ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- NGUYỄN THÚY MAI TÁC ĐỘNG CỦA HỘI NHẬP KHU VỰC ASEAN + 3 ĐẾN THƯƠNG MẠI ĐỒ GỖ VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM QUA MÔ HÌNH TRỌNG LỰC
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-
NGUYỄN THÚY MAI
TÁC ĐỘNG CỦA HỘI NHẬP KHU VỰC ASEAN + 3
ĐẾN THƯƠNG MẠI ĐỒ GỖ VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG THỰC
NGHIỆM QUA MÔ HÌNH TRỌNG LỰC
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-
NGUYỄN THÚY MAI
TÁC ĐỘNG CỦA HỘI NHẬP KHU VỰC ASEAN + 3
ĐẾN THƯƠNG MẠI ĐỒ GỖ VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG THỰC
NGHIỆM QUA MÔ HÌNH TRỌNG LỰC
Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 01 06
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN ANH THU
XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
TS Nguyễn Anh Thu
XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ CHẤM LUẬN VĂN
PGS.TS Hà Văn Hội
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan các nội dung trong luận văn thạc sĩ này là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Anh Thu – Trường
ĐH Kinh tế, ĐH Quốc gia Hà Nội Các số liệu, bảng biểu được sử dụng để nghiên cứu, phân tích, nhận xét, đánh giá trong luận văn đều được lấy từ các nguồn chính thống như đã ghi chú và liệu kê trong các tài liệu tham khảo Bên cạnh đó, đề tài có sử dụng các khái niệm, nhận xét, đánh giá của các tác giả, các cơ quan, tổ chức khác và đều được ghi rõ trong nội dung cũng như ở phần tài liệu tham khảo của luận văn
Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả luận văn của mình
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được luận văn này, bên cạnh sự nỗ lực của bản thân, tôi
đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và động viên trong quá trình thực hiện Xin được gửi lời cảm ơn chân thành và đặc biệt nhất tới TS Nguyễn Anh Thu – giảng viên hướng dẫn trực tiếp luận văn của tôi Cảm ơn sự hướng dẫn nhiệt tình, đầy trách nhiệm, những góp ý và gợi mở quý báu của cô từ khi tôi bắt đầu thực hiện luận văn này
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Khoa Kinh tế và Kinh doanh Quốc tế, trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHKT-ĐHQGHN), Phòng Đào tạo của trường ĐHKT-ĐHQGHN, các thầy cô trực tiếp tham gia giảng dạy chương trình cao học về Kinh tế Thế giới và Quan hệ Kinh tế Quốc
tế, khóa K21, năm học 2012-2015, các cán bộ của Khoa và của Phòng tham gia quản lý và hỗ trợ khóa học
Xin được cảm ơn gia đình, các đồng nghiệp, các thành viên của lớp Cao học K21- ĐHKT, ĐHQGHN và những người bạn của tôi, những người đã luôn sát cánh bên tôi, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt thời gian qua
Trang 5MỤC LỤC
Danh mục các từ viết tắt 1 Danh mục bảng 4
Danh mục hình Error! Bookmark not defined PHẦN MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN Error! Bookmark not defined
1.1 Tình hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.1.1 Các nghiên cứu đánh giá tác động của hội nhập kinh tế Error!
Bookmark not defined
1.1.2 Các nghiên cứu sử dụng mô hình trọng lực đê đánh giá tác động
của hội nhập kinh tế Error! Bookmark not defined 1.1.3 Các nghiên cứu liên quan đến ngành đồ gỗ của Việt Nam Error!
Bookmark not defined
1.1.4 Nhận xét tình hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.2 Cơ sở lý thuyết về hội nhập kinh tế Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm về hội nhập kinh tế Error! Bookmark not defined 1.2.2 Các hình thức hội nhập kinh tế Error! Bookmark not defined 1.2.3 Tác động của hội nhập kinh tế Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined
2.1 Mô hình trọng lực Error! Bookmark not defined 2.2 Số liệu Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 HỘI NHẬP KHU VỰC ASEAN+3 VÀ THƯƠNG MẠI
NGÀNH ĐỒ GỖ VIỆT NAM Error! Bookmark not defined
Trang 63.1 Hội nhập khu vực ASEAN+3 Error! Bookmark not defined
3.1.1 Khu vực thương mại tự do ASEAN Error! Bookmark not defined 3.1.2 Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Trung QuốcError! Bookmark
not defined
3.1.3 Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Hàn QuốcError! Bookmark
not defined
3.1.4 Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện ASEAN - Nhật Bản (AJCEP)
Error! Bookmark not defined
3.2 Thương mại đồ gỗ của Việt Nam Error! Bookmark not defined
3.2.1 Năng lực ngành đồ gỗ của Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.2.2 Tình hình xuất nhập khẩu ngành đồ gỗ của Việt Nam Error!
