ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TRỊNH VĂN SÚY NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ - XÃ HỘI NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HÓA CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
TRỊNH VĂN SÚY
NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ - XÃ HỘI NẢY SINH
TRONG QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HÓA CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TỈNH THANH HÓA
LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ
HÀ NỘI - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
TRỊNH VĂN SÚY
NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ - XÃ HỘI NẢY SINH
TRONG QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HÓA CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TỈNH THANH HÓA
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số : 62.31.01.01
LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phí Mạnh Hồng
HÀ NỘI - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của tôi,
có sự hỗ trợ giúp đỡ của Thầy giáo hướng dẫn, một số thầy cô giáo khác và bạn bè, đồng nghiệp Các số liệu nêu trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Trịnh Văn Súy
Trang 4MỤC LỤC
Danh mục chữ viết tắt iDanh mục bảng biểu ii
MỞ ĐẦU 3Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Error! Bookmark not defined 1.1 Những công trình đã công bố liên quan đến nội dung luận án Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Các công trình nghiên cứu về CPH DNNN nói chung Error!
Bookmark not defined.
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về những vấn đề kinh tế-xã hội nảy
sinh trong quá trình CPH và hậu CPH DNNNError! Bookmark not
defined.
1.1.3 Các công trình nghiên cứu quá trình CPH DNNN trên địa bàn tỉnh
Thanh Hóa Error! Bookmark not defined.
1.2 Kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và những vấn đề đặt
ra cần được nghiên cứu tiếp Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Những kết quả chủ yếu của các công trình nghiên cứu trên Error!
Bookmark not defined.
1.2.2 Một số vấn đề đặt ra cần được nghiên cứu tiếpError! Bookmark
Trang 52.1.1 Doanh nghiệp nhà nước và vai trò của chúng trong nền kinh tế thị
trường Error! Bookmark not defined 2.1.2 Những hạn chế của các DNNN và nguyên nhân của chúng Error!
Bookmark not defined.
2.1.3 Thực chất của CPH doanh nghiệp nhà nướcError! Bookmark not
defined.
2.1.4 Cổ phần hóa DNNN – giải pháp cơ bản nhằm khắc phục những yếu
kém của khu vực DNNN và nâng cao hiệu quả chung của nền kinh tế Error!
Bookmark not defined.
2.2 Các vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình cổ phần hoá doanh
nghiệp nhà nước Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Xung đột lợi ích – cội nguồn sâu sa của các vấn đề kinh tế-xã hội
nẩy sinh trong quá trình CPH DNNN Error! Bookmark not defined.
2.2.2 Các vấn đề kinh tế-xã hội cụ thể thường nảy sinh trong quá trình
CPH DNNN Error! Bookmark not defined.
2.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến các vấn đề kinh tế- xã hội nảy sinh trong
quá trình CPH DNNN Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Môi trường cạnh tranh và khung pháp lý điều tiết hoạt động chung
của các doanh nghiệp Error! Bookmark not defined.
2.3.2 Khuôn khổ pháp lý và tính minh bạch của tiến trình cổ phần hóa
các DNNN Error! Bookmark not defined.
2.3.3 Những biện pháp hỗ trợ của nhà nước đối với các doanh nghiệp
trong quá trình cổ phần hóa Error! Bookmark not defined 2.3.4 Các thiết chế hỗ trợ quá trình CPH DNNN.Error! Bookmark not
defined.
2.3.5 Đội ngũ cán bộ làm công tác CPH Error! Bookmark not defined 2.3.6 Nhận thức xã hội về quá trình CPH DNNN.Error! Bookmark not
defined.
Trang 62.4 Thực tiễn giải quyết những vấn đề kinh tế- xã hội nảy sinh trong quá trình này ở một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho Thanh Hóa
Error! Bookmark not defined.
2.4.1 Thực tiễn giải quyết những vấn đề kinh tế- xã hội nảy sinh trong
quá trình này ở một số địa phương Error! Bookmark not defined 2.4.2 Một số bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Thanh Hóa Error!
Bookmark not defined.
Chương 3: TIẾN TRÌNH CỔ PHẦN HÓA VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ
- XẪ HỘI ĐẶT RA TỪ QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HÓA CÁC DOANH
NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TỈNH THANH HÓAError! Bookmark not defined.
