cô giáo trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, trường Đại học Sư phạm Hà Nội;

-GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ - Người trực tiếp hướng dẫn tác giả thực hiện luận văn;

-Lãnh đạo và chuyên viên Ban Thanh tra Giáo dục, Trung tâm Khảo thí và Kiểm định chất lượng Giáo dục Đại học Thái Nguyên;

-Lãnh đạo và chuyên viên phòng Thanh tra Khảo thí và Đảm bảo

chất lượng các trường đại học thành viên - Đại học Thái Nguyên;

-Các thày giáo, cô giáo các trường đại học thành viên - Đại học

Thái Nguyên đã cho ý kiến đóng góp để tác giả thực hiện luận văn này.

Tác giả

Vietluanvanonline.com Page 1

MỤC LỤC

Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt

1Danh mục bảng và hình 2

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản về quản lý

giáo dục. 9

1.2.1.1 Quản lý.

91.2.1.2 Quản lý giáo dục

12

1.2.2 Một số khái niệm cơ bản về thanh tra, kiểm tra trong quản lý giáo 15

dục

1.2.2.1 Thanh tra,

kiểm tra 15

19

1.2.2.4 Biện pháp quản lý hoạt động thanh tra chuyên môn

20

1.2.3 Cơ sở lý luận của quản lý nhà nước về giáo dục.

20

1.2.3.1 Khái niệm quản lý nhà nước

20

1.2.3.3 Nội dung chủ yếu của quản lý nhà nước về giáo dục 231.2.3.4 Phương pháp và công cụ quản lý nhà nước về giáo dục

241.2.3.5 Thanh tra, kiểm tra trong quản lý giáo dục. 25

1.3 Cơ sở pháp lý

29

1.2.2 Luật Giáo dục năm 2005

291.2.3 Nghị định 41/2005NĐ-CP ngày 18/8/1006 của Chính phủ về qui

29định chi tiết luật Thanh tra.

1.2.4 Nghị định số 85/2006/NĐ-CP ngày 18/8/2006 của Chính phủ về tổ

30chức và hoạt động thanh tra giáo dục.

1.2.5 Quyết định số 14/2006/QĐBGDĐT ngày 24/5/2006 của Bộ trưởng

30

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành qui định tổ chức và hoạt động thanh tra

trpng các cơ sở giáo dục, trường trung cấp chuyên nghiệp.

1.2.6 Quyết định số 3647/QĐ-BGDĐT ngày 10/7/2007 của Bộ GD&ĐT 30

về việc phê duyệt qui chế tổ chức và hoạt động của Đại học Thái Nguyên.

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA HOẠT ĐỘNG GIẢNG

31

DẠY CỦA GIẢNG VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH VIÊN

THUỘC ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN.

2.1.Những nét khái quát chung về Đại học Thái Nguyên

312.1.1 Quá trình hình thành và phát triển. 312.1.2 Mô hình tổ chức của Đại học Thái Nguyên

312.1.3 Qui mô đào tạo và chất lượng đội ngũ giảng viên ở Đại học Thái

32Nguyên.

2.2 Công tác thanh tra giáo dục và quản lý thanh tra giáo dục ở Đại học

36

Thái Nguyên hiện nay.

2.2.1 Tổ chức bộ máy, nhân sự

36

2.2.2 Đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra

392.2.3 Hệ thống các văn bản qui định về công tác thanh tra

402.2.4 Nhận thức của cán bộ quản lý, giảng viên về công tác TTGD. 40

2.3 Thực trạng công tác quản lý thanh tra hoạt động giảng dạy của giảng 41

viên ở các trường đại học thành viên thuộc Đại học Thái Nguyên hiện

nay.

2.3.1 Công tác quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên

412.3.2 Thực trạng nhận thức chung về công tác thanh tra hoạt động giảng

45dạy của giảng viên

2.3.3 Thực trạng hoạt động thanh tra và công tác quản lý thanh tra hoạt

49động giảng dạy của giảng viên ở các trường đại học thành viên thuộc Đại học

Thái Nguyên hiện nay.

2.3.3.1 Thực trạng đội ngũ cán bộ thanh tra

492.3.3.2 Mức độ thực hiện các nội dung thanh tra hoạt động giảng dạy của

50giảng viên.

2.3.3.3 Thực trạng các hình thức thanh tra hoạt động giảng dạy của giảng

53viên

2.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến thanh tra hoạt động giảng dạy của

55

giảng viên ở các trường đại học thành viên thuộc Đại học Thái Nguyên.

CHƯƠNG III MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC

60

THANH TRA HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN Ở ĐẠI

HỌC THÁI NGUYÊN HIỆN NAY.

3.1 Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp

60

3.1.2 Nguyên tắc coi trọng công tác chính trị, tư tưởng

603.1.3 Nguyên tắc công khai, dân chủ

603.1.4 Nguyên tắc hiệu quả cao

613.1.5 Nguyên tắc tính giáo dục

61

3.2 Những biện pháp cụ thể

613.2.1. Biện pháp 1 : Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, cán bộ thanh

61

tra và đội ngũ giảng viên về thanh tra giáo dục.

3.2.2. Biện pháp 2: Tăng cường bồi dưỡng nâng cao kiến thức về pháp luật 64

và trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra

3.2.3. Biện pháp 3:Tham mưu với Đại học Thái Nguyên để ra những văn 69

bản hướng dẫn cụ thể đối với thanh tra hoạt động giảng dạy phù hợp với điều kiện thực tiễn của các trường; xây dựng bộ phiếu đánh giá giảng viên làm công cụ hỗ trợ cho hoạt động thanh tra giảng dạy.

3.2.4. Biện pháp 4: Đảm bảo tốt công tác thống kê, thông tin về thanh tra

3.4 Khảo nghiệm các biện pháp đề xuất

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

6Bảng 2.6 Ngành nghề đào tạo và trình độ chuyên môn của giảng viên41

các trường đại học thành viên hiện nay.

động giảng dạy của giảng viên ở ĐHTN.

giảng dạy của giảng viên các trường thành viên.

động giảng dạy của giảng viên ở các trường đại học thành viên.

đang thực hiện ở các trường Đại học thành viên.

của giảng viên ở ĐHTN hiện nay.

2

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời đại ngày nay, các quốc gia trên thế giới đều nhận rõ tầm quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển con người - nguồn nhân lực của xã hội - động lực của mọi sự phát triển Con người với trí tuệ của mình

đã trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, là yếu tố làm gia tăng của cải xã hội, sự giàu sang và thịnh vượng

Ở Việt Nam, Văn kiện Đại hội lần thứ IX của Đảng ta đã khẳng

định: "Phát triển giáo dục - đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh

tế nhanh và bền vững" [9.Tr 108, 109].