Bookmark not defined
3.3 Một số hạn chế trong xuất khẩu hàng đồ gỗ của Việt Nam Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 4 THẢO LUẬN VÀ KIẾN NGHỊError! Bookmark not defined
4.1 Kết quả của mô hình trọng lực Error! Bookmark not defined 4.2 Một số hạn chế của mô hình Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 6 PHỤ LỤC
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1 ACFTA ASEAN-China Free Trade Agreement
(Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Trung Quốc)
2 AEC ASEAN Economic Community
(Cộng đồng Kinh tế ASEAN)
3 AFTA ASEAN Free Trade Area
(Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN)
4 AJCEP ASEAN-Japan Comprehensive Economic Partnership
(Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện ASEAN-Nhật Bản)
5 AKFTA ASEAN-Korea Free Trade Agreement
(Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Hàn Quốc)
6 ASEAN Association of Southeast Asian Nations
(Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á)
7 ASEAN+3 ASEAN và Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản
8 ASEAN-6 6 nước thành viên của ASEAN, bao gồm Singapore,
Phillipines, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Brunei
9 CGE Computable General Equilibrium
(Mô hình cân bằng tổng thể khả tính)
10 CLMV 4 nước thành viên của ASEAN, bao gồm Campuchia,
Lào, Myanmar và Việt Nam
11 EHP Early Harvest Program
(Chương trình Thu hoạch sớm)
12 EL Exclusion list
(Danh mục loại trừ)
Trang 813 EU European Union
(Cộng động chung châu Âu)
14 FDI Foreign Direct Investment
(Đầu tư trực tiếp nước ngoài)
15 FE Fix effects
(Các tác động cố định)
16 FTA Free Trade Agreement
(Hiệp định Thương mại Tự do)
17 GDP Gross Domestic Products
(Tổng sản phẩm quốc nội)
18 GEL General Exclusion List
(Danh mục hàng loại trừ tổng quát)
19 HSL Highly Sensitive List
(Danh mục hàng nhạy cảm cao)
20 IL Inclusion List
(Danh mục bao gồm)
21 MERCUSUR Mercado Común del Sur
(Khối thị trường chung Nam Mỹ)
22 MFN Most Favoured Nation
(Nguyên tắc tối huệ quốc)
23 NAFTA North America Free Trade Agreement
Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ
24 NT Normal Track
(Danh mục hàng thông thường)
25 OLS Ordinary Least Square
(Bình phương tối thiểu)
Trang 926 RCA Revealed Comparative advantage)
Lợi thế so sánh hiện hữu
27 RE Random Effects
(Các tác động ngẫu nhiên)
28 SL Sensitive List
(Danh mục hàng nhạy cảm)
29 VJEPA
Vietnam-Japan Economic Partnership Agreement (Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện Việt Nam-Nhật Bản)
30 WB World Bank
(Ngân hàng thế giới)
31 WTO World Trade Organization
(Tổ chức thương mại thế giới)
Trang 10DANH MỤC BẢNG
1 Bảng 2.1 Mô tả các biến số trong mô hình hồi quy 29
2 Bảng 3.1 Tổng kết tình hình cắt giảm thuế trong
3 Bảng 3.2 Tiến độ cắt giảm thuế quan trong AFTA của
4 Bảng 3.3 Các ngoại lệ FTA ASEAN 38
5 Bảng 3.4 Thuế suất trung bình của ASEAN trong
6 Bảng 3.5 FTA ASEAN – Trung Quốc 41
7 Bảng 3.6 FTA ASEAN – Hàn Quốc 43
8 Bảng 3.7 Thuế suất trung bình của Hàn Quốc trong
9 Bảng 3.8 Thuế suất trung bình của Việt Nam trong
10 Bảng 3.9 Tỷ trọng 10 nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất
của Việt Nam năm 2014 48
11 Bảng 3.10 Diện tích trồng rừng của Việt Nam qua các
12 Bảng 3.11 Diễn biến diện tích rừng trồng tập trung và
sản lƣợng gỗ khai thác,2009-201 54
Trang 1113 Bảng 3.12 Tỷ lệ sử dụng nguyên liệu nội địa 56
14 Bảng 3.13 Thị trường nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ
vào Việt Nam năm 2013 56
15 Bảng 3.14 Các thị trường cung cấp và loại gỗ
nguyên liệu nhập khẩu vào Việt Nam 57
16 Bảng 3.15 Giá trị xuất nhập khẩu của Việt Nam và
Trung Quốc, 2001-2013 60
17 Bảng 3.16 Giá trị xuất nhập khẩu của Việt Nam và Hàn
18 Bảng 3.17 Giá trị xuất nhập khẩu của Việt Nam và
19 Bảng 4.1 Kết quả ước tính mô hình xuất khẩu đồ gỗ
20 Bảng 4.2 Kết quả ước tính mô hình nhập khẩu đồ gỗ
Trang 12TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Từ Thúy Anh và Đào Nguyên Thắng, 2008 Các nhân tố ảnh hưởng đến
mức độ tập trung thương mại của Việt Nam với ASEAN+3 Trung tâm
Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách – Trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN
2 Từ Thúy Anh và Tô Minh Thu, 2010 Thương mại Việt Nam trong tiến
trình hội nhập Đông Á, chương 6 trong Nguyễn Đức Thành (2009) Báo
cáo Thường niên Kinh tế Việt Nam 2010: Lựa chọn để tăng trưởng bền vững Hà Nội: NXB Tri thức
3 Chu Văn Cấp, 2014 28 năm hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam: Tiến
trình, thành tựu và thúc đẩy Tạp chí phát triển và hội nhập, Số 14(24) –
Tháng 0102/2014,trang 35-39
4 Nguyễn Chân và Trần Kim Dung, 2011 Development of CGE Model to
Evaluate Tariff Policy in Vietnam Hanoi: Paper presented at the Final
Dissemination Seminar of the MIMAP Vietnam Modeling Project, 30/8/2011
5 David Roland-Holst và các cộng sự, 2002 Việt Nam gia nhập Tổ chức
Thương mại thế giới: Dự báo kinh tế đến năm 2020 Đề tài thảo luận số
0204, Dự án "Nâng cao năng lực phân tích chính sách và nghiên cứu phát triển", của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương và Viện nghiên cứu Châu Á của các nước Bắc Âu do DANIDA tài trợ
6 Hoàng Xuân Diễm, 2014 Tác động của hội nhập khu vực ASEAN đến
thương mại nông nghiệp Việt Nam: Cách tiếp cận sử dụng mô hình trọng lực Luận văn Thạc sỹ Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN
7 Nguyễn Tiến Dũng, 2011 Tác động của Khu vực Thương mại Tự do
ASEAN- Hàn Quốc đến thương mại Việt Nam, Tạp chí Kinh tế và Kinh
doanh, Số 27 (2011), trang 219-231, ĐHQGHN
Trang 138 MUTRAP, 2011 Đánh giá tác động của hiệp định thương mại tự do
ASEAN - Hàn Quốc đối với nền kinh tế Việt Nam Mã hoạt động : FTA-2,
Dự án Hỗ trợ Chính sách Thương mại và Đầu tư của Châu Âu
9 MUTRAP III, 2009 Đánh giá tác động của AFTA đối với nền kinh tế Việt
Nam Mã hoạt động: FTA-9A, Dự án Hỗ trợ Chính sách Thương mại và
Đầu tư của Châu Âu
10 MUTRAP III, 2010 Đánh giá tác động của hiệp định thương mại tự do
SEAN- Trung Quốc: Phân tích định tính và định lượng Mã hoạt động:
FTA-1, Dự án Hỗ trợ Chính sách Thương mại và Đầu tư của Châu Âu
11 MUTRAP III, 2011 Tác động của cam kết mở cửa thị trường trong WTO
và các hiệp định khu vực thương mại tự do (FTA) đến hoạt động sản xuất, thương mại của Việt Nam và các biện pháp hoàn thiện cơ chế điều hành xuất khẩu của Bộ Công thương giai đoạn 2011-2015 Mã hoạt động:
FTA-HOR Follow-up, Dự án Hỗ trợ Chính sách Thương mại và Đầu tư của Châu Âu
12 MUTRAP III, 2013 Đánh giá tác động của các Hiệp định thương mại tự
do đối với kinh tế Việt Nam Mã hoạt động : FTA-HOR, Dự án hỗ trợ
thương mại đa biên
13 Nguyễn Tôn Quyền, 2014 Đánh Giá Tình Hình Khai Thác Gỗ Và Lâm
Sản Khác - Đầu Ra Cho Sản Phẩm Lâm Sản Việt Nam
14 Nguyễn Hồng Sơn, 2009 Cộng đồng Kinh tế ASEAN: Nội dung và Lộ
trình, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội
15 Huỳnh Thị Thu Sương, 2012 Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự
hợp tác trong chuỗi cung ứng đồ gỗ, trường hợp nghiên cứu: Vùng Đông Nam Bộ Luận án tiến sĩ Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh
16 Tổng cục hải quan, 2014 Niên giám Thống kê Hải quan về hàng hóa xuất
Trang 14=824&Category=S%E1%BB%91%20li%E1%BB%87u%20chuy%C3%A An%20%C4%91%E1%BB%81&Group=S%E1%BB%91%20li%E1%BB
%87u%20th%E1%BB%91ng%20k%C3%AA> [Ngày truy cập: 20/05/2015]
Tiếng Anh
17 A A Hab, E Romstad and X Huo, 2010 Determinants of Egyptian
Agricultural Exports: A Gravity Model Approach, Modern Eonomy,
vol 1, p 134-143, 2010
18 African Trade Policy Centre (ATPC), 2005 The Economic and