3.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và DNNN của Thanh Hóa ảnh
hưởng đến quá trình CPH DNNN Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined 3.1.2 Đặc điểm DNNN của Thanh Hóa trước cổ phần hóa Error!
Bookmark not defined.
3.2.Tình hình, kết quả thực hiện CPH DNNN ở Thanh Hóa Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Các giai đoạn triển khai thực hiện cổ phần hóa các DNNN Error!
Bookmark not defined.
3.2.2 Một số kết quả và nhận xét chung Error! Bookmark not defined.
3.3 Những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình cổ phần hóa
doanh nghiệp nhà nước ở Thanh Hóa Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Tâm lý chần chừ, e ngại, ngăn trở tiến trình CPH Error!
Bookmark not defined.
3.3.2 Vấn đề xác định giá trị các doanh nghiệp Nhà nước để cổ phần
hoá Error! Bookmark not defined.
Trang 73.3.3 Việc đánh giá và xử lý nợ của các DN cổ phần hóa Error!
Bookmark not defined.
3.3.4 Vấn đề sắp xếp lại lực lượng lao động và giải quyết lao động “dôi
dư” trong các DNCPH Error! Bookmark not defined.
3.3.5 Vấn đề chuyển đổi cấu trúc sở hữu và quan hệ giữa các nhóm
cổ đông Error! Bookmark not defined.
3.3.6 Vấn đề quản lý nhà nước và sự phân biệt đối xử đối với DN sau
CPH (so với DNNN) Error! Bookmark not defined.
3.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến các vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong
quá trình cổ phần hóa DNNN ở Thanh Hóa.Error! Bookmark not defined.
3.4.1 Cơ chế, chính sách về CPH DNNN Error! Bookmark not defined.
3.4.2 Công tác quản lý nhà nước về CPH DNNN trên địa bàn tỉnh chưa
theo kịp với yêu cầu Error! Bookmark not defined.
3.4.3 Các thiết chế hỗ trợ tiến trình CPH DNNN còn kém phát triển.
Error! Bookmark not defined 3.4.4 Nhận thức xã hội và công tác tuyên truyền về CPH còn hạn chế Error!
Bookmark not defined.
Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ KINH TẾ - XÃ HỘI NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH CỔ PHẦN HÓA
DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TỈNH THANH HÓAError! Bookmark not defined.
4.1 Quan điểm giải quyết các vấn đề kinh tế- xã hội nảy sinh trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Thanh Hóa những năm tới
Error! Bookmark not defined.
4.1.1 Bối cảnh của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Thanh Hóa
những năm tới Error! Bookmark not defined.
Trang 84.1.2 Quan điểm giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong
quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Thanh Hóa Error!
Bookmark not defined.
4.2 Một số giải pháp nhằm hạn chế và giải quyết các vấn đề kinh tế- xã hội nảy sinh trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước ở Thanh
Hóa những năm tới Error! Bookmark not defined.
4.2.1 Đổi mới phương pháp định giá đi đôi với nâng cao kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ định giá tài sản doanh nghiệp
Error! Bookmark not defined.
4.2.2 Minh bạch hóa vấn đề tài chính và quyền sở hữu của Nhà nước
trong doanh nghiệp sau CPH Error! Bookmark not defined.
4.2.3 Phân định rõ và tách bạch chức năng quản lý Nhà nước với chức
năng chủ sở hữu Nhà nước tại các CTCP Error! Bookmark not defined.
4.2.4 Hoàn thiện môi trường kinh doanh, đảm bảo tính bình đẳng trong đối xử giữa các loại hình doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi của người lao
động trong các doanh nghiệp sau CPH Error! Bookmark not defined.
