Đề cương ôn thi môn khoa học đất hoàn chỉnh

Câu 1:Khái niệm về đất,các yếu tố hình thành đất và ảnh hưởng của các yếu tố này đến quá trình hình thành đất Việt Nam. 1.Khái niệm về đất Đất đã có từ rất lâu nhưng khái niệm về đất mới có từ thế kỷ 18. Trong từng lĩnh vực khác nhau, các nhà khoa học khái niệm về đất khác nhau. Nhà bác học Đôcutraiep định nghĩa tương đối hoàn chỉnh về đất: “ Đất là một vật thể có lịch sử tự nhiên hoàn toàn độc lập.Nó là sản phẩm tổng hợp củađá mẹ, khí hậu sinh vật, địa hình và thời gian”.Sau này người ta bổ sung thêm yếu tố con người. Viện sĩ Viliam định nghĩa: “Đất là lớp tơi xốp ngoài cùng của lục địa mà thực vật có thể sinh sống được”. Theo CacMác: “Đất là tư liệu sản xuất cơ bản, phổ biến,quý báu nhất của nền sản xuất nông nghiệp”. Đất là điều kện sinh tồn của con người không gì thay thế được. 2. Các yếu tố hình thành đất và ảnh hưởng của các yếu tố này đế quá trình hình thành đất Việt Nam a) Vai trò của khoáng vật và đá mẹ Nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, tạo bộ xương của đất. Thành phần và tính chất của đất chịu ảnh hưởng của đá mẹ “đá mẹ nào hình thành nên đất ấy”. Đá mẹ ở Việt Nam rất phong phú Các loại đá mẹ khác nhau hình thành nên các loại đất khác nhau có tính chất khác nhau: + Đá mẹ nào chứa nhiều Ca,Mg, Fe dễ phong hóa, tầng đất dầy, thành phần cơ giới nặng, màu đất đậm,kết cấu đất tốt,giàu dinh dưỡng. + Đá mẹ nào chứa nhiều Si, Na, K khó phong hóa, tầng đất mỏng, thành phần cơ giới nhẹ,màu đất nhạt, không có kết cấu, nghèo dinh dưỡng. b)Sinh Vật Vai trò của sinh vật trong quá trình hình thành đất Thực vật + Tạo ra khối lượng lớn chất hữu cơ cho đất (45 chất hữu cơ từ thực vật) + Thực vật hút thức ăn chọn lọc nên số lượng, chất lượng chất hữu cơ trong đất khác nhau. Động vật + Động vật tiêu hóa thức ăn biến chất hữu cơ phức tạp thành chất hữu cơ đơn giản + Làm cho đất tơi xốp thoáng khí xáo trộn các lớp đất với nhau. + Bổ sung chất hữu cơ tăng độ phì cho đất Vi sinh vật + Phân giải và tổng hợp chất hữu cơ phức tạp thành chất hữu cơ đơn giản tạo thành hợp chất khoáng dễ tan cho cây trồng. + Tổng hợp chất mùn tạo thành độ phì nhiêu cho đất + Vi sinh vật sinh sản tự phân thành sinh khối lớn cung cấp chất hữu cơ cho đất + Cố định đạm khí trời cung cấp N cho đất Sinh vật Việt Nam với sự hình thành đất Thực vật phong phú, xanh tốt quanh năm Vi sinh vật hoạt động mạnh, quá trình phân giải chất hữu cơ nhanh Động vật phong phú, nhiều chủng loại ảnh hưởng mạnh mẽ tới quá trình hình thành đất ở việt nam c) Khí hậu Vai trò của khí hậu Trực tiếp +Ảnh hưởng quá trình phong hóa đá (nhiệt độ, lượng mưa, chế độ mưa) +Ảnh hưởng đền quá trình khoáng hoá, mùn hóa, xói mòn,rửa trôi + Ảnh hưởng đến độ ẩm,độ PH của đất +Thúc đẩy quá trình hóa học hòa tan,tích lũy chất hữu cơ Gián tiếp + Thông qua yếu tố sinh vật, mỗi 1 khí hậu khác nhau thì sinh vật khác nhau, đất cũng khác nhau. Ảnh hưởng Khí hậu việt nam với sự hình thành đất việt nam Mùa mưa + Mưa nhiều, mưa tập trunggây nên quá trình xói mòn, rửa trôi ở miền núi, lũ lụt ở đồng bằng. +Quá trình xói mòn, rửa trôi làm cho lớp đất mặt ngày càng mỏng dần, đất bị chua và nghèo dinh dưỡng,trơ sỏi đá ở đất dốc, đất lầy ở vùng trũng Mùa khô + Bốc hơi mạnh gây hạn hán,hình thành kết von đá ong,đất bốc phèn,mặn. d)Yếu tố địa hình Vai trò của địa hình trong quá trình hình thành đất Trực tiếp + Vùng đồi núi: xói mòn rửa trôi diễn ra mạnh,thiếu nước,oxy hóa mạnh + Vùng thung lũng, vùng trũng: Quá trình tích lũy chất dư ẩm,quá trình khử ưu thế Gián tiếp: thông qua yếu tố khí hậu và sinh vật + Khí hậu: càng lên cao nhiệt độ càng giảm, độ ẩm tăng. +Sinh vật: Kiểu địa hình khác nhau nên sinh vật khác nhau Ảnh hưởng Địa hình việt nam với sự hình thành đất Việt Nam Vùng đồng bằng +Vùng dồng bằng nước ta thường có ba dạng địa hình chính: Cao, vàn, trũng + Nơi cao thường xảy ra quá trình rửa trôi,đất chua và khô hạn, có tích lũy sắt nhôm + Nơi có địa hình vàn thường là đất tốt,thích hợp với nhiều loại cây trồng + Nơi có địa hình thấp trũng thường xuyên ngập nước tạo thành đất glây Đất phù sa úng nước, đất than bùn Vùng trung du + Là vùng tiếp giáp giữa vùng đồng bằng và vùng đồi núi, địa hình dạng bậc thang xen vùng đồi gò dốc thoải nên quá trình rửa trôi sét và dinh dưỡng diễn ra mạnh Vùng đồi núi +Nước ta có 34 diện tích tự nhiên là đồi núi.Địa hình vùng đồi núi là cao, dốc,chia cắt.Mùa mưa bị xói mòn rửa trôi mạnh tầng đất thường mỏng,đất chua nghèo dinh dưỡng,trơ sỏi đá. + Vùng thung lũng: tầng đất dày và tốt hơn, có những đất bị sình lầy khó canh tác. +Cao nguyên là vùng đất có ý nghĩa lớn về kinh tế nhưng đến nay vùng đất này cũng bị xói mòn mạnh và thiếu nước. e) Yếu tố thời gian Thời gian là yếu tố đặc biệt của quá trình hình thành đất. Thời gian từ khi bắt đầu hình thành đất cho tới nay được gọi là tuổi tuyệt đối của đất Tuổi tương đối chỉ mức độ phát triển của đất, sự chênh lệch về giai đoạn phát triển của các loại đất do các yếu tố hình thành khác nhau. Hai loại đá có tuổi tuyệt đối như nhau nhưng điều kiện địa hình,đá mẹ, khí hậu… khác nhau thì mức độ phát triển khác nhau tức là có tuổi tương đối khác nhau. f) Yếu tố con người Tác động tích cực Con người làm thay đổi hoản cảnh thiên nhiên,thay đổi các nhân tố hình thành đất theo hướng có lợi cho mình đồng thời nâng cao độ phì nhiêu cho đất. Thông qua thủy lợi con người đã cải tạo được chất mặn, đất phèn, cải tạo được glây, đất lầy,chống úng,chống khô hạn cho đất. Thông qua biện pháp bón phân, bón vôi, canh tác hợp lý… con người đã nâng cao năng suất cây trồng và độ phì nhiêu cho đất. Thông qua biện pháp cơ giới hóa con người hạn chế được độ cao,độ dốc, thiết kế đồng ruộng hợp lý. Nhờ biện pháp trồng rừng, bảo vệ rừng mà đã hạn chế được xói mòn,giữ đất,giữ nước cho đất. Tác động tiêu cực Con người đá phá rừng,đốt nương phá rẫy bừa bãi làm cho đất bị xói mòn,làm mất đất,làm xấu đất Hiện tượng cấy chay bóc lột đất hoặc bón phân vô cơ liên tục mà không bón phân hữu cơ cũng làm cho đất xấu dần đithành đất bạc màu Khi công nghiệp phát triển việc xử lý chất thải, nước thải,khí thải không tốt gây ra ô nhiễm đất Ngoài ra còn do chiến tranh tàn phá, rừng bị trơ trụi, đất bị cày nát,nhiễm chất độc…

Khái niệm về đất và quá trình hình thành đất

Câu 1:Khái niệm về đất,các yếu tố hình thành đất và ảnh hưởng của các yếu tố này đến quá trình hình thành đất Việt Nam.

- Viện sĩ Viliam định nghĩa: “Đất là lớp tơi xốp ngoài cùng của lục địa mà thựcvật có thể sinh sống được”

- Theo Cac-Mác: “Đất là tư liệu sản xuất cơ bản, phổ biến,quý báu nhất của nềnsản xuất nông nghiệp” Đất là điều kện sinh tồn của con người không gì thay thếđược

2 Các yếu tố hình thành đất và ảnh hưởng của các yếu tố này đế quá trình hình thành đất Việt Nam

a) Vai trò của khoáng vật và đá mẹ

- Nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, tạo bộ xương của đất

- Thành phần và tính chất của đất chịu ảnh hưởng của đá mẹ “đá mẹ nào hìnhthành nên đất ấy”

- Đá mẹ ở Việt Nam rất phong phú

- Các loại đá mẹ khác nhau hình thành nên các loại đất khác nhau có tính chấtkhác nhau:

+ Đá mẹ nào chứa nhiều Ca,Mg, Fe dễ phong hóa, tầng đất dầy, thànhphần cơ giới nặng, màu đất đậm,kết cấu đất tốt,giàu dinh dưỡng

+ Đá mẹ nào chứa nhiều Si, Na, K khó phong hóa, tầng đất mỏng, thànhphần cơ giới nhẹ,màu đất nhạt, không có kết cấu, nghèo dinh dưỡng

+ Thực vật hút thức ăn chọn lọc nên số lượng, chất lượng chất hữu cơtrong đất khác nhau.

- Động vật

+ Động vật tiêu hóa thức ăn biến chất hữu cơ phức tạp thành chất hữu

cơ đơn giản

+ Làm cho đất tơi xốp thoáng khí xáo trộn các lớp đất với nhau

+ Bổ sung chất hữu cơ tăng độ phì cho đất

-Vi sinh vật

+ Phân giải và tổng hợp chất hữu cơ phức tạp thành chất hữu cơ đơngiản tạo thành hợp chất khoáng dễ tan cho cây trồng

+ Tổng hợp chất mùn tạo thành độ phì nhiêu cho đất

+ Vi sinh vật sinh sản tự phân thành sinh khối lớn cung cấp chất hữu cơcho đất

+ Cố định đạm khí trời cung cấp N cho đất

*Sinh vật Việt Nam với sự hình thành đất

- Thực vật phong phú, xanh tốt quanh năm

-Vi sinh vật hoạt động mạnh, quá trình phân giải chất hữu cơ nhanh

- Động vật phong phú, nhiều chủng loại ảnh hưởng mạnh mẽ tới quá trình hìnhthành đất ở việt nam

-Gián tiếp: thông qua yếu tố khí hậu và sinh vật

+ Khí hậu: càng lên cao nhiệt độ càng giảm, độ ẩm tăng

+Sinh vật: Kiểu địa hình khác nhau nên sinh vật khác nhau

*Ảnh hưởng Địa hình việt nam với sự hình thành đất Việt Nam

3

-Vùng đồi núi

+Nước ta có 3/4 diện tích tự nhiên là đồi núi.Địa hình vùng đồi núi làcao, dốc,chia cắt.Mùa mưa bị xói mòn rửa trôi mạnh tầng đất thường mỏng,đấtchua nghèo dinh dưỡng,trơ sỏi đá

+ Vùng thung lũng: tầng đất dày và tốt hơn, có những đất bị sình lầykhó canh tác

+Cao nguyên là vùng đất có ý nghĩa lớn về kinh tế nhưng đến nay vùngđất này cũng bị xói mòn mạnh và thiếu nước

e) Yếu tố thời gian

- Thời gian là yếu tố đặc biệt của quá trình hình thành đất

-Thời gian từ khi bắt đầu hình thành đất cho tới nay được gọi là tuổi tuyệt đốicủa đất

- Tuổi tương đối chỉ mức độ phát triển của đất, sự chênh lệch về giai đoạn pháttriển của các loại đất do các yếu tố hình thành khác nhau

- Hai loại đá có tuổi tuyệt đối như nhau nhưng điều kiện địa hình,đá mẹ, khíhậu… khác nhau thì mức độ phát triển khác nhau tức là có tuổi tương đối khácnhau

f) Yếu tố con người

- Hiện tượng cấy chay bóc lột đất hoặc bón phân vô cơ liên tục mà không bónphân hữu cơ cũng làm cho đất xấu dần đithành đất bạc màu

-Khi công nghiệp phát triển việc xử lý chất thải, nước thải,khí thải không tốt gây

Đá do 1 hay nhiều khoáng vật khác nhau tập hợp tạo thành

*Phân loại: Người ta chia ra làm ba nhóm: Đá mácma, Đá trầm tích, Đá biếnchất

-Đá mácma: là những đá tạo thành do sự đông cứng của dung thể silicat(macmanóng chảy trong lòng đất).Khi đá macma đông đặc dưới sâu tạo nên đá macmaxâm nhập,trái lại khi macma trào lên mặt đấtmới đông đặc thì tạo nên đá phuntrào

- Đá trầm tích: được tạo thành do sự phá hủy,biến đổi, lắng động,gắn kết của các

đá có từ trước hoặc do hoạt động của sinh vật.Quá trình này có thể làm biến đổihoặc không biến đổi thành phần hóa học của đá gốc

+Có các loại đá trầm tích sau: trầm tích cơ học, trầm tích hóa học,trầmtích sinh học

-Đá biến chất được hình thành do sự biến đổi thành phần khoáng vật cũng nhưkiến trúc và cấu tạo của các đá,dưới tác dụng của các quá trình nội sinh xảy ra ở

độ sâu khác nhautrong vỏ trái đất

+ Có các loại đá biến chất: Biến chất nhiệt, biến chất động lực học, biếnchất tiếp xúc, biến chất khu vự

+ Sơ đồ mối quan hệ giữa ba loại đá

5

Đá mác ma

Lún sâuNóng chảy

Đông đặc

Gắn kếtLắng đọng

Cao

t0, PCao

Lún sâuNóng chảyĐông đặc

1) Khoáng vật

-Khoáng vật là những hợp chất có trong tự nhiên,giống nhau về thành phần vàcấu tạo,được hình thành do các quá trình hóa học xảy ratrong vỏ trái đất

-Khoáng vật nằm trong đá chưa bị biến đổi gọi là khoáng nguyên sinh

-Qua quá trình phong hóa khoáng vật có thể bị biến đổi về thành phần cấu tạo đểtạo thành khoáng thứ sinh

-Khoáng vật tồn tại ở ba thể: rắn,lỏng và khí,trong đó chủ yếu là ở thểrắn.Khoáng vật thể rắn hình thành và tồn tại ở 2 dạng cơ bản là kết tinh tạothành các tinh thể và vô định hình

-Các khoáng vật khác nhau có hình dạng, kích thước,độ cứng,tỷ trọng, màusắc,vết vỡ, thành phần hóa học…rất khác nhau

- Một số khoáng vật có cùng thành phần nhưng kết tinh ở mạng lưới tinh thểkhác nhau tạo nên khoáng vật có tính chất vật lý khác nhau

-Hiện nay trên thế giới có hơn 3000 loại khoáng vật Có khoảng 50 khoáng vậtchiếm tỷ lệ lớn trong các loại đá ở vỏ trái đấtgọi là khoáng vật chính tạo đá.-Các khoáng vật có thể tồn tại độc lập hoặc liên kết với nhau trong những quátrình địa chất nào đó để tạo thành đá

Câu 3: Quá trình phong hóa đá và khoáng vật tạo thành đất,phân loại các quá trình phong hóa

1 Khái niệm

Là quá trình làm biến đổi trạng thái vật lý,hóa học của đá và khoáng trên bề mặtđất dưới tác động của những nhân tố bên ngoài (nhiệt độ, nước, hoạt động của visinh vật)

2 Các quá trình phong hóa đá

*Phong hóa lý học

-Khái niệm: là quá trình làm vỡ vụn của đá mà không làm thay đổi thành phầnhóa học của đá gốc

-nguyên nhân:

+ Sự thay đổi nhiệt độ

+ Sự thay đổi áp suất (mao quản)

+ Sự đóng băng của nước trong kẽ nứt

+ Sự kết tinh củ muối

*Phong hóa hóa học

-Khái niệm: là phá trình phá hủy đá và khoáng chất bằng các phản ứng hóahọc.Phong hóa học làm cho thành phần khoáng học và thành phần hóa học của

đá thay đổi

- Nguyên nhân: do sự tác động chủ yếu của H2, CO2, O2

-Được chia thành bốn quá trình: phản ứng hydrat hóa, Phản ứng OXH,Phản ứngthủy phân, Phản ứng hòa tan

*Phong hóa sinh học

-Khái niệm: Là quá trình biến đổi cơ học,hóa học các loại khoáng chất và đádưới tác dụng của sinh vật và những sản phẩm cúa chúng

- Phong hóa sinh học chính là tổng hợp của phong hóa hóa học và phong hóa lýhọc

Chất hữu cơ và mùn trong đất

Câu 4: Khái niệm chất hữu cơ và mùn trong đất,nguồn gốc vai trò của chúng đối với môi trường đất

a) Khái niệm chất hữu cơ và mùn trong đất

*Chất hữu cơ

-Chất hữu cơ là tập hợp phần quan trọng của đất,làm cho đất có những tính chấtkhác nhau với mẫu chất.Số lượng và tính chất của chất hữu cơ có vai trò quyếtđịnh đến quá trình hình thành và các tính chất cơ bản của đất

- Chất hữu cơ của đất là chỉ tiêu số 1 về độ phì và ảnh hưởng đến nhiều tính chấtcủa đất: khả năng cung cấp chất dinh dưỡng, khả năng hấp thụ, giữ nhệt và kíchthích sinh trưởng cây trồng

- Thành phần chất hữu cơ trong đất rất phức tạp bao gồm:

+ Các tàn tích hữu cơ đã bị phân giải một phần hoặc từng phần

+ Các sản phẩm phân giải của chúng chất mùn và các vi sinh vật đất

- Chất hữu cơ của đất được phân thành 2 nhóm:

7

+ Chất mùn đất là nhóm chất hữu cơ cao phân tử có cấu tạo phứctạp,chúng thường chiếm tỷ lệ 80 – 90% tổng số các chất hữu cơ trong đất.

+ Nhóm hữu cơ không phải là chất mùn chiếm tỷ lệ nhỏ 10 – 20% tổng sốhữu cơ của đất và biến đổi tạo thành mùn

* Mùn

Mùn là hợp chất chứ nguồn dinh dưỡng cho cây trồng khi chúng bị khoánghóa.Các chất dinh dưỡng trong chất mùn như nitơ,photpho,lưu huỳnh và cácnguyên tố khác nguyên tố khác sẽ được cung cấp dần cho cây khi bị khoán hóachậm.Khi phân giải chất hữu cơ và mùn đất làm tăng CO2 cho không khí đất vàlớp không khí gần mặt đất tạo điều kiện cho quang hợp cây trồng

+ Thành phần: nước chiếm 75 – 90%,gluxit,protit,lipit,lignin,tannin,nguyên tố

vô cơ,nguyên tố tro

-Phân hữu cơ

+Phân chuồng, phân bắc,phân rác,phân xanh,bùn ao

+ Số lượng và chất lượng phụ thuộc vào trình độ canh tác,thâm canh câytrồng,phụ thuộc vào kỹ thuật ủ phân

Quá trình mùn hóa chất hữu cơ Quá trình khoáng hóa

Hợp chất mùn Muối khoáng,khí

-Các chất hữu cơ trong đất có quá trình biến đổi phức tạp với sự tham gia trựctiếp của các vi sinh vật đất và chịu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đất.Mộtphần trong chúng bị khoáng hóa hoàn toàn tạo thành các chất khoáng đơngiản,một phần được các vi sinh vật đất sử dụng đê tổng hợp protein,lipit, đường

và các hợp chất khác xây dựng cơ thể chúng,một phần sẽ trải qua quá trình biếnđổi phức tạp và tái tổng hợp thành các hợp chất cao phân tử gọi là chất mùn.c) Vai trò

* Vai trò của chất hữu cơ

- Chất hữu cơ tham gia tích cực vào quá trình phong hóa và hình thành đất.Đặcbiệt là các sinh vật sống và các axit hữu cơ trong đất.Sự di chuyển tích lũy cáchợp chất hữu cơ cũng có vai trò quan trọng trong việc hình thành đặc trưng phẫudiện đất

- Chất hữu cơ là nguồn dự trữ và cung cáp dinh dưỡng cho cây trồng.thành phầnchủ yếu của chất hữu cơ nói chung và mùn đất nói riêng bao gồm C,H,O.Ngoài

ra chúng còn chứa một lượng đáng kể các chất khoáng như N,P,K, S

-Nhiều chất hữu cơ khác nhau có hoạt tính sinh học cao,đặc biệt là các axit mùn

có tác dụng kích thích sinh trưởng phát triển thành rễ cây,làm tăng tính thẩmthấu của màng tế bào.Có khả năng làm tăng hoạt tính của enzyme oxy hóa –khử,làm tăng khả năng sử dụng dinh dưỡng của cây trồng Tuy nhiên, vào nhữngnồng độ cao thì chúng có thể kìm hãm sinh trưởng của cây trồng.Một số chấthữu cơ có chứa các chất kháng sinh chống lại sự phát sinh sâu bệnh

- Chất hữu cơ có ảnh hưởng đến nhiều tính chất hóa học và hóa lý của đất nhưảnh hưởng đến điện thế oxy hóa – khử,làm tăng khả năng hấp phụ, khả năngđệm của đất

- Chất hữu cơ cũng có ảnh hưởng đến các tính chất lý học của đất như ảnhhưởng đến cấu trúc đất,tính chất không khí, nhiệt độ,độ ẩm, dung trọng,độ xốp

* Vai trò của mùn

-Chất mùn có vai trò quan trọng trong sự hình thành cấu trúc và duy trì độ bềncấu trúc đất.Chất mùn kết gắn các phần tử cơ học với nhau tạo thành các đoànlạp có độ bền với xói mòn và các ngoại lực khác tác động vào đất

- Hàm lượng chất hữu cơ đất và độ bền cấu trúc liên quan chặt chẽ vớinhau.Hằng năm có bổ sung xác hữu cơ thực vật đã duy trì có hiệu quả độ bềncấu trúc

- Trong đất thường xảy ra quá trình suy thái chất hữu cơ nhanh hơn quá trìnhtích chúng.Việc duy trì độ bền cấu trúc đất đòi hỏi bổ sung chất hữu cơ cho đất,nhất là đất trồng ở các vùng nhiệt đới

-Mùn có vai trò rất to lớn trong quá trình tạo thành đất,hình thành phẫu diện đất

và tạo ra cấu trúc đất.Nhờ tính chất tạo phức của mùn với các kim loại làm tăngcấu trúc đất,giảm độc hại của nhiều nguyên tố kim loại nặng.Đất chua nhiều Altrao đổi độc hại đối với cây trồng, chất mùn đã làm giảm rõ rệt Al linh động do

cơ chế tạo phức

-Axit mùn còn có tác dụng trực tiếp trong quá trình phong hóa đá, khoáng và đốivói thực vật còn là chất kích thích sinh trưởng

9

-Các đất có thành phần cơ giới nhẹ thì khả năng trao đổi cation từ 60 – 96% dochất mùn.Do tính chất hấp phụ và trao đổi cation lớn của chất mùn mà tính đệmcủa đất cũng lớn

- Mùn có vai trò rất toàn diện đối diện đối với độ phì đất, ảnh hưởng đến mọitính chất lý hóa và sinh học của đất

Câu 5.Quá trình khoáng hóa và mùn hóa tàn tích sinh vật tạo thành chất hữu cơ và mùn trong đất, các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình khoáng hóa và mùn hóa.

*Quá trình khoáng hóa

- Khái niệm: Là quá trình phân giải chất hữu cơ tạo thành các hợp chất khoángđơn giản, sản phẩm cuối cùng là các hợp chất tan và khí

- Quá trình khoáng hóa: Đây là quá trình biến đổi phức tạp và trải qua nhiều giaiđoạn khác nhau Đầu tiên, các chất hữu cơ phức tạp bị phân giải thành các chấthữu cơ đơn giản hơn gọi là các sản phẩm trung gian, sau đó các hợp chất trunggian tiếp tục bị phân hủy tạo thành các sản phẩm cuối cùng là chất khoáng

- Tùy thuộc vào điều kiện môi trường và hoạt dộng của vi sinh vật đất mà quátrình khoáng hóa có thể diễn ra theo 2 con đừng là thối mục và thối rữa

+ Thối mục là quá trình hiếu khí diễn ra trong điều kiện có đầy đủ ô xi,sản phẩm cuối cùng là các chất ở dạng ô xi hóa như: CO2, H2O, NO3− ¿,¿…

+ Thối rữa là quá trình kị khí diễn ra trong điều kiện thiếu ô xi do ngậpnước hoặc do các vi sinh vật hiếu khí phát triển nhanh đã sử dụng hết ô xi trongđất, sản phẩm cuối cùng của quá trình náy là ngoài chất ô xi hóa như CO2,H2O .

còn có chất khử như: CH 4 , NH3

-Tốc độ khoáng hóa chất hữu cơ phụ thuộc vào các yếu tố:

+ Bản chất chất hữu cơ, điều kiện môi trường, hoạt động của vi sinh vậtđất

+ Các điều kiện môi trường như: Độ ẩm, nhiệt độ, chế độ nước, khôngkhí, thành phần, tính chất đất…

axit hữu cơ khác để hình thành chất mùn Ngoài ra quá trình phân giải xác hữu

cơ, 1 loại sản phẩm màu đen vô định hình có thành phần phức tạp được hìnhthành gọi là chất mùn

- Sự hình thành chất mùn có sự tham gia tích cực của quá trình sinh hóa, đặc biệt

là các vi sinh vật đất

- Tốc độ của quá trình mùn hóa phụ thuộc vào các yếu tố:

+ Chế độ nước, không khí ảnh hưởng đến điều kiện háo khí, yến khí.+ Thành phần vi sinh vật và hoạt động của chúng

+ Thành phần cơ giới, lí hóa tính của đất

+ Thành phần xác hữu cơ

Câu 6.Hệ thống hóa bằng sơ đồ các giai đoạn của quá trình khoáng hóa và mùn hóa tàn tích sinh vật tạo chất hữu cơ trong đất.

*Quá trình khoáng hóa

Men do vi sinh vật tiết ra thủy phân

Phản ứng ô xi hóa-khử

11

Các hợp chất hữu cơ phức tạp(protit, gluxit,tannin, nhựa sáp)

Các sản phẩm có cấu tạo đơn giản(Đường hexoza, pentoza, saccarozơ, axit

amin…)

Ô xit hữu cơ mạch vòng, thẳng, vô cơ, axit

béo,

*Quá trình mùn hóa

Phân giải do men vi sinh vật tiết ra

Tác động giữa hợp chất trung gian

Trùng hợp liên kết

Câu 7 Hạt cơ giới, cấp hạt cơ giới và thành phần cơ giới:

Kết quả của quá trình hình thành đất đã tao ra đươc những hạt đất riêng

rẽ có kích thước và hình dang khác nhau Những hạt đất đó đươc goi là phần

tử cơ giới đất hay còn goi là hạt cơ giới

Những phần tử nằm trong cùng môt pham vi kích thước nhất đinh thìđươc goi là cấp hạt hay còn goi là cấp hạt cơ giớ.Những cấp hạt khác nhau thì cótính chất và thành phần hóa hoc khác nhau Có 3 cấp hạt là cấp hạt cát, cấp hạtlimong và cấp hạt sét

Thành phần cơ giới đất là số lương tương đối giữa các phần tử cơ giới

Các hạt đươc phân định dựa theo đường kính (D) hạt như sau:

13

Xác hữu cơ( chứa lignin, protit, lipit)

Sản phẩm trung gian

Hợp chất phức tạp

Phân tử mùn

Cát: 0.2mm >D>0.02 mm

Thịt: 0.02mm >D> 0.02mm

Sét: 0.02mm >D

Để xác đinh môt loai đất cụ thể thuôc nhóm thành phần cơ giới nào, người

ta sử dung môt tam giác đinh danh:

Nói chung, có thể chia ra môt số loai như sau:

Đất canh tác (sandy soil) – chứa khoảng 85% là cát

Đất cát pha thịt (sandy loam) - chứa 40-85% cát, 0-50% thịt, và 0 -20%sét

Đất thịt pha (silt loam ) - chứa 0-25% cát, 50-88% thịt, và 27% sét

Ngoài ra, thành phần cơ giới đất còn đươc phân thành: (a) Thành phần

cơ giới thô,(b) Thành phần cơ giới trung bình,(c) Thành phần cơ giới mịn

Thành phần cơ giới đất có ý nghĩa quan trong trong sản xuất Đất cóthành phần cơ giới nhẹ có lượng cát cao, dễ cày, tốn ít năng lượng trong viêcchuẩn bị đất hơn lượng đất có lượng đất sét cao

Nói chung, đất cát có ít các lỗ hổng hơn nhưng lỗ hổng lai lớn hơn đất sét,

do kích thươc của các hạt lớn hơn Do đó, sau các cơn mưa lớn,đất sét giữ lạiđươc nhiều hơn đất cát

Câu 8.Tính chất chủ yếu của các nhóm đất chính có thành phần cơ giới khác nhau (đất cát, đất sét, đất thịt).

Ở cấp hạt bụi có khả năng hút nước phân tử tăng đột ngột, độ thấm nướcgiảm đột ngột,tính dính,tính dẻo, tính trương co xuất hiện và tăng nhanh Chính

vì vậy mà căn cứ vào cấp hạt nầy người ta phân ra thành 2 cấp hạt cơ bản: đó làcát vật lý có kích thước >0.01 mm và sét vật lý có kích thước <=0.01 mm Căn

cứ vào tỷ lệ (%) của hai hạt này người ta phân loại đất ra thành:đất cát, đất thịt,đất sét

Đất cát: có từ 80-100% hạt cát vật lý,0-20% hạt sét vật lý

Đất cát chia ra:

Tóm lại: đất cát không điều hòa chế độ nhiệt, khí,dinh dưỡng trongđất,đất kém phì nhiêu,bất lợi cho cây trồng và vi sinh vật đất

