HIỆN THỰC và cổ TÍCH TRONG “THẾ GIỚI TRẺ EM” của k IBRAGIMOV

đất Bắc Kavkaz, mà còn có những suy ngẫm sâu sắc về số phận con ngườiđặc biệt là phụ nữ và trẻ em trong cảnh ngộ chiến tranh.1.3 Là một tác phẩm hiện đại, “Thế giới trẻ em” của Ibraghimo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -HOÀNG THỊ HOA

HIỆN THỰC VÀ CỔ TÍCH TRONG

“THẾ GIỚI TRẺ EM” CỦA K.IBRAGIMOV

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

HÀ NỘI, 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -HOÀNG THỊ HOA

HIỆN THỰC VÀ CỔ TÍCH TRONG

“THẾ GIỚI TRẺ EM” CỦA K.IBRAGIMOV

Chuyên ngành : Văn học nước ngoài

Mã số : 60220245

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hà Thị Hòa

HÀ NỘI, 2015

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Hà Thị Hoà – người đã

tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong tổ bộ môn vănhọc Nga, khoa Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, gia đình và bạn bè đãtạo điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình

Do điều kiện và trình độ còn hạn chế nên luận văn của tôi không tránh khỏinhững thiếu sót Vì vậy, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báucủa các thầy cô giáo để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 10 năm 2015

Học viên

Hoàng Thị Hoa

Nhà văn Kanta Ibragimov

Tiểu thuyết “Thế giới trẻ em”

MỤC LỤC

HOÀNG THỊ HOA 1 HOÀNG THỊ HOA 2 Như vậy, đêm trên mặt đất gắn với những hiện thực trần trụi nhưng đầy ám ảnh 67

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Kanta Ibragimov là một cây bút tiểu thuyết nổi tiếng ngườiChechnya Ngay từ khi khởi nghiệp sáng tác, cuốn tiểu thuyết đầu tiên củaông vừa ra mắt đã nhanh chóng được công chúng đón nhận nồng nhiệt Hơnnữa, với tài năng văn chương, Ibragimov đã hai lần vinh dự được đề cử vàogiải Nobel văn học Có thể nói, đây là trường hợp hiếm có bởi Ibragimovkhông chỉ là nhà văn mà còn là một nhà khoa học Hiện nay, Kanta Ibragimov

là cái tên được nhắc đến rất nhiều trong lĩnh vực văn học ở Nga, sáng tác củaông được độc giả đón đọc nhiều nhất Tuy nhiên ở Việt Nam, cái tên này cònrất mới mẻ với bạn đọc Hiện tại, chỉ có hai cuốn tiểu thuyết của ông được

dịch ra tiếng Việt đó là: “Cuộc chiến đi qua” (2009) và “Thế giới trẻ em”

(2014) Song, với sự nổi tiếng của nhà văn trên nước Nga cùng với những

thành công rực rỡ của ông thì đây là một cây bút đáng để chúng ta nghiêncứu, tìm hiểu

1.2 Trong số hai cuốn tiều thuyết được chuyển ngữ sang tiếng Việt,

chúng tôi lựa chọn tác phẩm “Thế giới trẻ em” để nghiên cứu bởi lẽ ở Việt

Nam cuốn tiểu thuyết này còn khá mới nhưng ở Nga, nó đã rất nổi tiếng vàquen thuộc với độc giả Hơn nữa, đây là cuốn tiểu thuyết suất xắc nhất củanhà văn đã được đề cử vào giải Nobel văn học năm 2010 Khi chuyển ngữsang tiếng Việt, tác phẩm đã được in ra thành 1000 bản tại NXB Văn học đểgiới thiệu tới đông đảo bạn đọc Việt Nam Cuốn tiểu thuyết đã ghi lại lịch sửđau buồn của vùng đất Bắc Kavkaz qua hai cuộc chiến tranh Chechnya lầnthứ nhất (1994- 1996) và lần thứ hai (1999- 2000) Bên cạnh giá trị hiện thựcsâu sắc, tác phẩm còn hấp dẫn người đọc bởi nghệ thuật viết văn độc đáo.Thông qua nghệ thuật viết đặc sắc ấy, chúng ta không chỉ hiểu được cuộcsống đau khổ của con người trong chiến tranh, về tình hình chiến sự của vùng

đất Bắc Kavkaz, mà còn có những suy ngẫm sâu sắc về số phận con ngườiđặc biệt là phụ nữ và trẻ em trong cảnh ngộ chiến tranh.

1.3 Là một tác phẩm hiện đại, “Thế giới trẻ em” của Ibraghimov khai

thác đề tài từ chính cuộc chiến tranh xảy ra trên vùng đất Bắc Kavkaz mà bảnthân tác giả là người đã từng trực tiếp tham gia vào cuộc chiến đó Ngòi bútcủa nhà văn rất tài hoa và tinh tế trong cách phối hợp chất hiện thực và cổ tíchkhi dựng cảnh, tả người Theo chúng tôi, nghệ thuật viết hấp dẫn chính là ởyếu tố cổ tích mà nhà văn vận dụng trong tác phẩm Đọc cuốn tiểu thuyết,người đọc có thể nhận ra: tồn tại ngay trong hiện thực chiến tranh khốc liệt lànhững điều phi lý đến khó tin, đôi khi lại là những điều kì diệu mà người tachỉ thấy trong thế giới cổ tích lung linh, huyền ảo Yếu tố cổ tích đã tạo nêntính li kì, mơ hồ, khó xác định của những hình tượng, những sự việc Nókhiến cho người đọc rơi vào trạng thái mơ hồ khi xác định hiện thực được táihiện trong tác phẩm là thực hay hư

1.4 Lựa chọn đề tài “Hiện thực và cổ tích trong tiểu thuyết “Thế giới

trẻ em” của nhà văn K.Ibragimov” chúng tôi muốn làm rõ những nét đặc sắc

nghệ thuật nổi bật trong tác phẩm, để từ đó hiểu hơn về tài năng viết tiểuthuyết của nhà văn; đồng thời có được cái nhìn và cảm nhận cụ thể, sâu sắc vềhiện thực mà nhà văn đề cập đến trong tác phẩm Sự thực hiện đề tài này cũng

sẽ giúp chúng tôi củng cố thêm phương pháp nghiên cứu hỗ trợ cho công tácgiảng dạy ở nhà trường phổ thông

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm

Kanta Ibragimov sinh năm 1960, là nhà văn người Chechnya, LiênBang Nga, tiến sĩ kinh tế, viện sĩ Viện hàn lâm Khoa học Cộng hoàChechnya, phó viện trưởng Viện nghiên cứu khoa học thành phố Grozny,giáo sư Đại học Tổng hợp quốc gia Chechnya Ông vốn được sinh ra trongmột gia đình trí thức, cha là tiến sĩ Hoá học Con đường đến với văn chương

của ông diễn ra dường như là ngẫu nhiên, tình cờ Bởi lẽ từ trước năm 1999,K.Ibragimov chỉ được mọi người biết đến với tư cách là một nhà khoa học cógần ba mươi công trình nghiên cứu và đầu sách về kinh tế Nhưng vốn là mộtngười có tầm hiểu biết phong phú cộng với niềm đam mê đặc biệt dành chovăn chương, K.Ibragimov đã “ bén duyên”, lấn sân sang lĩnh vực văn học vàgặt hái được khá nhiều thành công Những sáng tác của ông chủ yếu thuộc thể

loại tiểu thuyết Cuốn tiểu thuyết đầu tay với nhan đề “Cuộc chiến đi qua”

sáng tác năm 1999 đã đưa tên tuổi của Ibragimov trở nên quen thuộc hơn vớicông chúng Tác phẩm đã gây được tiếng vang lớn, còn tác giả thì trở nên nổitiếng và được đón đọc nhiều nhất ở nước Nga Cuốn tiểu thuyết này cũng đãmang lại vinh quang cho nhà văn Bốn năm sau khi ra đời, tác phẩm đầu taycủa một nhà khoa học đã được Tổng thống Nga Vladimir Putin trao tặng Giảithưởng Quốc gia Liên Bang Nga về Văn học nghệ thuật năm 2003 Thànhcông nối tiếp thành công, sau đó, K.Ibragimov đã liên tiếp cho ra đời nhiều

tác phẩm hay và đặc sắc như: Kavkaz già nua (2001), Thầy giáo lịch sử (2003), Thế giới trẻ em (2005), Truyện cổ phương Đông (2007), Ngôi nhà

hỗn tạp (2009), Avrora (2012), Viện sĩ Piotr Zakharov (2013) Nhà văn cũng

rất may mắn khi hai lần được đề cử vào giải Nobel Văn học: năm 2010 với

Thế giới trẻ em và năm 2012 với Avrora Tác phẩm của ông nhanh chóng

được dịch sang tiếng Anh, Đức và bây giờ là tiếng Việt

Với những thành tựu trong văn học, Kanta Ibragimov được kết nạp vàoHội nhà văn Chechnya, Hội Nhà văn Liên Bang Nga và được bầu làm Chủtịch Hội nhà văn Chechnya Hiện tại ông vẫn tiếp tục làm công tác khoa học

và sáng tác văn học Với Ibragimov thì “công việc nghiên cứu khoa học và

giảng dạy là để nuôi sống gia đình với năm đứa con, còn văn chương là để nuôi dưỡng tâm hồn” [22,9].

Như đã nói ở trên, nhà văn Kanta Ibragimov là một cái tên khá mới mẻđối với chúng ta nhưng ở Nga, ông đã rất nổi tiếng Chính vì vậy, hai cuốn tiểu

thuyết “Cuộc chiến đi qua” và “Thế giới trẻ em” – hai tác phẩm thành công

nhất của ông, khi được dịch giả Đào Minh Hiệp chuyển ngữ sang tiếng Việt đãnhanh chóng thu hút được đông đảo độc giả Việt Nam Trong đó, cuốn tiểu

thuyết “Thế giới trẻ em” đã được dịch và in vào tháng 4 năm 2014 với số lượng

ban đầu là hơn 1000 bản tại NXB Văn học để giới thiệu tới bạn đọc

“Thế giới trẻ em” xoay quanh số phận của ba nhân vật chính: nữ nghệ

sĩ violon đồng thời là nhà vật lý người Nga- bà Uchital, nữ y tá ngườiChechnya tên là Roza và Cậu bé mồ côi Chiến tranh đã cướp đi của họ hạnhphúc, gia đình và tuổi trẻ, đẩy những con người đáng thương tội nghiệp ấyvào cảnh ngộ bi kịch trớ trêu của cuộc đời Song bằng nghị lực và sức mạnhcủa tình thương, họ đã tìm được nguồn sống cho mình ngay trong môi trườngchiến tranh tàn khốc Họ hiện lên với những phẩm chất và tài năng đáng quý,lấp lánh vẻ đẹp kì diệu của những con người trong thế giới cổ tích Tác phẩm

là lời cảnh báo về hậu quả nặng nề mà chiến tranh có thể gây ra cho conngười, là những thông điệp về hòa bình, về tình yêu thương giữa con ngườivới con người

2.2 Tình hình nghiên cứu tiểu thuyết “Thế giới trẻ em”

Như đã nói, tiểu thuyết “Thế giới trẻ em” của nhà văn Kanta Ibragimov

còn khá mới mẻ ở Việt Nam Chính vì vậy, khi tìm hiểu về tác phẩm này,chúng tôi nhận thấy chưa có một công trình nào nghiên cứu về nó ngoàinhững đánh giá của chính dịch giả Đào Minh Hiệp

Do trình độ ngoại ngữ hạn chế nên khi tìm hiểu lịch sử nghiên cứu,chúng tôi có thể không khai thác được hết những ý kiến đánh giá cũng nhưcác bài nghiên cứu của các nhà nghiên cứu nước ngoài về cuốn tiểu thuyếtnày Do đó, chúng tôi chỉ xin nêu một số những ý kiến đã được dịch ra tiếng

Việt và một số ý kiến của tác giả nước ngoài Theo nhận xét của các nhà phêbình văn học Nga thì sự thành công trong lĩnh vực văn học của Ibragimov lànhờ vốn hiểu biết phong phú và khách quan của tác giả về lịch sử miền đấtquê hương, hoà quyện với những sáng tạo nghệ thuật độc đáo mà không cầnphải dùng đến những thủ pháp giả tạo Và quan trọng hơn nữa đó là: ông

“không bị ràng buộc bởi bất cứ khuôn khổ, công thức hay phương pháp sáng tác nào cả, điều đó không chỉ cần thiết trong Văn học mà còn ở tất cả mọi lĩnh vực” [22, 8].

Khi nói về tiểu thuyết “Thế giới trẻ em” của nhà văn Kanta Ibragimov,

một nhà báo người Nga đã có nhận xét như sau: “Cuốn sách của nhà vănChechnya, Kanta Ibragimov, đã diễn tả rất đúng và nặng nề về cuộc chiến ở

Chechnya những năm 94 – 96” (“Вышла в свет книга чеченского

писателя Канта Ибрагимова “Детский мир” Очень правдивая и тяжелая история о войне в Чечне 94-96 годов”) [ 51].

Nhà nghiên cứu người Nga, Maxim Shevchenko sau khi đọc tiểu thuyết

“Thế giới trẻ em” của nhà văn Kanta Ibragimov, cũng đã có nhận xét: “Thế giới trẻ em, đó là một trong những bằng chứng bi thảm nhất và khủng khiếp

của tội phạm cam kết trong chiến tranh ở Chechnya chống lại công dân Nga

thuộc các quốc tịch khác nhau” (“Детский мир”, который является одним

из самых трагических и страшных свидетельств преступлений, совершенных в ходе чеченской войны против граждан РФ разных национальностей”[51].

Còn ở Việt Nam, khi chuyển ngữ cuốn tiểu thuyết “Thế giới trẻ em”

của nhà văn Kanta Ibragimov sang tiếng Việt, dịch giả Đào Minh Hiệp đã

đánh giá đây là một câu chuyện thấm đẫm chất nhân văn: “Dẫu vậy trên nền

câu chuyện bi thương ấy vẫn hiện lên những tấm lòng nhân ái và những phẩm chất tốt đẹp đã được vun đắp từ hàng nghìn năm qua, làm nên một

nước Nga hùng mạnh Tác phẩm toát lên ý nghĩa nhân văn cao cả hướng con người đến những giá trị chân – thiện – mĩ vì một tương lai tươi sáng” [22, 8].

Tác phẩm là những câu chuyện bi thương, đẫm nước mắt về cuộc đời nhiềuđau khổ, nhiều sóng gió, tai ương của ba con người, ba số phận bất hạnh nhấttrong xã hội Nhưng bằng cái nhìn tinh tế và cảm nhận thấm thía, dịch giảĐào Minh Hiệp đã nhận ra phẩm chất tốt đẹp ẩn bên trong những con ngườinghèo khổ để từ đó ông đi đến khẳng định giá trị nhân văn cao cả ở một tácphẩm hiện thực Cảm nhận này của tác giả cũng là cảm nhận chung của ngườiđọc khi tiếp cận, tìm hiểu tác phẩm

Ngoài ra, trong quá trình tìm hiểu và dịch cuốn tiểu thuyết “Thế giới

trẻ em”, dịch giả Đào Minh Hiệp còn đưa ra một đánh giá nữa đó là: “Câu chuyện về một đứa bé, nhưng tác phẩm lại dành cho người lớn và buộc người lớn phải ngẫm nghĩ về thế hệ tương lai của dân tộc” [22, 7] Chính lời nhận

định này của ông đã giúp cho bạn đọc có một định hướng đúng đắn khi tiếpcận tác phẩm

Bản thân tác giả, nhà văn Kanta Ibragimov khi được hỏi về cuốn tiểu

thuyết “Thế giới trẻ em”, ông đã chia sẻ: “Thế giới trẻ em là lời sám hối đối

với những lỗi lầm của những tấn bi kịch của cả dân tộc Vì vậy nó là một trong ba tác phẩm mà tôi ưng ý nhất” [50] Ngay trong lời tâm sự của mình,nhà văn cũng đã có sự đánh giá cao về tác phẩm của mình Tác giả coi việc

sáng tác cuốn tiểu thuyết này có ý nghĩa như “một lời sám hối” tức là ông viết

nó như là một cách để nhận lỗi về mình Điều này khiến cho tác phẩm khiđược viết ra mang đậm cảm xúc nhân văn của nhà văn

Ngay trong phần kết của cuốn tiểu thuyết, nhà văn Ibragimov đã thừa

nhận câu chuyện diễn ra trong tác phẩm là câu chuyện cổ tích: “Nhưng hồi đó

tôi đã quá bạc nhược, nếu không muốn nói là hèn nhát, tôi đã không dám quay về để kể câu chuyện cổ tích như đã hứa…Mãi đến tận bây giờ tôi mới

làm được chút gì đó.” [22, 528-529] Trong lời sám hối của tác giả, ta có thể

nhận thấy những gì mà ông viết ra trong tác phẩm nó cứ mơ hồ, chập chờngiữa hai miền hư thực, để rồi chính ông cũng khẳng định chất cổ tích đậm nétngay trong một tác phẩm hiện thực sâu sắc Từ đó, chúng ta có thể nhận thấychất cổ tích là yếu tố nổi bật đã góp phần làm nên sự độc đáo hấp dẫn trong

tiểu thuyết “Thế giới trẻ em”.

Ở Việt Nam, việc nghiên cứu tìm hiểu về tác phẩm này còn rất mới mẻ

Chính vì vậy, lựa chọn đề tài nghiên cứu “Hiện thực và cổ tích trong tiểu

thuyết “Thế giới trẻ em” của nhà văn K.Ibragimov”, chúng tôi mong muốn

giúp cho bạn đọc có thêm những cái nhìn cụ thể, sâu sắc về các vấn đề mànhà văn đặt ra trong tác phẩm

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài “Hiện thực và cổ tích trong tiểu thuyết “Thế giới trẻ

em” của nhà văn K.Ibragimov” là để khám phá giá trị nội dung cũng như

những đặc sắc nghệ thuật làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm Qua đó, chúngtôi mong muốn giúp người đọc có được cái nhìn toàn diện về hiện thực đờisống và số phận con người trong chiến tranh, từ đó có những nhận thức sâusắc về chiến tranh, về hòa bình và về tình thương của nhân loại Đồng thờiqua luận văn này, người viết cũng muốn lý giải cho bạn đọc thấy được tại saotrong tác phẩm chỉ có một nhân vật trẻ em nhưng nhà văn lại đặt tên cho cuốn

tiểu thuyết là “Thế giới trẻ em”.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đặt ra cho mình nhiệm vụ đó là:Trên cơ sở khảo sát, thống kê, chúng tôi đi vào phân tích những biểu hiện cụthể của sự hòa trộn hai yếu tố hiện thực và cổ tích trên các phương diện nhânvật, không gian, thời gian, cốt truyện và một số chi tiết nghệ thuật Thông qua

đó, chúng tôi đi tìm bức thông điệp của “Thế giới trẻ em” mà nhà văn gửi

gắm trong tác phẩm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu, giới thuyết khái niệm

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những biểu hiện của hai yếu tốhiện thực và cổ tích được thể hiện trong xây dựng nhân vật, tổ chức khônggian và thời gian, trong đường dây cốt truyện và các chi tiết nghệ thuật trong

tiểu thuyết “Thế giới trẻ em” của nhà văn Kanta Ibragimov.

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về “Hiện thực và cổ tích trong tiểu thuyết “Thế

giới trẻ em” của nhà văn K.Ibragimov” do đó chúng tôi chỉ tập trung nghiên

cứu tiểu thuyết “Thế giới trẻ em” của tác giả Đây sẽ là tư liệu chính để luận

văn khai thác, tìm hiểu và phân tích Cuốn tiểu thuyết này được KantaIbragimov sáng tác vào năm 2005 và được dịch giả Đào Minh Hiệp chuyểnngữ sang tiếng Việt vào tháng 4 năm 2014, in tại nhà xuất bản Văn học

4.3 Giới thuyết khái niệm

Hiện thực là thế giới có thật, là cái tồn tại trên thực tế bao gồm tất cảmọi sự vận động và đứng yên diễn ra xung quanh cuộc sống của con người,được con người cảm nhận bằng các giác quan của mình Đi vào trong vănchương nghệ thuật, hiện thực đã có những thay đổi nhất định theo ý muốn chủquan của người viết, hiện thực đã trở thành siêu hiện thực Hiện thực trong tácphẩm văn học là kết quả của quá trình nhà văn tích luỹ, trải nghiệm vốn sống,

là vốn kiến thức, nền tảng văn hoá của một cá nhân Tuy nhiên, khi đọc nhữngtác phẩm văn học, người đọc vẫn có thể nhận ra hiện thực ngoài đời sống từhiện thực trong văn chương Bởi lẽ văn học là tấm gương phản ánh đời sốngcho nên ở một khía cạnh nào đó nó vẫn phải đảm bảo tính có thật của hiệnthực đời sống

Trong tiếng Nga, từ “cổ tích” được gọi là Xkazka, đồng nghĩa với bịa

đặt Theo duy danh định nghĩa thì “cổ” có nghĩa là cũ, “tích” có nghĩa là dấu

vết còn để lại “Cổ tích là những truyện từ xưa còn truyền lại” “Cổ tích” vốn là khái niệm nằm trong “truyện cổ tích” Theo Từ điển văn học thì:

“truyện cổ tích nảy sinh từ xã hội nguyên thuỷ, song phát triển chủ yếu trong xã hội có giai cấp, chủ đề chủ yếu của nó là chủ đề xã hội Nó biểu hiện cách nhìn hiện thực của nhân dân đối với thực tại đồng thời nói lên những quan điểm đạo đức, những quan niệm về công lý xã hội và ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn cuộc sống hiện tại Truyện cổ tích là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú của nhân dân; yếu tố tưởng tượng thần kì tạo nên một đặc trưng nổi bật trong phương thức phản ánh hiện thực và ước mơ” [18, 45].

Như vậy, chúng ta có thể thấy cổ tích là những điều không có thật trong hiệnthực cuộc sống, là những câu chuyện mà con người bịa đặt ra để nhằm đạtđược một mục đích nào đó Trong văn học, nói đến cổ tích là nói đến một thểloại của văn học dân gian Nó ra đời sau truyền thuyết, thần thoại Vậy truyện

cổ tích ra đời nhằm mục đích gì? Cũng giống như thần thoại, truyện cổ tích rađời khi mà mối quan hệ giữa con người với con người có những mâu thuẫnnhất định, khi xã hội có sự phân chia giai cấp rõ rệt, từ đó nảy sinh sự phânhoá giàu nghèo trong cộng đồng, những con người nghèo khổ luôn phải chịunhững thiệt thòi, bất công Từ đó, truyện cổ tích ra đời như một phương thứccứu dỗi, đem đến cho những số phận bất hạnh ấy một cuộc đời tươi sáng Cổtích được xây dựng trên trí tưởng tượng của con người Nó hướng con ngườiđến một cuộc sống tốt hơn thế giới mà mình đang tồn tại Đồng thời cổ tíchcòn tiếp thêm nghị lực, sức mạnh để con người vượt qua những khó khăn, thửthách trong cuộc sống

Cổ tích vốn không có thật cho nên đặc trưng nổi bật của nó đó là yếu tốtưởng tượng, kì ảo, hoang đường Tác giả dân gian đã tạo dựng cho câu

chuyện của mình những cảnh tượng kì ảo, hoang đường, sáng tạo nên nhữngnhân vật thần kì Điều này xuất phát từ niềm tin của con người khi họ luôn tinrằng có một thế giới khác bên cạnh thế giới trần thế mà ở đó có sự công bằng,

ở đó con người được làm chủ và hành động theo ý muốn của mình, sẽ khôngcòn những áp bức, bất công trong xã hội nữa Đó là thế giới tồn tại trong niềm

mơ ước của con người Những gì diễn ra trong cổ tích thường là không cóthật, đặc biệt là những kết thúc trong mỗi câu chuyện cổ tích Nhưng chínhnhững điều tưởng chừng như phi lý, không có thật ấy lại có vai trò vô cùng tolớn trong việc nuôi dưỡng và củng cố niềm tin của con người vào một tươnglai tốt đẹp ở cuộc sống ngày mai Trong mỗi câu chuyện cổ tích, kết thúc baogiờ cũng có hậu Những nhân vật hiền lành, tốt bụng, những người nghèo khổbao giờ cũng được hưởng hạnh phúc còn kẻ ác thì phải bị trừng trị thích đáng

Nhân vật trong truyện cổ tích hết sức đa dạng, phong phú: có thể lànhững con người có tài lạ, nhân vật mồ côi, nhân vật người em út, nhân vật cóngoại hình xấu xí, nhân vật nghèo khổ phải đi ở cho địa chủ, thậm chí nhânvật là loài vật…Nhân vật thường được hình thành theo hai tuyến đối lập:thiện và ác, tốt và xấu Tuyến thiện là những nhân vật xuất thân nghèo khó,

mồ côi, những con người “thấp cổ bé họng” trong xã hội, họ không có đượctiếng nói trong xã hội mà mình tồn tại Tuy nhiên họ chính là những nhân vậtchính nghĩa hội tụ đầy đủ những nét đẹp và phẩm chất tốt của con người: cần

cù, chăm chỉ, chịu thương chịu khó, nhân hậu, thông minh, hiền lành, vị tha,thật thà, chất phác Ngược lại, đại diện cho tuyến ác là những kẻ nắm trongtay quyền lực về kinh tế và chính trị Khi xây dựng nhân vật, các tác giả dângian luôn tô đậm nhân vật của mình đã tốt thì tốt trọn vẹn, tốt từ đầu đến cuối,

đã xấu thì xấu toàn diện, xấu từ đầu đến kết thúc tác phẩm Đây là cách xâydựng nhân vật theo hướng lý tưởng hoá Bên cạnh hai tuyến nhân vật thiện và

ác, trong thế giới cổ tích người ta còn thấy xuất hiện loại nhân vật thứ ba, đó

là những ông bụt, bà tiên Họ thường đứng về phe thiện, xuất hiện kịp thời,đúng lúc để cùng với những phép màu kì diệu và những đồ vật kì diệu, họ sẽgiúp cho những con người bất hạnh vượt qua được khó khăn, thử thách đểcuối cùng được hưởng hạnh phúc, sung sướng.

Trong truyện cổ tích thường tồn tại hai không gian có tính chất đối lậpnhau, đó là không gian thực và không gian ảo Không gian thực là không giancủa trần thế, ở đó con người xuất hiện với những công việc lao động thườngngày, với những mối quan hệ xã hội Còn không gian ảo là không gian huyềnthoại gắn với những khung cảnh kì lạ, ở đó con người nhất là những conngười nghèo khổ được toả sáng bằng tài năng của mình, ở đó họ được sốngmột cuộc đời hạnh phúc, sung túc Việc tạo dựng không gian ảo đã đáp ứngđược nhu cầu và ước mơ của con người về một thế giới tốt đẹp mà ở đó có sựcông bằng xã hội

Truyện cổ tích tồn tại nhiều xung đột khác nhau như xung đột về chínhtrị, xung đột giai cấp, xung đột giàu- nghèo, xung đột trong quan hệ giađình…trong đó, xung đột đạo đức là xung đột cơ bản nhất Thông qua xungđột thiện – ác, tác giả dân gian muốn cho vạch trần bộ mặt xấu xa, tàn bạo củanhững thế lực tối cao trong xã hội, đồng thời ca ngợi phẩm chất tốt đẹp củanhững người dân hiền lành, lương thiện Thông qua xung đột đạo đức, nhân

dân ta còn muốn gửi gắm vào đó quan niệm về sự công bằng xã hội: “ở hiền

gặp lành”, “ác giả ác báo”, “gieo nhân nào gặt quả nấy”, …Đặc biệt, trong

truyện cổ tích luôn luôn có sự xuất hiện của những đồ vật thần kì Sự có mặtcủa những vật thần kì này có tác dụng như một công cụ đắc lực, một phépmàu kì diệu giúp cho những con người bất hạnh vượt qua được thử thách, khókhăn trong cuộc sống

Từ việc hiểu hai khái niệm hiện thực và cổ tích như trên, chúng tôi sẽ

tiến hành triển khai đề tài “Hiện thực và cổ tích trong tiểu thuyết “Thế giới

trẻ em” của nhà văn K.Ibragimov” theo các hướng đó là: hiện thực và cổ tích

trong xây dựng nhân vật, trong tổ chức không gian và thời gian, trong tạodựng cốt truyện

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp tiếp cận hệ thống

Khi triển khai đề tài, chúng tôi sẽ hướng vào ba vấn đề chính đó là:xem xét màu sắc hiện thực và cổ tích trong nhân vật, không gian và thời gian,trong tạo dựng cốt truyện Do đó, chúng tôi sẽ tiếp cận tác phẩm trong tính hệthống, chỉnh thể của nó, không bỏ qua bất cứ một chi tiết hay hình ảnh nghệthuật nào

5.2 Phương pháp khảo sát, thống kê, phân loại

Điều này có nghĩa là trong quá trình đọc hiểu tác phẩm, chúng tôi sẽphải thống kê xem có bao nhiêu nhân vật được đề cập đến trong cuốn tiểuthuyết này, bao nhiêu lần các chi tiết nghệ thuật đắt giá được nhắc đến…Làmnhư vậy, nghĩa là chúng tôi sẽ có được cái nhìn bao quát về tác phẩm Đồngthời, trên cơ sở thống kê, chúng tôi sẽ phân loại những vấn đề nổi bật đóthành các luận điểm rõ ràng để từ đó hình dung được một cách cụ thể, chi tiếtnhững việc mà chúng tôi phải triển khai trong bài viết

5.4 Phương pháp phân tích tác phẩm theo thể loại

Phương pháp này giúp chúng tôi có những định hướng rõ ràng, đúngđắn khi phân tích tác phẩm Vì đây là tác phẩm thuộc thể lại tiểu thuyết cho

nên chúng tôi sẽ phân tích vấn đề theo đặc trưng của tiểu thuyết chứ khôngđược phân tích theo đặc trưng của thơ ca hay kịch.

5.5 Phương pháp phân tích và tổng hợp

Đây là phương pháp phổ biến, cơ bản trong nghiên cứu văn học nóichung Chính vì thế trong khi triển khai luận văn, chúng tôi sẽ sử dụng chủyếu phương pháp này để phân tích những câu văn giàu hình ảnh và giá trịbiểu đạt, phân tích những chi tiết nghệ thuật đắt giá nhằm mục đích minh hoạcho những luận điểm, luận cứ trong luận văn của mình Trên cơ sở phân tíchcác luận cứ, luận chứng, chúng tôi sẽ tổng hợp lại và đưa ra những đánh giá,nhận xét để thâu tóm vấn đề mà mình đã trình bày

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của luận văn gồm ba chương:Chương 1: Hiện thực và cổ tích trong xây dựng nhân vật

Chương 2: Hiện thực và cổ tích trong tổ chức không gian, thời gian.Chương 3: Hiện thực và cổ tích trong tạo dựng cốt truyện

Chương 1: HIỆN THỰC VÀ CỔ TÍCH TRONG XÂY DỰNG NHÂN VẬT

Trong mỗi tác phẩm văn học, nhân vật có vai trò rất quan trọng bởi đây

là nhân tố tham gia trực tiếp vào diễn biến của câu chuyện, đồng thời là hìnhtượng mà nhà văn gửi gắm vào đó những quan niệm nhân sinh của mình về

nghệ thuật và cuộc đời Đến với tiểu thuyết “Thế giới trẻ em” của nhà văn

Kanta Ibragimov, chúng tôi nhận thấy có một thế giới nhân vật đông đúc, đadạng và phong phú, đủ các hạng người, các tầng lớp trong xã hội từ người già,phụ nữ đến trẻ em; từ những con người hiền lành, tốt bụng cho đến những kẻxấu xa, đê tiện; từ những kẻ cậy quyền cậy thế, ức hiếp dân lành cho đếnnhững con người bất hạnh, khốn khó…Khảo sát toàn bộ tác phẩm, chúng tôithấy có tới gần 60 nhân vật được nhà văn đề cập đến Có những nhân vậtđược ông miêu tả kĩ, có nhân vật lại chỉ được miêu tả phác qua trong một vàihành động, lời nói, thậm chí có nhân vật chỉ được nhắc đến qua lời nói củangười khác

Trong tổng số gần 60 nhân vật của cuốn tiểu thuyết, căn cứ vào tần sốxuất hiện của các nhân vật, chúng tôi có thể chia nhân vật thành từng loại nhưsau : nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm Khi khảo sát các loạinhân vật này trong tiểu thuyết, chúng tôi xác định :

- Nhân vật trung tâm : Cậu bé mồ côi

- Nhân vật chính được khắc họa nhiều : bà Anastasya, dì Roza,Stoletov và Guta Tuaev

- Nhân vật phụ : số còn lại (khoảng 50 nhân vật) có tên và không tênnhư: đại uý Golovachov, Zhenya, bé Zoia, cha của Cậu bé, cô bảo mẫu,Philatov…

Tìm hiểu các nhân vật được nhà văn tập trung khắc hoạ trong tácphẩm ở hai loại: nhân vật trung tâm và nhân vật chính, chúng tôi nhận thấychúng có bóng dáng của các nhân vật trong cổ tích Bởi lẽ nếu như truyện cổ

tích tập trung vào khai thác xung đột đạo đức thông qua hai tuyến nhân vật

thiện- ác thì trong tiểu thuyết “Thế giới trẻ em”, ta cũng thấy mặc dù tác phẩm

lấy bối cảnh từ hai cuộc chiến tranh khốc liệt của vùng đất Bắc Kavkaz nhưngnhà văn không khai thác xung đột chính trị giữa hai phe phái, mà ngòi bút củaông tập trung vào khai thác xung đột về đạo đức, cụ thể là xung đột giữa cáithiện và cái ác ở các tuyến nhân vật: tuyến thiện với những con người nghèokhổ nhưng tốt bụng và tuyến ác bao gồm những kẻ lợi dụng địa vị của mìnhtrong xã hội để lộng quyền, vơ vét Xung đột giữa hai tuyến nhân vật nàyđược nhà văn khắc hoạ đậm nét trong tác phẩm Qua đó, tác giả phơi bày hiệnthực bất công của xã hội: những kẻ có tiền, có thế thì có quyền xâm phạm vàquyết định số phận của người khác; còn những người dân đen thì luôn phảichịu đựng những thiệt thòi, bị áp bức đè nén

Ở tuyến nhân vật đại diện cho cái thiện, nhà văn tập trung khắc hoạcuộc đời và số phận của ba nhân vật chính trong tác phẩm, đó là bà Uchital, diRoza và Cậu bé mồ côi Họ đều là những con người có số phận bất hạnh: bấthạnh trong tình yêu, hôn nhân, bất hạnh trong số phận của một đứa trẻ mồ côi.Song cuộc đời dù có nghiệt ngã đến đâu thì những con người kém may mắn

ấy vẫn luôn toả sáng, họ vẫn giữ được cho mình tấm lòng trong sạch, lươngthiện Còn ở tuyến ác, nhà văn tập trung vào hai nhân vật Stoletov và GutaTuaev – những kẻ mạnh mà ác

1.1 Những phụ nữ khổ đau và bất hạnh nhưng giàu tình yêu thương

Trong thế giới nhân vật cổ tích, ta thấy ở tuyến nhân vật tốt, bên cạnhnhân vật mồ côi, những người anh hùng, những chàng ngốc, nhân vật xấuxí…thì nhóm nhân vật phụ nữ cũng được các tác giả dân gian xây dựng đậmnét Ở đó, họ là những người phụ nữ hiền lành và tốt bụng nhưng cuộc đời lạigặp phải những sóng gió, truân chuyên, bị rơi vào bàn tay lừa lọc của những

kẻ gian manh, để rồi đến cuối tác phẩm, nhờ vào sự giúp đỡ của những thế lực

bên ngoài, cùng với nghị lực của mình, những người phụ nữ ấy đã tìm đượchạnh phúc cho bản thân.

Đến với tiểu thuyết “Thế giới trẻ em” của nhà văn Kanta Ibragimov, ta

thấy nhân vật phụ nữ trong tác phẩm cũng là những con người mang dấu ấncủa nhân vật nữ trong truyện cổ tích Trong số rất nhiều nhân vật được nhắcđến ở cuốn tiểu thuyết, nhà văn đặc biệt dành nhiều trang viết để tập trungkhắc hoạ và làm nổi bật cuộc đời và số phận của hai người phụ nữ, đó là bàAnastasya và dì Roza Họ đều là những người phụ nữ nhỏ bé có một cuộc đờinhiều bất hạnh, tai ương nhưng ở họ vẫn toát lên những nét phẩm chất caoquý, một tấm lòng nhân hậu, hiền từ

về quá khứ rồi lại tiếp nối câu chuyện ở hiện tại, khiến cho cuộc đời của nhânvật thêm li kì, hấp dẫn như câu chuyện cổ tích thời xa xưa

Bất hạnh đầu tiên trong cuộc đời của Anastasya đó là bất hạnh của mộtngười con gái có tài năng, đam mê nhưng lại không thực hiện được ước mơcủa mình Anastasya vốn là một cô gái có năng khiếu về âm nhạc Mặc dù côluôn mơ ước được vào học tại Học viện Âm nhạc nhưng chiến tranh đã giántiếp ngăn cản con đường đến với âm nhạc của cô gái trẻ này, nhất là sự can

ngăn của cha mẹ cô khi họ cho rằng: “Đất nước này, âm nhạc không cần

nhiều lắm đâu, hành khúc và quốc ca là chính…Tốt nhất là con nên thi vào

ngành gì đó để có thể kiếm được miếng bánh mì nuôi ống bản thân.” [22,

169] Vì tương lai cuộc đời phía trước, Anastasya đã phải ngậm ngùi chôn vùiniềm đam mê nghệ thuật của mình Còn gì đáng buồn hơn khi con ngườikhông được sống thật với niềm đam mê của mình

Bất hạnh thứ hai đến với Anstasya đó là bất hạnh của một người congái bị tổn thương trong tình yêu và hôn nhân Nếu đọc toàn bộ tác phẩm ta sẽthấy Anastasya là một người phụ nữ rất có duyên Rất nhiều anh chàng đãtừng để ý theo đuổi, cũng có những mối tình đến với cô, tuy nhiên tất cả chỉmang lại cho cô những giọt nước mắt và sự đau đớn, tủi nhục đến ê chề.Anastasya đã từng có mối tình đẹp với cậu bạn học cùng trường nhạc tên làZhenya Thế nhưng, cô gái bất hạnh đó đã không may mắn có được hạnhphúc cho riêng mình Bất hạnh trong tình yêu là nỗi đau khổ lớn nhất vớingười con gái Trước khi đến với Zhenya, chỉ vì sự ngây thơ, khờ dại, cô sinhviên trẻ tuổi đã đánh mất sự trinh trắng của một người con gái trong tay gãtrưởng khoa tệ bạc –Stoletov Cô đau khổ, xấu hổ với chính bản thân mình.Nhưng rồi, sau lần gặp lại Zhenya, trái tim người con gái ấy lại thổn thức,rung động Một tình yêu đẹp đến với cô như là một sự bù đắp cho nỗi đau.Nhờ có Zhenya, Anastasya đã vượt qua được mọi khó khăn trong cuộc sống.Nhưng khi câu chuyện tình yêu của họ đang giữa lúc đẹp nhất, sắp đến ngày

ra hoa kết trái thì một tai hoạ xảy đến với cô Cô bị toà án triệu tập và bắtgiam Cũng chính những tháng ngày ở trong phòng giam, nhân vật mới nhận

ra bản chất giả dối của người đàn ông mà bấy lâu cô vẫn dành trọn tình yêucho hắn Càng mong ngóng sự thăm hỏi, an ủi, động viên của Zhenya,Anastasya càng rơi vào trạng thái tuyệt vọng bởi chính mẹ cô cũng không biếtanh ta đi đâu Và sau này, ngay cả khi được Stoletov cứu ra khỏi nhà tù, suốtmột năm trời tìm kiếm vị hôn phu của mình, người con gái bất hạnh ấy cũngchỉ thu về kết quả là con số không Cuộc đời phải chăng đã quá bất công với

người con gái tài hoa ấy Sự trinh trắng của một người con gái trong cô sớm

đã bị gã trưởng khoa tồi tệ cướp đi mất, những tưởng Zhenya sẽ là vị cứu tinhcủa đời cô, mang đến cho Anastasya một cuộc sống hạnh phúc, vậy mà chínhhắn lại là kẻ thứ hai đánh cắp trái tim đầy yêu thương của cô Bi kịch bị ngườitình bỏ rơi là nỗi đau khiến cho người con gái khó có thể vượt qua được mặccảm về số phận

Không chỉ trong tình yêu mà trong cả hôn nhân, Anastasya lại một lầnnữa rơi vào bi kịch Người ta vẫn thường đùa với nhau rằng: hôn nhân là mồchôn của tình yêu, hạnh phúc Điều đó phải chăng đúng với Anastasya Thấtbại hai lần trong tình yêu khiến cho trái tim của người con gái ấy bị chai sạn

Cô không còn cảm giác yêu đương khi đứng trước những lời tán tỉnh của đámđàn ông Bởi vậy khi đến với mối tình thứ ba, Anastasya đến với Philatovkhông phải vì tình yêu mà phần nhiều xuất phát từ tấm lòng đồng cảm củanhững con người cùng cảnh ngộ Những trang văn viết về cuộc hôn nhân của

bà với người chồng Philip thật cảm động nhưng cũng đầy xót xa Hai ngườiđến với nhau khi cả hai đều gặp phải những trắc trở trong tình yêu Hai conngười cùng cảnh ngộ đã tìm được cho nhau nhịp thở chung Trải qua bao khókhăn, trở ngại, cuối cùng họ cũng quyết định sống cùng nhau trong một mái

ấm gia đình Những ngày sống cùng Philatov, Anastasya không chỉ cảm nhậnđược hạnh phúc gia đình, mà cô còn có thời gian làm công việc nghiên cứukhoa học của mình Đặc biệt, với niềm khát khao được làm mẹ, vượt quanhững khó khăn về sức khoẻ, Anastasya cuối cùng cũng sinh được một cậu bétrong niềm hạnh phúc vỡ òa Những tưởng nó sẽ là nguồn sống tinh thần giúp

cô có sức mạnh vượt qua mọi khó khăn trong cuộc đời Nhưng trớ trêu thay,đứa bé ấy sinh ra chẳng khác nào mầm xanh vừa nhú lên khỏi mặt đất đã bịquật nát bởi những loài sâu bọ: xanh xao, ốm yếu vì bệnh tật Và chỉ trongvòng một năm, người phụ nữ đáng thương ấy lại phải liên tiếp chứng kiến sự

ra đi của hai người thân yêu nhất đời mình: người chồng qua đời vì bệnh tật,đứa con cũng ốm yếu bỏ chị mà đi Còn nỗi đau nào hơn thế? Khó khăn lắmAnastasya mới tìm được chỗ dựa cho mình, vậy mà giờ đây, hạnh phúc chỉnhư ngọn đèn leo lét vụt tắt khi cơn gió thổi qua Cuộc đời của cô lại một lầnnữa khắc thêm nỗi đau Nỗi đau mất chồng, nỗi đau mất con, và cô trở thànhngười đàn bà goá bụa Vẫn biết đó là quy luật thông thường của tạo hoánhưng mọi chuyện xảy ra quá bất ngờ khiến cho nhân vật rơi vào tâm trạnghụt hẫng, bất lực Con mất, chồng mất, điều đó đồng nghĩa với việc Anastasya

