Tìm hiểu về chất đồng quê trong một thể thơ đặc trưng cho tâm hồn Việt qua những thời kì, giai đoạn khác nhau luôn là một yêu cầu cấp thiết, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thể loại thơ ca
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
PHẠM MAI PHONG
CHẤT ĐỒNG QUÊ TRONG THƠ LỤC BÁT VIỆT NAM HIỆN ĐẠI
(Qua thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn)
Chuyên ngành : Lý luận văn học
Mã số : 60.22.32
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NGỮ VĂN
Hà Nội - 2008
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Về thơ lục bát Việt Nam hiện đại:
Từ lâu, thơ lục bát đã ăn sâu vào tiềm thức, tâm hồn và cả lối sống của người Việt Nam ta Một trong những giá trị làm nên điệu tâm hồn Việt của thể thơ lục bát, đó chính là chất đồng quê đậm đà vẫn không ngừng chảy trong lòng thể loại Tìm hiểu về chất đồng quê trong một thể thơ đặc trưng cho tâm hồn Việt qua những thời kì, giai đoạn khác nhau luôn là một yêu cầu cấp thiết, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thể loại thơ ca dân tộc và những thành tựu của thơ lục bát Việt Nam hiện đại
Về Nguyễn Duy
Nguyễn Duy bước vào làng thơ và góp một tiếng nói quan trọng làm nên diện mạo riêng của một thế hệ thơ trẻ thời kháng chiến chống Mĩ cứu nước Sau chiến tranh, trở về với đời thường, Nguyễn Duy vẫn chứng tỏ được bút lực dồi dào của mình Theo thời gian, sức sống của thơ Nguyễn Duy dường như mỗi lúc một mãnh liệt và toả sáng, được bạn đọc đón nhận nhiệt liệt hơn
Nguyễn Duy làm thơ với nhiều thể loại khác nhau, nhưng chủ yếu và thành công hơn cả vẫn là thơ lục bát Sẽ rất thiếu xót nếu chúng ta bỏ qua chất đồng quê như một sức sống tiềm ẩn trong thơ lục bát Nguyễn Duy Đi sâu tìm hiểu về chất đồng quê trong thơ Nguyễn Duy sẽ cho chúng ta cái nhìn toàn diện hơn về nhà thơ này Đồng thời, phần nào thấy rõ hơn về một đặc điểm quan trọng của thơ lục bát Việt Nam hiện đại
Đồng Đức Bốn và chất đồng quê trong thơ ông
Đồng Đức Bốn nổi lên như một hiện tượng lạ trong làng thơ Việt Là kẻ đến sau, nhưng Đồng Đức Bốn lại liều lĩnh đến mức dám chen chân vào mảng thơ lục bát về đồng quê, chỗ tưởng như các tác giả trước đó đã gặt hái hết những thành tựu có thể có được Nhưng cũng chính cái sự khác
Trang 3người ấy đã góp phần tạo nên một Đồng Đức Bốn đầy cá tính giữa lòng thời đại
Thơ Đồng Đức Bốn được đánh giá là giàu chất đồng quê Đây được coi
là nguồn nhựa sống quí báu nhất nuôi dưỡng hồn thơ Đồng Đức Bốn Có thể nói, đến Đồng Đức Bốn, thơ lục bát thêm một lần nữa khẳng định được
vị trí và sức sống lâu bền của mình Tìm hiểu về chất đồng quê trong thơ lục bát Viêt Nam sẽ trở nên rất khó khăn nếu như chúng ta bỏ qua thơ lục bát của Đồng Đức Bốn
Đi vào tìm hiểu đề tài: Chất đồng quê trong thơ lục bát Việt Nam hiện
đại (Qua thơ lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn) là một yêu cầu cấp thiết
