BÁO cáo THỰC địa địa lí tự NHIÊN KHU vực THÀNH PHỐ LẠNG sơn

Chuyến thực địa đến với thành phố Lạng Sơn- chuyến thực địa năm nhất của sinh viên cũng là chuyến thực địa dài nhất đầy sự thú vị, mới mẻ, bổ ích và nhiều kỉ niệm từ ngày 4-5-2016 đến ng

Họ và tên: Nguyễn Thị Trang

Ngày sinh: 07-03-1997

Lớp: K65B

Khoa: Sư phạm Địa lí

BÁO CÁO THỰC ĐỊA - ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN KHU VỰC THÀNH

PHỐ LẠNG SƠN

A) Mở đầu

Giới thiệu chung về nghành địa lí tự nhiên

Địa lí tự nhiên là một phân nghành của địa lí nghiên cứu về các vấn đề về thủy quyển, sinh quyển và khí quyển Nó giúp người ta hiểu được về những qui luật tự nhiên của Trái Đất Địa lí tự nhiên đóng vai trò là một ngành khoa học thuộc Địa lí, nhân văn.Nhiệm vụ của ngành này là nghiên cứu tổng thể các điều kiện tự nhiên của các vùng lãnh thổ trên bề mặt Trái Đất, các mối quan hệ tác động qua lại giữa con người với các điều kiện tự nhiên đó,các đặc điểm dân cư phân bố dân cư,đặc điểm văn hóa dân tộc…của các vùng miền trên thế giới Những người tham gia nghiên cứu là những nhà khoa học chuyên sâu địa lí làm trong các lĩnh vực khác nhau thuộc nghành địa lí( khí hậu, khí tượng thủy văn, thổ nhưỡng, địa lí ssinh vật, đia lí dân cư…)

1) Mục đích - yêu cầu

a) Mục đích

Bác Hồ đã từng nói việc “học phải đi đôi với hành”, việc học lí thuyết thôi không đủ phải kết hợp các buổi học thực hành Đối với sinh viên khoa Địa lí thì các buổi thực hành-các chuyến đi thực địa là những buổi học có vị trí và vai trò rất quan trọng thể hiện đặc thù của ngành sư phạm địa lí Chính vì thế hằng năm,ngành

sư phạm khoa Địa lí- trường Đại học Sư phạm Hà Nội kết hợp đoàn trường tổ chức các chuyến đi thực địa cho các bạn sinh viên Chuyến thực địa đến với thành phố Lạng Sơn- chuyến thực địa năm nhất của sinh viên cũng là chuyến thực địa dài nhất đầy sự thú vị, mới mẻ, bổ ích và nhiều kỉ niệm( từ ngày 4-5-2016 đến ngày 12-5-2016)

Chuyến thực địa về với thành phố Lạng Sơn đã giúp cho chúng em- sinh viên năm nhất được rèn luyện và đúc rút ra được nhiều kinh nghiệm bài học quí giá Được trải mình khám phá nhiều điều mới lạ, được rèn luyện kỹ năng,nâng cao kiến

thức, áp dụng lí thuyết đã học được trên lớp vào thực tiễn cuộc sống tạo tiên đề cho việc ôn tập đạt kết quả cao trong các kì thi,nắm bắt được các đặc điểm qui luật địa

lí tự nhiên trên địa bàn thành phố Lạng Sơn phục vụ trang bị kiến thức địa lí thực tế cho các năm học tiếp theo Không chỉ vậy, chúng em rút ra được nhiều kinh nghiệm quí báu, kinh nghiệm tự trang bị tổ chức cho chuyến đi dài ngày,làm quen với cách thức làm việc và các hoạt động theo nhóm theo tập thể phục vụ cho công tác của một giáo viên tương lai Đặc biệt sau chuyến đi này tất cả mỗi sinh viên tham gia chuyến thực địa viết báo cáo,điều này có ý nghĩa như một bước tập dượt đầu tiên cho các lần viết báo cáo, nghiên cứu kho học hay luận văn tốt nghiệp sau này

b) Yêu cầu:

Cũng như chuyến thực địa lần thứ nhất tại Ninh Bình,yêu cầu cơ bản cần có đối với sinh viên là tự lập trang bị đầy đủ đồ dung học tập(tài liệu ghi chép,bút thước…) thức ăn đồ uống bảo đảm cho việc giữ gìn sức khỏe, cũng như công tác học tập thực tế

Đây là chuyến thực địa dài ngày, kéo dài 9 ngày vì vậy yêu cầu tất cả sinh viên phải nghiêm chỉnh chấp hành mọi nội qui của ban tổ chức ,hướng dẫn của giảng viên.Bắt buộc phải tham gia đầy đủ các tuyến thực tế,ghi chép đầy đủ các thông tin kiến thức,chuẩn bị lựa chọn các phương pháp hu thập tài liệu tốt rèn luyện khả năng ghi chép lắng nghe thấu hiểu để giải thích các hiện tượng địa lí,biết áp dụng lí thuyết ào việc thực hành như thực hành nhận biết đá cây cối,cách sử dụng dụng cụ đó đạc: địa bàn, la bàn