Sau hơn 20 năm đổi mới, giáo dục Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn trong việc thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Mặc dù vậy, bên cạnh đó giáo dục còn nhiều yếu kém chưa đáp ứng được nhu cầu và mục tiêu đề ra Văn kiện Đại hội Đảng

toàn quốc lần thứ X đã chỉ rõ: "Chất lượng giáo dục và đào tạo còn thấp, nhiều vấn đề hạn chế, yếu kém chậm khắc phục", "Công tác quản lý giáo dục, đào tạo chậm đổi mới và còn nhiều bất cập Thanh tra giáo dục còn nhiều yếu kém " [10, Tr 170, 171].

Một trong những nhân tố góp phần làm cho giáo dục thực sự là quốc sách hàng đầu, trở thành động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đó là hoạt động quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

Thanh tra giáo dục là một khâu quan trọng trong công tác quản lí nhà nước về giáo dục - đào tạo Nó giúp các cơ quan quản lí kiểm tra sự đúng đắn vai trò của mình, đồng thời kiểm tra việc chấp hành của các cơ quan thuộc quyền nhằm tìm ra những biện pháp chỉ đạo và quản lí tốt nhất Nhiều

văn kiện của Đảng và nhà nước về giáo dục - đào tạo đã coi đổi mới công tác quản lí là yêu cầu trước tiên của đổi mới giáo dục, trong đó thanh tra giáo dục là một khâu hết sức quan trọng.

Với sự phân cấp mạnh của nhà nước cho các cơ sở đào tạo, việc trao quyền tự chủ cho các trường đại học thì thanh tra là một chức năng thiết yếu của quản lý giáo dục Việc tăng cường thanh tra, kiểm tra trong các trường đại học là một trong những giải pháp quan trọng nhằm đảm bảo các trường thực hiện đúng chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước về giáo dục

Ở Đại học Thái Nguyên (ĐHTN), công tác thanh tra, kiểm tra giáo dục từ năm 2006 đến nay đã được các cấp lãnh đạo quan tâm, đẩy mạnh và đạt được những thành tựu đáng kể, góp phần đổi mới công tác quản lý giáo dục Đó là việc tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong các lĩnh vực họat động của giáo dục; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử

lý các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm qui chế Tuy nhiên hoạt động này vẫn còn tồn tại một số bất cập chưa đạt được kết quả như mong muốn, trong đó có nguyên nhân cơ bản là chưa thực hiện tốt các biện pháp quản lý hoạt động thanh tra giáo dục Vì vậy, để góp phần nâng cao hiệu quả thanh

tra giáo dục ở ĐHTN tôi chọn đề tài :"Các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra chuyên môn ở Đại học Thái nguyên".

2 Mục đích nghiên cứu: Đề xuất một số biện pháp nhằm góp phần

nâng cao hiệu quả công tác thanh tra chuyên môn ở ĐHTN

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động thanh tra chuyên môn và công tác quản lý thanh tra chuyên môn ở ĐHTN

- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý nâng cao hiệu quả thanh tra chuyên môn ở ĐHTN

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu lý thuyết: Một số vấn đề lý luận về quản lý, quản lý giáo dục, thanh tra, thanh tra giáo dục, thanh tra chuyên môn

- Phân tích thực trạng công tác quản lý thanh tra chuyên môn ở

ĐHTN hiện nay, hiệu quả của nó và những tồn tại, hạn chế

- Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác thanh tra chuyên môn ở ĐHTN

5 Phạm vị nghiên cứu: Hoạt động thanh tra chuyên môn của các

trường và đơn vị trực thuộc ĐHTN bao gồm rất nhiều nội dung và đa dạng, trong phạm vi đề tài này tôi chỉ tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý công tác thanh tra hoạt động giảng dạy của giảng viên ở 5 trường đại học thành viên thuộc ĐHTN từ năm 2006 đến nay

6 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu lý thuyết:

+ Nghiên cứu các tài liệu về lý luận quản lý, các Văn kiện Đại hội Đảng, các văn bản pháp qui về thanh tra giáo dục, các tài liệu khoa học, bài báo khoa học và những kết quả đạt được của công tác thanh tra giáo dục

+ Nghiên cứu các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn hoạt động thanh tra giáo dục ở ĐHTN

- Nghiên cứu thực tiễn:

+ Điều tra bằng phiếu hỏi theo các tiêu chí có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài

+ Tổng kết kinh nghiệm thanh tra giáo dục ở ĐHTN và các đơn vị trực thuộc

+ Lấy ý kiến chuyên gia và giảng viên về tính khả thi của đề tài

7 Đóng góp mới của đề tài

Làm sáng tỏ thực trạng công tác quản lý thanh tra hoạt động giảng dạy của giảng viên ở các trường đại học thành viên thuộc ĐHTN và đề ra biện pháp để góp phần nâng cao hiệu quả thanh tra chuyên môn ở ĐHTN

8 Cấu trúc nội dung luận văn

Phần nội dung gồm 3 chương

CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC, PHÁP LÝ VỀ THANH TRA, KIỂM TRA TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THÀNH VIÊN THUỘC ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN HIỆN NAY

CHƯƠNG III: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THANH TRA HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN Ở ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC, PHÁP LÝ VỀ THANH TRA, KIẾM

TRA TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC 1.1 Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu

Thanh tra giáo dục (TTGD) là loại hình thanh tra chuyên ngành, được hình thành ở nhiều quốc gia trên thế giới như Pháp, Đức, Nhật, Bỉ, Hà Lan,

Ai cập … và tồn tại song song với nhiều loại hình thanh tra khác TTGD thực hiện quyền thanh tra nhà nước về giáo dục và đào tạo trong phạm vi cả nước, nhằm tăng cường hiệu lực quản lý, bảo đảm và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

Ở Việt nam, thời kỳ phong kiến, khái niệm thanh tra chưa được sử

dụng, nhưng các triều đại Lý, Trần, Lê có cơ quan gọi là Ngự Sử Đài giúp nhà vua xem xét các công việc quan trọng của triều đình

Dưới thời pháp thuộc, hệ thống TTGD đã được hình thành từ Trung ương đến các tỉnh, huyện TTGD thời kỳ này đã để lại nhiều dấu ấn đối với những người dạy học thời kỳ trước cách mạng tháng 8/1945 Các quan TTGD thực hiện sự đánh giá thường bất chợt, chủ quan theo phương châm

“vạch mặt, tóm bắt” Quyền hạn của các quan TTGD thời kỳ này rất lớn

Cách mạng tháng 8/1945 thành công, ngày 23/9/1945 Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã ký Sắc lệnh thành lập Ban Thanh tra học chính để thanh tra

việc dạy và học chữ Quốc ngữ thực hiện nhiệm vụ “xóa mù chữ”, “diệt giặc dốt” là trọng tâm của nền giáo dục quốc dân lúc đó

Hiến pháp năm 1980 sử dụng thuật ngữ thanh tra là một chức năng của cơ quan quản lý nhà nước với việc qui định rõ: Hội đồng Bộ trưởng có nhiệm vụ tổ chức và lãnh đạo công tác thanh tra và kiểm tra của nhà nước

Quyết định số 1019/QĐ, ngày 18/9/1989 của Bộ Giáo dục và đào tạo

về tổ chức và hoạt động của hệ thống thanh tra giáo dục, trong đó qui định

hệ thống TTGD bao gồm: Thanh tra Bộ, Thanh tra Sở, Thanh tra phòng giáo dục Nhiệm vụ chủ yếu của TTGD là: Thanh tra chuyên môn, thanh tra quản

lý, thanh tra khiếu tố Việc ban hành Quyết định này đánh dấu một mốc quan trọng sự chuyển biến về nhận thức và hoạt động TTGD.

Luật Thanh tra năm 2004 qui định hệ thống thanh tra giáo dục ở các

cơ quan quản lí nhà nước cấp Bộ, sở (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) vừa có chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành nhằm thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan,

tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền quản lí nhà nước cung cấp

Ngày 24/5/2006 Bộ Giáo dục và Đào tạo ra Quyết định số 14/2006/QĐ-BGD&ĐT, ban hành qui định về tổ chức và hoạt động thanh tra trong cơ sở giáo dục đại học, trường trung cấp chuyên nghiệp Theo Văn bản hướng dẫn này, các trường đại học (ĐH) đã xây dựng bộ máy TTGD để thực hiện nhiệm vụ TTGD của đơn vị mình Tổ chức TTGD trong các ĐH quốc gia, ĐH vùng gọi là Ban TTGD, tại các trường thành viên tổ chức này được gọi là Phòng TT Công tác TTGD trong các trường ĐH chủ yếu hướng vào TT chuyên môn

Như vậy, hoạt động TTGD đã có từ lâu trên thế giới và ở Việt Nam, nhưng TTGD trong các trường đại học ở Việt Nam vẫn còn là điều mới mẻ

Đã có một số bài viết về TTGD trong các trường ĐH nhưng mới chỉ nêu một cách khái quát, chưa đi sâu nghiên cứu vào một lĩnh vực cụ thể nào, ở Đại học Thái Nguyên (ĐHTN) cũng chưa có ai nghiên cứu về vấn đề này Trên cơ sở nhận thức về tầm quan trọng của công tác TTGD, xuất phát từ thực tiễn của công tác thanh tra chuyên môn ở ĐHTN chúng tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài này nhằm khảo sát một cách kỹ lưỡng thực trạng công tác thanh tra chuyên môn để có cơ sở đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác TTGD, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của ĐHTN, khẳng định thương hiệu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao của ĐH trong khu vực và trong trong toàn quốc

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài.

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Quản lý có nguồn gốc từ tiếng la tinh, có nghĩa là sự rèn luyện, sự dẫn dắt Quản lí xuất hiện khi con người hình thành các nhóm để thực hiện những mục tiêu chung mà với tư cách cá nhân họ không thể thực hiện được

Ở đâu hình thành nhóm người thì ở đó có quản lí Với một tổ chức được hình thành thì bất luận nó có mục đích, cơ cấu và quy mô ra sao đều cần có

sự quản lí để đạt được mục đích chung của tổt chức Vì vậy, quản lí xuất hiện là một tất yếu khi con người kết hợp với nhau thành các nhóm, các tổ

Quản lý là thuật ngữ chỉ "hoạt động có ý thức của con người nhằm sắp xếp tổ chức, chỉ huy, điều hành, hướng dẫn, kiểm tra các quá trình xã hội và hoạt động của con người để hướng chúng phát triển phù hợp với qui luật xã hội, đạt được mục tiêu xác định theo ý chí của nhà quản lý với chi phí ít nhất" [17.Tr.136]

Quản lí có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau:

- Theo H.Koonntz (người Mỹ) thì: Quản lí là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo sự phối hợp nỗ lực giữa các cá nhân để đạt được mục đích của nhóm (tổ chức) Mục tiêu của quản lí là hình thành một môi trường, trong đó con người có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất

- F.W Tay lo (người Mỹ) định nghĩa: Quản lý là biết chính xác người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất

và rẻ nhất

- Aonapu (người Nhật) cho rằng: Quản lí là một hệ thống xã hội, là khoa học và nghệ thuật tác động vào hệ thống mà chủ yếu là con người nhằm được các mục tiêu kinh tế - xã hội xác định

Các Mác coi quản lí là một đặc điểm sẵn có, bất biến của đời sống xã hội vì: "Bất cứ lao động trực tiếp hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân Một nhạc sĩ độc tấu thì tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần có một nhạc trưởng".

Theo Mai Hữu Khuê : Quản lý là một phạm trù có liên quan mật thiết với hợp tác và phân công lao động, nó là thuộc tính tự nhiên của mọi hợp tác [22]

Có thể nói một cách khái quát: Quản lý là sự điều hành, hướng dẫn và điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con người nhằm đạt tới các mục tiêu đã đề ra [25 Tr.2]

Quản lí là quá trình chủ thể quản tác động đến khách thể quản lí bằng

kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá dựa trên những nguồn lực và những điều kiện có thể nhằm đạt được mục đích của tổ chức

Quản lí có bốn chức năng cơ bản là: Lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra (Sơ đồ 1)

Chức năng lập kế hoạch: Là chức năng nền tảng của quản lí, bao gồm

việc xác định sứ mệnh, mục tiêu, mục đích của tổ chức và cách thức, biện pháp để đạt được mục tiêu đó dựa trên việc huy động các nguồn lực, lựa chon giải pháp để thực hiện Lập kế hoạch chính là việc xây dựng các định hướng và đề ra quyết định tổ chức thực hiện trong một thời gian nhất định cho tổ chức

Chức năng tổ chức: Là việc chuyển hóa những ý tưởng đã được xác

định trong khâu lập kế hoạch thành hiện thực Đó là việc sắp xếp, tuyển chọn, xác định vai trò cho từng con người thông qua phân tích công việc, đề

ra nhiệm vụ để chọn người đảm nhận công việc cho thích hợp, đồng thời hình thành cấu trúc mối quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong

tổ chức giúp cá nhân hoàn thành kế hoạch được giao và đạt được mục tiêu chung của tổ chức.

Chức năng lãnh đạo (chỉ đạo): Là sự tác động của người quản lí đến

đối tượng bị quản lí sau khi kế hoạch đã được lập, cơ cấu bộ máy đã hình thành với sự phân công công việc cụ thể Sự lãnh đạo bao gồm sự liên kết, liên hệ với người khác và động viên họ hoàn thành nhiệm vụ được giao để đạt được mục tiêu chung của tố chức

Chức năng kiểm tra, đánh giá: Nhằm đo lường và điều chỉnh hoạt

động các bộ phận trong tổ chức thông qua việc theo dõi, giám sát các hoạt động và thành quả của tổ chức để đối chiếu, so sánh với chi phí bỏ ra, nếu không phù hợp phải tiến hành điều chỉnh, uốn nắn Đó cũng chính là quá trình tự điều chỉnh

Sơ đồ 1: Các chức năng quản lí

1.2.1.2 Quản lí giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, là một chức năng của xã hội loài người được thực hiện một cách tự giác và vận động, tồn tại, phát triển với tư cách là môt hệ thống, Vì vậy, theo cách nói của Mác thì "dàn nhạc" giáo dục trong quá trình tồn tại và phát triển cũng phải có quản lí giáo dục (nhạc trưởng)

Trong xã hội ngày nay, với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, giáo dục có vai trò quyết định thắng lợi của tất cả các quốc gia trong việc cạnh tranh để phát triển Theo đó, giáo dục trở thành quốc sách hàng đầu của mỗi quốc gia Cũng như tất cả các lĩnh vực khác, trong giáo dục vấn đề quản lí ngày càng được chuyển hóa cao hơn và tất yếu dẫn đến một lĩnh với hoạt động độc lập tương đối trong giáo dục, đó là hoạt động quản lí giáo dục,

Một số khái niệm về quản lí giáo dục

Quản lí giáo dục với tư cách là một chuyên ngành khoa học đang trải qua nhiều biến đổi, ngày càng được bổ sung phong phú hơn

Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý giáo dục:

Quan điểm hiệu quả: Là quan điểm áp dụng tư tưởng kinh tế vào lĩnh vực quản lí giáo dục, tức là giáo dục phải thực hiện sao cho hiệu số giữa đầu

ra và đầu vào của hệ thống giáo dục phải đạt cực đại

Quan điểm kết quả: Cơ sở của quan điểm này là khoa học tâm lí sư phạm, chú ý nhiều đến việc đạt được mục tiêu giáo dục hơn là hiệu quả kinh tế

Quan điểm đáp ứng: Tư tưởng quan điểm này là yếu tố chính trị của giáo dục, theo đó giáo dục phải hướng tới việc là cho hệ thống giáo dục phục vụ, đáp ứng các đòi hỏi của sự phát triển đất nước, xã hội [11.Tr.18]

Ngoài ra còn một số quan điểm khác về quản lí giáo dục:

Theo M.M Mêchti Zađe (người Nga): Quản lí giáo dục là tập hợp những biện pháp (tổ chức, phương pháp, kế hoạch hóa, tài chính, cung tiêu ) nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống cả về số lượng, chất lượng.

Theo Khuđôminky (người Nga): Quản lí là tác động có hệ thống, có

kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ thể quản lí ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống (từ Bộ Giáo dục đến nhà trường) nhằm mục đích đảm bảo việc giáo dục Cộng sản Chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, bảo đảm sự phát triển toàn diện và hài hòa của họ

Theo tác giả Trần Kiểm thì quản lí giáo dục được định nghĩa ở hai cấp độ chủ yếu: cấp độ vi mô và cấp độ vĩ mô

Ở cấp độ vi mô: Quản lí giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có mục đích, có ý thức, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy định) của chủ thể quản lí đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục

Ở cấp độ vĩ mô: Quản lí giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có mục đích, có ý thức, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy định) của chủ thể quản lí đến tập thể giáo viên , công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường [26.Tr.36,37]

Tóm lại: Quản lí giáo dục là một qúa trình tác động có định hướng của nhà quản lí giáo dục (chủ thể quản lí) trong việc vận dụng những nguyên lí, phương pháp chung nhất của khoa học quản lí vào lĩnh vực giáo dục nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đã đề ra Những tác động đó thực chất

là những tác động khoa học đến cơ sở giáo dục, làm cho cơ sở giáo dục tổ chức một

cách khoa học, có kế hoạch quá trình dạy học - giáo dục theo mục tiêu đào tạo đề ra.

Chủ thể quản lí là trung tâm thực hiện các tác động có mục đích của qúa trình giáo dục, là nơi ra các quyết định quản lí và kiểm tra các hoạt động của hệ thống giáo dục theo mục tiêu đề ra

Đối tượng quản lí giáo dục bao gồm: nguồn nhân lực (đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh sinh viên), cơ sở vật chất kĩ thuật và các hoạt động có liên quan đến việc thực hiện chức năng, mục tiêu giáo dục

Cơ sở giáo dục là đối tượng quan trọng hàng đầu của quản lí giáo dục, trong đó đội ngũ cán bộ, giáo dục, học sinh sinh viên là đối tượng quan trọng nhất, nhưng đồng thời lại là chủ thể trực tiếp quản lí quá trình giáo dục

Quản lí cũng gồm bốn chức năng cơ bản như các hoạt động quản lí khác là: Lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra

1.2.1.3 Quản lý nhà trường

Trường học là một cơ sở giáo dục nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân và nằm trong tổng thể của cấu trúc xã hội Luật Giáo dục (năm 2005) tại điều 58 cho thấy quản lý trường học chủ yếu là quản lý quá trình dạy - học, quản lý các hoạt động bên trong nhà trường và quản lý mối quan hệ của nhà trường với xã hội

Quản lý nhà trường thực chất là quản lý con người Chủ thể quản lý trong nhà trường là lãnh đạo nhà trường (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng); khách thể bị quản lý là tập thể giáo viên, học sinh, sinh viên Vì vậy, quản lý nhà trường là giải quyết mối quan hệ giữa con người với con người là mối quan hệ chủ đạo Mối quan hệ đó được thể hiện tập trung ở nhân cách người đứng đầu nhà trường (Hiệu trưởng) và cách thức hành xử của người đó với tập thể cán bộ, giáo viên , học sinh sinh viên, vấn đề văn hóa và bầu không khí tâm lý trong nhà trường

Kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học và giáo dục là một dạng hoạt động nghiệp vụ quản lý của người Hiệu trưởng nhằm kiểm soát, phát hiện,

so sánh kết quả hoạt động dạy học và giáo dục với mục tiêu đề ra Qua đó phát hiện ưu điểm để động viên khuyến khích hoặc uốn nắn, điều chỉnh những thiếu sót nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục và đào tạo trong nhà trường.[28.Tr.117]

1.2.2 Một số khái niệm cơ bản về thanh tra, kiểm tra trong quản

Theo từ điển tiếng việt thì "Thanh tra (người thuộc cơ quan có thẩm quyền) kiểm tra, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp [16.Tr 882]

Thanh tra bao hàm nghĩa kiểm soát nhằm xem xét và phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định Thanh tra thường đi kèm với một chủ thể nhất định với phạm vi quyền hạn nhất định

Theo quan điểm của Đảng và Nhà nước ta thì thanh tra luôn có một vị trí quan trọng Luật Thanh tra đã chỉ rõ: "Thanh tra là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lí nhà nước, là hình thức bảo đảm pháp chế, tăng cường kỉ luật trong quản lí nhà nước, thực hiện dân chủ XHCN"

Mục đích của thanh tra là: "Hoạt động thanh tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lí các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lí, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lí nhà nước; bảo

vệ lợi ích của nhà nước, quyền lợi và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức,

cá nhân"

Như vậy, thanh tra là hoạt động hành chính của cơ quan nhà nước, có chức năng duy trì các hoạt động của cơ quan và của công chức hành chính phù hợp với pháp luật của nhà nước, bằng các hoạt động xem xét, thẩm định lại những hành vi của công chức, những hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước trên cơ sở những qui định pháp lý về quyền hạn, nhiệm vụ của các

cá nhân (công chức, cán bộ và các nhân viên khác trong cơ quan hành chính

Có thể rút ra kết luận: Thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lí nhà nước Nếu không có hoạt động thanh tra, kiểm tra thì không thể làm tốt chức năng quản lí nhà nước, và không mang lại hiệu quả cao cho hoạt động quản lí

Chính vì vậy mà thanh tra luôn có các đặc điểm gắn liền với quản lí nhà nước, mang tính quyền lực nhà nước và có tính độc lập tương đối

* Kiểm tra:

Kiểm tra là một công việc thường xuyên gắn liền với cơ quan, tổ chức, cá nhân bằng việc theo dõi, quan sát và kiểm tra kết quả cuối cùng

Theo từ điển tiếng Việt "Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét".

Chủ thể của hoạt động kiểm tra rất đa dạng, có thể là nhà nước, có thể

là phi nhà nước, có thể là tập thể, có thể là cá nhân Xét trên bình diện rộng kiểm tra có thể là việc xem xét thực tế để đưa ra nhận xét, đánh giá của bất

kì cá nhân nào trong xã hội, trong bất cứ hoạt động nào Vì vậy mà kiểm tra xuất hiện trước khi có thanh tra và trước khi có nhà nước đầu tiên trong lịch

sử Nó được xem như là phương thức hành động để đạt được mục đích Ăng ghen đã nói: Mỗi hoạt động có ý thức, có tổ chức của con người đều chứa đựng trong đó những yếu tố của kiểm tra [15.Tr.18,19]

Kiểm tra thường gắn liền với công việc của một tổ chức nhất định và thường theo các xu hướng:

- Theo dõi để cho hoạt động của tổ chức có phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và sự phân công giữa các đơn vị

- Quan sát để đảm bảo rằng nhiệm vụ được giao phù hợp với điều kiện thực hiện, phù hợp với thực tế; hướng dẫn và điều chỉnh kịp thời để đảm bảo hiệu xuất công việc từng đơn vị

- Kiểm tra kết quả cuối cùng, đánh giá hiệu quả thực tế theo kế hoạch

đề ra

Trong giáo dục có nhiều loại kiểm tra song kiểm tra chuyên môn là chủ yếu

và quan trọng nhất, bao gồm nhiều nội dung khác nhau:

Kiểm tra việc triển khai thực hiện chương trình giảng dạy

Kiểm tra việc thực hiện qui chế, nề nếp chuyên môn

Kiểm tra giáo án, hồ sơ giảng dạy

Kiểm tra việc học tập của học sinh

Kiểm tra tình hình sử dụng, bảo quản thiết bị dạy học…[24 Tr 50].Muốn kiểm tra có hiệu quả phải thiết lập được hệ thống tự kiểm tra và

nề nếp kiểm tra lẫn trong nội bộ tổ chức và giữa các đơn vị phối hợp Kiểm

tra phải kết hợp cả hai nhân tố chủ quan và khách quan trong tổ chức hoặc hai nhân tố trong cùng một công việc; [15].

* Mối quan hệ giữa thanh tra và kiểm tra

Giữa kiểm tra và thanh tra có mối quan hệ với nhau, đều là chức năng chung của quản lí nhà nước với mối quan hệ đan chéo: Theo nghĩa rộng thì kiểm tra bao hàm thanh tra, thanh tra là loại hình đặc biệt của kiểm tra do một chủ thể là nhà nước tiến hành và luôn mang tính quyền lực nhà nước với sự độc lập tương đối Theo nghĩa hẹp thì thanh tra cũng bao hàm kiểm tra vì các hoạt động, các thao tác nghiêp vụ cho một cuộc thanh tra chính là kiểm tra

Để phân biệt giữa thanh tra và kiểm tra chủ yếu căn cứ vào các mặt:+ Về mục đích: Kiểm tra có thể chỉ nhằm đôn đôc, uốn nắn, theo dõi việc thực hiện nhiệm vụ của đối tượng, phát hiện những vấn đề cần điều chỉnh, bổ sung Thanh tra phải đánh giá rõ ràng mức độ đúng, sai, tốt, xấu và qui trách nhiệm rõ ràng, cụ thể

+ Về nhân sự: Kiểm tra có thể tùy theo yêu cầu mà thủ trưởng cử cán

bộ đi kiểm tra hoặc thành lập đoàn kiểm tra Người thực hiện thanh tra thì phải có tư cách pháp lý: Những thanh tra viên được bổ nhiệm hoặc những cán bộ được cấp có thẩm quyền quyết định tham gia đoàn kiểm tra

+ Về cách tiến hành: Kiểm tra có thể chỉ nghe báo cáo, xem xét hồ sơ, thực trạng Thanh tra thì phải xem xét, đánh giá chính xác, cụ thể, phải so sánh kết quả đạt được so với qui định của các văn bản pháp qui để kết luận, đánh giá

+ Về Kết quả: Kết quả kiểm tra thường là lời khuyên, những ý kiến đóng góp để rút kinh nghiệm Thanh tra thì phải kết luận bằng văn bản có sự đánh giá và những kiến nghị mang tính pháp lý bắt buộc phải thực hiện

Nói cách khác: Kiểm tra là chức năng của mọi người quản lí, cấp quản lí với những qui mô và yêu cầu kiểm tra khác nhau Thanh tra là tác động lên

đối tượng bị quản lí, xem xét, kết luận ở một mức độ nào đó được người quản lí ủy quyền xử lí những việc làm sai lệch của đối tượng quản lí nhằm đảm bảo các quyết định quản lí được thực hiện nghiêm chỉnh, có hiệu lực,

có hiệu quả

1.2.2.2. Thanh tra giáo dục

TTGD là thanh tra chuyên ngành về giáo dục, là hoạt động kiểm tra

có tính chất nhà nước của cơ quan quản lí giáo dục cấp trên đối với cơ quan,

tổ chức, cá nhân cấp dưới do một tổ chức chuyên biệt (tổ chức thanh tra) tiến hành nhằm đánh giá, phát hiện, điều chỉnh và giúp đỡ đối tượng thanh tra đảm bảo pháp chế, giữ vững kỉ cương, tăng cường kỉ luật và góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục - đào tạo

Luật giáo dục năm 2005 đã qui định: Tổ chức, bộ máy của TTGD là thanh tra chuyên ngành, thực hiện quyền thanh tra nhà nước về giáo dục - đào tạo, vừa thể hiện quyền lực nhà nước, vừa đảm bảo dân chủ, kỉ cương trong quản lí giáo dục Vì vậy, TTGD có tính chất: Hành chính - pháp chế - nhà nước Tổ chức TTGD do pháp luật qui định, cấp trên bổ nhiệm và hoạt động theo luật định

Nghị định 85/2006/NĐ-CP ngày 18/8/2006 về tổ chức và hoạt động TTGD cũng chỉ rõ: “Thanh tra giáo dục thực hiện chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong phạm vi quản lí của nhà nước về giáo dục và đào tạo theo luật định của pháp luật” Cũng theo Nghị định này, nguyên tắc hoạt động của TTGD là: "Hoạt động thanh tra giáo dục phải tuân theo pháp luật, bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời, không làm cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan"

1.2.2.3. Thanh tra chuyên môn

Thanh tra chuyên môn là hoạt động kiểm tra có tính chất nhà nước của cơ quan quản lý giáo dục cấp trên (Bộ, sở, phòng) đối với các hoạt động dạy và học ở các cơ sở giáo dục Thanh tra chuyên môn bao gồm: Thanh tra chất lượng giảng dạy của giảng viên và thanh tra hoạt động học tập của học sinh

Thanh tra chuyên môn là một nội dung của hoạt động thanh tra chuyên ngành về giáo dục, tập trung chủ yếu vào công tác quản lí chuyên môn (được qui định tại mục b khoản 2 điều 111 của luật Giáo dục), đó là:

"Thanh tra việc thực hiện mục tiêu, kế hoạch, chương trình, phương pháp giáo dục, qui chế chuyên môn, qui chế thi cử, cấp văn bằng, chứng chỉ, việc thực hiện các qui định về điều kiện cần thiết đảm bảo chất lượng giáo dục ở

cơ sở giáo dục"

1.2.2.4. Biện pháp quản lí hoạt động thanh tra chuyên môn

Biện pháp quản lí: Là cách làm, cách giải quyết những công việc cụ

thể của công tác quản lí nhằm đạt được mục tiêu quản lí Các mục tiêu của quản lí là quản lí công việc có năng suất, có chất lượng, có hiệu quả

Biện pháp quản lí hoạt động thanh tra chuyên môn: Là cách làm, cách

tổ chức, chỉ đạo công tác thanh tra chuyên môn của thủ trưởng đơn vị với tổ chức thanh tra chuyên ngành trực thuộc nhằm xác định và đánh giá khách quan hoạt động chuyên môn của đơn vị mình; là những tác động đến hoạt động dạy, học của nhà trường và đôi ngũ giáo viên nhằm đảm bảo tốt việc chấp hành đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước về giáo dục

1.2.3 Cơ sở lí luận quản lí nhà nước về giáo dục

1.2.3.1 Khái niệm quản lí nhà nước.

Khái niệm "Quản lí nhà nước" là thuật ngữ được sử dụng khá rộng rãi

ở Việt Nam với nhiều cách tiếp cận khác nhau:

Quản lí nhà nước là hoạt động của toàn bộ bộ máy nhà nước từ cơ quan quyền lực nhà nước: Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp; các cơ quan hành chính nhà nước: Chính phủ, các bộ, Ủy ban hành chính các cấp,

cơ quan kiểm sát nhân dân các cấp (nghĩa rộng)

Quản lí nhà nước là hoạt động riêng hệ thống cơ quan hành chính nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành chính và tư pháp nhằm thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước

Theo đó có thể đưa ra một định nghĩa chung nhất như sau:

Quản lí nhà nước là thuật ngữ chỉ hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước của các cơ quan trong nội bộ nhà nước nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước trên cơ sở các qui luật phát triển xã hội, nhằm mục đích ổn định và phát triển đất nước

Quản lí nhà nước có các đặc điểm sau:

- Chủ thể quản lí nhà nước bao gồm cơ quan lập pháp, hành pháp và

tư pháp

- Khách thể của quản lí nhà nước là các quá trình xã hội (trật tự quản

lí nhà nước, trật tự xã hội do pháp luật qui định) và các hoạt động của con người,

- Quản lí nhà nước là hoạt động chấp hành và điều hành

- Quản lí nhà nước là hoạt động mang tính chất tổ chức trực tiếp của nhà trường trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

- Quản lí nhà nước ở bất kì quốc gia nào cũng mang tính xã hội, bởi

vì nhà nước là tổ chức chính trị thực hiện ý chí của giai cấp thống trị và ý chí được các cơ quan quản lí nhà nước đưa vào cuộc sống

- Quản lí nhà nước mang tính dân chủ

1.2.3.2 Quản lý nhà nước về giáo dục

Quản lí nhà nước về giáo dục là việc quản lí của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, của Bộ Giáo dục & Đào tạo từ trung ương đến cơ sở lên hệ thống giáo dục quốc dân và các hoạt động của xã hội nhằm mục tiêu nâng cao dân trí, đang tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước và hoàn thiện nhân cách công dân

Quản lí nhà nước về giáo dục có ba bộ phận chính: Chủ thể quản lí nhà nước về giáo dục, khách thể và đối tượng quản lí nhà nước về giáo dục, mục tiêu Quản lí nhà nước về giáo dục

- Chủ thể quản lí nhà nước về giáo dục là các cơ quan quyền lực nhà nước (cơ quan hợp pháp, hành pháp, tư pháp) Là bộ máy quản lí giáo dục

từ trung ương đến cơ sở được cụ thể hóa tại điều 100 của Luật Giáo dục

- Khách thể quản lí nhà nước về giáo dục là hệ thống giáo dục quốc dân; đối tượng quản lí nhà nước về giáo dục là họat động giáo dục - đào tạo trong phạm vi toàn xã hội

- Mục tiêu quản lí nhà nước về giáo dục về tổng thể là việc đảm bảo trật tự, kỉ cương trong các hoạt động giáo dục, để thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho xã hội và hoàn thiện, phát triển nhân cách của công dân Tuy nhiên, ở mỗi cấp học, bậc học khác nhau mà mục tiêu giáo dục được cụ thể hóa trong Luật Giáo dục và Điều lệ các nhà trường

Như vậy, quản lí nhà nước về giáo dục chính là việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền do nhà nước qui định và phân cấp trong các hoạt động giáo dục

Đặc điểm của quản lí nhà nước về giáo dục

- Kết hợp quản lí hành chính và quản lí chuyên môn trong các hoạt động giáo dục Đây là đặc điểm quan trọng nhất đảm bảo môi trường sư phạm thuận lợi cho việc thực hiện mục tiêu giáo dục nhà nước qui định.

- Cơ chế quản lí là hệ thống các chính sách, nguyên tắc, qui chế, chế độ qui định các mối quan hệ, cách thức vận động các hoạt động quản lí giáo dục ở các cấp, giữa chủ thể và khách thể quản lí trong hoạt động quản

lí giáo dục

- Tổ chức bộ máy quản lí giáo dục là hệ thống các cơ quan quản lí giáo dục từ trung ương đến địa phương được thành lập theo thẩm quyền của nhà nước với sự phân cấp theo thứ bậc chặt chẽ Bộ máy quản lí giáo dục vừa là chủ thể quản lí giáo dục ở cấp mình, vừa là đối tượng quản lí ở cấp cao hơn

- Đội ngũ cán bộ công chức quản lí giáo dục là những người đang làm việc trong các cơ quan quản lí nhà nước về giáo dục các cấp Đó là nhân tố

cơ bản, quan trọng nhất trong hệ thống quản lí nhà nước về giáo dục có tác động trực tiếp đến công tác quản lí nhà nước về giáo dục

1.2.3.3 Nội dung chủ yếu của quản lí nhà nước về giáo dục

Nội dung chủ yếu của quản lí nhà nước về giáo dục được qui định tại điều 99 của Luật Giáo dục năm 2005, đó là:

1 Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, qui hoạch, kế hoạch phát triển giáo dục;

2 Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản qui phạm pháp luật về giáo dục; ban hành Điều lệ nhà trường; Ban hành tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục khác;

3 Qui định mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục; tiêu chuẩn nhà giáo; tiêu chuẩn cơ sở vật chất và thiết bị trường học; việc biên soạn, xuất

bản, in và phát hành sách giáo khoa, giáo trình; qui chế thi cử và cấp văn bằng, chứng chỉ;

4 Tổ chức, quản lý việc đảm bảo chất lượng giáo dục và kiểm định chất lượng giáo dục;

5 Thực hiện công tác thống kê, thông tin về tổ chức và hoạt động giáodục;

6 Tổ chức bộ máy quản lý giáo dục

7 Tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng, quản lý nhà giáo và cán

10 Tổ chức, quản lý công tác hợp tác quốc tế về giáo dục

11 Qui định việc tặng danh hiệu vinh dự cho người có công với sự nghiệp giáo dục

12 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giáo dục; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về giáo dục

Các nội dung trên không nói rõ về yêu cầu để nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra song đều chứa đựng các mặt hoạt động của thanh tra giáo dục

1.2.3.4 Phương pháp, công cụ quản lý nhà nước về giáo dục

- Phương pháp quản lý nhà nước về giáo dục: Là cách thức tác động

bằng những phương tiện khác nhau của chủ thể quản lý đến khách thể quản

lý để đạt được mục tiêu quản lý Có nhiều phương pháp quản lý và được chia thành 3 nhóm sau:

+ Nhóm phương pháp hành chính tổ chức

+ Nhóm phương pháp kinh tế.

+ Nhóm phương pháp tâm lý xã hội

Ba nhóm phương pháp trên là những phương pháp cơ bản song dựa vào từng trường hợp, từng đối tượng, từng hoàn cảnh cụ thể mà chủ thể quản lý vận dụng cho phù hợp vì mỗi phương pháp đều có những ưu điểm

và nhược điểm Người quản lý tài năng là người biết sử dụng phương pháp quản lý phù hợp nhất cho từng đối tượng cụ thể Muốn được như vậy người quản lý phải có chuyên môn cao, có kinh nghiệm trong quản lý và có trái tim nhân hậu

Công cụ quản lý nhà nước về giáo dục: là phương tiện chủ thể quản

lý tác động lên đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu Có các loại công cụ quản lý như: Công cụ pháp luật; công cụ chính sách; công cụ hành chính; công cụ kinh tế

1.2.3.5 Thanh tra, kiểm tra trong quản lý giáo dục

a. Thanh tra, kiểm tra trong quản lý giáo dục là một yêu cầu tất yếu của thực tiễn quản lý giáo dục.

- Hệ thống giáo dục quốc dân do nhà nước quản lý bao gồm rất nhiều các tổ chức, cơ quan, cơ sở giáo dục khác nhau, ở những tầng bậc khác nhau, với những những năng, nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau và hệ thống thống những loại hình trường học cũng rất đa dạng với các mục tiêu, phương pháp, kế hoạch đào tạo khác nhau Do đó, lãnh đạo và quản lý phải kiểm tra, thanh tra để đánh giá, phát hiện, điều chỉnh, giúp đỡ và phòng ngừa, trên cơ sở đó rút kinh nghiệm, cải tiến cơ chế quản lý và hoàn thiện chu trình quản lý mới hoàn thiện và hiệu quả hơn

- Quản lý giáo dục trong các nhà trường thực chất là quản lý quá trình dạy học và quá trình giáo dục, sản phẩm của quá trình này là việc hình thành

và phát triển nhân cách con người cho nên không thể có sản phẩm bị loại bỏ

Vì vậy, phải luôn luôn thanh tra, kiểm tra quá trình dạy học và quá trình giáo dục.