4.2.5 Tăng cường vai trò và trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương và nâng cao vai trò của Ban đổi mới doanh nghiệp nhà nước
trong quá trình CPH DNNN Error! Bookmark not defined.3
4.3 Một số kiến nghị với Nhà nước và bộ/ ngành hữu quan Error! Bookmark not defined.6
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 4PHỤ LỤC
Trang 9DNCPH : Doanh nghiệp cổ phần hóa
DNTN : Doanh nghiệp tƣ nhân
ĐMPTDN : Đổi mới phát triển doanh nghiệp
Trang 10ii
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1 Một số kết quả của các DN CPH của tỉnh Thừa Thiên - Huế năm
2010 Error! Bookmark not defined
Bảng 2.2: So sánh tỷ lệ tăng thu nhập của người lao động và tăng lợi nhuận
của 3 CTCP Error! Bookmark not defined Bảng 3.1 Tỷ trọng cơ cấu kinh tế của tỉnh Thanh HóaError! Bookmark not defined
Bảng 3.2 Tốc độ tăng trưởng kinh tế Thanh Hóa 2006-2012 (%) Error! Bookmark not defined
Bảng 3.3 Thu nhập bình quân đầu người/tháng giai đoạn 2002-2012 Error! Bookmark not defined
Bảng 3.4: Số doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ và nợ khó đòi (tính đến
1/1/1995) Error! Bookmark not defined
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Kể từ năm 1986, với đường lối Đổi Mới của Đảng Cộng sản Việt Nam, nền kinh tế nước ta đã từng bước chuyển từ cơ chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Trong bước chuyển đổi này, các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) - bộ phận trọng yếu của nền kinh tế, nói chung đã không thích ứng được, bộc lộ nhiều yếu kém , hoạt động thiếu hiệu quả, không tương xứng với vai trò mà chúng được kỳ vọng cũng như các nguồn lực mà chúng nắm giữ Trước tình hình đó, vào đầu những năm 1990, Đảng và Nhà nước đã chủ trương đổi mới một cách căn bản, toàn diện đối với các DNNN Nhiều chính sách và giải pháp đã được tiến hành, trong đó có giải pháp chuyển đổi các DNNN thành Công ty cổ phần (cổ phần hoá các DNNN) Đây là biện pháp quan trọng nhằm tạo ra sự chuyển biến căn bản về cơ cấu sở hữu và hoạt động của các DNNN, để thông qua đó nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh của chính khu vực DNNN cũng như của cả nền kinh tế
Sau hơn 20 năm tổ chức thực hiện cổ phần hóa (CPH) DNNN, các chỉ tiêu như: vốn, doanh thu, lợi nhuận, thu nhập của người lao động tại nhiều doanh nghiệp sau CPH đã có sự cải thiện rõ rệt Tuy vậy, tính đến nay tiến trình này vẫn diễn ra chậm chạp Khu vực DNNN vẫn còn chiếm tỷ trọng lớn, hoạt động của nhiều DN sau CPH còn khó khăn, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh thấp, thậm chí nhiều doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ Nhiều vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình CPH DNNN đã tác động xấu đến quá trình CPH nói riêng, đến sự phát triển kinh tế-xã hội nói chung
Tại Thanh Hóa, quá trình CPH DNNN đã được triển khai nghiêm túc
và thu được những kết quả nhất định Tính đến 31 tháng 12 năm 2014, Thanh Hoá đã CPH được 98 doanh nghiệp, trong đó có 24 doanh nghiệp bộ phận
Trang 12TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tiếng Việt
1 Bùi Quốc Anh (2008), Những vấn đề lý luận và thực tiễn về cổ phần hóa
và sau cổ phần hóa các DNNN ở Việt Nam Luận án Tiến sĩ kinh tế
-Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội
2 Ban Chỉ đạo đổi mới và Phát triển doanh nghiệp (2003), Các văn bản về
đổi mới doanh nghiệp nhà nước”, Hà Nội
3 Ban Chỉ đạo Trung ương (2003), Tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung
ương 6 (lần 2), khoá VIII, đẩy mạnh cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng chống tham nhũng, lãng phí, Tài liệu chỉ đạo, hướng dẫn thực
hiện (lưu hành nội bộ), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