Lạng Sơn là vùng đất khá phức tạp nhiều biến động giáp với trung quốc có các cửa khẩu lại là nơi xảy ra các tệ nạn xã hội như ma túy, buôn lậu,… vì vậy phải luôn đề cao cảnh giác không đi ra ngoài một mình Nghiêm chỉnh chấp hành giư gìn trật tự an toàn giao thông ,giữ gìn vệ sinh trật tự nơi nghỉ ngơi

1) Các tuyến, điểm thực địa:

Chuyến thực địa cơ sở địa lí tự nhiên khu vực thành phố Lạng Sơn được chia thành 5 tuyến đi với sự hướng dẫn của các thầy giáo, cô giáo như sau:

• Tuyến đầu tiên là tuyến thực địa về địa lí tự nhiên,đi đến trạm khí tượng ở Mai Pha do thầy Đào Ngọc Hùng hướng dẫn và đi đến trạm thủy văn trên sông Kì Cùng tại thành phố Lạng Sơn do cô Trần Thị Hồng Mai hướng dẫn

• Tuyến thứ hai là tuyến đi thực địa về địa chất tại động Nhất - Nhị - Tam Thanh, thành nhà Mạc, Nàng Tô Thị Tuyến thực địa này do cô Vũ Thị Thu Thủy và ….hướng dẫn

• Tuyến thứ ba là là tuyến đi Văn Quan dọc theo sông Kì Cùng là tuyến đi thực địa về địa chất do cô giáo Vũ Thị Thu Thủy và… hướng dẫn.

• Tuyến thứ ba là tuyến đi thực địa về địa lí tự nhiên Đi núi Văn Vỉ do cô Vũ Thị Hằng hướng dẫn

• Tuyến cuối cùng là tuyến tham quan cùng các thầy cô giáo đến cửa khẩu Hữu Nghị và cửa khẩu Tân Thanh

2) Thời gian thực hiện:

Quá trình thực địa cơ sở địa lí tự nhiên khu vực thành phố Lạng Sơn diễn ra trong 3 ngày từ ngày 9/5/2016 đến ngày 11/5/2016 Cụ thể như sau:

• Sáng ngày mùng 9/5/2016 đi đến trạm khí tượng ở Mai Pha trạm và thủy văn trên Sông Kì Cùng

• Chiều ngày 9/5/2016 đi đến các động Nhất - Nhị- Tam Thanh, thành nhà Mạc, Nàng Tô Thị

• Sáng ngày 10/5/2016 đi dọc Văn Quan dọc sông Kì Cùng

• Sáng ngày 11/5/2016 đi lên đỉnh núi Văn Vỉ

• Sáng 12/5/2016 đi tham quan hai cửa khẩu Hữu Nghị và Tân Thanh

3) Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp chuẩn bị: chuẩn bị dụng cụ, nội dung, tài liệu liên quan đến tuyến, điểm và lãnh thổ nghiên cứu (thành phố Lạng Sơn) Chuẩn bị đề cương báo cáo thu hoạch

Phương pháp phân tích, giải thích, tổng hợp

Phương pháp điều tra khảo sát tại tuyến, điểm nghiên cứu

B) Nội dung:

I. Khái quát các điều kiện kinh tế- xã hội khu vực thành phố Lạng Sơn.

1. Vị trí địa lí phạm vi lãnh thổ:

Đúng như nhà thơ Mỹ Hoa Lê đã viết về Thành phố Lạng Sơn:

Mời anh về với quê em,

Núi rừng bát ngát dịu êm bốn mùa

Quê em có nhịp cầu dừa

Có nàng Tô Thị có Chùa Tam Thanh

Chim ca ríu rít trên cành

Quê hương tươi đẹp đất lành nước trong

Ngắm cánh đồng lúa mênh mông

Ai đặt chân đến lòng không muốn về

Đến với tỉnh Lạng Sơn nơi thân thương,mến khách với cái tên gọi quen thuộc “Xứ Lạng”.Tỉnh Lạng Sơn là một tỉnh miền núi Đông Bắc nước ta có diện tích tự nhiên là 8327,6 km2 và số dân là 759 nghìn người- năm 2008.

Bản đồ hành chính tỉnh Lạng Sơn.

Thuộc hệ tọa độ: 20o27’ Bắc đến 22o19’ Bắc và từ 106o6’ Đông đến 107o21’ Đông.Vị trí tiếp giáp của tỉnh Lạng Sơn:

- Phía Đông Bắc giáp Trung Quốc : có đường biên giới dài 253 km

- Phía Bắc giáp tỉnh Cao Bằng: 55 km

- Phía Nam giáp tỉnh Bắc Giang: 148 km

- Phía Đông Nam giáp tỉnh Quảng Ninh: 48 km

- Phía Tây giáp tỉnh Bắc Kạn: 73km

- Phía Tây Nam giáp tỉnh Thái Nguyên: 60 km

Lạng Sơn có vị trí vô cùng quan trọng : nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc của

Tổ quốc, đầu mút của con đường huyết mạch (quốc lộ 1A) nối Việt Nam với nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa , đồng thời cũng là con đường quan trọng nối Trung Quốc với các nước ASEAN Với vị trí địa lý thuận lợi về kinh tế vàcó ý nghĩa vô cùng quan trọng về an ninh - quốc phòng, trở thành đầu mối quan trọng trong giao lưu kinh tế, văn hoá – xã hội và hợp tác kinh tế quốc tế

Lạng Sơn có 2 cửa khẩu Quốc tế: Cửa khẩu đường sắt Đồng Đăng và cửa khẩu đường bộ Hữu Nghị Có hai cửa khẩu Quốc gia là : Chi Ma (Huyện Lộc Bình), Bình Nghi (Huyện Tràng Định) và nhiều chợ biên giới với Trung Quốc Đây là

một vị thế chiến lược quan trọng của vùng Đông Bắc Tổ quốc Việt Nam.Với vị trí địa lí thuận lợi như vậy giúp cho tỉnh Lạng Sơn dễ dàng giao lưu kinh tế, văn hóa với các tỉnh trong nước và với các nước trên thế giới.

Tỉnh Lạng sơn có 10 huyện và 01 Thành phố: 226 xã phường, thị trấn bao gồm: Thành phố Lạng Sơn và các huyện: Hữu Lũng; Chi Lăng; Cao Lộc; Lộc Bình; Đình Lập; Văn Lãng; Tràng Định; Văn Quan; Bình Gia; Bắc Sơn

Nói đến thành phố Lạng Sơn là nói đến thành phố của những danh lam thắng cảnh di tích lịch sử.Được thành lập năm 1925 vì vậy mà nơi đây có nhiều di tích lịch sử nổi tiếng như quần thể hang động Nhất, Nhị, Tam Thanh, Núi Tô Thị, Thành Nhà Mạc, Giếng Tiên, các danh lam thắng cảnh: các đỉnh núi cao trong đó phải kể đến đỉnh Mẫu Sơn có thể nhìn xuống được toàn cảnh thành phố cùng các lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc đã thu hút các du khách tham quan trong cũng như ngoài nước Sự hội tụ của các điều kiện địa lý, thiên nhiên, hoàn cảnh lịch sử và con người đã tạo điều kiên cho Thành phố Lạng Sơn phát huy thế mạnh phát triển kinh tế, văn hóa- xã hội.Thành phố Lạng Sơn đã trở thành trung tâm Chính trị - Kinh tế - Văn hoá của tỉnh Lạng Sơn và vùng Đông Bắc

Thành phố Lạng Sơn nằm ở vị trí từ 21o45’ Bắc đến 22o Bắc, 106o39 Đông đến 107o03 Đông Có diện tích tự nhiên 79,18km2 Cách Thủ đô Hà Nội 154km, cách cửa khẩu Quốc tế Hữu nghị 14km và cách 5 cặp chợ đường biên Việt - Trung thuộc huyện Cao Lộc, Lộc Bình, Văn Lãng từ 25 đến 30km

Ảnh 1: Một góc nhỏ thành phố Lạng Sơn chụp từ đỉnh núi cao xuống- ảnh

Nguyễn Thị Trang k65B.

Thành phố Lạng Sơn có vị trí tiếp giáp với các huyện sau: Phía Bắc giáp

xã Thạch Đạn, Thụy Hùng – huyện Cao Lộc.Phía Nam giáp xã Tân Thành, Yên Trạch – huyện Cao Lộc và xã Vân Thủy - huyện Chi Lăng Phía Đông giáp thị trấn Cao Lộc và các xã Gia Cát, Hợp Thành, Tân Liên – huyện Cao Lộc Phía Tây giáp xã Xuân Long – huyện Cao Lộc và xã Đồng Giáp – huyện Văn Quan

Ngày nay Thành phố Lạng Sơn là một Thành phố trẻ, Thành phố thương mại cửa khẩu đang trên đà phát triển sôi động, là cửa ngõ giao lưu Kinh tế - Văn hoá với Trung Quốc và các nước Đông Âu, là địa bàn quan trọng có mối quan hệ mật thiết với vùng tam giác kinh tế trọng điểm của miền Bắc: Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh

2. Các điều kiện kinh tế- xã hội

Về dân số,lao động

Là một tỉnh miền núi với dân số là 759000 người năm 2008.Mật độ dân số thấp 91 người/km2.Riêng thanht phố Lạng Sơn dân số năm 2014, là 92200 người

chiếm 22% số dân của cả tỉnh.Dân số phân bố không đồng đều,tập trung chủ yếu ở thành phố đô thị.

Lạng Sơn gồm nhiều thành phần dân tộc khác nhau: Nùng( 43,8%), Tày(35,2%), Kinh( 15,2%), Dao(3,5%), các dân tộc an hem khác: Hoa, H’Mông, Ngài…Với nhiều thành phần dân tộc đã tạo nên đa dạng nét đậm đà bản sắc dân tộc với những phong tục tập quán khác nhau: tiếng khèn của người Mông, những câu hát lượn hát đám cưới,hát ru con của người Tày,những tín ngưỡng độc đáo của người Nùng…điều này đã làm cho xứ Lạng trở thành kho tang văn hóa dân tộc đa dạng và phong phú

Cơ cấu dân số trẻ, số dân trong độ tuổi lao động chiếm 63,7%- 2008 Lạng Sơn là vùng có nguồn lao động trẻ, dồi dào, năng động sáng tạo có khả năng tiếp thu tốt khoa học công nghệ ,đồng bào dân tộc thiểu số có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất trồng rừng chăn nuôi và cải tạo tài nguyên.Đây là vung cung cấp nguồn nhân lực cho đất nước trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội bảo đảm an ninh quốc phòng vùng biên giới

Tuy nhiên,chủ yếu là dân tộc thiểu số nên tỉ lệ lao động qua đào tạo còn thấp Dân cư thưa thớt nên còn hạn chế trong việc nâng cao đời sống và hạn chế về thị trường tiêu thụ.Trình độ dân trí còn thấp, đời sống người dân còn khó khăn, tồn tại nhiều phong tục tập quán lạc hậu…

Về giao thông

Lạng Sơn là một miền núi phía bắc,vì vậy hệ thống giao thông vận tải ngày càng được mở rộng đầu tư phát tiển.Mạng lưới giao thông tương đối đều có thể sử dụng được cả đường sắt( đường sắt liên vận quốc tế: Hà Nội- Đồng Đăng- Lạng Sơn-cửa khẩu sang Trung Quốc dài 115 km), đường bộ(các tuyến đường quốc lộ 1A, 1B, 4A,4B,…), đường sông( một đoạn sông Kì Cùng khu vực Lộc Bình qua thành phố tới Văn Lãng, Tràng Định, lượng vận chuyển nhỏ) Đây là điểm đầu giao lưu kinh tế văn hóa với các tinht lân cận và Trung Quốc thông qua hệ thống các tuyến đường và các của khẩu: Hữu Nghị, Tân Thanh, Đồng Đăng…vì vậy Lạng Sơn trở thành đầu mối giao thông vận tải hết sức quan trọng

Về hệ thống điện và cấp điện

Đến nay Lạng Sơn có mạng lưới điện phân bố rộng khắp và tương đối đồng

bộ từ 110kv đến 35kv và 10kv.Toàn tỉnh có một trạm biến áp 110kv, đây là nguồn cung cấp điện phục vụ đời sống sinh hoạt và hoạt động kinh tế toàn tỉnh và vùng lân cận.Vùng có nhà ,áy nhiệt điện Na Dương công suất đạt 100MW Vì vậy mà vùng không bị thiếu điện mùa hè.Hiện nay đang tiến hành xây dựng nhiều dự án thủy điện nhỏ khác

Ảnh 2: Trạm biết áp 110kv ở thành phố Lạng Sơn- ảnh Nguyễn Thị Trang k65B

Về thủy lợi và cấp nước

Thủy lợi là một trong những nghành được quan tâm sớm và đầu tư khá nhiều vốn nhằm đáp ứng yêu cầu sinh hoạt và sản xuất Hệ thống thủy lợi hiện có là 34 công trình hồ đập nước lớn từ 100 ha trở lên Trên địa bàn có 8 hồ đập lớn nhỏ, với năng lực thiết kế 600 ha và 20 trạm bơi có khả năng tưới cho 300 ha đất, 10 giếng khoan với công suất 500 – 600 m3/h và 50 đường ống phi 50 – 300 mm cung cấp nước cho trên 8000 hộ gia đình và trên 300 cơ quan trường học

Về mạng lưới thông tin liên lạc

Ngày càng được phát triển đáp ứng nhu cầu giao lưu trao đổi tiếp cận của người dân Trong tỉnh đã lắp đặt hệ thống truyền dẫn vi ba từ trung tâm thành phố đến 11 huyện, đến các cửa khẩu Có 15000 máy thuê bao, hàng nghìn di động

Về giáo dục

Trên địa bàn tỉnh có 25 trường học: 8 trường tiểu học, 7 trường trung học cơ

sở, 3 trường trung học phổ thông trọng điểm.Cơ sở trang thiết bị ngày càng được nâng cao,đội ngũ cán bộ giáo viên nhiệt tình có trình độ chuyên môn sâu

Về y tế

Ytế ngày càng được đầu tư và phát triển, nâng cao trang thiết bị,đội ngũ cán bộ,phục vụ đảm bảo sức khỏe người dân.Vùng có 4 bệnh viện cấp tỉnh, 1 trung y tế cấp thành phố và 8 trạm y tế cấp phường và nhiều đơn vị khám chữa bệnh nhỏ lẻ cấp giấy phép an toàn

Về du lịch

Ảnh 3: Chùa Tân Thanh gần cửa khẩu Tân Thanh

Lạng sơn là vùng có tiềm năng lớn về du lịch.Vùng có nhiều khu di tích văn hóa lịch sử, danh lam thắng cảnh, các hang động tuyệt đẹp đang được đầu tư tôn tạo thu hút du lịch trong và ngoài nước: Khu di tích Thành nhà Mạc,quần thể khu di tích Nhất - Nhị - Tam Thanh, Chùa Tiên, chùa Tam Thanh, chùa Kì Cùng, chùa Tân Thanh… Đầu tư xây dựng các công trình phục vụ phát triển du lịch như: kè bờ sông Kỳ Cùng, kè suối Lao Ly, cải tạo công viên Hồ Phai Loạn, xây dựng Khu du lịch sinh thái hồ Nà Tâm, hồ Thâm Sỉnh, Khu du lịch sinh thái Đèo Giang - Văn Vỉ, đỉnh Mẫu Sơn nhằm tạo ra các điểm du lịch hấp dẫn, thu hút khách đến tham quan, du lịch trên địa bàn Thành phố Lạng Sơn còn nổi tiếng các chợ: chợ Đêm,

Chợ Kì Cùng, Chợ Đông Kinh, chợ Giếng Vua….hệ thống các nhà nghỉ khách sạn ngày một tân tiến.

- Các điều kiện cơ sở hạ tầng từng bước được cải thiện diện mạo đô thị, tạo ra nền tảng để thu hút nguồn lực đầu tư và phát triển thành phố Khai thác các thế mạnh tiền năng của vùng để phát triển kinh tế xã hội

Về phát triển sản xuất kinh tế

Vùng chủ yếu phát triển các ngành công nghiệp chủ đạo như khai thác mỏ (than đá, boxit sắt ), công nghiệp chế biến (vật liệu xây dựng, cơ khí, hàng tiêu dùng ), sản xuất điện

Về nông nghiệp

Tổng sản lượng lương thực năm 2008 đạt 286,69 nghìn tấn, bình quân đầu người đạt 378 kg/1 người Vùng chủ yếu dùng 1 số cây ăn quả: vải, na, hồng, quýt, mận Một số cây: chè, thuốc lá, cây thông, bạch đàn

TP Lạng Sơn trở thành trung tâm kinh tế chính trị văn hóa lớn nhất của tỉnh với vai trò là một tỉnh biên giới nên dễ bị các thế lực trong và ngoài nước chống phá và lôi kéo Vì vậy việc phát triển kinh tế xã hội luôn phải đi đôi bền vững hội nhập mà không hòa tan

II Đặc điểm các thành phần tự nhiên khu vực thành phố Lạng Sơn

1. Đặc điểm địa chất địa hình

Ảnh 4: núi đá vôi xám sáng tuổi C-P1BS - ảnh Nguyễn Thị Trang K65B

Đá vôi tuổi cacbon permi sớm thuộc hệ tầng Bắc Sơn C-P1BS, theo nghiên cứu thì đây thuộc loại đá cổ nhất được tìm thấy ở khu vực Lạng Sơn Phân bố nhiều nơi như núi Tô Thị, khu vực động Nhất – Nhị - Tam Thanh, thuộc hệ tầng Bắc Sơn với độ dày khoảng 500-600m có màu xám trắng hoặc xám sẫm, đá cứng không phân lớp có độ chia cắt rõ rệt

Loại đá này thuộc đá trầm tích có nguồn gốc từ biển vật liệu là san hô Diễn

ra ba quá trình phong hóa vật lý, hóa học, sinh học

Trong đá vôi nơi này, tìm thấy hóa thạch của 1 số loài sinh vật như san hô, rêu và các nhóm động vật tạo đá như trùng thoi

Tại điểm khảo sát số 1: khu vực trạm biến thế áp cao 110KV nhìn lên các núi

đá vôi ta có thể nhận thấy khu vực này là một thung lũng catxtơ bao quanh là các núi đá vôi xám sáng tuổi C-P1BS có chu vi khoảng 1km, vỏ phong hóa màu đỏ vàng và đen xen kẽ nhiều đá vôi có bề dầy không cố định Rêu mốc làm cho đá gốc

bị phá hủy Thông qua đặc điểm các hóa thạch và đặc điểm đá ta thấy thũng lũng Lạng Sơn ở thời kỳ này chìm dưới mực nước biển

Đá vôi cacbon permi có màu xám trắng và xám sẫm thành phần chính của đá

là Calxit Thuộc hệ tầng Đồng Đăng phân bố núi con Voi Loại đá này được thành tạo do vật liệu hòa tan trong nước

- Đá trầm tích lục nguyên hệ tầng Lạng Sơn (T1LS):

Đá trầm tích lục nguyên sớm thuộc hệ tầng Lạng Sơn, phân bố chủ yếu ở phía nam và tây của bồn trũng như Thác Trà, động Tam Thanh, khu vực núi Văn Vỉ Phạm vi lộ ra hệ tầng lạng sơn này khoảng 9 km2 Dải phía Tây kéo dài khoảng 3.5 đến 4 m

Ảnh 5: Sự phân lớp của đá trầm tích lục nguyên chụp tại Thác Trà- ảnh

Nguyễn Thị Trang K65B

Đây là loại đá có nguồn gốc thành tạo trên lục địa, có khi được thành tọa từ môi trường biển nên vẫn có tên gọi là đá trầm tích biển có nguồn gốc lục địa Độ dày khoảng 200-220m đá có màu vàng nhạt hoặc màu xám xanh Thành phần của

đá gồm: sét kết, cát kết, bột kết, xen kẽ một số thấu kính đá vôi

Tính phân lớp của đá trầm tích là những đặc điểm mang tính đặc trưng về vết nứt, dấu vết gợn sóng, kết thạch Độ dày của mặt phân lớp đá phụ thuộc vào mức

độ dao động của vỏ trái đất, điều kiện khí hậu lượng mưa nhiều hay ít Các lớp có chiều dày từ vài cm đến 60- 70 cm.

Về thế nằm của đá chịu ảnh hưởng của thành phần bột kết Một số nơi có các đứt gãy đan xen nhau Đo thế nằm của một vết lộ đá gốc tại điểm khảo sát đập Thác Trà ta được kết quả đường phương của đá là 357-177, hướng dốc 85,góc dốc 23 Nguyên nhân đá giòn nên bị vụn nát, nếu đá có tính chất mềm thì bị uốn nét theo đường vòng cung Diễn ra các quá trình phong hóa học, phong hóa cạnh Quá trình phong hóa bóc vỏ lắng đọng chôn vùi trầm tích ở trên đồi dẫn đến việc xảy ra quá trình hóa học, cơ học, sinh học Quá trình phong hóa hóa học diễn ra mạnh mẽ kết hợp với phong hóa cơ học chịu áp lực tầng trên lớn áp lực thay đổi theo thời gian tác động của nhiệt độ yếu tố môi trường làm đá bị tách, bị nứt, bóc vỏ, xuất hiện các khe nứt nhỏ khi mưa xuống ăn mòng đào sâu các khe rách tạo nên phong hóa bóc vỏ Phong hóa cạnh là bị lăn lóc kết hợp với tác động của vận tốc nước nên hình dạng của đá là hình tròn hoặc bầu dục.Phong hóa một phần từ trên xuống dễ dàng nhìn thấy các mặt phân lớp và hướng nằm của các trầm tích lục nguyên.Tuy nhiên nhìn được các lớp mịn là sét kết và bột kết với phân lớp mỏng khoảng 0,5- 1,5m Có thế nằm chỉnh hợp mạch canxit

Ảnh 6: Uốn ếp dẻo của đá trầm tích lục nguyên

- Đá phun trào riolit tuổi (T 2 ) - hệ tầng Khôn Làng:

Sự phân bố của loại đá này tập trung ở phía Tây Bắc thành phố, khu vực bệnh viện lao phổi… Có chiều dày khoảng 220 – 230m, đá có dạng khối,kiến trúc

nổi ban, là đá macma hình thành trong giai đoạn trung sinh do vận động tạo núi.Kích thước một thấu kính đá cấu tạo dạng khối với chiều dài là 7m,rộng 2-3 m

Ở khu vực phía Bắc có các uốn nếp dẻo, giòn và tạo nên đứt gãy do được nâng lên,

từ đó làm macma phun trào và đem theo các khoáng vật Khi nhiệt độ và áp suất giảm các khoáng vật cùng loại liên kết với nhau Các khoáng vật hạt to nổi lên trên như thạch anh, mica có màu sẫm Đá T 2 là loại đá cứng dễ bị phong hóa Riolit là

đá phun trào, gồm có các ban tinh sáng màu nổi lên trên nền đá sẫm màu Đá riolit

ta có thể thấy được ở khu vực thác Trà và thác Nghệt Tuy đây là loại đá cứng nhưng khi gặp nhiệt độ thay đổi đột ngột và độ ẩm lớn sẽ dễ bị phá vỡ liên kết tạo

ra hiện tượng trượt lở

Ảnh 7: Đá phun trào riolit tuổi (T 2 )- ảnh Nguyễn Thị Trang K65B

Ảnh8: Riolit - đá phun trào, gồm có các ban tinh sáng màu nổi lên trên.

- Trầm tích Neogen (N):

Phân bố chủ yếu ở phía Đông Bắc của bồn trũng Lạng Sơn Thành phần chính của

đá là cát kết, bột kết và sét kết, những hạt nhỏ gọi là sét còn hạt to tạo thành cuội Chiều dày của trầm tích khoảng 300 – 400m Trầm tích này có màu vàng hoặc nâu

đỏ và có nguồn gốc từ hồ, đầm, trong bồn trũng lục địa Các mặt phân lớp của trầm tích này có độ dày khác nhau tùy thuộc vào từng vùng và thời gian hình thành

- Trầm tích Đệ Tứ (Q):

Trầm tích Đệ Tứ có sự phân bố rộng khắp bồn trũng Lạng Sơn Đây là loại trầm tích có tuổi trẻ nhất chưa thành đá hoàn chỉnh, thành phần gồm có cát, sỏi, cuội…, dày từ 5 – 15m có nơi lên đến 20m Màu sắc của trầm tích này rất đa dạng,

có màu nâu đỏ hoặc đỏ vàng, có vệt màu đen chạy ngang qua lớp trầm tích do có chứa mangan bị oxi hóa Cấu tạo của trầm tích là dạng khối tròn hoặc gần tròn, hình thành do dòng chảy không thường xuyên, do tích tụ sau lũ

- Các quá trình địa chất.

Trong bồn trũng Lạng Sơn có các lạo đá được thành tạo khác nhau trong các quá trình địa chất nội sinh và ngoại sinh

+ Quá trình nội sinh:

Quá trình nội sinh là quá trình xảy ra bên trong lòng Trái Đất, quá trình nội sinh ở bồn trũng Lạng Sơn diễn ra trong thời kỳ cổ sinh, trung sinh và tân sinh Ở các thời kỳ trong lịch sử đã diễn ra nhiều qua quá trình nội sinh, đây chính là nguyên nhân tạo ra các thế nằm của đá và các vết đứt gãy cho đến ngày nay và làm nâng cao toàn bộ địa hình của bồn trũng Lạng Sơn cả về núi và sông Kỳ Cùng lên cao hơn mực nước biển Quá trình nội sinh đã tạo ra độ cao của địa hình bồn trũng, tạo thành một thung lũng xung quang là đồi núi có độ cao tương đối Còn quá trình ngoại sinh thì tạo nên hình dạnh của địa hình

+ Quá trình ngoại sinh:

Quá trình ngoại sinh là quá trình xảy ra bên trên bề mặt hoặc ở độ sâu không lớn của bề mặt thạch quyển, gồm các quá trình phá hủy, vận chuyển, bồi tụ… Trong quá trình ngoại sinh gồm có các quá trình phong hóa và quá trình địa chất của nước

+ Quá trình phong hóa:

Quá trình phong hóa có 3 dạng là phong hóa hóa học, phong hóa vật lý và phong hóa sinh học Ở mỗi loại đá trầm tích thì lại chịu ảnh hưởng của các quá trình phong hóa khác

Đá vôi tuổi C – P chịu ảnh hưởng của cả 3 quá trình phong hóa, nhưng ảnh hưởng lớn nhất là quá trình phong hóa hóa học tạo ra hang động do tác động của các chất hóa học do rễ cây tiết ra, các chất hóa học này sẽ tạo ra các phản ứng hóa học làm hòa tan đá vôi, tạo ra các khe nứt

Đá tuổi T 1 , điển hình là phong hóa hình cầu do các điều kiện của tự nhiên như nhiệt độ, chế độ nước làm cho hình dạng của đá có hình cầu đặc trưng Đá vôi tuổi T 2 là loại đá cứng nên dễ bị quá trình phong hóa hòa tan các chất Mặt khác quá trình hòa tan còn phụ thuộc vào thành phần các nguyên tố hóa học tạo nên khoáng vật và đá, nhưng quá trình này cũng đã làm thay đổi được một số nguyên tố

dễ bị hòa tan và làm biến dạng khoáng vật và đá Đá tuổi N chịu tác động chủ yếu của phong hóa sinh học, lá cây, cành cây rụng xuống đất chịu tác động của nhiệt

độ, độ ẩm… Sau thời gian dài tạo thành cá trầm tích Trầm tích Q được thể hiện rõ

ở quá trình phong hóa hóa học Vào các mùa khác nhau như mùa mưa và mùa khô thì quá trình phong hóa hóa học có tác động khác nhau và tạo ra các trầm tích khác nhau

+ Quá trình hoạt động của nước:

Quá trình hoạt động của nước thể hiện ở nước ngầm và nước mặt (hoạt động của dòng chảy) Quá trình của nước ngầm bào mòn các lớp đất đá tạo ra các hang động ngầm,các mỏ nước ngầm.điển hình như Giếng Tiên,động Tam Thanh Hoạt động của dòng chảy thì có dòng chảy thường xuyên và không thường xuyên Dòng chảy không thường xuyên là khi có lũ hoặc nước lớn xuất hiện làm bào mòn, vận chuyển các vật liệu từ nơi này đến nơi khác, còn dòng chảy liên tục thì làm phá vỡ các đá ở ven sông, suối

b. Đặc điểm địa hình:

Thành phố Lạng Sơn là một thung lũng hay bồn trũng thuộc địa hình miền núi Đông Bắc nước ta có độ cao trung bình thấp ít bị phân cắt, độ cao tuyệt đối so với mặt nước biển là 252m Thành phố Lạng Sơn nằm gọn trong một thung lũng có dạng hình thoi, kéo dài theo hướng Tây Bắc – Đông Nam chiều dài khoảng 6km là khu vực địa hình lòng chảo, gồm các núi sót – đồng bằng trước núi

Ảnh9: địa hình nhìn từ đỉnh núi xuống- ảnh Nguyễn Thị Trang k65B

Địa hình thấp dần từ Tây Bắc – Đông Nam Các dạng địa hình chính gồm có: địa hình catxtơ với các núi đá vôi là địa hình chủ yếu ở thành phố Lạng Sơn, Các cánh đồng catxtơ tiêu biểu như núi Phai Vệ, khu vực Nhất Nhị Tam Thanh Địa hình xâm thực bóc mòn ở miền núi địa hình bồi tụ tích tụ phù sa ở đồng bằng tập trung ven sông Kỳ Cùng

2. Đặc điểm khí hậu:

Thành phố Lạng Sơn nói riêng và tỉnh Lạng Sơn nói chung nằm trong vùng khí hậu vùng núi phía bắc của Việt Nam – khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa Có hai mùa mưa và khô rõ rệt Nhiệt độ trung bình năm không quá cao khoảng 21ºC Biên

độ nhiệt trong năm khá lớn 14ºC, biên độ nhiệt ngày cũng khá lớn 8ºC, sáng mát

mẻ trưa nóng đêm lạnh Nền nhiệt không quá cao Do thành phố nằm giữa 2 cánh cung Bắc Sơn và Đông Chiều nên Lạng Sơn là cửa ngõ đón gió mùa Đông Bắc tràn sâu vào nước ta Vì thế mà Lạng Sơn có mùa đông lạnh kéo dài đến sớm kết thúc muộn, các đỉnh núi cao có tuyết rơi còn mùa hạ thì nóng oi bức nhưng ban đêm thì nhiệt độ hạ xuống khí hậu khá lạnh Tính nhiệt đới giảm mạnh do hoạt động của frong cực và khối khí NPC vào mùa đông Với vai trò là thung lũng lòng chảo được bao bọc bởi các đồi núi nên gió biển thổi vào gặp nhiều khó khăn vì thế khu vực TP Lạng Sơn có khí hậu tương đối khô, lượng mưa trung bình là 1391 mm,với số ngày mưa từ 130- 135 ngày trong năm, mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9 lượng mưa còn có sự thay đổi Vào mùa mưa thường xảy ra các trận lũ sạt lở mưa đá, gây khó khăn cho cuộc sống người dân Mưa ít từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau chỉ từ 100

mm đến 200 mm Vào mùa khô nhiều đợt gió mùa Đông Bắc kèm theo mưa phùn

Độ ẩm tương đối cao trên 80% phân bố đều trong năm cho phép vùng phát triển đa dạng cây trồng ôn đới, á nhiệt đới đặc biệt trồng cây ăn quả cây công nghiệp dài ngày và một số cây lấy gỗ lấy nhựa

Các hiện tượng sương muối rét đậm rét hại gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp

Biểu đồ thể hiện nhiệt độ và lượng mưa khu vực TP Lạng Sơn:

3. Đặc điểm thủy văn:

Biểu đồ thể hiện lưu lượng dòng chảy trung bình tháng, năm trạm thủy văn

Lạng Sơn (m3/s)

Các sông suối phân bố ở phía nam TP Lạng Sơn và một số nơi khác trong vùng Vùng có duy nhất con sông Kỳ Cùng chảy qua TP, theo hướng từ đông sang tây Đây là con sông đặc biệt con sông này bắt nguồn từ Đình Lập Lạng Sơn theo hướng Đông Nam – Tây Bắc sau đó hợp với sông Bằng Giang đổ sang Trung Quốc,

nó không giống với các con sông khác sông này chảy ngược và không đổ ra biển Đông.

Ảnh 10: một đoạn của con song Kì Cùng

Với diện tích lưu vực là 6660 km2, nội tỉnh 6500 km2 trong phạm vi thành phố sông có chiều dài là 19 km chảy qua các địa hình khác nhau, chịu ảnh hưởng của các tác động điều kiện môi trường cấu trúc khe nứt đứt gãy nên hướng chảy chế

độ dòng chảy thay đổi chiều rộng của lòng sông khác nhau

Là sông thuộc khu vực miền núi sông có đặc điểm nhiều thác ghềnh tuy nhiên lại giống sông đồng bằng ở điểm là có nhiều khúc uốn lượn, một số đoạn nước chảy chậm, bờ sông là nơi tích tù phù sa sông trầm tích đá vôi, đá lục nguyên

Lưu lượng nước sông thay đổi vào mùa khô là 4.48 m3/s, vào mùa mưa là

7396 m3/s Tổng lưu lượng nước sông là 3.6 tỷ m3 Lưu lượng dòng chảy trung bình giữa các tháng có sự chênh lệch lớn Diện tích của sông trong thời kỳ quan trắc là 1560 km2 năm 2010

Có thể nói sông Kỳ Cùng tuy không có giá trị về thủy điện nhưng lại có giá trị hết sức quan trọng trong đời sống sinh hoạt và phát triển nông nghiệp của thành phố Lạng Sơn Nguồn nước ngầm đóng vai trò quan trọng cung cấp nước sinh của người dân trong khu vực Tuy vậy nguồn nước tại sông Kỳ Cùng và nguồn nước ngầm ngày càng bị ô nhiễm do tác động của hoạt động sản xuất kinh tế của con người (Rác thải, phá rừng, sản xuất công nghiệp )

4. Đặc điểm lớp phủ thổ nhưỡng

TP Lạng Sơn diện tích đất không lớn lắm, với hai loại đất chính đó là đất phù

sa và đất feralit

Đất phù sa chủ yếu tập trung ở khu vực dọc sông Kỳ Cùng do sông bồi đắp giàu dinh dưỡng, nhiều chất mùn, lớp vỏ phong hóa từ các núi đổ xuống và nắng đọng bồi tự lên, thích hợp trồng một số cây hoa màu như rau củ và cây lương thực như ngô đậu tương

Đất Feralit: đất feralit đá vôi hình thành trên lớp vỏ phong hóa của đá vôi và đất feralit đá phun trào magma có màu đỏ trên vùng núi cao.Đây là 2 loại đất chính thích hợp cho việc trồng rừng ( thông, bạch đàn) cây công nghiệp (chè ), cây đặc sản, cây ăn quả

Ảnh 11: Vết lộ bên đường – đất feralit đồi núi cao

5. Đặc điểm sinh vật

Rừng lạng sơn là một một trong những thế mạnh nổi bật của TP Lạng Sơn, rừng không chỉ có tác động cân bằng hệ sinh thái cả về đất, chống sói mòn sạt lở, điều tiết nước ngầm, cung cấp sản phẩm nông sản dược liệu, nguyên liệu cho các ngành kinh tế và đời sống Đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ an ninh quốc phòng , phát triển du lịch

Rừng ở Lạng Sơn có 65 loại, 279 loài thực vật với nhiều cây đặc thù của địa hình Các cây lấy gỗ quý hiếm như Hoàng Đàn, nghiến, nhiều loại dược liệu có giá trị, nhiều cây đặc sản như quế, hồi, dẻ