Đất cát thích hợp với những cây có củ (khoai tây, khoai lang)cây họ đậu(đậu xanh,đậu đen,lạc, )các loại dưa (dưa hấu,dưa bở )các loại cây côngnghiệp (thuốc lá )

Để cải tạo đất cát cần làm tăng tỷ lệ hạt sét,biện pháp dẫn phủ sa vàoruộng, bón bùn ao, bùn sông,bón nhiều hữa cơ

+ Đất sét: chứa 50% hạt sét trở lên Có thể chia ra

Đất sét chứa nhiều keo, dung tích hấp phụ lớn, giữ nước, giữ phân tốt, ít

bị rửa trôi nên nhìn chung đất sét giàu dinh dưỡng hơn đất cát, nhiều khi đất sétgiữ chặt thức ăn làm cho cây trồng khó sử dụng

Đất sét mà nghèo chất hữa cơ thì có sức cản lớn, khi khô thì chặt, cứng,nứt nẻ,khó làm đất

Đất sét thích hợp với lúa và cây công nghiệp dài ngày

Đề cải tạo đất sét ta bón cát cho đất hoặc bón phân chuồng,phân xanh,bón vôi để cải tạo thành phần cơ giới đất và cải tạo kết cấu cho đất

+ đất thịt có từ 20-50% sét vật lý, loại đất này có thể chia ra:

thích hợp với nhiều loại cây trồng đất thịt là loại đất tốt thích hợp với nhiều loạicây trồng Đất thịt mang tính chất trung gian giữa đất cát và đất sét

Câu 9.Kết cấu đất, ý nghĩa của kết cấu đất với môi trường đất.

* Khái niệm:

- Trong tự nhiên, các phần tử cơ giới không tồn tại riêng rẽ mà gắn kết với nhautạo thành những hạt lớn hơn có kích thước hình dạng khác nhau gọi là các hạtkết

- Tập hợp các loại hạt kết có kích thước, hình dạng, độ bền cơ giới và bền trongnước khác nhau gọi là kết cấu đất

- Các hạt đất này được kết dính với nhau nhờ các hạt keo sét và hữu cơ, tạothành các tập hợp đất có kết cấu lớn nhỏ khác nhau

Có 2 dạng kết cấu chính là:

+ Không kêt cấu: Các hạt rời rạc nhau như đất cát ven biển

+ Có kết cấu: Dạng viên, phiến dẹt, khối,

*Nguyên nhân làm mất kết cấu đất:

- Nguyên nhân cơ giới:

+ Quá trình canh tác, cày bừa làm đất lúc đất quá khô hoặc quá ẩm

+ Do tự nhiên: Mưa lớn, dòng chảy…

-Nguyên nhân lý hóa học: Sử dụng các loại phân hóa học không hợp lí đã phá

vớ liên kết giưa keo vô cơ và hữu cơ với cầu nối canxi làm đất mất kết câu đất

- Nguyên nhân sinh học:

+ Các axit hữu cơ trong đất hòa tan canxi khiến đất mất kết cấu đất

+ Vi sinh vật phân giải chạt hữu cơ mạnh làm mất mùn, mất keo hữu cơ,mất chất gắn kết phá hủy kết cấu đất

*Ý nghĩa của kết cấu đất

- Đất tơi xốp làm đất dễ dàng, hạt dễ mọc, rễ cây phát triển

- Khả năng thấm nước và giữ nước được tăng cường, hạn chế xói mòn

- Đất thoáng khí, tạo điều kiện cho cây trồng và vi sinh vật đất phát triển

- Đất có kết cấu nên các cơ chế được điều hòa dẫn đến tích lũy nhiều mùn chođất

*Biện pháp duy trì và cải thiện kết cấu đất

- Canh tác đúng kĩ thuật, làm đất ở độ ẩm thích hợp, làm đất tối thiểu, khônglàm đất quá kĩ, không nên chuyên canh một loại cây trồng nên luân canh, xemcanh hợp lí để cải thiện kết cấu đất

- Bón phân hữu cơ và vôi: Ngoài phân chuồng, phân xanh… nên bón thêm bùn

ao, bùn sông, tưới nước phù sa vào ruông để tăng mùn và kết tuả keo

-Dựa vào độ nén của đất,dung trọng còn được dùng để kiểm tra chất lượng cáccông trình thủy lợi,đê,bờ mương máng… để đảm bảo độ vững của công trìnhtrên đòi hỏi dung trọng cần đạt được tối thiểu phải lớn hơn 1.5 g/cm3

b) Tỷ trọng đất

17