đã mất tất cả Thật đúng là: “tài tử đa tình, hồng nhan đa truân”, “chữ tài

liền với chữ tai một vần” Những trang văn viết về cuộc đời của Anastasya

thật cảm động, có sức ám ảnh lạ thường Nhà văn Ibragimov viết về nỗi đaucủa người phụ nữ nhưng dường như nỗi đau ấy vượt quá sức chịu đựng củacon người

Bất hạnh thứ ba trong cuộc đời của Anastasya đó là bất hạnh một ngườicon gái yếu đuối phải chịu cuộc sống oan nghiệt của những lần tù tội mà tộilỗi không phải do mình gây nên Vào tù ra tội, cái án đó đến với cô một cáchkhách quan không lường trước được Trong tác phẩm, nếu tính cả lần bị phạtgiam khi cô mới gia nhập quân ngũ thì có tất cả ba lần Anastasya bị bắt giam.Đây có lẽ là con số đáng sợ đối với cuộc đời của một con người nhất là vớingười phụ nữ Lần thứ nhất là trong một lần sơ ý, đề cao cái “tôi” cá nhân củamình, vì sự phản ứng không tốt trước vị chỉ huy phó, Anastasya phải lĩnh bangày phạt giam Cứ ngỡ đó chỉ là chuyện đùa, cô bật cười, ngay lập tức anh tatuyên bố cô bị giam thêm ba ngày nữa Thế là lệnh đã ra, cô gái lập tức bị ápgiải vào phòng cách ly Bàng hoàng, ngỡ ngàng đến sợ hãi, Anastasya phát

cuồng lên bởi “nơi đây chỉ có bóng tối lạnh lẽo, nỗi khiếp sợ trong bốn bức

tường xi măng thậm chí cũng không có chỗ để ngồi” [22, 185] Mặc dù chỉ có

mấy ngày nhưng đó thực sự là chuỗi ngày rùng rợn nhất trong đời lính của

Anastasya Người ta đối xử với cô không hơn gì loài vật, thậm chí chúng còn

cho cô ăn những thứ “bốc mùi khó chịu” [22, 185] mà ngay cả con vật cũng

không đả động đến Điều này cho thấy sự đối xử bất bình đẳng trong chế độquân ngũ Đâu phải những gì cấp trên nói ra lúc nào cũng đúng, đâu phải cấpdưới thì không có quyền được nói lên chính kiến của mình Chính sự khôngcông bằng đó đã khiến cho người con gái vốn ngay thẳng, thật thà nhưAnastasya phải chịu những oan ức mà không được một lời bào chữa

Lần thứ hai là khi Anastasya và anh chàng Zhenya đang chuẩn bị làmđám cưới thì bất ngờ cô bị bắt giam Chính sự kiện này đã phá huỷ mối tìnhdang dở của cô gái đáng thương ấy

Lần thứ ba, cô bị bắt vào tù vì lí do “bị mất giấy chứng nhận và các

nguyên nhân khác” [22, 322] Nhưng may mắn, lần này cô chỉ bị bắt tạm

giam trong một thời gian ngắn rồi được trả tự do

“Con người ta sinh ra vốn tự do và bình đẳng Tạo hoá cho họ cái

quyền ấy, không ai có thể xâm phạm được” (Hồ Chí Minh) Vậy mà ngay cả

cái quyền làm chủ bản thân mình, Anastasya cũng không có được Gần nửacuộc đời, số phận của người phụ nữ bất hạnh đó phải chịu dưới sự chi phốicủa gã chỉ huy tàn nhẫn Stoletov Anastasya trở thành thứ nô lệ bất đắc dĩ củahắn Bất cứ lúc nào hắn cần, cô đều phải phục vụ mà không được kêu ca nửa

lời: “Stoletov, một người đàn ông khoẻ mạnh đang ở độ tuổi sung sức đã đòi

hỏi ở cô những điều không thể tưởng tượng nổi, nghiền nát tuổi xuân, cùng với vẻ duyên dáng và sắc đẹp của cô Còn cô, ngay từ bé đã được dạy dỗ phải biết cắn răng chịu đựng để giữ lời hứa, dù có những lúc phải lộn mửa nhưng vẫn thực hiện những trò dâm đãng ngông cuồng của anh ta.” [22, 189] Sắc

đẹp và tuổi xuân của một người con gái trong cô đã sớm bị chà đạp, vùi dậpbởi bàn tay tàn nhẫn của gã chỉ huy Dường như cuộc đời của người con gái

ấy sinh ra là để chịu kiếp “hồng nhan bạc mệnh”, cho nên sau này, ngay cảkhi đã trở về già, cô cũng không được sống những tháng ngày bình yên

Có thể thấy cuộc đời của Anastasya là một chuỗi những tháng ngày bikịch Tất cả những biến cố xảy ra đối với bà đã phản ánh chân thực một sốphận vất vả, một cuộc đời nhiều thăng trầm, tai hoạ này chưa nguôi thì taiương khác lại kéo đến Nó cứ dồn dập, liên tiếp như những con sóng ngoài đạidương nối tiếp nhau xô bờ, khiến cho nhân vật nhiều khi không tin nổi vàomắt mình, thậm chí có những lúc cuộc đời của bà tưởng chừng đã quỵ ngã,không đủ sức để đương đầu với cái khốc liệt, oan trái của sự đời Trong tácphẩm, rất hiếm khi ta bắt gặp một nụ cười rạng rỡ trên đôi môi của Anastasya.

Từ lúc còn con gái cho đến cái tuổi xế chiều, quãng đời của nhân vật luônsống trong những giọt nước mắt, trong niềm đau và nỗi tủi nhục Đau đớn khi

bị đánh mất sự trinh trắng của đời con gái trong tay gã dâm ô đểu cáng, nhưng

đó vẫn chưa phải là đỉnh điểm của nỗi đau Mà bất hạnh lớn nhất đó là khinhân vật phải chịu cảnh “sinh li tử biệt” Tuy nhiên, chính số phận nhiều bikịch trong cuộc đời nhân vật khiến cho câu chuyện về Anastasya mang tính li

kì, nhiều khi nó vượt ra ngoài sức tưởng tượng của người đọc, thậm chí ngay

cả con người ngoài đời thực cũng khó có đủ nghị lực và sức mạnh để vượtqua những sóng gió khốc liệt ấy Vì thế, cuộc đời của bà Uchital vừa hiệnthực, lại vừa li kì đến khó tin

Có một vấn đề đặt ra, đó là nguyên nhân nào đã khiến cho cuộc đời củamột người con gái có tài năng lại phải chịu một số phận hẩm hiu đến vậy? Dõitheo toàn bộ tác phẩm, ta có thể nhận ra nguyên nhân là do thời đại mà côsống, cái xã hội khi đồng tiền lên ngôi và chế ngự tất cả, cái xã hội mà những

kẻ có tiền, có thế thì sẽ có quyền lộng hành, ức hiếp dân lành; trực tiếp nhất là

do chiến tranh phi nghĩa đã xô đẩy cuộc đời của những cô gái tài năng nhưAnastasya phải ra mặt trận và chịu nhiều đau khổ Một lần nữa cần phảikhẳng định rằng đây là nhân vật bất hạnh nhất trong tác phẩm

Song dưới ngòi bút đậm chất nhân văn của tác giả, nhân vật Anastasyadẫu có bị rơi vào những thử thách khắc nghiệt, những hoàn cảnh trớ trêu

nhưng bà vẫn giữ được cho mình bản chất lương thiện Ở người phụ nữ ấy tavẫn thấy hiện lên những phẩm chất cao đẹp, như đoá hoa sen vẫn kiên cườngtrụ vững và toả ngát hương thơm giữa bùn lầy nhơ nhuốc Những đức tính cao

cả ở nhân vật mang dấu ấn cổ tích đậm nét

Dấu ấn cổ tích được thể hiện trước hết ở sự sống sót kì diệu của nhânvật Bởi lẽ trong tác phẩm, cùng với Roza và Cậu bé mồ côi, bà Anastasyađược nhà văn miêu tả trong cuộc chiến tranh dữ dội xảy ra ở thành phốGrozny Có một điều kì lạ đó là trong khi toà nhà “Thế giới trẻ em” bị bomđạn kẻ thù đào xới ngả nghiêng, thậm chí rất nhiều người đã hi sinh, bị chônvùi dưới những lớp đất đá thì căn phòng – nơi cư ngụ của họ vẫn tồn tại bìnhyên Đây là điều khiến cho bất cứ ai khi đọc tác phẩm cũng đều ngạc nhiên,thậm chí là khó tin bởi nó ẩn chứa sự hoang đường, vượt lên trên hiện thựcđời thường Phải chăng nhà văn để cho nhân vật tồn tại giữa cuộc đời đầymưa bom bão đạn như là một minh chứng cho thấy sức sống kiên cường, đầybản lĩnh của người phụ nữ Nhà văn Ibragimov muốn khẳng định với bạn đọcrằng: phụ nữ là những người phải chịu nhiều thiệt thòi nhất trong xã hội, songkhông vì thế mà họ yếu đuối, gục ngã trước hoàn cảnh; ngược lại ý thức về sựsống vẫn luôn âm ỉ cháy trong con người của họ Bà Anastasya là nhân vậtđiển hình cho vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ thời hiện đại

Mặc dù phải đối mặt với nhiều sóng gió, đắng cay trong cuộc đờinhưng Anastasya vẫn luôn giữ được cho mình bản chất tốt đẹp của một conngười lương thiện Đây là nét nổi bật của nhân vật trong thế giới cổ tích Sốngkhông phải cho riêng mình mà luôn quan tâm đến mọi người, điều đó đã giúpcho bà Anastasya tìm được niềm vui trong cuộc sống Tấm lòng tốt bụng,thơm thảo của nhân vật được nhà văn làm nổi bật qua việc người phụ nữ ấychăm sóc và phát triển tài năng âm nhạc của Cậu bé mồ côi Chính bà làngười đã truyền ngọn lửa của niềm đam mê âm nhạc đến đứa trẻ Hàng ngày,

bà say sưa truyền giảng cho Cậu bé những kiến thức bổ ích về âm nhạc, dạy

cho em cách chơi đàn như thế nào cho đúng, cho hay… Bà dồn tất cả tâmhuyết của mình trong việc truyền thụ kiến thức cho em Bà chỉ cho em kĩ

thuật chơi đàn một cách chi tiết, tỉ mỉ: “Đều hơn nữa, đều hơn nữa – Bà lão

nhắc – Đều đặn, điềm tĩnh, âm thanh phải phong phú, tất cả các âm phải mạnh mẽ, sâu lắng và rực rỡ…Dừng lại! Khi chuyển sang nốt cao, nhất là âm thanh phải mạnh hơn Chơi lại nhịp này đi…Không được giữ lâu cây vĩ ở nốt

