ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LÊ THỊ KHÁNH LY CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TRÊN CƠ SỞ NGHIÊN CỨU TH
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LÊ THỊ KHÁNH LY
CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM (TRÊN CƠ SỞ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG)
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LÊ THỊ KHÁNH LY
CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM (TRÊN CƠ SỞ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG)
Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Khắc Hải
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật - Đại học Quốc gia
Hà Nội
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 07 tháng 04 năm 2015
NGƯỜI CAM ĐOAN
Lê Thị Khánh Ly
Trang 4DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
TNHS : Trách nhiệm hình sự TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao VKSND : Viện kiểm sát nhân dân
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM
TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG Error! Bookmark not defined 1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG Error! Bookmark not defined 1.1.1 Một số vấn đề cơ bản về hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined
not defined
1.1.1.2 Khái niệm, đặc điểm về hoàn thuế giá trị gia tăng Error!
Bookmark not defined
1.1.2 Khái niệm và đặc điểm của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh
tế trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined
1.1.2.1 Khái niệm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined 1.1.2.2 Đặc điểm của các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined
1.2 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Error! Bookmark not defined
1.2.1 Quy định của pháp luật hình sự về các tội xâm phạm trật tự quản
lý kinh tế từ sau Cách mạng tháng Tám đến trước khi có Bộ luật hình sự năm 1985 Error! Bookmark not defined 1.2.2 Quy định của Bộ luật hình sự năm 1985 về các tội xâm phạm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế Error! Bookmark not defined
Trang 6Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN
HÀNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN TP HẢI PHÒNGError! Bookmark not defined
2.1 THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ HIỆN HÀNH VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG Error! Bookmark not defined
2.1.1 Quy định của Bộ luật hình sự về tội trốn thuế.Error! Bookmark not defined
2.1.2 Quy định của Bộ luật hình sự về tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước.Error! Bookmark not defined
2.1.3 Quy định của Bộ luật hình sự về tội vi phạm quy định về bảo quản, quản lý trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước Error! Bookmark not defined
2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÉT XỬ CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TRÊN ĐỊA BÀN TP HẢI PHÒNGError! Bookmark not defined
2.2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình tội phạm của thành phố Hải Phòng Error! Bookmark not defined 2.2.2 Thực trạng công tác xét xử các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng.Error! Bookmark not defined
2.3 MỘT SỐ TỒN TẠI, HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN LÀM GIẢM HIỆU QUẢ CÔNG TÁC XÉT XỬ CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG Error! Bookmark not defined
Trang 72.3.1 Những tồn tại, hạn chế của pháp luật quy định về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined
2.3.2 Những hạn chế trong công tác điều tra, truy tố, xét xử các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined
2.3.3 Một số hạn chế, bất cập khác trong công tác quản lý nhà nước về kinh tế liên quan đến lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined
2.3.3.1 Nguyên nhân từ công tác quản lý nhà nước trong việc thành lập doanh nghiệp Error! Bookmark not defined 2.3.3.2 Lĩnh vực thuế giá trị gia tăng và quản lý hóa đơn Error!
Bookmark not defined
2.3.3.3 Nguyên nhân từ hoạt động quản lý trong lĩnh vực hải quan Error!
Bookmark not defined
defined
NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG Error! Bookmark not defined 3.1 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬTError! Bookmark not defined
3.1.1 Hoàn thiện các quy định trong Bộ luật hình sự về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined
3.1.2 Hoàn thiện các quy định pháp luật khác liên quan đến thuế giá trị gia tăng Error! Bookmark not defined 3.1.3 Hoàn thiện quy định trong lĩnh vực hải quan.Error! Bookmark not defined
Trang 83.2 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG
Error! Bookmark not defined
3.2.1 Nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra, truy tố, xét xử đối với các tội phạm trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng.Error! Bookmark not defined
3.2.2 Nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan Thuế trong đấu tranh phòng chống tội phạm về hoàn thuế giá trị gia tăng.Error! Bookmark not defined
3.2.3 Nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành Hải quan trong đấu tranh phòng chống tội phạm về hoàn thuế giá trị gia tăng.Error! Bookmark not defined
3.3 CÁC GIẢI PHÁP KHÁC Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 3
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 So sánh số vụ án các tội xâm phạm TTQLKT trong lĩnh vực hoàn thuế GTGT đã được khởi tố điều tra với tổng số vụ án hình sự được khởi tố,
điều tra giai đoạn 2010-2014 Error! Bookmark not defined
Bảng 2.2 So sánh số vụ án liên quan đến thuế GTGT đã được khởi tố điều tra
so với số vụ án hình sự trong lĩnh vực kinh tế đã được khởi tố điều tra giai
đoạn 2010-2014 Error! Bookmark not defined
Bảng 2.3 Số liệu truy tố, xét xử các vụ án các tội xâm phạm TTQLKT trong
lĩnh vực hoàn thuế GTGT Error! Bookmark not defined
Bảng 2.4 Thành phần bị cáo được đưa ra xét xử sơ thẩm về các tội xâm phạm
TTQLKT trong lĩnh vực hoàn thuế GTGT Error! Bookmark not defined
Trang 10MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Sau hơn hai mươi năm thực hiện công cuộc đổi mới, chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu kinh tế, xã hội quan trọng Đáng chú ý hơn cả là sự thay đổi về cơ cấu kinh tế Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế mở, năng động, trong đó tồn tại những quan hệ kinh
tế đa phương, đa chiều của nhiều chủ thể sản xuất kinh doanh khác nhau từ các thành phần kinh tế khác nhau Cạnh tranh là yếu tố đặc thù của kinh tế thị trường và cạnh tranh lành mạnh là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của nền kinh
tế, thúc đẩy việc áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động
Trong xã hội hiện đại, thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước Thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật điều chỉnh về thuế và hoạt động thu thuế như: Luật quản lý thuế, Luật thuế giá trị gia tăng (GTGT), Luật thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật thuế xuất nhập khẩu
Luật thuế GTGT sau một thời gian ban hành đã đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, là kênh thu thuế quan trọng góp phần vào ngân sách nhà nước Trong các quy định về thuế GTGT thì vấn đề hoàn thuế GTGT là một chính sách hỗ trợ quan trọng của nhà nước đối với các doanh nghiệp nộp thuế nhiều hơn thu nhập đầu vào Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã lợi dụng chính sách hoàn thuế GTGT của nhà nước để dùng các thủ đoạn chiếm đoạt tiền hoàn thuế GTGT Thủ đoạn điển hình của các đối tượng này là mua bán khống quá đơn GTGT sau đó kê khai nhằm tạo ra mức đóng thuế GTGT
ảo, từ đó lập hồ sơ chiếm đoạt tiền hoàn thuế, hoặc các đối tượng này thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu, sau đó lợi dụng chính sách thuế xuất nhập
Trang 11khẩu của nhà, lập các hồ sơ xuất nhập khẩu khống, liên kết với một số cán bộ thoái hóa, biến chất của ngành Hải quan, Thuế để rút tiền hoàn thuế GTGT từ ngân sách nhà nước
Hải Phòng là thành phố lớn của cả nước, có hoạt động kinh tế sôi động, đặc biệt với địa thế là thành phố có cảng biển, hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa tại Hải Phòng diễn ra sôi nổi Với tính chất đặc thù như vậy, nên Hải Phòng là thành phố xảy ra tình trạng xâm phạm trật tự quản lý kinh tế (TTQLKT) trong lĩnh vực hoàn thuế GTGT nhiều trên cả nước Các năm vừa qua, các cơ quan tư pháp thành phố Hải Phòng đã điều tra, truy tố và xét xử rất nhiều vụ án hình sự có liên quan đến việc chiếm đoạt tiền hoàn thuế GTGT, chủ yếu ở các tội: Trốn thuế, Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Buôn lậu, Mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ
Mặc dù Bộ luật hình sự (BLHS) năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009
đã có những thay đổi rất quan trọng khi tội phạm hóa đối với các tội phạm có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực thuế GTGT khi bổ sung hai điều luật quy định tại Điều 164a (Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước) và Điều 164b (Tội vi phạm quy định về bảo quản, quản
lý hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước) Đồng thời, liên ngành tư pháp trung ương đã ban hành Thông tư liên tịch số 10/2013/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC-BTC về Hướng dẫn áp dụng một số điều của Bộ luật Hình sự về các tội phạm trong lĩnh vực thuế, tài chính - kế toán và chứng khoán Tuy nhiên, với tính chất phức tạp của các loại tội phạm liên quan đến thuế, tài chính nói chung và tội phạm liên quan đến thuế GTGT nói riêng, đồng thời các đối tượng phạm tội luôn có những thủ đoạn tinh vi để chiếm đoạt tiền hoàn thuế GTGT của Nhà nước, nên hoạt động đấu tranh, phòng chống các tội xâm phạm TTQLKT trong lĩnh vực hoàn thuế GTGT nhìn chung còn chưa đáp ứng được yêu cầu trên thực tế Nhiều vụ án xảy ra nhưng việc điều tra, truy tố còn chậm, thậm chí có những vụ án bị đình chỉ điều tra,
một số vụ án đã được khởi tố thì có tranh cãi về tội danh, nhiều quan điểm
Trang 12DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Mai Thế Bày (2006), “Đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế”, Luận án tiến sĩ luật học, Viện Nhà nước và Pháp luật
2 Bộ Công an, Tổng cục cảnh sát (1998), Tội phạm kinh tế trong lĩnh vực ngân hàng và giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, Đề tài khoa học cấp
Bộ, Hà Nội
3 Bộ Công an, Viện nghiên cứu chiến lược (2001), Buôn lậu và đấu tranh chống buôn lậu trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Đề tài
khoa học cấp Bộ, Hà Nội
4 Bộ Tư pháp, Viện nghiên cứu khoa học pháp lý (1996), Chuyên đề
về luật hình sự, Hà Nội
5 Bộ Tư pháp (2000), Tài liệu hội nghị tập huấn chuyên sâu BLHS năm 1999, Hà Nội
6 Bộ Tư pháp, Viện nghiên cứu khoa học pháp lý (2004), Các tội xâm phạm TTQLKT - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Chuyên đề thông
tin khoa học pháp lý (9+10/2004)
7 Bộ Tư pháp (2005), Từ điển giải thích thuật ngữ luật học Nxb Tư
pháp, Hà Nội
8 Nguyễn Mai Bộ, Phạm Văn Duyên (2002), Các tội xâm phạm TTQLKT trong BLHS, NXB Thống kê
9 Nguyễn Mai Bộ (2006), Pháp luật hình sự về các tội xâm phạm TTQLKT, NXB Tư pháp, Hà Nội
10 Lê Cảm (2005), Các nghiên cứu chuyên khảo về Phần chung luật hình sự, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội
11 Chính phủ (2003), Nghị định 123/2008/NĐ-CP của Chính phủ ngày 08/12/2008 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật thuế GTGT, Hà Nội
Trang 1312 Vũ Phúc Du (2005), Hoàn thiện các quy định của BLHS hiện hành
về các tội xâm phạm TTQLKT, Luận văn thạc sỹ, ĐH Luật Hà Nội
Đại học Luật Hà Nội (1999),
13 Đại học Huế, Trung tâm đào tạo từ xa (2001), Giáo trình Luật hình
sự Việt Nam phần các tội phạm, NXB Công an nhân dân, Hà Nội
14 Đảng cộng sản Việt Nam (1977), Văn kiện Đại hội IV của Đảng cộng sản Việt Nam - Phương hướng, nhiệm vụ và mục tiêu chủ yếu của kế hoạch 5 năm 1976-1980, NXB Sự thật
15 Đảng cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, NXB CTQG, Hà Nội
16 Đảng cộng sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, NXB Sự thật, Hà Nội
17 Đảng cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08 - NQ/TƯ của Bộ Chính trị ngày 02/01/2002 về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác
tư pháp trong thời gian tới
18 Đảng cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết 48/NQ-TW của Bộ Chính trị ngày 02-5-2005 về chiến lược xây dựng xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội
19 Đảng cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết 49/NQ-TW của Bộ Chính trị ngày 02-6-2005 về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020,
Hà Nội
20 Trần Văn Độ (2000), Các tội xâm phạm TTQLKT trong BLHS Việt Nam, Tạp chí dân chủ và pháp luật (6)
21 Trần Văn Độ (2003), Pháp luật hình sự nước ta về các tội xâm phạm TTQLKT, Kỷ yếu khoa học Thực tiễn xét xử các vụ án về
các tội xâm phạm TTQLKT tại Toà án nhân dân và một số kiến nghị
22 Đỗ Đức Hồng Hà (2000), Một số điểm mới trong Chương các tội xâm phạm TTQLKT của BLHS năm 1999, Tạp chí Luật học (2)
Trang 1423 Phạm Hồng Hải (1996), Tội phạm kinh tế và vấn đề đấu tranh với
nó trong nền kinh tế thị trường ở nước ta, Tạp chí Luật học (6)
24 Phạm Hồng Hải (1999), Pháp nhân có thể là chủ thể của tội phạm hay không?, Tạp chí Luật học (6)
25 Nguyễn Văn Hiện (1996), Một số vấn đề cần bổ sung và sửa đổi ở chương “Các tội phạm về kinh tế” của BLHS, Tạp chí Toà án nhân dân (6)
26 Nguyễn Phong Hoà (2003), Hoạt động phòng ngừa tội phạm kinh tế của lực lượng cảnh sát nhân dân, Luận án tiến sĩ luật học, Học viện
Cảnh sát nhân dân
27 Đàm Huy (2013), Biến trấu, gạo thành thuốc lá xuất khẩu để chiếm đoạt thuế, Nguồn:
http://www.thanhnien.com.vn/kinh-te/bien-trau-gao-thanh-thuoc-la-xuat-khau-de-chiem-doat-thue-507535.html
28 Hội đồng thẩm phán (2003), Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán TANDTC ngày 17 - 4 - 2003 Hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự
29 Khoa Luật, Đại học quốc gia Hà Nội (2006), Giáo trình luật hình
sự Việt Nam (phần các tội phạm), NXB Đại học quốc gia, Hà Nội
30 Đào Minh Khoa (2014), Truy tố 12 bị can về tội mua bán trái phép hóa đơn doanh số 3.300 tỷ đồng, Truy cập:
http://cand.com.vn/Phap- luat/Truy-to-12-bi-can-mua-ban-trai-phep-hoa-don-doanh-so-hon-3-300-ty-dong-334698
31 Vũ Trọng Khương (2006), Những bất cập khi áp dụng các quy định của BLHS năm 1999 trong chương các tội xâm phạm TTQLKT, Tạp chí
Kiểm sát (20)
32 Nguyễn Văn Nam (2012), Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong luật hình sự Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật
học – Học viện khoa học xã hội, Hà Nội