để làm rõ hơn đặc điểm thể loại của thơ lục bát, thấy rõ hơn giá trị thơ ca Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn cũng như sự đóng góp của họ cho văn học nước nhà Đồng thời, công việc này cũng khẳng định thêm một lần nữa những giá trị đặc trưng của thơ ca dân tộc Việt Nam
Khởi đầu cho công việc này, có thể kể đến Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh và Hoài Chân Tiếp sau Thi nhân Việt Nam, có rất nhiều các công
trình nghiên cứu về chất đồng quê trong thơ các tác giả riêng lẻ Đặc biệt
là về Nguyễn Bính, người được coi là chủ soái của dòng thơ đồng quê
Năm 1995, giáo sư Hà Minh Đức cho ra mắt cuốn Nguyễn Bính- thi sĩ của
đồng quê Phần thứ nhất của cuốn sách được coi là một chuyên luận có giá
trị cao Tác giả Đoàn Đức Phương hoàn thành luận án tiến sĩ về thơ
Trang 4Nguyễn Bính vào năm 1997 Luận án đã nhìn nhận Nguyễn Bính đầy đặn hơn với một cái “tôi” đầy bản sắc đồng quê trong phong trào thơ mới Gần
đây nhất, nhà nghiên cứu Chu Văn Sơn cũng cho ra mắt cuốn sách Ba đỉnh
cao thơ mới: Xuân Diệu-Nguyễn Bính-Hàn Mặc Tử Tác giả đã đặt
Nguyễn Bính trong thế đối sánh với hai nhà thơ mới tiêu biểu là Xuân Diệu và Hàn Mặc Tử
Bên cạnh các công trình nghiên cứu về thơ Nguyễn Bính, còn có các bài viết về chất đồng quê trong thơ của các tác giả khác như Anh Thơ, Đoàn Văn Cừ, Tế Hanh
2.2 Các công trình nghiên cứu về tác giả Nguyễn Duy
Luận văn chủ yếu đi vào khảo sát các công trình nghiên cứu liên quan tới chất đồng quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy
Năm 1972, những bài thơ đăng báo lần đầu của Nguyễn Duy đã thu hút được sự chú ý của Hoài Thanh Bằng cảm nhận tinh tế, sắc sảo, ông đã nhận ra vị quê mùa đằm thắm, chân chất trong thơ Nguyễn Duy Giáo sư
Hà Minh Đức trong bài viết Về một số cây bút trẻ gần đây trong quân đội
nhận ra sự ảnh hưởng của màu sắc dân gian tới thơ Nguyễn Duy Cũng về thơ lục bát, Lê Quang Trang nhận ra đây là thế mạnh của Nguyễn Duy:
“anh vốn là người sở trường về sử dụng thơ lục bát- một thể thơ có phần tĩnh và biến hoá không nhiều” Nhà thơ Tế Hanh, với tâm hồn nhạy cảm luôn gắn bó với quê hương cũng đã cảm nhận sâu sắc về hồn quê, tình quê trong thơ Nguyễn Duy
Tiếp đến, người viết còn khảo sát các bài viết của các tác giả như Lê Quang Hưng, Lại Nguyên Ân, Nguyễn Quang Sáng, Đỗ Ngọc Thạch, Phạm Thu Yến, Vũ Văn Sĩ, Trần Hoà Bình…Các bài viết hoặc mang tính chất đánh giá chung về thơ Nguyễn Duy, hoặc thẩm bình về những bài lục bát đặc sắc, tiêu biểu trong đời thơ Nguyễn Duy
Các công trình nghiên cứu, các bài viết về thơ Nguyễn Duy đã phần nào xác định được giá trị thơ lục bát của Nguyễn Duy và hơi hướng của chất
Trang 5đồng quê trong thơ ông Tuy nhiên, hầu như vẫn chưa có một công trình đi sâu nghiên cứu cụ thể, toàn diện về chất đồng quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy và vị trí của nó trong hành trình thơ lục bát Việt Nam
2.3 Các công trình nghiên cứu về thơ Đồng Đức Bốn
Phần lớn các bài viết chúng tôi khảo sát được rút từ phần hai cuốn sách
Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc do chính nhà thơ Đồng Đức Bốn đã tập hợp
Trước hết, phải kể đến chùm bài viết của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp,
người bạn văn chương của nhà thơ Đồng Đức Bốn Trong bài viết Đồng
Đức Bốn- Vị cứu tinh của thơ lục bát, tác giả nhận định: “Đồng Đức Bốn
là người tự dưng đốn ngộ với riêng thể thơ lục bát” Nguyễn Huy Thiệp còn nhìn nhận Đồng Đức Bốn từ vai trò một nhà thơ của đồng quê, của con trâu, cái diều Nhà thơ, nhà phê bình văn học Đỗ Minh Tuấn có bài
viết Đồng Đức Bốn- Kẻ mượn bút của trời đã nhận thấy “Sự xuất hiện của
Đồng Đức Bốn đã đem lại cho thơ lục bát, thơ truyền thống một niềm tự
tin đáng kể” Bài viết Đồng Đức Bốn- Phiêu du vào lục bát của nhà phê
bình văn học Nguyễn Đăng Điệp thêm một lần nữa cho thấy rõ hơn vị trí của thơ lục bát trong đời thơ Đồng Đức Bốn Tiến sĩ Đoàn Hương cũng
thấy được hình ảnh quê mùa trong thơ Đồng Đức Bốn qua bài Những câu
thơ tình tang quê mùa Nhà thơ Phạm Tiến Duật với giọng điệu tự nhiên,
pha chút ngang tàng trong bài Đóng gạch nơi nao đã khẳng định: “một
mình Đồng Đức Bốn tự làm một cuộc trường chinh Gã xông thẳng vào trận địa lục bát và chỉ một thời gian ngắn Đồng Đức Bốn trở thành ông vua trẻ của thể loại này”…Tuy nhiên, hầu như các công trình trên đây đều chưa nhìn nhận chất đồng quê trong thơ lục bát Đồng Đức Bốn một cách toàn diện và chưa đặt đặc điểm này trong dòng chảy của văn học Việt Nam
3 GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
Chúng tôi chú ý tới toàn bộ thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn trong khả năng cao nhất có thể Riêng về thơ của Đồng Đức Bốn, chủ yếu
Trang 6là các bài lục bát trong phần một tập sách Chim mỏ vàng và hoa cỏ độc
Bên cạnh các bài thơ lục bát của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn, chúng tôi cũng liên hệ so sánh với thơ lục bát ca dao và của một số tác giả văn học
Việt Nam khác
3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ giữa
ba phương pháp: Phương pháp phân tích tác phẩm theo đặc trưng thể loại; Phương pháp đối chiếu so sánh; Phương pháp thống kê- phân loại để luận văn có tính khoa học và hệ thống, đạt được những hiệu quả cao nhất
4 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ
Mục đích nghiên cứu của luận văn
Đi sâu vào đề tài này, mục đích của chúng tôi là hướng vào tìm hiểu những biểu hiện cụ thể về chất đồng quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn So sánh đối chiếu chất đồng quê trong thơ hai ông với nhau và với các tác giả khác, đặc biệt là các tác giả có thế mạnh về thơ lục bát để tìm ra những đặc điểm chung nhất và bản sắc, đặc trưng riêng của thơ ca mỗi người Bên cạnh đó, luận văn cũng mong đạt được một hiệu quả cao hơn, đó là có được cái nhìn khái quát về sự tồn tại, biến đổi của chất đồng quê trong thơ lục bát Việt Nam hiện đại
Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
- Sơ lược tìm hiểu đặc trưng của thể loại thơ lục bát và sự vận động của
nó trong tiến trình thơ ca dân tộc
- Tìm hiểu các văn bản thơ của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn, cụ thể
là thơ lục bát để tìm ra những nét nổi bật trong nôị dung, nghệ thuật gắn liền với chất đồng quê trong thơ họ
- Đối sánh thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn với thơ ca truyền thống, thơ ca các tác giả khác, tìm ra những sự kế thừa và đổi mới của hai tác giả này
5 CẤU TRÚC LUẬN VĂN
Trang 7Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn được triển khai theo ba chương
Chương một: Chất đồng quê và thơ lục bát về đồng quê trong thơ ca dân tộc
Chương hai: Cảnh quê và tình quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn
Chương ba: Tính chất dân gian và hiện đại trong thơ lục bát về đồng quê của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn
Chương một CHẤT ĐỒNG QUÊ VÀ THƠ LỤC BÁT VỀ ĐỒNG QUÊ
TRONG THƠ CA DÂN TỘC
1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THƠ LỤC BÁT
* Hệ thống đặc biệt: Các loại biến thể
- Biến thể vần trắc: Tiếng thứ sáu câu câu sáu và câu tám đều là vần trắc
Trang 8- Biến thể cách gieo vần: tiếng thứ sáu dòng lục lại hiệp vần với tiếng thứ tư dòng bát:
Về nhịp
Trong thơ lục bát, cách ngắt nhịp rất uyển chuyển nhưng thường là nhịp hai Đôi khi lại là nhịp ba hoặc phối hợp nhiều nhịp cho phù hợp với nội dung nào đó tạo ra ngữ điệu đặc biệt
Đối
Thơ lục bát không quy định nhất thiết phải có đối Tuy vậy, đặc trưng phổ biến của lục bát lại là tiểu đối Khi thì đối ý, đối thanh, có khi lại đối
cả ý và thanh
Một số biến thể trong cấu trúc của thể lục bát
Thể lục bát có nhiều biến thể ở nhiều phạm vi khác nhau như: phạm vi câu thơ, phạm vi bài thơ… Như vậy, thể lục bát là một thể thơ linh hoạt, sinh động chứ không hề khô khan và cứng nhắc
Nguồn gốc sinh thành
Các công trình nghiên cứu về thơ lục bát và nguồn gốc sinh thành của
nó xuất phát từ nhiều hướng khác nhau Tuy nhiên, cuối cùng đều đi đến điểm chung khẳng định thể lục bát ra đời vào khoảng thế kỉ XV và là thể thơ thuần tuý dân tộc Việt
Tiến trình thể loại
1.3.1 Lục bát từ cuối thế kỉ XV đến trước Truyện Kiều
Thơ lục bát ở giai đoạn này còn trong tình trạng chưa hoàn chỉnh, hình hài chưa cụ thể, còn xô bồ, tự do và có đôi chút lỏng lẻo
1.3.2 Lục bát trong Truyện Kiều
Truyện Kiều của Nguyễn Du đã đánh dấu son cho sự mẫu mực, cổ điển
của thể loại lục bát
1.3.3 Lục bát trong phong trào thơ mới (1932-1945)
Bước vào thế kỉ XX, thơ lục bát dần chuyển sang tập trung vào khả năng chính của một thể thơ ca: chức năng trữ tình Lục bát trong Thơ
Trang 9Mới(1932-1945) đã có nhiều cách tân đa dạng về cả hình thức thể hiện cũng như nội dung biểu đạt
1.3.4 Lục bát từ sau 1945
Thơ lục bát vẫn kế tục được truyền thống, đồng thời có những cách tân, đổi mới để ngày càng phù hợp hơn Đến nay, thể lục bát vẫn được người say thơ, yêu thơ ưa chuộng Đằng sau những giây phút ồn ã, sôi động của cuộc sống mới đang hiện đại hoá, hồn thơ lục bát vẫn là những người bạn tâm tình, san sẻ với con người Việt những tâm sự sâu lắng
2 CHẤT ĐỒNG QUÊ, MỘT ĐẶC ĐIỂM TẠO NÊN BÍ QUYẾT SINH TỒN CỦA THỂ THƠ LỤC BÁT
Chất đồng quê không chỉ là kết quả của sự mô tả, sự phản ánh, sự thể hiện các cảnh quê, tình quê như là chất liệu của nghệ thuật, của thơ ca mà
nó còn đòi hỏi một quan niệm nhân sinh và thẩm mĩ đặc thù, đòi hỏi sự thể hiện và khẳng định đồng quê như cội nguồn của các giá trị nhân văn tích
cực như cái đẹp, cái thiện Có thể hiểu: Chất đồng quê trong thơ ca là kết
quả của quan niệm nhân sinh và thẩm mĩ đặc thù kết tinh từ những giá trị nhân văn tích cực của cuộc sống con người đồng quê, mà sự mô tả, phản ánh, thể hiện các cảnh quê, tình quê chính là những biểu hiện cụ thể nhất
Nói như thế, chất đồng quê trong thơ ca phải được nhìn nhận và đề cập
đến từ hai khía cạnh: Nhận thức luận và giá trị luận Một nền nghệ thuật
thấm đượm chất đồng quê không chỉ đơn thuần lấy đồng quê làm đối
tượng mô tả, phản ánh mà còn bởi nó biết chắt lọc ra từ cuộc sống đồng quê những giá trị nhân sinh và thẩm mĩ tích cực được nâng lên thành một quan niệm sống, một cách nhìn thế giới và con người
So với các thể thơ khác, thể lục bát có thế mạnh hơn cả trong việc thể hiện chất đồng quê Ngay từ cấu trúc âm luật sáu- tám nhẹ nhàng, mượt
mà, giản dị, hài hoà, dễ phối thanh, thể lục bát vốn dĩ đã rất gần gũi lối nói
Trang 10của người dân quê, dễ nghe, dễ nhớ Phù hợp với cảm xúc, lối sống của con người Việt Nam ta Thể lục bát lại có khả năng biến hoá linh hoạt chứ không khô cứng Nó có thể duy trì hình thức chuẩn mực cổ điển, có thể trở
về với dân gian hoặc tiến lên theo thi pháp hiện đại Trên bình diện thưởng thức, thơ lục bát cũng được dân ta ưa chuộng, gìn giữ
Chương hai CẢNH QUÊ VÀ TÌNH QUÊ TRONG THƠ LỤC BÁT NGUYỄN
DUY VÀ ĐỒNG ĐỨC BỐN
1 CẢNH QUÊ TRONG THƠ LỤC BÁT NGUYỄN DUY VÀ ĐỒNG ĐỨC BỐN
Cảnh quê đượm hồn quê trong thơ ca Việt Nam
Làng quê đi vào thơ văn từ bao đời nay và làm nên không ít những giá trị đặc sắc Làng quê hiện lên trong thơ ca Việt luôn là những hình ảnh giản dị, mộc mạc, nghèo khó nhưng giàu truyền thống văn hoá Nơi ấy, con người gắn bó nghĩa tình với nhau, văn hoá làng thôn đã trở thành nét văn hoá không thể thiếu trong đời sống xã hội Việt Nam Nhiều nhà thơ Việt đã thành công khi khắc họa nét mặt quê hương như Nguyễn Bính,
Hoàng Cầm : Quê hương là gì hở mẹ/Mà sao cô giáo dạy phải yêu(Quê
hương-Đỗ Trung Quân); Quê hương ta lúa nếp thơm nồng/ Tranh Đông
Hồ gà lợn nét tươi trong/Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp…(Bên kia
sông Đuống-Hoàng Cầm)
Cảnh quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn
1.2.1 Bức tranh với những hình ảnh đượm chất đồng quê
Thiên nhiên đồng quê trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn hiện lên trước nhất với hình ảnh của những khu vườn quê, những cánh đồng quê có những đặc trưng riêng mang cảm xúc, tâm hồn quê mùa của
Trang 11thi sĩ Đó là cây tre, cây bồ kết cây mận…Vườn quê là nơi khơi lên những cảm xúc từ trong sâu thẳm tâm hồn tác giả Không chỉ yêu, nhà thơ còn say mê đối với đồng quê Họ thường cảm nhận và đưa vào thơ lục bát của mình những gì đời thường, mộc mạc, đôi khi là nhỏ bé thoáng qua nhưng
lại mang giá trị sâu sắc () Đó là những hình ảnh được kế thừa từ thơ ca
truyền thống dân tộc nhưng cũng là những hình ảnh mang sắc diện mới mẻ
của cuộc sống đô thị hoá thời hiện đại(Cỏ dại, Nhớ bạn, Hoa lúa, Hoa Nguyễn Duy; Về lại chốn xưa; Đi qua bến lở sông bồi-Đồng Đức Bốn)
dại-Lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn ngoài sự bình dị, mượt mà còn gợi ra sự gai góc, sắc nhọn của những chìm nổi đời người Đặc điểm này
nổi bật hơn ở thơ Đồng Đức Bốn Có lẽ vì thế mà gai quê là một hình ảnh lặp lại nhiều lần trong thơ lục bát của nhà thơ Những cây bồ kết lắm gai, những hoa có gai, bụi tre gai, rồi xéo gai, gai rào ngõ quê… là những gì
mang đậm sắc thái quê mùa Trước những gai góc sắc nhọn của cuộc sống
hiện đại, nhà thơ vẫn muốn dấn thân vào để thử thách bản lĩnh của mình:
Xéo gai anh chẳng sợ đau/ Bởi yêu ruộng lúa vườn cau trước nhà
Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn quan niệm, cái làm nên cá tính, bản lĩnh, sức mạnh của con người trong cuộc sống ngày hôm nay phần lớn là ở cái hồn quê, ở những giá trị truyền thống ngàn đời kết tinh trong mỗi người quê Qua hình ảnh những con vật, Nguyễn Duy quan niệm, những gì
là truyền thống, là văn hoá sẽ mãi mãi lưu dấu, lâu mà không cũ, xưa mà
không nhàm (Khúc dân ca I; Khúc dân ca II) Thảng đôi lúc, trong những
giây phút tĩnh lặng của đời người, nhà thơ vẫn nơm nớp lo sợ sự đổi mới
ấy sẽ phá vỡ đi những gì chân thật, giản dị nhất của làng quê(Lời ru con cò
biển)
Trong thơ lục bát Đồng Đức Bốn, thế giới những con vật cũng là những hình ảnh thơ đặc sắc Những hình ảnh ấy đều mang theo vào thơ sự day dứt, hoang mang như đang chìm trong một cơn khủng hoảng về lối đi,
Trang 12cách sống Đó phải chăng chính là trạng thái tâm hồn tác giả (Đi đò;
Chuồn chuồn cắn rốn biết bơi; Vỡ đê)
Một hình ảnh của thiên nhiên được nhắc tới rất nhiều trong thơ của nhiều thi sĩ, đó là hình ảnh của con sông quê hương Đó là những dòng sông nơi quê hương nhà thơ hoặc trên các miền đất mà họ đã đi qua Những dòng sông mang danh hoặc không mang danh cụ thể vẫn mang cảnh vật của muôn đời quê kệch nhưng ít nhiều đã chứa đựng sự vật vã
của cuộc sống mới (Chiều mận hậu; Hàng châu; Sông Cấm(ND); Sông
Thương; Viết ở bờ sông(ĐĐB)) Con sông còn là hình ảnh để nhà thơ thể
hiện niềm tin hi vọng, thể hiện bản lĩnh con người mình Cùng nói về sông quê trong thơ lục bát của mình, nhưng Nguyễn Duy thiên hơn về miêu tả cảnh vật Những tâm sự gửi gắm vào đó có phần nhẹ nhàng, kín đáo hơn
trong thơ lục bát Đồng Đức Bốn
Trong thơ lục bát của Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn, còn phải nhắc tới hình ảnh núi non, rừng đồi Nguyễn Duy từng là một người lính từng hành quân qua nhiều khu rừng thời chiến tranh, bằng tâm hồn nhà quê tinh tế,