“Rê”…phải ngắt ngay từ tiết nhạc trước, dứt khoát hơn…Thế… Bây giờ là đoạn kết… Ở đây có thể chơi nhẹ nhàng hơn, nhẹ nữa Thế, gần như lặng hẳn.” [22, 237] Mọi sự quan tâm, lo lắng, chăm sóc của bà đều dành cả cho

Cậu bé mồ côi Chưa khi nào bà nghĩ cho riêng mình Phần đời còn lại của bàluôn gắn chặt với cuộc sống của đứa trẻ Nó là nguồn sống duy nhất của bà.Thậm chí, đến cuối tác phẩm, khi bị lâm bệnh trọng nhưng trái tim của bà vẫnluôn hướng về đứa trẻ, lo lắng cho sự bình an của nó Có thể nói, sự xuất hiệncủa Cậu bé mồ côi đã mang đến luồng sinh khí mới thổi vào cuộc đời tẻ nhạtcủa bà Anastasya để cuộc sống của nhân vật trở nên có ý nghĩa, đồng thời làmôi trường để nhân vật bộc lộ tấm lòng hiền từ, nhân hậu, giàu tình yêuthương của mình Đối với đứa trẻ ấy, Anastasya không chỉ là một người bà,một người thầy giỏi mà còn là một người mẹ giàu tình yêu thương

Không chỉ có vậy, bà Uchital hiện lên trong tác phẩm còn mang dángdấp của một bà tiên hiền từ, phúc hậu với hành động trao lại cây vĩ cầm quýgiá cho Cậu bé mồ côi Trao lại vật báu đáng quý nhất của đời mình cho mộtđứa trẻ còn quá nhỏ nhưng bà Uchital không hề do dự, băn khoăn bởi bà tinrằng mình đã gửi gắm đúng người Đứa trẻ ấy xứng đáng được nhận những gìtốt nhất trong cuộc sống này Trao lại cây vĩ cầm cho Cậu bé mồ côi cũngchính là cách bà đang tiếp “lửa” để thổi bùng ngọn lửa âm nhạc tuyệt diệu ởđứa trẻ ấy, gửi gắm vào đó niềm tin và sự hi vọng vào tương lai tươi sáng ởthế hệ đi sau Hành động này cho thấy nét đẹp đáng quý trong tâm hồn nhân

vật : bà sống không phải giữ cho riêng mình mà luôn biết chăm lo cho thế hệtương lai của đất nước Lối sống của nhân vật gợi cho ta nhớ tới những câu

hát đầy triết lí của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: “Sống trong đời sống cần có một

tấm lòng, để làm gì em biết không? Để gió cuốn đi…”

Như vậy, có thể thấy con người của bà Anastasya đẹp không chỉ ở nghịlực sống phi thường, mà hơn hết là đẹp ở lương tri, ở tấm lòng nhân ái, vị tha,hiền từ, tựa như bà tiên bước ra từ những câu chuyện cổ tích Nhân vật gây ấntượng với người đọc không chỉ bởi cảnh ngộ nhiều bi kịch đáng thương mànhất là ở phẩm chất đạo đức tốt đẹp, nhân hậu và cao thượng Thủ pháp xâydựng nhân vật mang đậm dấu ấn cổ tích đã tạo nên sức sống và sức hấp dẫnđặc biệt cho nhân vật này

1.1.2 Nhân vật dì Roza

Bên cạnh Anastasya, Roza cũng là nhân vật nữ được nhà văn khắc hoạnhư là điển hình cho số phận nhiều đau khổ của con người thời chiến tranh,bạo loạn Tuy nhiên số phận bất hạnh của nhân vật không lớn như ở bàUchital Bất hạnh đầu tiên của nhân vật là bất hạnh trong hôn nhân, một cuộchôn nhân không có tình yêu Roza đến với gã Guta không phải vì yêu hắn màhôn nhân đến với chị như một cách thức giải cứu cho cuộc sống khó khăn của

gia đình mình Người ta vẫn thường nói: “Trăm năm tính cuộc vuông tròn/

Phải rò cho kĩ ngọn nguồn lạch sông” (ca dao) Đối với người con gái, bước

chân vào nhà chồng cũng đồng nghĩa với việc cuộc đời sẽ ngả sang một ngã

rẽ mới Cho nên sướng hay khổ, hạnh phúc hay buồn đau, phần nhiều phụthuộc vào sự lựa chọn của người con gái Hôn nhân cần phải xuất phát từ tìnhyêu, bởi có yêu nhau thì khi dọn về sống trong một mái nhà chung, hai người

sẽ có được sự cảm thông và thấu hiểu cho nhau, gia đình sẽ được hoà thuận,yên ấm Nhưng Roza đến với Guta quá vội vàng, chỉ mới nhìn vào cái giàusang trước mắt của gia đình người đàn ông đó mà chưa kịp tìm hiểu kĩ conngười của hắn, cô gái đã nhanh chóng nhận lời kết hôn với y Đây có lẽ là

nguyên nhân dẫn đến những chuỗi ngày đau khổ của cô về sau Lấy chồngnhưng không hề nhận được tình yêu từ người chồng, đổi lại Roza bị chồng hắthủi, lạnh nhạt, thờ ơ, thậm chí còn bị đánh đập phũ phàng Không chịu đượccảnh sống cô đơn, vò võ một mình, Roza quyết định chia tay gã chồng tệ bạc.

Li dị, điều đó như một vết dao cứa vào lòng chị khi nhận ra hậu quả đángbuồn của cuộc hôn nhân không có tình yêu, đồng thời cũng là con đường giảithoát cho nhân vật khỏi kiếp sống như một thứ nô lệ trong nhà Guta Quyếtđịnh này của Roza khiến cho người đọc vừa thương cảm lại vừa đồng cảm vớicảnh ngộ bi kịch của chị

Hôn nhân đổ vỡ, những tưởng cuộc đời của chị đã được giải thoát từđây Nhưng đời người có ai liệu được chữ “ngờ” Không ai có thể tin rằng conngười mà Roza căm ghét, từ bỏ giờ đây lại trở thành “chồng” của cô thêmmột lần nữa Dường như duyên phận đã buộc chị phải sống chung với một kẻmưu mô, xảo quyệt Đây là một điều hiếm thấy trong thực tế Nó phảng phất

dư vị trong những câu chuyện cổ tích Hôn nhân lần đầu đổ vỡ, Roza đến vớihắn lần thứ hai chỉ vì khát khao một mái ấm gia đình, khát khao có được đứacon Nhưng cuộc hôn nhân này cũng chẳng kéo dài được bao lâu khi gã Guta

vì làm ăn thua lỗ mà bỏ mặc chị trốn chạy ra nước ngoài, bặt vô âm tín Mộtlần nữa, Roza lại lặp lại bi kịch của đời mình

Như vậy hai lần kết hôn với cùng một người đàn ông nhưng Rozakhông có lấy một ngày được hạnh phúc, ngược lại hôn nhân đối với chị thực

sự đã trở thành “nấm mồ” chôn vùi tuổi xuân của đời con gái Thậm chí vềsau, khi giữa Roza và gã Guta không còn mối quan hệ vợ chồng nữa thì chịvẫn không thoát được khỏi bàn tay độc ác của hắn Chỉ vì nghi ngờ Roza códính níu đến vụ bao che cho Baga – người đã bắt cóc em trai của hắn, mà

Guta đã bắt giam và đánh đập cô không thương tiếc đến mức chị “chỉ biết

rên rỉ, khạc ra máu” [22, 446] Thật là xót xa, thật là đáng thương cho số

phận hẩm hiu của người phụ nữ trong xã hội

Bên cạnh bi kịch trong hôn nhân, Roza còn phải chịu đựng bất hạnhcủa người làm mẹ Đây có lẽ nỗi đau lớn nhất của người phụ nữ Lấy chồngnhưng không có được tình yêu từ phía người chồng, với Roza đứa con là chỗdựa tinh thần, là nơi bấu víu duy nhất để chị có nghị lực bước tiếp quãng đờicòn lại Nhưng đứa con xấu số vì ốm yếu, bệnh tật nên cũng mau chóng bỏchị mà đi Mất đi đứa con, điều đó đồng nghĩa với việc hôn nhân với chịchẳng còn chút ý nghĩa gì nữa Còn gì đau xót hơn khi người mẹ khó khănlắm qua một thời gian dài chín tháng mười ngày, phải trải qua cuộc vượt cạnđầy gian nguy mới sinh được đứa con thơ bé bỏng, vậy mà giờ đây người mẹ

ấy lại phải nhìn con thơ của mình ra đi trong đau đớn Nỗi đau ấy dường nhưcứa vào tim gan của chị, khiến cho cuộc đời của chị trở nên vô nghĩa Về sau

đã có lần Roza nhắc đến khát khao được làm mẹ của mình: “Chẳng lẽ chị sẽ

không bao giờ có được đứa con do mình sinh ra?” [22, 153].

Như vậy có thể thấy bất hạnh trong cuộc đời của Roza đó là bất hạnhcủa người phụ nữ với những bị kịch trong cuộc sống gia đình Dõi theo toàn

bộ câu chuyện về cuộc đời của chị, ta thấy chưa có ngày nào Roza được hạnhphúc Sinh ra trong một gia đình nghèo khó, ấy là một thiệt thòi đối với chị,nhưng sự đổ vỡ trong hôn nhân là nỗi đau rất lớn trong trái tim người phụ nữ,

và sự ra đi của đứa con là đỉnh điểm của nỗi bất hạnh khi nói về nhân vậtRoza Nếu như ở nhân vật bà Anastasya, dẫu cuộc đời của bà có bất hạnhnhưng dù sao người phụ nữ ấy vẫn có những ngày tháng được tận hưởng dư

vị ngọt ngào của tình yêu, còn ở Roza, ta thấy chưa bao giờ người con gái ấybiết đến thế nào là tình yêu, chưa có ngày nào chị được sống hạnh phúc trongtình yêu thương của người chồng Đổi lại là những vất vả, lo toan, là sự côđơn đến lạnh giá Cuộc đời của Roza cũng là một cuộc đời nhiều thăng trầm,nhiều bất hạnh, liên tiếp là những biến cố, những tai vạ ập xuống nhiều khi nó

“đè bẹp” lên người phụ nữ nhỏ bé đến mức tưởng chừng chị sẽ không vượt

qua được Đó là một số phận bất hạnh đến li kì Nhân vật vì thế vừa mangtính hiện thực lại vừa mang nét cổ tích.

Tuy nhiên, cũng giống như bà Anastaysa, cuộc đời của Roza dẫu cónhiều đau khổ nhưng chưa khi nào người đọc thấy cô gục ngã trước hoàncảnh, mà ngược lại con người ấy vẫn kiên cường bám trụ lấy cuộc đời, vẫngiữ được cho mình những phẩm chất đáng quý của người phụ nữ cao thượng.Bên cạnh một số phận bi kịch dồn dập, li kì đến khó tin, bản chất con ngườicủa Roza cũng tồn tại dấu ấn cổ tích đậm nét Điều này trước hết được thểhiện ở nghị lực sống kiên cường và sự sống sót kì diệu của nhân vật trongchiến tranh Hai lần đổ vỡ trong hôn nhân, với một người phụ nữ bình thường,

sẽ rất khó để họ có thể lấy lại tinh thần tiếp tục duy trì cuộc sống sao cho có ýnghĩa Nhưng ở đây, Roza một phần cuộc hôn nhân của cô không phải xuấtphát từ tình yêu cho nên khi hạnh phúc gia đình tan vỡ, người con gái ấy chỉxót xa phần nào khi để mất đi đứa con gái yếu ớt của mình Tuy nhiên cô vẫnkiên cường sống tiếp cuộc đời còn lại và nhanh chóng hoà mình vào nhịpsống xô bồ bởi Roza đã tìm được niềm vui trong công việc của một nữ y tá.Điều đó cho thấy sức sống dẻo dai đáng khâm phục ở người phụ nữ nhiều đaukhổ Hơn nữa, trong những ngày chiến tranh xảy ra khốc liệt ở thành phốGrozny, khi mà toà nhà “Thế giới trẻ em” bị bom đạn cày xới như “nấm mồ”với những xác chết nằm la liệt, bốc mùi hôi thối thì sự sống xót của chị quả làmột điều kì diệu chỉ có trong thế giới cổ tích kì ảo

Càng trong khó khăn, hoạn nạn, con người lại càng cần đến nhau hơnbao giờ hết Đơn giản, bởi vì họ cần có nơi để sẻ chia và trao đi những tìnhcảm yêu thương Cậu bé mồ côi đến với Roza trong một hoàn cảnh hết sứcđặc biệt khi cuộc đời chị đang rơi vào trạng thái cô đơn, cô quạnh Sự xuấthiện của em có ý nghĩa như một sự cứu dỗi cho cuộc đời đáng thương của chị,đồng thời là môi trường để Roza có cơ hội được thể hiện tấm lòng tốt bụng, vịtha của một người phụ nữ cao thượng Đứa trẻ ấy vốn là con của người chị họ,

cho nên cô cũng yêu thương nó như con đẻ của mình Mọi sự quan tâm, tìnhthương và sự chở che, Roza đều dành cho nó Thậm chí cô sẵn sàng nhận khókhăn, vất vả về mình, ngày ngày gắng sức làm việc để có tiền chăm lo chođứa trẻ Đối với Cậu bé mồ côi, Anastasya giống như người mẹ thứ hai của

em Giữa lúc cuộc đời của em không biết trôi dạt về đâu thì sự cưu mang, cứuvớt, chở che và nuôi dưỡng của Roza có ý nghĩa như một sự cứu dỗi của một

bà tiên hiền hậu, tốt bụng trong những câu chuyện cổ tích, luôn luôn có mặtkịp thời để giúp đỡ những đứa trẻ bất hạnh Nhân vật Roza hiện lên lấp lánh

vẻ đẹp cổ tích dân gian

Giữa cuộc đời nhiều sóng gió, tai ương, tình yêu thương của những conngười cùng cảnh ngộ đã trở thành nguồn sức mạnh lớn lao để họ có đủ nghịlực và niềm tin bước tiếp quãng đời dài phía trước Hai người phụ nữ tuy khácnhau về số phận nhưng ở họ đều toát lên những nét đẹp đáng quý trong phẩmchất đạo đức Họ đẹp không chỉ ở nghị lực sống phi thường, mà hơn hết làđẹp ở lương tri, ở tấm lòng nhân ái, vị tha, hiền từ Hai nhân vật nữ chínhtrong tác phẩm mang trong mình vẻ đẹp đáng quý tựa như những bà tiên bước

ra từ những câu chuyện cổ tích Những trang văn của Ibragimov như chấtchứa trong đó niềm trân trọng và sự ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn của hai người phụ

nữ Cuộc đời của họ dẫu còn nhiều khó khăn, vất vả nhưng họ vẫn tìm đượccho mình niềm vui, hạnh phúc bởi Cậu bé chính là nguồn sống lớn lao của họ

Như vậy, tái hiện cuộc đời của hai nhân vật nữ Anastasya và Rozatrong tác phẩm, nhà văn một mặt đồng cảm, xót thương cho số phận nhiều bikịch, nhiều sóng gió trong cuộc đời của họ, mặt khác ông cũng hết lời trântrọng và ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn cao quý ở những người phụ nữ bất hạnh ấy.Cuộc đời của họ giống như những con thuyền lênh đênh giữa đại dương mênhmông, phải đối mặt với biết bao sóng gió, bão táp, mưa sa, có những lúctưởng chừng như bị nhấn chìm trước cơn đại hồng thuỷ Nhưng với nghị lựcphi thường của bản thân, con thuyền ấy đã vượt qua được tất cả để cập bến bờ

hạnh phúc Những tháng ngày được sống trong căn nhà vui vầy, ấm áp, bacon người bất hạnh như tìm được giá trị đích thực của cuộc sống Cuộc đờicủa hai người phụ nữ trong tác phẩm vừa mang những nét hiện thực lại vừa li

kì đến khó tin, khiến cho người đọc có cảm giác như đang đứng trước conngười của cổ tích vậy Bút pháp kết hợp tinh tế chất hiện thực và cổ tích củangòi bút Ibragimov đã mang đến sức hấp dẫn kì lạ đối với bạn đọc khi tiếpxúc với nhân vật nữ trong tác phẩm

1.2 Những kẻ mạnh mà ác

Trong những câu chuyện cổ tích, bên cạnh tuyến nhân vật thiện, tác giảdân gian còn chú trọng xây dựng tuyến nhân vật ác theo hướng tô đậm tínhcách và hành động của chúng để từ đó làm nổi bật bản chất xấu xa, độc ác của

những kẻ trọc phú, cậy quyền cậy thế Khi xây dựng nhân vật trong “Thế giới

trẻ em”, nhà văn Kanta Ibragimov cũng tập trung khai tác tuyến nhân vật

phản diện mà đại diện là hai kẻ có quyền lực trong xã hội: Stoletov và GutaTuaev để từ đó tô đậm thêm vào bức tranh hiện thực của vùng đất Chechnyanhững năm tháng chiến tranh; đồng thời cho người đọc thấy được bản chấtxấu xa của bộ phận người trong xã hội thời hiện đại Cả Guta và Stoletov đều

là những kẻ xấu xa, đê tiện và nhiều mưu mô, mang bóng dáng của nhữngnhân vật xấu trong truyện cổ tích

1.2.1 Nhân vật Stoletov

Trong tác phẩm, Stoletov vốn là trưởng khoa trẻ của một trường đạihọc, nơi Anastasya từng theo học ngành Vật lý thiên văn, sau này khi đấtnước có chiến tranh, hắn trở thành chỉ huy của một đơn vị bộ đội Nếu nhưGuta được nhà văn khắc hoạ là một kẻ vô học, không có chữ nghĩa thìStoletov lại là một kẻ có học, có chức có quyền bằng chính con đường họcvấn của mình Tuy nhiên, bản chất con người của hắn cũng không hơn gìGuta Dưới ngòi bút của nhà văn Kanta Ibragimov, Stoletov trước hết hiện lên

là một kẻ cậy quyền, cậy thế ức hiếp những người dưới quyền, cụ thể là cô

sinh viên trẻ Anastasya Cho rằng mình là trưởng khoa nên có quyền quyếtđịnh toàn bộ những gì liên quan đến sinh viên, Stoletov đã lợi dụng cái quyền

đó để ra sức phản đối việc đi lính ra mặt trận của Anastasya bằng cách hắnkiên quyết không chịu kí vào đơn xin nghỉ học của cô Điều này cho thấy sựích kỉ trong con người của hắn, đồng thời bộc lộ cách làm việc cứng nhắc củamột người lãnh đạo

Khi Anastasya không còn hứng thú với việc đi lính, cô đến gặpStoletov xin bảo lưu ngành học của mình để chuyển sang học nhạc tại trườngHọc viện Âm nhạc, thì ngay lập tức hắn đã dập tắt ý định của cô bằng mộtquyết định: cô sẽ là người phải gia nhập quân ngũ theo như mệnh lệnh từ cấptrên Đây có thể coi như một sự “trả thù”, một sự trả thù khá tàn nhẫn Nó chothấy bản chất xấu xa, hèn hạ ở một gã trưởng khoa tệ bạc

Không chỉ có vậy, Stoletov còn là một gã dâm ô, đểu cáng Chính hắn

đã lợi dụng sự ngây thơ của cô sinh viên trẻ, đánh mất sự trinh trắng củangười con gái Thậm chí, sau khi chiếm đoạt được con người của Anastasya,

y đã phủi tay, xoá mờ tội lỗi của mình bằng những lời lẽ áp đảo: “Tôi hoàn

toàn không biết là em còn trinh…Thôi đừng khóc nữa Đừng nói với ai đấy… Tôi yêu em, chiến tranh kết thúc chúng ta sẽ sống bên nhau.” [22, 175]