4 Ban Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp Trung ương (2008), Tài liệu
Hội thảo về Tổng kết công tác sắp xếp DNNN do Ban đổi mới và phát triển Doanh nghiệp Trung ương tổ thức tháng 5/2008 tại Hà Nội
5 Trương Văn Bân (Chủ biên, 1996), Bàn về cải cách toàn diện doanh
nghiệp nhà nước Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
6 Nguyễn Thị Bằng (3/1994), “Góp thêm ý kiến về CPH DNNN” Tạp chí
Tài chính
7 Nguyễn Trọng Bảo (1998), Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, đội ngũ
cán bộ quản lý doanh nghiệp trong nước thời kỳ CNH, HDH đất nước,
Nxb Giáo dục, Hà Nội
8 Trần Công Bảng (1998), “Tiến trình và triển vọng cổ phần hoá DNNN ở Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế phát triển 3/1998
9 Nguyễn Văn Bảo (chủ biên) (2009), Doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Thanh
hóa”, Nxb Thanh Hóa
10 Bộ Tài chính (10/2003), Hệ thống các văn bản hướng dẫn thực hiện cổ
phần, Hà Nội
Trang 1311 Bộ Tài chính (2007), Thông tư 146/2007/TT-BTC ngày 6/12/2007
Hướng dẫn thực hiện một số vấn đề về tài chính khi thực hiện chuyển doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần theo quy định tại Nghị định 109/2007/NĐ-CP ngày 26/6/2007
12 Trần Ngọc Bút (1998), “Bức xúc của cổ phần hoá DNNN”, Tạp chí
Kinh tế và dự báo
13 Ngô Tùng Chinh (2005), "Củng cố tổ chức cơ sở đảng trong các doanh
nghiệp cổ phần hoá", Tạp chí Lý luận chính trị
14 Chính phủ (1998), Nghị định số 48/ND-CP ngày 11/7/1998 của Chính
phủ về chứng khoán và thị trường chứng khoán, Hà Nội
15 Chính phủ (1999), Nghị định số 103/1999/ND-CP, ngày 10/6/1999 của
Chính phủ về giao, bán, khoán kinh doanh, cho thuê DNNN, Hà Nội
16 Chính phủ (1999), Nghị định số 49/2002 của Chính phủ sữa đổi bổ sung
một số điều của Nghị định số 103/1999/ND-CP, ngày 10/9/1999 của Chính phủ giao, bán, khoán kinh doanh, cho thuê DNNN, Hà Nội
17 Chính phủ (1999), Nghị quyết số 117/1999/QĐ-TTg, ngày 28/6/1999,
của Thủ tướng chính phủ về tổ chức và hoạt động quỹ hỗ trợ sắp xếp và CPH DNNN
18 Chính phủ (2002), Nghị quyết số 58/2002/QĐ-TTg, ngày 26/4/2002, của
Thủ tướng chính phủ về ban hành tiêu chí danh mục phân loại DNNN và tổng công ty Nhà nuớc, Hà Nội
Trang 14Nội
22 Chính phủ (2011), Nghị định 59/2011/NĐ- CP, ngày 18 tháng 7 năm
2011 của Chính Phủ “Về chuyển doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần”
23 Phạm Minh Chính (2012), “Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh
của doanh nghiệp một số quốc gia trên thế giới”, Tạp chí Cộng sản
24 “Cổ phần hoá lối ra của các DNNN trong nền kinh tế thị trường cạnh
tranh” (1994), Tạp chí Kinh tế phát triển, (44)
25 “CPH, giải pháp quan trọng trong cải cách DNNN, CTCP” (2002),
Thông tin Kinh tế đối ngoại, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
26 Trần Tiến Cường (2001), Các vấn đề tồn tại và phát sinh của DNNN
sau cổ phần hoá đa dạng sở hữu, tài liệu Hội thảo về cổ phần hoá
27 Nguyễn Thị Doan (2006), “Gắn chặt công tác kiểm tra, giám sát của cấp
ủy đối với tiến trình CPH DNNN”, Tạp chí Cộng sản, (6)
28 Phạm Văn Dũng - Phạm Mạnh Thường “ Một số vấn đề tài chính khi
tiến hành cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước” Tạp chí Tài chính,
tháng 8 năm 1996
29 Đảng cộng sản Việt Nam (1987), Chiến lược ổn định và phát triển kinh
tế - xã hội đến năm 2000, Nxb Sự thật, Hà Nội
30 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc
lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
31 Đảng cộng sản Việt Nam (1993), Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc
giữa nhiệm kỳ khóa VII, Nxb Sự thật, Hà Nội
32 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
33 Đảng cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban chấp
hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội