Định tội danh đối với tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHAN THỊ HỒNG THẮNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN THỊ HỒNG THẮNG

ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN

CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT

MA TÚY

(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN THỊ HỒNG THẮNG

ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN

CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT

MA TÚY

(Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN KHẮC HẢI

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn bảo đảm độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

PHAN THỊ HỒNG THẮNG

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các bảng, biểu đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI

VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI

PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚYError! Bookmark not defined

1.1 KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC ĐỊNH

TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA

BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚYError! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm định tội danh đối với tội tàng trữ, vận chuyển, mua

bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túyError! Bookmark not defined

1.1.2 Phân loại các trường hợp định tội danh đối với tội tàng trữ, vận

chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túyError! Bookmark not defined

1.1.3 Ý nghĩa của việc định tội danh đối với tàng trữ, vận chuyển,

mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túyError! Bookmark not defined

1.2 CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỊNH TỘI

DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA

BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚYError! Bookmark not defined

1.2.1 Cơ sở pháp lý của định tội danh đối với tội tàng trữ, vận

chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túyError! Bookmark not defined

1.2.2 Cơ sở khoa học của định tội danh đối với tội tàng trữ, vận

chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túyError! Bookmark not defined

1.3 CÁC GIAI ĐOẠN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG

TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC

CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY Error! Bookmark not defined

1.3.1 Thu thập, kiểm tra, đánh giá toàn diện chứng cứ chứng minh sự

thật của vụ án tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc

chiếm đoạt chất ma túy Error! Bookmark not defined

1.3.2 So sánh, đối chiếu các tình tiết của vụ án đã được làm rõ với quy

định của Điều 194 Bộ luật hình sự để xác định sự tương đồngError! Bookmark not defined

1.3.3 Đưa ra kết luận về tội danh người đã thực hiện hành vi quy định

tại Điều 194 Bộ luật hình sự Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI

TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP

HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH ĐẮK LẮK Error! Bookmark not defined

2.1 KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH TỈNH ĐẮK LẮK CÓ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG

TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC

CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY Error! Bookmark not defined

2.1.1 Khái quát tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, dân cư tỉnh Đắk LắkError! Bookmark not defined

2.1.2 Tình hình công tác thụ lý, giải quyết án hình sự và tội tàng trữ,

vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy của

Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk Error! Bookmark not defined

2.2 THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ,

VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM

ĐOẠT CHẤT MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮKError! Bookmark not defined

2.2.1 Định tội danh đối với tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép

hoặc chiếm đoạt chất ma túy trong trường hợp tội phạm hoàn thànhError! Bookmark not defined

2.2.2 Định tội danh đối với tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái

phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy trong các trường hợp đặc biệtError! Bookmark not defined 2.2.3 Một số tồn tại, hạn chế và các nguyên nhân cơ bảnError! Bookmark not defined

Chương 3: NHỮNG YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO

CHẤT LƯỢNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG

TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC

CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY Error! Bookmark not defined

3.1 NHỮNG YÊU CẦU NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỊNH TỘI

DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA

BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚYError! Bookmark not defined 3.1.1 Yêu cầu về chính trị, xã hội Error! Bookmark not defined

3.1.2 Yêu cầu về lý luận và thực tiễn Error! Bookmark not defined

3.1.3 Yêu cầu về lập pháp hình sự Error! Bookmark not defined

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT

NAM NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CỦA VIỆC ĐỊNH

TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA

BÁN TRÁI PHÉP HOẶC CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚYError! Bookmark not defined 3.2.1 Hoàn thiện Bộ luật hình sự Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.2.2 Ban hành các văn bản hướng dẫn thi hànhError! Bookmark not defined

3.3 NHỮNG GIẢI PHÁP KHÁC NHẰM NÂNG CAO HIỆU

QUẢ CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI TÀNG

TRỮ, VẬN CHUYỂN, MUA BÁN TRÁI PHÉP HOẶC

CHIẾM ĐOẠT CHẤT MA TÚY Error! Bookmark not defined

3.3.1 Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và làm tốt công tác

tổ chức, cán bộ tư pháp, đặc biệt là đội ngũ Thẩm phánError! Bookmark not defined

3.3.2 Nâng cao hiệu quả công tác phối hợp, xử lý nghiêm minh khi

xét xử và trong việc áp dụng đúng các tình tiết liên quan đến

việc định tội danh, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách

nhiệm hình sự Error! Bookmark not defined

3.3.3 Nâng cao chất lượng phối hợp giữa Cơ quan điều tra, Viện

kiểm sát, Tòa án Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Số hiệu

bảng

Bảng 2.1 Các đơn vị hành chính của tỉnh Đắk Lắk Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.2 Tình hình xét xử chung và tội tàng trữ, vận

chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất

ma túy của Tòa án nhân dân tỉnh

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Tỷ lệ tình hình xét xử chung và tội tàng trữ, vận

chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất

ma túy của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 05 năm (2010 - 2014)

Error! Bookmark not defined

Biểu đồ

2.1

Tình hình xét xử chung và tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất

ma túy của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 05 năm (2010 - 2014)

Error! Bookmark not defined

1

MỞ ĐẦU

Khoản 1 Điều 31 Hiến pháp Việt Nam năm 2013 quy định: “1 Người

bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình

tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật ” [23]

Như vậy, điều đó có nghĩa chừng nào chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật thì người bị buộc tội vẫn được coi là người chưa có tội

Một người tư cách từ “người phạm tội” trở thành “người có tội” nhất định

phải có một bản án kết tội đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án và được chứng minh theo trình tự luật định Phán quyết của Tòa án mang tính tuyệt đối vì xét

xử là hoạt động của Tòa án nhằm đưa ra phán quyết cuối cùng mà quyết định này liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến các lĩnh vực quan hệ xã hội quan trọng nhất như tự do, danh dự, tài sản, nhân thân, thậm chí cả tính mạng con người Do đó, để ra một bản án công bằng, có căn cứ và đúng pháp luật đòi

hỏi việc định tội danh và quyết định hình phạt là các hoạt động cơ bản và

quan trọng mang tính quyết định, xác định một người có tội hay không có tội Đây là nội dung cơ bản của việc áp dụng pháp luật hình sự trong quá trình xét

xử, là một trong những biện pháp đưa các quy phạm pháp luật hình sự vào cuộc sống Trên cơ sở xác định người phạm tội đã thực hiện hành vi phạm tội

gì, quy định tại điều, khoản nào của Bộ luật hình sự, cơ quan có thẩm quyền (Tòa án) sẽ quyết định một hình phạt phù hợp đối với hành vi phạm tội đó Vì thế, định tội danh đúng không những để quyết định hình phạt đúng, mà còn phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt chính xác, qua đó bảo

vệ các quyền và tự do của con người, của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự Ngược lại, định tội danh sai sẽ dẫn đến một loại hậu quả tiêu cực như: không bảo đảm được tính công minh, có căn cứ và đúng pháp luật của hình phạt do Tòa án quyết định, truy cứu trách nhiệm hình sự người vô tội, bỏ

2

lọt người phạm tội, thậm chí xâm phạm thô bạo danh dự và nhân phẩm, các quyền và tự do của công dân…, làm giảm uy tín và hiệu lực của các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án, giảm hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm [5, tr.17-18]

Thực tiễn xét xử các vụ án hình sự cho thấy, hiện nay, các cơ quan tiến hành tố tụng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc định tội danh đối với tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy Trong những năm qua, tình hình tội phạm về ma túy có sự thay đổi cả về số lượng và tính chất các vu ̣ án, số đối tượng và số lượng ma túy, diễn biến phức tạp, gây thiệt hại nghiêm trọng đến an ninh, trật tự chung của xã hội cũng như sức khỏe của cộng đồng, với nhiều thủ đoạn tinh vi từ chủ thể thực hiện tội phạm Bộ luật hình sự do Nhà nước ban hành quy định các hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm, tuy vậy những quy định này chỉ nêu lên các dấu hiệu đặc trưng cơ bản nhất của một cấu thành tội phạm, trong khi trên thực tế tội phạm xảy ra vô cùng phức tạp và đa dạng Có khá nhiều trường hợp khi tập hợp các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm có những dấu hiệu giống nhau nên thường dễ bị lúng túng gây nhiều tranh cãi và dẫn đến định tội danh thiếu chính xác Bên ca ̣nh đó, trong lần sửa đổi bổ sung Bô ̣ luâ ̣t hình sự năm

1999 vào năm 2009, có nhiều ý kiến đề nghị sửa đổi tội tàng trữ , vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy , điều đó cho thấy xung quanh

tô ̣i này còn nhiều vấn đề cần được tiếp tu ̣c trao đổi , nghiên cứu cả về mă ̣t lý luâ ̣n và về mă ̣t thực tiễn để hoàn thiê ̣n hơn nữa tội tàng trữ , vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy, tạo điều kiện cho việc định tội danh được chính xác

Quá trình giải quyết vụ án một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật, đồng thời bảo vệ một cách vững chắc các quyền và tự do của công dân bằng pháp luật hình sự là một trong những nguyên tắc trong giai đoạn xây

3

dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay Ý thức được tầm quan trọng

đó, Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk không ngừng đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các loại vụ án, phấn đấu không để xảy ra việc kết án oan người không có tội và bỏ lọt tội phạm, hạn chế tới mức thấp nhất các bản án, quyết định bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán, đảm bảo các quyết định của Tòa án đúng pháp luật, đầy đủ, rõ ràng, dễ hiểu, có sức thuyết phục cao và có tính khả thi Tuy nhiên, vẫn còn một số ít trường hợp

áp dụng không đúng, chưa xem xét đầy đủ tính chất, mức độ phạm tội nên dẫn đến việc định tội danh thiếu chính xác, việc hủy án, sửa án vẫn còn tồn tại

ở tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy

Với lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài: "Định tội danh đối với tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy (trên

cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)”

2 Tình hình nghiên cứu

Định tội danh đúng có ý nghĩa rất to lớn về mặt chính trị - xã hội, đạo đức và pháp luật, có vai trò quan trọng để bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình

sự và cá thể hóa hình phạt, xử lý đúng người, đúng tội và đúng pháp luật, làm

rõ ranh giới giữa tội phạm và những trường hợp không phải là tội phạm Tuy nhiên, ngoài một số công trình do các nhà khoa học Liên bang Nga biên soạn

mà trong cuốn sách “Định tội danh (Lý luận, Lời giải mẫu và 500 bài tập thực

hành)”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011 của GS.TSKH Lê Văn Cảm và

PGS.TS Trịnh Quốc Toản đã dẫn ra trong Danh mục tài liệu tham khảo bao

gồm: 1) Kuđriavtxev V.N, Lý luận chung về định tội danh, Nxb Sách pháp

lý Maxcơva, 1972 (tiếng Nga); 2) Kuđrinôv B.A, Những cơ sở khoa học của

định tội danh, Nxb Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Maxcơva, 1984

(tiếng Nga); 3) Gaukhman L.Đ, Định tội danh: Pháp luật, lý luận, thực tiễn,

Trung tâm Thông tin Pháp lý xuất bản, Maxcơva, 2001 (tiếng Nga) cho thấy

4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Công an – Viện kiểm sát nhân dân tối cao – Tòa án nhân dân tối cao –

Bộ Tư pháp (2007), Thông tư liên tịch số

17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP ngày 24 tháng 12 năm 2007 của Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp hướng dẫn

áp dụng một số quy định tại Chương XVIII “các tội phạm về ma túy” của

Bộ luật hình sự năm 1999, Hà Nội

2 Bộ Công an (2000), Tài liệu tập huấn chuyên sâu Bộ luật hình sự năm

1999, Nhà in Bộ Công an, Hà Nội

3 Lê Văn Cảm (2005), Sách chuyên khảo Sau đại học: Những vấn đề cơ bản

trong khoa học luật hình sự (Phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

4 Lê Văn Cảm (2010), Chương XXXI “Một số vấn đề lý luận chung về

định tội danh”, trong sách: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, tập 2, Nxb

Công an nhân dân, Hà Nội

5 Lê Văn Cảm, Trịnh Quốc Toản (2011), Định tội danh (Lý luận, Lời giải

mẫu và 500 bài tập), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

6 Công an tỉnh Đắk Lắk (2009 - 2013), Báo cáo tổng kết năm của lực

lượng Cảnh sát Điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 05 năm (2009 - 2013), Đắk Lắk

7 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội

8 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội

9 Lê Văn Đệ (2005), Định tội danh và quyết định hình phạt trong luật hình

sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

10 Lê Văn Đệ (2010), Định tội danh và quyết định hình phạt trong luật hình

sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

5

11 Nguyễn Minh Đoan (2009), Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam,

Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội

12 Trần Mạnh Hà (2011), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt

động định tội danh đối với tội Mua bán trái phép chất ma túy, Luận văn

thạc sỹ luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Hà Nội

13 Nguyễn Ngọc Hòa (2004), Cấu thành tội phạm: Lý luận và thực tiễn,

Nxb Tư pháp, Hà Nội

14 Nguyễn Ngọc Hòa (2008), Tội phạm và cấu thành tội phạm, Nxb Công

an nhân dân, Hà Nội

15 Nguyễn Thị Phương Hoa (2006), "Hoàn thiện khái niệm "chất ma túy"

trong pháp luật Việt Nam", Khoa học pháp lý, tr.255

16 Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội (2011), Giới thiệu các văn kiện

quốc tế về quyền con người, Nxb Lao động - Xã hội, Hà Nội

17 Dương Tuyết Miên (2005), Định tội danh và quyết định hình phạt, Nxb

Lao động - Xã hội, Hà Nội

18 Dương Tuyết Miên (2007), Định tội danh và quyết định hình phạt, Nxb

Lao động - Xã hội, Hà Nội

19 Đoàn Tấn Minh (2010), Phương pháp định tội danh và hướng dẫn định

tội danh đối với các tội phạm trong Bộ luật hình sự hiện hành, Nxb Tư

pháp, Hà Nội

20 Trương Thị Tuyết Minh (2005), “Mối quan hệ giữa định tội danh và cấu

thành tội phạm”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, (6)

21 Đinh Văn Quế (2000), Thực tiễn xét xử và pháp luật hình sự, Nxb Đà

Nẵng, Đà Nẵng

22 Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam năm 2003, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

23 Quốc hội (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,

Hà Nội