Welfare Impacts of the EU-Africa Economic Partnership Agreement"
ATPC briefing paper no 6, 2005
19 Albert Makochekanwa, 2012 COMESA-EAC-SADC Tripartite Free
<http://sites.uom.ac.mu/wtochair/images/stories/cProceedings12/Albert
_Makochekanwa_COMESA-EAC-FTA_impacts_on_welfare_and_food_security.pdf> [truy cập ngày 19/7/2013]
20 Ali Zafar, 2005 Revenue and the Fiscal Impact of Trade
Liberalization: The Case of Niger World Bank Policy Research
Working Paper 3500, February 2005
21 Amr Sadek Hosny, 2013 Theories of Economic Integration: A Survey
of the Economic and Political Literature International Journal of
Economy, Management and Social Sciences, 2(5), p 133-155, May
2013
22 Ando Mitsuyo, 2010 Impacts of FTAs in East Asia: CGE Simulation
Analysis RIERI Discussion Paper Series 09-E-037
Trang 1523 Balassa, B.,1965 Trade liberalization and Revealed Comparative
Advantage Manchester School of Economic and Social Studies, 33, 99-123
24 Chandrima Sikdar and Biswajit Nag, 2011 Impact of India-ASEAN
Free Trade Agreement: A Cross-country Analysis Using Applied General Equilibrium Modelling Working paper series no 107, Asia
Pacific Research and Training Network on Trade, 2011
25 E Erdem and S Nazlioglu, 2008 International Trade and Finance
Association International Trade and Finance Association Working
Papers, 2008
26 Economic Commission for Africa (ECA), 2004 Assessing Regional
Integration in Africa ECA policy research report
27 G O Pasadilla, 2006 Agricultural Liberalization in Preferential
Trading Agreements: The Case of the ASEAN-FTA Asia-Pacific
Trade and Investment Review Vol 2, no 2, December 2006
28 Gilbert, J., Scollay, R and Bora, B , 2004 New Regional
Trading Developments in the Asia-Pacific Region, in Global Change and East Asian
29 Hiro Lee and Michael G Plummer, 2011 Assessing the Impact of the
ASEAN Economic Community OSIPP Discussion Paper: DP-2011-E-002
30 Jason H.G and Dayton M L, 2005 Regionalism in World
Agricultural Trade: Lessons from Gravity Model Estimation
Presentation paper, American Agricultural Economics Association Annual Meeting, Providence, Rhode Island, July 24-27, 2005
31 Kenichi Kawasaki, 2003 Impact of Free Trade Agreements in Asia
RIERI Discussion Paper Series 03-E-018
32 Lawrence Othieno và Issac Shinyekwa, 2011 Trade, Revenue and
Welfare Effects of the East African Community Customs Union
Trang 16Principle of Asymmetry on Uganda: An Application of WITS-SMART Simulation Model" EPRX Research series no 79, 2011
33 Lin Sun và Michael R Reed, 2010 Impacts of Free Trade Agreements
on Agricultural Trade Creation and Trade Diversion American Journal
10.1093/ajae/aaq076
34 Mangabat M.C and Natividad ,2007 Agricultural trade in the ASEAN
region: Challenges for Enhancing Cooperation and Integration The
International Journal of Economic Policy Studies, vol 2, 2007
35 Mengesha Y Negasi ,2009 Trade Effects of Regional Economic
<https://www.google.com.vn/url?sa=f&rct=j&url=http://www.tips.org
za/files/13.Trade_effects_of_Regional_Economic_Integration_-_SSD.pdf&q=&esrc=%20seiUsyUEomIkXZp4DIBw&usg=AFQjCNE 9ifbK48VpGxaT3nonLGvp7qW>
36 Michael G Plummer, David C and Shintaro H, 2010 Methodology for
Impact Assessment of Free Trade Agreements, Asian Development
Bank, Phillipines
37 Misa Okabe và Shujiro Urata, 2013 The Impact of AFTA on Intra-AFTA Trade”, ERIA Discussion Paper Series, ERIA-DP-2013-05,
<http://www.eria.org/ERIA-DP-2013-05.pdf> [Truy cập ngày 20/05/2015]
38 N Malhotra và A Stoyanov, 2008 Analyzing the Agricultural Trade
Impacts of the Canada-Chile Free Trade Agreement CATPRN
Working Paper 2008-08
39 Nowak L D, Herzer and Vollmer, 2007 The Free Trade Agreement between Chile and the EU: Its Potential Impact on Chile’s Export