PHÁP LUẬT VỀ QUẢN TRỊ, ĐIỀU HÀNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM

Trong đó, sự ra đời của Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 đã khắc phục được một số quy định tồn tại về quản trị, điều hành NHTM như: nhiệm vụ, quyền hạn của HĐQT và Tổng giám đốc chưa đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ LAN ANH

PHÁP LUẬT VỀ QUẢN TRỊ, ĐIỀU HÀNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN

Công trình này được hoàn thành tại Khoa Luật – Đại học Quốc Gia Hà Nội

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy

Phản biện 1: ………

………

………

………

………

………

Phản biện 2: ………

………

………

………

………

………

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Vào hồi ……giờ … Ngày … tháng … năm ……

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm tư liệu Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội

- Trung tâm Thông tin – Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

1

MỤC LỤC

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục chữ viết tắt

LỜI MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ, ĐIỀU HÀNH NHTMCP 7

1.1 Khái niệm, đặc điểm về quản trị, điều hành NHTMCP 7

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm NHTMCP 7

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm của quản trị, điều hành NHTMCP 10

1.2 Các mô hình quản trị, điều hành NHTMCP 16

1.3 Các cơ quan quản trị, điều hành trong NHTMCP 18

1.4 Các nguyên tắc quản trị, điều hành NHTMCP 19

1.4.1 Các nguyên tắc của OECD 19

1.4.2 Các nguyên tắc Basel về quản trị công ty 24

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN TRỊ, ĐIỀU HÀNH NHTMCP Ở VIỆT NAM 29

2.1 Sơ lược pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam 29

2.2 Cơ quan quản trị, điều hành NHTMCP theo quy định pháp luật Việt Nam hiện hành 35

2.2.1 ĐHĐCĐ 35

2.2.2 Hội đồng quản trị 43

2.2.3 Ban kiểm soát 50

2.2.4 Tổng giám đốc (Giám đốc) 57

2.2.5 Mối quan hệ giữa các cơ quan trong tổ chức bộ máy quản trị, điều hành NHTMCP 60

2.3 Những vấn đề đặt ra từ thực trạng pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam 60

2.3.1 Vấn đề tách bạch giữa sở hữu và điều hành 60

2.3.2 Vấn đề bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số 62

2.3.3 Thẩm quyền của các cơ quan quản trị, điều hành NHTMCP 65

2

2.3.4 Về thành viên HĐQT độc lập 72 Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

VỀ QUẢN TRỊ, ĐIỀU HÀNH NHTMCP Ở VIỆT NAM 75 3.1 Những định hướng cho việc hoàn thiện pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam 75 3.1.1 Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng, phát triển thị trường tài chính, tiền tệ 75 3.1.2 Nâng cao năng lực quản trị, điều hành, tăng tính tự chủ cho các NHTMCP đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế 78 3.1.3 Khắc phục những bất cập của pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam 81 3.2 Các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam 84 3.2.1 Bổ sung những quy định về điều kiện, tiêu chuẩn cho các chức danh quản trị, điều hành 84 3.2.2 Điều chỉnh những quy định về tăng cường quyền lực cho cổ đông nhỏ 86 3.2.3 Bổ sung những quy định pháp luật về chế độ công khai hóa, mức độ minh bạch thông tin trong quản trị, điều hành NHTMCP 86 3.2.4 Bổ sung, hoàn thiện quy định pháp luật nhằm ngăn ngừa sự lạm dụng của những cổ đông lớn, của HĐQT và người quản lý trong quản trị, điều hành NHTMCP 88 KẾT LUẬN 90 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

3

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Vấn đề quản trị, điều hành ngân hàng hiện nay đang được điều chỉnh bằng Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 có hiệu lực từ ngày 01/01/2011, Luật Doanh nghiệp năm 2005, Nghị định số 59/2009/NĐ-CP ngày 16/07/2009 về tổ chức và hoạt động của NHTM, Thông tư số 06/2010/TT-NHNN ngày 26/02/2010 hướng dẫn về tổ chức, quản trị, điều hành, vốn điều lệ, chuyển nhượng cổ phần, bổ sung, sửa đổi giấy phép, điều lệ của NHTM Trong đó, sự ra đời của Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 đã khắc phục được một số quy định tồn tại về quản trị, điều hành NHTM như: nhiệm vụ, quyền hạn của HĐQT và Tổng giám đốc chưa được phân định rõ ràng và hợp lý dẫn đến tình trạng có những ngân hàng, HĐQT can thiệp quá sâu vào việc điều hành hoặc ngược lại, có những ngân hàng Ban điều hành lấn

át HĐQT , hay chưa có chế độ báo cáo và công bố thông tin rõ ràng, minh bạch dẫn đến tình trạng thông tin bất cân xứng Tuy nhiên, hệ thống văn bản điều chỉnh vấn đề quản trị, điều hành ngân hàng hiện nay thực sự vẫn chưa tương đồng, chưa nghiên cứu áp dụng triệt để các nguyên tắc chung về quản trị của thế giới (các nguyên tắc quản trị ngân hàng lành mạnh của Ủy ban Basel; các nguyên tắc của OECD) và còn nhiều bất cập như quy định về thành viên HĐQT độc lập, về số vốn tối thiểu của Chủ tịch HĐQT,…làm hạn chế hiệu quả quản trị, điều hành ngân hàng

Từ năm 2011 và nhất là từ đầu năm 2012 đến nay, vấn đề chất lượng hoạt động của các ngân hàng đang bộc lộ nhiều vấn đề đáng báo động, vấn đề thanh khoản và nợ xấu tăng lên không ngừng Ngoài những nguyên nhân khách quan do điều kiện, hoàn cảnh của nền kinh tế tác động thì hạn chế về quản trị, điều hành ngân hàng cũng là một yếu tố gây ảnh hưởng không nhỏ Trong đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011-2015 của Thủ tướng Chính phủ, một định hướng quan trọng được đề ra là cơ cấu lại hệ thống quản trị Đặc biệt, ngày 26 tháng 11 năm 2014, tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Doanh nghiệp năm 2014, hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2015 với những thay đổi trong quy định về cơ cấu tổ chức quản trị, điều hành một CTCP sẽ trở thành cơ sở pháp lý quan trọng cho các hoạt động tổ chức quản trị, điều hành các CTCP nói chung và ngân hàng thương mại cổ phần nói riêng

Từ năm 2011, các ngân hàng nước ngoài với tiềm lực tài chính mạnh, có kinh nghiệm quốc tế đã được quyền bình đẳng trên mọi lĩnh vực với các ngân hàng trong nước Số lượng ngân hàng nước ngoài tại thị trường Việt Nam tăng lên nhanh chóng Đến thời điểm hiện nay, trên thị trường Việt Nam đã có 5 ngân hàng 100% vốn đầu tư nước ngoài, 49 văn phòng đại diện của ngân hàng nước ngoài, 50

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề quản trị, điều hành doanh nghiệp nói chung đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu Về quản trị CTCP đã có một số công trình nghiên cứu sau:

“So sánh pháp luật về quản trị doanh nghiệp của một số nước trên thế giới – Bài

học kinh nghiệm và kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật công ty ở Việt Nam”

– Đề tài đặc biệt cấp Quốc gia do PGS.TS Phạm Duy Nghĩa (chủ biên), năm 2004,

Mã số: QG.04.23; “Quản trị công ty: Nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận

nguồn vốn thị trường toàn cầu” – sách do CIEM dịch với sự tài trợ của GTZ…

Bên cạnh đó là các công trình nghiên cứu có đề cập đến quản trị công ty như:

“Nghiên cứu so sánh quản lý CTCP theo pháp luật Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam và Công hòa nhân dân Trung Hoa”, Luận văn tiến sĩ luật học của Ngô Viễn

Phú, năm 2004; “Tổ chức quản lý nội bộ CTCP – Những vấn đề lý luận và thực

tiễn” Luận văn thạc sĩ luật học của Cao Thị Kim Trinh, năm 2004; “Bảo vệ quyền lợi của cổ đông trong CTCP theo pháp luật Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” Luận văn thạc sỹ luật học của Bùi Minh Nguyệt, năm 2010

Từ những năm 2000 cho đến nay, khi lĩnh vực ngân hàng phát triển mạnh mẽ

ở nước ta, đặc biệt từ năm 2006, hàng loạt ngân hàng nông thôn địa phương chuyển đổi thành ngân hàng đô thị thì vấn đề quản trị, điều hành NHTMCP đặt ra rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu Tuy nhiên, thực tế những công trình nghiên cứu, những bài viết về vấn đề này còn rất ít Ở Việt Nam hiện nay, ngoài một số bài báo

đề cập hoặc nghiên cứu các khía cạnh của vấn đề quản trị, điều hành trong NHTMCP và các công trình nghiên cứu về quản trị trong CTCP như kể trên, thì các công trình nghiên cứu đầy đủ về vấn đề quản trị cho NHTMCP vẫn chưa

nhiều Năm 2009 có công trình: “Pháp luật về quản trị NHTMCP ở Việt Nam”

(2009) Luận văn thạc sỹ luật học của Nguyễn Thị Phong Thủy Tuy nhiên, công trình này được nghiên cứu khi Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 chưa được ban hành, vì vậy kiến nghị trong luận văn chỉ phù hợp với giai đoạn trước năm 2011(thời điểm Luật các Tổ chức tín dụng 2010 có hiệu lực)

5

Việc nghiên cứu đề tài “Pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam” hiện nay vẫn là cần thiết nhằm tìm ra những bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về vấn đề này và nâng cao hiệu quả quản trị điều hành NHTMCP ở Việt Nam

3 Mục tiêu nghiên cứu

3.1 Mục tiêu tổng quát

Luận văn tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận về quản trị, điều hành NHTMCP; phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về vấn đề này tại một số NHTMCP Trên cơ sở đó nêu ra những bất cập và giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam

- Trên cơ sở đó, tìm ra những bất cập, tồn tại của pháp luật Việt Nam và đề xuất hướng hoàn thiện quy định của pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP

4 Tính mới và những đóng góp của đề tài

- Đây là công trình khoa học nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện về vấn đề quản trị NHTMCP ở Việt Nam, trên cơ sở có sự so sánh, đối chiếu với pháp luật của một số nước trên thế giới

- Thông qua luận văn, tác giả đưa ra những giải pháp, kiến nghị không chỉ nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này mà còn nhằm nâng cao năng lực quản trị, điều hành của NHTMCP trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP và thực tiễn áp dụng tại một số ngân hàng

- Phạm vi nghiên cứu: tác giả sẽ tập trung vào thực tiễn hoạt động áp dụng pháp luật về quản trị, điều hành ở một số NHTM nhà nước sau cổ phần hóa (Vietcombank, Vietinbank) và một số NHTM thành lập theo hình thức CTCP từ ngay ban đầu

6 Phương pháp nghiên cứu

Để tiếp cận nghiên cứu đề tài này một cách hệ thống và hiệu quả, tác giả sử

dụng tổng hợp các phương pháp: phân tích luật, so sánh, tổng hợp, thống kê, khảo sát, diễn giải, suy luận logic để làm rõ quy định của pháp luật Việt Nam về vấn đề

6

quản trị, điều hành NHTMCP và thực trạng áp dụng pháp luật ở một số ngân hàng của Việt Nam

7 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu tại thành phố Hà Nội là một trong hai thành phố lớn của cả nước, nơi mà hoạt động ngân hàng diễn ra sôi động và đa dạng nhất, yêu cầu

về quản trị ngân hàng đặt ra cấp thiết hơn bất cứ nơi nào Sự cạnh tranh giữa các ngân hàng trong nước với nhau và sự cạnh tranh giữa các ngân hàng trong nước với ngân hàng ngoại ngày càng khốc liệt đòi hỏi các ngân hàng ngày càng phải nâng cao năng lực về mọi mặt, đặc biệt là năng lực quản trị điều hành ngân hàng

Chính vì vậy, việc đi sâu tìm hiểu vấn đề pháp luật về quản trị, điều hành ngân hàng có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn

8 Bố cục của luận văn

Bố cục của luận văn bao gồm ác phần sau đây:

Phần mở đầu

Chương 1 Những vấn đề lý luận về quản trị, điều hành NHTMCP

Chương 2 Thực trạng pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP ở Việt Nam Chương 3 Định hướng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản trị, điều hành NHTMCP

Kết luận chung

Danh mục tài liệu tham khảo

7

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ, ĐIỀU HÀNH

NHTMCP 1.1 Khái niệm, đặc điểm về quản trị, điều hành NHTMCP

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm NHTMCP

1.1.1.1 Khái niệm NHTMCP

NHTM là tổ chức hoạt động kinh doanh cung cấp các dịch vụ ngân hàng tìm kiếm lợi nhuận Ở Việt Nam, tại khoản 2, Điều 4, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 quy định “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng” Theo đó, NHTM

là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận

Khi NHTM được tổ chức dưới hình thức CTCP thì có tên gọi cụ thể là

NHTMCP Có thể hiểu NHTMCP là loại hình tổ chức tín dụng được tổ chức dưới

hình thức CTCP; được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật

Xuất phát từ định nghĩa như vậy thì vấn đề quản trị, điều hành NHTMCP chịu

sự điều chỉnh của nhiều quy phạm pháp luật khác nhau, trong đó cơ bản là các quy định pháp luật về các tổ chức tín dụng và quy định về các CTCP (luật Doanh nghiệp)

1.1.1.2 Đặc điểm của NHTMCP

Thứ nhất, Bản thân NHTMCP là doanh nghiệp đặc biệt nên hoạt động của

ngân hàng cũng có những “đặc thù” so với các công ty Đó là sự đa dạng về các đối tượng thụ hưởng nên khó quản lý Thành phần tham gia điều hành hoạt động của loại hình doanh nghiệp này hết sức đa dạng, phức tạp và chủ yếu phân chia lợi ích (cổ tức) theo tỷ lệ góp vốn (cổ phần) Các cá nhân, tổ chức góp vốn sẽ đều có những quyền hạn nhất định trong việc tham gia điều hành, quản trị hoạt động của doanh nghiệp Vì vậy, việc điều chỉnh hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể

là quan trọng nhưng hết sức phức tạp

Thứ hai, NHTMCP là loại hình tổ chức tín dụng kinh doanh nhằm mục đích

lợi nhuận, song vốn tự có thường không ổn định Hoạt động kinh doanh chủ yếu dựa trên vốn huy động từ xã hội, nhưng nguồn huy động này lại chịu tác động từ nhiều yếu tố biến động như ổn định chính trị, tăng trưởng kinh tế…hoặc đôi khi chỉ là hoạt động của một ngành, một lĩnh vực lớn như Bất động sản, chứng khoán…Chính vì vậy, hoạt động của NHTMCP thường chứa đựng tính rủi ro cao

8

Thứ ba, NHTMCP là loại hình doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng trong

việc sử dụng, phân bổ nguồn vốn huy động từ xã hội, các hoạt động của loại hình doanh nghiệp này có ảnh hưởng lớn đến sự ổn định xã hội, kinh tế đất nước, nếu

đổ vỡ sẽ có thể gây tổn thất lớn và trên phạm vi rộng Tại cùng một thời điểm, các ngân hàng chịu rủi ro hơn về quản trị so với doanh nghiệp thông thường vì tính không rõ ràng hay cụ thể hơn là phạm vi cát cứ, chuyển rủi ro, lợi ích của cá nhân

và sự chiếm dụng công khai (hoạt động ngầm, hoạt động cho vay nội gián, chiếm đoạt…) lớn hơn so với các doanh nghiệp phi tài chính

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm của quản trị, điều hành NHTMCP

1.1.2.1 Khái niệm quản trị, điều hành NHTMCP

Trong NHTMCP, quản trị, điều hành nhằm điều khiển và kiểm soát hoạt động của ngân hàng Quản trị không đơn thuần chỉ là việc quản trị, thực hiện các quyết định và tổ chức nội bộ của các ngân hàng mà còn là việc quản trị thanh khoản (khả năng thanh toán và quy mô của ngân hàng), quản trị tài sản có (tích sản), quản trị tài khoản nợ (tiêu sản), quản trị vốn, quản trị tín dụng với nội dung

cơ bản là phân tích tín dụng

Như vậy, quản trị có thể hiểu là việc tổ chức nội bộ; đưa ra và thực hiện các quyết định của đại hội cổ đông thông qua HĐQT, đồng thời quản lý, kiểm soát hoạt động điều hành của ngân hàng

Điều hành là các hoạt động nghiệp vụ được tiến hành nhằm duy trì hoạt động bình thường, ổn định, phát triển của ngân hàng, thường được tiến hành bởi những chủ thể có quyền lực nhất định

Tuy nhiên, hoạt động quản trị và điều hành không hoàn toàn tách biệt mà có

sự gắn kết chặt chẽ với nhau, trong quản trị có điều hành, trong điều hành thể hiện yếu tố quản trị

Phạm vi đề tài này đề cập đến những vấn đề liên quan đến tổ chức nội bộ đối với các cơ quan quản lý, điều hành trong ngân hàng và những quy định pháp luật liên quan, cụ thể là việc phân định rõ quyền hạn và nghĩa vụ giữa các thành viên, cơ quan trong ngân hàng như các cổ đông, HĐQT, BKS, Ban điều hành và các quan quan giúp việc khác

1.1.2.2 Đặc điểm của quản trị, điều hành NHTMCP

Thứ nhất, hoạt động của ngân hàng chịu sự tác động mạnh mẽ từ các thông tin

về tài chính được đưa ra từ nhiều nguồn khác nhau và khó nhận định đánh giá Cùng với đó là sự đa dạng về các đối tượng thụ hưởng nên khó quản lý; nhiều khoản nợ ngắn hạn dẫn đến độ rủi ro trong hoạt động là rất cao và rất dễ dẫn đến phá sản; chịu

9

sự quản lý chặt chẽ với nhiều quy định khắt khe và chi tiết do tầm quan trọng trong

hệ thống, nếu đổ vỡ có thể gây ra tổn thất lớn và trên phạm vi rộng

Vai trò của quản trị, điều hành NHTMCP rất quan trọng vì quản trị tốt, ngân hàng có thể minh bạch hơn, giá trị cao hơn và tạo điều kiện giám sát hiệu quả hơn

Thứ hai, quản trị, điều hành được đặt trên cơ sở của sự tách biệt giữa quản lý

và sở hữu NHTMCP NHTMCP do các cổ đông là chủ sở hữu, nhưng để công ty tồn tại và phát triển phải có sự dẫn dắt của HĐQT, sự điều hành của Ban điều hành, sự giám sát của BKS và sự đóng góp của người lao động, những người này không phải lúc nào cũng có chung ý chí và quyền lợi Điều này dẫn đến cần phải

có một cơ chế để nhà đầu tư cũng như cổ đông có thể hướng hoạt động của ngân hàng phát triển đem lại hiệu quả cao nhất

Thứ ba, quản trị, điều hành NHTMCP xác định quyền hạn và trách nhiệm

giữa các nhóm lợi ích, các thành viên khác nhau trong ngân hàng, bao gồm các cổ đông, HĐQT, Ban điều hành, BKS Đồng thời, quản trị, điều hành ngân hàng cũng lập ra các nguyên tắc và quy trình, thủ tục ra các quyết định trong ngân hàng, qua

đó ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực và chức vụ, giảm thiểu những rủi ro liên quan đến hoặc có nguồn gốc từ những giao dịch với các bên có liên quan, những xung đột lợi ích tiềm năng và từ việc không có tiêu chuẩn rõ ràng hoặc không tuân thủ các quy định về công bố thông tin và không minh bạch

1.2 Các mô hình quản trị, điều hành NHTMCP

Khi nghiên cứu về cơ cấu tổ chức hay cấu trúc quản trị nội bộ của các CTCP nói chung và các ngân hàng cổ phần trên thế giới nói riêng, người ta nhận thấy có hai mô hình cơ bản, đó là cấu trúc hội đồng hai lớp (dual board hay two-tier board model) (còn có cách gọi khác là mô hình đa hội đồng) và hội đồng đơn lớp (hay còn gọi là mô hình đơn hội đồng) (unitary board hay one-tier board model) Việc tổ chức theo mô hình nào tùy thuộc vào điều kiện thực tế và truyền thống, cơ chế pháp lý của từng nước

Điển hình cho mô hình hội đồng hai lớp là mô hình các CTCP của Đức và một số nước châu Âu Trong pháp luật công ty của Đức, Áo, Thụy Sĩ và Hà Lan hay một số nước châu Âu khác gồm có cấu trúc bộ máy quản trị - điều hành đặc biệt Ở Đức, mô hình này có hai cấp bậc, bậc trên là Ban Giám sát (Supervisory Board) và bậc dưới là Ban Quản lý (Management Board), trong đó các cổ đông và người lao động sẽ bầu chọn thành viên của Ban giám sát Theo đó, cấu trúc mô hình một CTCP nói chung sẽ bao gồm ĐHĐCĐ, HĐQT, BKS và Tổng giám đốc (giám đốc)

10

Sơ đồ mô hình Hội đồng hai lớp

Ngược lại, các quốc gia theo truyền thống pháp luật Anh – Mỹ (common law - thông luật hay hệ thống pháp luật Ănglô – Xắcxông) như Mỹ, Anh, Úc, Canada, Hồng Kông… thường có cấu trúc quản trị nội bộ theo mô hình hội đồng đơn lớp (unitary board hay one-tier board model), trong đó gồm ĐHĐCĐ và chỉ một HĐQT, gồm có các thành viên HĐQT điều hành hoặc không điều hành, thực hiện chức năng quản trị các hoạt động của công ty Mô hình này không có một cơ quan độc lập để giám sát hoạt động của các thành viên HĐQT trong khi nó được giao quá nhiều quyền lực để thực thi nhiệm vụ Sự sụp đổ của hàng loạt tập đoàn, công ty lớn, đặc biệt là các công ty niêm yết ở Mỹ đầu những năm 2000 như Enron, Woldcom, Polycom… đã khiến hình thành xu hướng tìm kiếm và chỉ định những người độc lập để bầu vào HĐQT - chính là thành viên độc lập không điều hành của HĐQT, những người có thể đưa ra các ý kiến khách quan, độc lập trong công tác quản trị công ty Mỹ và các nước theo thông luật chính là nơi xuất phát của ý tưởng thành viên HĐQT không điều hành, thành viên độc lập (non-executive board member)

Sơ đồ mô hình cấu trúc hội đồng đơn lớp

Mô hình cơ cấu tổ chức của CTCP theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam 2005 nói chung và mô hình cơ cấu tổ chức của NHTMCP theo Luật các Tổ chức tín dụng 2010 nói riêng, với ĐHĐCĐ, HĐQT và BKS, Ban Giám đốc (BGĐ) được phân định quyền và nghĩa vụ nhằm đảm bảo việc thực hiện một cơ cấu quản trị hiệu quả Nó không giống như hội đồng đơn lớp trong pháp luật Anh và Mỹ vì có sự tồn

Đại hội đồng cổ đông

Ban Kiểm soát Hội đồng quản trị

ản trị Tổng giám đốc (Giám đốc)

Đại hội đồng cổ đông Hội đồng quản trị (có thành viên độc lập)

Tổng giám đốc (Giám đốc)

11

tại của thiết chế BKS, một cơ quan độc lập với nhiệm vụ giám sát những người quản

lý - điều hành ngân hàng (gồm cả HĐQT và Ban điều hành) Cũng có nhiều quan điểm cho rằng mô hình quản trị CTCP nói chung và NHTMCP của Việt Nam nói riêng là hội đồng hai lớp Tuy mô hình này gần giống với mô hình hội đồng hai lớp trong pháp luật Đức, song nó khác biệt ở chỗ BKS trong doanh nghiệp cổ phần ở Việt Nam do ĐHĐCĐ bầu ra và có chức năng cơ bản nhất là giám sát công tác quản

lý, điều hành của HĐQT và BGĐ Theo Điều 123 của Luật Doanh nghiệp 2005, BKS không có thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức các thành viên của HĐQT, tổng giám đốc và người quản lý công ty và tham gia quyết định các vấn đề quan trọng của công ty như Hội đồng giám sát ở Đức

1.3 Các cơ quan quản trị, điều hành trong NHTMCP

Ở Việt Nam, NHTMCP được tổ chức và hoạt động trên cơ sở những quy định chung của Luật Doanh nghiệp về CTCP và những quy định cụ thể của Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 Bộ máy quản trị, điều hành của NHTMCP gồm: ĐHĐCĐ, HĐQT, BKS và Ban điều hành Theo Điều 95 Luật Doanh nghiệp 2005 quy định “CTCP có ĐHĐCĐ, HĐQT và Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc; đối với CTCP có trên mười một cổ đông là cá nhân hoặc có cổ đông là tổ chức sở hữu trên 50% tổng số cổ phần của công ty phải có BKS…”

Mặc dù sau ngày 01/7/2015 Luật Doanh nghiệp 2014 chính thức có hiệu lực, thì CTCP có thể chọn một trong hai mô hình hoặc có BKS hoặc không có BKS (Điều 134 Luật Doanh nghiệp năm 2014) Tuy nhiên Điều 32 Luật Các tổ chức tín dụng 2010 vẫn quy định “Cơ cấu tổ chức quản lý của tổ chức tín dụng được thành lập dưới hình thức CTCP bao gồm ĐHĐCĐ, HĐQT, BKS, Tổng Giám đốc (Giám đốc)” Vì vậy, BKS vẫn sẽ là thiết chế bắt buộc phải có trong tổ chức của một NHTMCP ở Việt Nam hiện nay

ĐHĐCĐlà cơ quan quyết định cao nhất, có thẩm quyền bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm thành viên HĐQT và thành viên BKS; quyết định những vấn đề quan trọng nhất trong tổ chức, hoạt động của NHTMCP trên cơ sở thống nhất ý chí của các cổ đông

HĐQT là cơ quan quản trị NHTMCP, có thẩm quyền quyết định các vấn đề

có liên quan đến quyền lợi, mục đích của NHTMCP, trừ những vấn đề thuộc thẩm quyền của ĐHĐCĐ HĐQT phải chịu trách nhiệm trước ĐHĐCĐvề kết quả hoạt động cũng như những sai phạm trong quản lý, điều hành, vi phạm điều lệ, vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho ngân hàng