- Sự đa dạng hóa các loại hình đào tạo kéo theo sự đa dạng của các hoạt động dạy học Để đạt được mục tiêu quản lý đề ra thì người quản lý phải thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ dạy học

để giúp đỡ và điều chỉnh kịp thời những sai lệch, giữ vững kỷ cương, nề nếp trong hệ thống giáo dục

b. Cơ sở lý luận của thanh tra giáo dục

TTGD là sự tạo lập mối thông tin ngược (trong, ngoài) trong quản lý, cung cấp những thông tin đã được xử lý, đánh giá chính xác là căn cứ quan trọng để điều khiển, điều chỉnh hoạt động đạt hiệu quả cao hơn; đồng thời hệ

bị quản lý (đối tượng quản lý) tự điều chỉnh ý thức, hành vi và hoạt động của mình ngày càng tốt hơn

Sơ đồ 2: Mối liên hệ của thông tin quản lý

TTGD là thực hiện chức năng cơ bản của quản lý nhà nước về giáo dục, vì nó giúp nhà quản lý có được thông tin về đơn vị, tổ chức, cá nhân, trên cơ sở đó giúp nhà quản lý điều khiển, điều chỉnh hoạt động quản lý người quản lý có được những thông tin đầy đủ, chính xác, hoạt động thanh

tra, kiểm tra phải dựa vào các cơ sở khoa học: Tâm lý học quản lý, khoa học quản lý về giáo dục và dựa vào mục tiêu, chương trình của các cấp học, bậc học cũng như đặc điểm lao động của đối tượng quản lý để kiểm tra,

đánh giá chính xác và khoa học hơn.

c. Vị trí, vai trò của thanh tra giáo dục

TTGD là thanh tra chuyên ngành thực hiện quyền thanh tra nhà nước trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo; là một trong ba bộ phận hợp thành tổ chức quản lý nhà nước về giáo dục; là công cụ sắc bén để tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý, là một khâu quan trọng trong chu trình quản lý để tạo mối thông tin ngược cho việc kiểm tra, đánh giá của lãnh đạo quản lý

Sơ đồ 2: Tổ chức Quản lí Nhà nước của Bộ giáo dục & Đào tạo

TỔ CHỨC QLNN CỦA BỘ GD&ĐT

CHỈ ĐẠO

THANH TRA

NGHIÊN CỨU

VIỆC THỰC HIỆN NHIỆM VỤ CỦA ĐỐITƯỢNG THANH TRA

TTGD tác động đến ý thức, hành vi của con người là đối tượng quản

lí để nâng cao tinh thần trách nhiệm giúp họ hoàn thành tốt nhiệm vụ; uốn nắn, giúp đỡ đối tượng sửa chữa sai sót và truyền đạt các kinh nghiệm giáo dục hiện đại

TTGD thực hiện khách quan, công bằng cũng giúp đối tượng tự kiểm tra, tự đánh giá tốt hơn

d. Chức năng, nhiệm vụ của thanh tra giáo dục

TTGD thực hiện nhiều chức năng, nhiệm vụ khác nhau: Thu nhập thông tin, kiểm tra, đánh giá, phát hiện, điều chỉnh, phòng ngừa sai phạm, giúp đỡ đối tượng phát huy ưu điểm, khắc phục khuyết điểm Có thể khái quát lại thành 5 chức năng cơ bản: Đánh giá, phát hiện, giúp đỡ, điều chỉnh, phòng ngừa sai phạm.

e. Mục đích của thanh tra giáo dục

Hoạt động TTGD không có mục đích tự thân mà chỉ góp phần thực hiện mục tiêu quản lí đề ra bằng cách tác động vào đối tượng quản lí trong việc chấp hành nhiệm vụ và thực hiện các đối tượng quản trên cơ sở đó giúp

đỡ đối tượng phát huy ưu điểm, khắc phục hạn chế và khen chế kịp thời

f. Đối tượng của thanh tra giáo dục

Theo nghị định số 85/2006/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của TTGD thì đối tượng của thanh tra giáo dục là:

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lí trực tiếp của cơ quan quản lí nhà nước về giáo dục

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động giáo dục tại Việt Nam

g. Nội dung của thanh tra giáo dục

Nội dung của TTGD rất phong phú, đa dạng nhưng trên thực tế thanh tra giáo dục tập trung vào ba nội dung chủ yếu:

- Thanh tra chuyên môn: Thanh tra nhà trường, công tác giảng dạy và giáo dục của giáo viên, việc học tập của học sinh

- Thanh tra công tác quản lí

- Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực giáo dục đào tạo

Tùy theo đối tượng TTGD mà tiến hành theo những nội dung cụ thể

Vi dụ thanh tra công tác giảng dạy của giáo viên cần tập trung vào các mặt:

Việc thực hiện qui chế chuyên môn, bài giảng, phương pháp, phương tiện dạy học, phong cách của giáo viên, kiểm tra, đánh giá kết qủa học tập

h. Nguyên tắc chỉ đạo hoạt động thanh tra giáo dục

Hoạt động TTGD phải tuân theo luật pháp, đảm bảo chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cản trở đến hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan

1.3 Cơ sở pháp lí

Để thực hiện hoạt động thanh tra giáo dục ở các trường đại học thành viên thuộc ĐHTN cần căn cứ vào các văn bản qui phạm pháp luật sau:

1. Luật thanh tra (năm 2004): Qui định hệ thống thanh tra giáo dục ở

các cơ quan quản lí nhà nước cấp Bộ, sở (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương) vừa có chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành nhằm thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan,

tổ chức cá nhân thuộc thẩm quyền quản lí nhà nước cung cấp

2. Luật giáo dục (năm 2005): Qui định về hệ thống giáo dục quốc dân,

nhà trường, cơ sở khác của giáo dục quốc dân, của cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội và cá nhân tham gia hoạt động giáo dục; nội dung quản

lí nhà nước về giáo dục

3. Nghị định 41/2005/NĐ-CP ngày 18/8/1006 của Chính phủ về qui

định chi tiết luật Thanh tra

Nghị định qui định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; thanh tra quận, huyện, thành phố trực thuộc tỉnh, thanh tra bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ, thanh tra sở, hoạt động thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động thanh tra

4. Nghị định số 85/2006/NĐ-CP ngày 18/8/2006 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động thanh tra giáo dục.

Nghị định này qui định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và hệ thống tổ chức bộ máy TTGD các cấp, cụ thể hóa qui định của Luật Giáo dục, Luật Thanh tra đối với lĩnh vực giáo dục, qui định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và mối quan hệ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động thanh tra giáo dục

5. Quyết định số 14/2006/QĐ-BGDĐT ngày 24/5/2006 của Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành qui định tổ chức và hoạt động thanh tra trpng các cơ sở giáo dục, trường trung cấp chuyên nghiệp.

Quyết định qui định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm và

tổ chức thực hiện thanh tra trong cơ sở giáo dục đại học (gồm các đại học, học viện, trường đại học, trường cao đẳng, viện nghiên cứu khoa học) và trường trung cấp chuyên nghiệp

6. Quyết định số 3647/QĐ-BGDĐT ngày 10/7/2007 của Bộ GD&ĐT

về việc phê duyệt qui chế tổ chức và hoạt động của Đại học Thái Nguyên.

Quyết định qui định những điều cơ bản về tổ chức và hoạt động của Đại học Thái Nguyên