nhà thơ nhận ra nét đẹp, sự bí ẩn và cả sức mạnh của rừng (Trăng; Nắng)
Khác với Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn thường khắc hoạ những khu rừng của cuộc sống hiện đại Nhà thơ thường gửi vào đó những khắc khoải, day
dứt trước những thay đổi xót xa của núi rừng quê nhà(Đám cháy rừng)
Khi khắc họa hình ảnh những khu rừng quê hương, ngoài sự kế thừa bút pháp ước lệ trong thơ ca xưa, những hình ảnh mà Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn đưa vào thơ lục bát của mình còn mang tính tả thực Đây cũng là một xu hướng nổi bật của thơ lục bát hai nhà thơ này nói riêng và thơ ca
văn học hiện đại nói chung
Khung cảnh thiên nhiên trong khu vườn quê của thơ lục bát Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn còn được tô điểm, làm đẹp thêm nhiều bởi hình ảnh của các hiện tượng tự nhiên Họ thấy ở thiên nhiên, tự nhiên sự gần gũi, có mối liên hệ mật thiết với con người làng quê Vởy nhưng, các hiện tượng
Trang 13tự nhiên ấy cũng có chút ít sự xâm nhập của cái chất đô thị hoá trong cuộc
sống hôm nay(Võng trăng; Sao(Nguyễn Duy); Đã đành ngang dọc sơn
hà; Những câu thơ dại (Đồng Đức Bốn))
Trong bức tranh thiên nhiên bằng thơ lục bát, cả Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn không ít lần khắc hoạ những cảnh vật giữa nơi phố thị Tuy nhiên, những cảnh vật đó đa phần đã được quê mùa hoá, được khắc hoạ dưới cách nhìn, cách cảm của một người quê Thêm nữa, đó cũng đều là những hình ảnh làm nổi bật đặc trưng chất đồng quê trong thơ lục bát của
hai tác giả này và trong thơ lục bát Việt Nam hiện đại
Sau bức tranh thiên nhiên làng quê, phải kể tới bức tranh đời sống thôn
dã trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn Cảnh sinh hoạt đặc trưng nhất của cuộc sống miền đồng ruộng ấy là cảnh lao động cần mẫn của những con người nơi đây Nguyễn Duy sắc sảo khi khắc hoạ niềm vui lao động, sự hăng say của những con người đang xây dựng cuộc đời
mới(Bài hát người làm gạch) Đồng Đức Bốn cũng là người thấu hiểu
cảnh sống con người quê mùa Ông gọi đó là cảnh nhà quê, luôn phải
“chân lấm tay bùn” quanh năm bươn trải nơi ruộng lúa, vườn rau(Nhà
quê)
Chúng ta khó có thể bỏ qua một mảng đời sống rất đẹp, giàu truyền thống của làng quê, đó là những hoạt động cộng đồng mang tính văn hoá như quang cảnh những buổi họp chợ, những hội hè đình đám …Quang cảnh ấy trong thơ lục bát Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn giản dị, gần gũi
nhưng cũng có nhiều nét riêng ảnh hưởng từ cuộc sống hôm nay(Lạng
Sơn; Chợ Thương)
Không chỉ có cảnh đời sống sinh hoạt của những con người các làng quê, Nguyễn Duy và Đồng Đức Bốn còn khắc hoạ trong thơ mình những bức tranh đời sống nơi đô thị Những tên phố, tên đường, những cảnh sống nhộn nhịp của con người cũng được họ đưa vào thơ thật ngọt, thật êm Đó cũng là những gì tạo nên những sắc thái rất riêng trong chất đồng quê của