Không chỉ một lần, mà rất nhiều lần sau đó, những ngày trong quân ngũ, hắnvẫn tiếp tục hành hạ Anastasya như một thứ nô lệ phục tùng cho nhu cầu bản

năng ở một gã đàn ông: “Stoletov, một người đàn ông khoẻ mạnh đang ở độ

tuổi sung sức đã đòi hỏi ở cô những điều không thể tưởng tượng nổi, nghiền nát tuổi xuân, cùng với vẻ duyên dáng và sắc đẹp của cô Còn cô, ngay từ bé đã được dạy dỗ phải biết cắn răng chịu đựng để giữ lời hứa, dù có những lúc phải lộn mửa nhưng vẫn thực hiện những trò dâm đãng ngông cuồng của anh ta.” [22, 189] Rồi lúc không cần đến, hắn lại ném bỏ cô như một thứ rác

rưởi Không còn là một con người chân chính, trước mắt người đọc, Stoletovhiện ra chẳng khác nào loài xúc vật mất hết nhân tính và ý thức Sự dâm đãng

của hắn khiến cho mọi người khinh bỉ Bản chất xấu xa của gã chỉ huy tồi tệ

đã bị vạch trần dưới ngòi bút sắc sảo của nhà văn

Ngoài ra Stoletov còn được nhà văn khắc hoạ trong diện mạo của một

kẻ lắm mưu mô, nhiều xảo quyệt Khi Anastasya bị bắt giam vào tù, mặc dùhắn ta có đến gặp cô nhưng mục đích không phải để thăm hỏi, an ủi, độngviên mà hắn muốn gạ hỏi Anastasya về nơi cất giữ cây đàn Bằng mọi cách,Stoletov đã đưa cô ra khỏi nhà tù nhưng đó là cách để y bắt Anastasya phảitìm về cho mình cây vĩ cầm vô giá Tuy nhiên, ý đồ của hắn đã không thểthực hiện được Khi chiến tranh xảy ra, đất nước hỗn loạn, đó là cơ hội thuậnlợi cho những kẻ mạnh đục khoét, tranh giành tài sản quốc gia Lợi dụng sựbất ổn trong đời sống xã hội, Stoletov đã cấu kết với Guta trong một phi vụlàm ăn nhằm mục đích vơ vét tài sản chung làm của riêng cho cá nhân hắn

Âm mưu này đã được tác giả chỉ rõ ở những trang sách gần cuối tác phẩm

Như vậy, khi xây dựng chân dung nhân vật Stoletov, nhà văn đã khaithác theo hướng xấu từ đầu đến cuối Đây là cách xây dựng nhân vật phổ biếntrong truyện cổ tích Nhân vật vì thế mang bóng dáng cổ tích đậm nét

1.2.2 Nhân vật Guta Tuaev

Trong truyện cổ tích, bản chất của nhân vật bộc lộ qua chính lời nói vàhành động của họ Nhân vật Tuaev được nhà văn khắc hoạ trong tác phẩm vớinhững nét điển hình của một kẻ xấu xa, gian xảo, nhiều mánh khoé

Bước vào trang sách của nhà văn Ibragimov, Guta được mọi người biếtđến là một tên giàu có nhất vùng nhưng lại là một gã chồng bội bạc, không cótình nghĩa Việc lấy vợ của anh ta diễn ra khá dễ dàng Anh ta thay vợ như thay

áo Vợ con đối với anh ta chẳng có nghĩa lí gì hết Bởi với hắn, đồng tiền làtrên hết Chẳng thế mà khi Roza sinh cho hắn một đứa con gái, hắn cũng dửngdưng, lạnh lùng, thậm chí còn đánh đập người vợ một cách tàn bạo Không chỉ

là một gã chồng thơ ơ, vô tâm mà hơn hết hắn bộc lộ bản chất của một kẻ vũphu, tàn ác, một kẻ máu lạnh Bản chất độc ác của hắn được bộc lộ qua việc bắtgiam Roza Chị vốn là vợ của hắn, song tình nghĩa vợ chồng từ lâu đã không

tồn tại trong con người đội lốt thú dữ ấy Chính vì thế mà hắn đã trực tiếp ra taybắt giam Roza khi nghi ngờ cô có liên quan trực tiếp đến việc tiếp tay cho Baga– người đã bắt em của hắn, không chỉ đánh đập mà thậm chí y còn nhốt cô dướitầng hầm của toà nhà Bản chất tàn ác của hắn đã hiện ra qua hành động dãman này Trong cảm nhận của Roza thì Guta là một kẻ đê tiện, nham hiểm,ranh mãnh và rất khôn ngoan Còn trong suy nghĩ của Tugan – em họ của hắn

thì “Guta tàn nhẫn lắm, sẵn sàng cắn chết bất cứ ai.” [22, 461]

Nếu trong gia đình, Guta là một gã chồng tệ bạc thì khi ngoài xã hội,hắn lại tỏ ra là một con cáo già gian xảo, tham lam Bản chất của anh ta là một

kẻ vô học, song nhờ có tiền, anh ta đã chạy chọt đủ mọi thứ bằng cấp Trong

làng, Guta nổi tiếng là tay giàu có nhất vùng: “Mỗi tháng anh ta chỉ xuất hiện

ở thành phố Grozny một lần, và mỗi lần lại đi trên một chiếc xe ô tô mới.”

[22, 121] Nhưng sự giàu có của hắn không phải từ những việc làm lươngthiện có được mà từ sự lừa lọc, gian xảo Đã bao lần Guta bị phát lệnh truy lãsong anh ta đều may mắn trốn thoát Vốn là một tay mưu mô, xảo quyệt, bằngmọi cách, Guta đã nhanh chóng có được vị trí nhất định trong xã hội Từ mộttên tội phạm của quốc gia, bỗng chốc hắn trở thành người có công với đấtnước khi tham gia xây dựng thành phố Cuộc sống của anh ta ngày càng sungtúc và đầy đủ, thậm chí đi bất cứ nơi đâu anh ta cũng có đội quân bảo vệ đicùng Điều đó cho thấy, trong xã hội, đồng tiền đã chế ngự tất cả Có tiền, conngười ta có thể mua được tất cả mọi thứ, kể cả danh vọng và quyền lực trongtay Nhưng đồng tiền cũng có mặt trái của nó, làm cho con người đánh mấtlương tri và nhân tính của mình Sâu xa hơn, khi một đất nước tồn tại dướibàn tay điều khiển của những tên trọc phú liệu rằng quốc gia đó có thể tồn tạiđược dài lâu? Trong chiến tranh, bản chất của những kẻ cầm quyền như Gutachỉ là những con sâu đục khoét mà thôi Bề ngoài hắn tỏ ra là người có côngđối với đất nước nhưng thực chất chính hắn là kẻ đang “rút ruột” quốc gia

Stoletov và Guta đã cấu kết với nhau trong một phi vụ mới nhằm chiếm đoạtkhối tải sản khổng lồ của thành phố Grozny Ngòi bút của nhà văn đã tậptrung tô đậm bản chất xấu xa của hắn, từ đó làm nổi bật thực trạng bất cập của

xã hội đương thời khi kẻ mạnh là những kẻ có quyền và có tiền thì chúng sẽ

có quyền lực và tiếng nói trước mọi người

Khi miêu tả nhân vật, đặc biệt là những nhân vật xấu, các nhà vănthường chú ý đến hình thức bên ngoài của chúng bởi lẽ dáng vẻ bề ngoài cũngphản ánh con người và tính cách của nhân vật Viết về Guta, tác giảIbragimov cũng không quên khắc hoạ chân dung biếm hoạ của hắn Chỉ quavài nét phác thảo gián tiếp thông qua cái nhìn của nhân vật Roza, chân dung

Guta hiện lên đầy ấn tượng: “Anh ta mập ra, khuôn mặt được chăm sóc chu

đáo xệ xuống…Cái khuôn mặt béo múp đáng sợ, đã bắt đầu sạm lại và méo

mó vì lòng tham và sự hằn học” [22, 444] Nhân vật chẳng khác nào chú hề

trên sân khấu Gương mặt ấy phản ánh bản chất giả tạo của hắn

Từ diện mạo bề ngoài cho đến lời nói, hành động của Guta, tất cả đềutoát lên sự xấu xa, nham hiểm và xảo quyệt Nhưng nếu như trong những câuchuyện cổ tích, nhân vật xấu đến cuối tác phẩm bao giờ cũng bị trừng trị, thì ởđây, những kẻ xấu như Guta không những không bị vạch mặt trị tội mà ngượclại, chúng ngày càng lộng hành trong xã hội Điều này phản ánh thực trạngkhủng hoảng của xã hội thời chiến Ngòi bút hiện thực của nhà văn đã phơibày và tố cáo bản chất xấu xa, độc ác của những tên trùm xã hội như Guta.Nhân vật vừa có những nét chân thực, vừa mang dáng dấp của những nhânvật xấu trong thế giới cổ tích

1.3 Nhân vật trung tâm: Cậu bé mồ côi

Bên cạnh hai người phụ nữ, Cậu bé mồ côi chính là nhân vật trung tâmcủa tác phẩm, được nhà văn dành rất nhiều tình cảm khi khắc hoạ về cuộc đờicủa em Đây là nhân vật mà ông gửi gắm vào đó những suy nghĩ sâu xa củamình về con người và cuộc đời Khi viết về nhân vật này, ngòi bút của

Ibragimov cũng không quên hoà trộn hai màu sắc hiện thực và cổ tích Chính

sự kết hợp tinh tế, hài hoà hai màu sắc ấy khiến cho nhân vật hiện lên đẹplung linh như một thiên thần trong thế giới cổ tích

1.3.1 Số phận bất hạnh

Trong những câu chuyện cổ tích, nhất là những truyện viết về thiếu nhi,nhân vật bao giờ cũng xuất hiện trong cảnh ngộ mồ côi Họ thường không cómột cái tên cụ thể Không ai biết nhân vật đến từ vùng quê nào, cuộc đời của

họ những tháng ngày đã qua ra sao Tất cả những yếu tố đó đều bị xoá mờ

Nhân vật Cậu bé trong tiểu thuyết “Thế giới trẻ em” cũng được nhà văn giới

thiệu theo cách đó Em vốn là một đứa trẻ mồ côi Cũng giống như những đứa

trẻ mồ côi trong thế giới cổ tích, lai lịch của đứa trẻ trong “Thế giới trẻ em” không được nhà văn nhắc đến Thậm chí: “Không ai biết chính xác tuổi của

cậu bé chứ chưa nói đến ngày sinh Nhưng cũng chẳng sao, điều tệ hại hơn là chính nó và không một người nào khác biết tên họ thật của nó.” [22, 65] Chỉ

qua mấy câu văn, người đọc đã có thể hình dung ra được phần nào cảnh ngộđáng thương của cậu bé này Em là một đứa trẻ mồ côi không cha không mẹ,không người thân thích, thậm chí không một ai biết chính xác tên em là gì, embao nhiêu tuổi Cái tên “Cậu bé” là tên gọi ngẫu nhiên mà người ta gán cho

em khi còn ở trong trại trẻ mồ côi Chỉ biết rằng, ngay phần đầu tác phẩm, khivừa mới xuất hiện, em đã bị “ném” vào môi trường khủng khiếp với nhữngtràng súng pháo liên tiếp, những trận bom rơi ầm ầm dữ dội Chính nguồn gốcxuất thân này đem đến cho nhân vật sắc màu cổ tích đậm nét Cách giới thiệunhân vật của nhà văn gợi trong lòng người đọc bao điều nhức nhối về tìnhcảnh của một em bé đáng thương đến tội nghiệp Tương lai, cuộc đời của emrồi sẽ ra sao? Đó là vấn đề đáng phải suy ngẫm

Tuy nhiên cổ tích nhưng vẫn mang chất hiện thực đậm nét Điều nàyđược thể hiện ở chỗ: nếu như trong truyện cổ tích, nhân vật không được đặttrong một không gian xác định, mà chỉ tồn tại trong không gian phiếm định