Ai thông minh hơn người ích kỷ hay người hào phóng

Ai thông minh hơn Người ích kỷ hay người hàophóng?. Tham kh oả Who’s Smarter: The Selfish or the Generous?. Rethinking the intelligence of givers and takers Published on May 21, 2013 by

Ai thông minh hơn Người ích kỷ hay người hào

phóng?

Tham kh oả

Who’s Smarter: The Selfish or the Generous?

Rethinking the intelligence of givers and takers

Published on May 21, 2013 by Adam Grant, Ph.D in Give and Take

N m 1992, 1 CEO tr tu i tên là Kurt Herwald ã cho i n a tri u ôla c a ă ẻ ổ đ đ ử ệ đ ủ công ty c a anh Công ty anh tên là Stevens Aviation, ã t ng qu ng cáo v i ủ đ ừ ả ớ câu kh u hi u “du l ch thông minh.” Không bi t Stevens có b n quy n cho câuẩ ệ ị ế ả ề

kh u hi u ó, Southwest Airlines ã phát ẩ ệ đ đ động 1 chi n d ch qu ng cáo v i ế ị ả ớ

kh u hi u “Ch du l ch thông minh.”ẩ ệ ỉ ị

Cùng lúc ó, giáo s trđ ư ường Harvard, Robert Bordone nh n th y không có ậ ấ công ty nào là l n c ng nh n i ti ng 1 v ki n s làm Southwest m t n a ớ ũ ư ổ ế ụ ệ ẽ ấ ử tri u ôla, và chi n d ch c a Southwest không th c s gây thi t h i cho ệ đ ế ị ủ ự ự ệ ạ Stevens Herwald ã quy t nh t ng câu kh u hi u cho Southwest, không òiđ ế đị ặ ẩ ệ đ

h i nh n l i i u gì c ây có ph i là 1 quy t nh khôn ngoan?ỏ ậ ạ đ ề ả Đ ả ế đị

H u h t m i ngầ ế ọ ười nói không; 1 người thông minh s không cho i câu kh u ẽ đ ẩ

hi u Sau t t c , ngệ ấ ả ười thông minh là người lý trí, tính toán, s c s o – ch ắ ả ứ không giúp đỡ, quan tâm và t bi ừ Để làm rõ ý, hãy tưởng tượng v 2 ngề ười, Einstein và Bozo, s p ắ đưa ra s l a ch n v vi c cho ti n 1 ngự ự ọ ề ệ ề ườ ại l Einstein

r t thông minh, thu c 20% ngấ ộ ười thông minh hàng đầu c a dân s theo bài ủ ố

ki m tra trí tu Bozo kém thông minh h n, thu c 20% ngể ệ ơ ộ ười có IQ th p nh t ấ ấ

H ọ đều có 4 ôla đ để cho 1 ngườ ại l H cho i bao nhiêu thì h s m t s ọ đ ọ ẽ ấ ố

ti n, nh ng s ti n s ề ư ố ề ẽ đượ ăc t ng g p ôi cho ngấ đ ườ ại l Ai s cho nhi u h n?ẽ ề ơ

Khi các nhà tâm lý người Hà Lan yêu c u m i ngầ ọ ườ ự đi d oán li u ai s cho ệ ẽ nhi u h n, nh ng d oán c a h ph thu c vào li u ề ơ ữ ự đ ủ ọ ụ ộ ệ động c c a h thiên ơ ủ ọ

v vi c cho hay nh n H ã t tin r ng Einstein s có s thích gi ng h - s ề ệ ậ ọ đ ự ằ ẽ ở ố ọ ự

l a ch n lý trí là hành ự ọ động mà chúng ta s làm theo Nh ng ngẽ ữ ười nh n, ậ

người làm theo l i ti p c n có l i cho b n thân, mong ố ế ậ ợ ả đợi Bozo s cho nhi u ẽ ề

g p ôi Einstein Theo quan i m c a 1 ngấ đ đ ể ủ ười nh n thì nh ng ngậ ữ ười hào phóng là người ngây th ; ngơ ười thông minh h n s t i a hóa nh ng l i ích ơ ẽ ố đ ữ ợ

cá nhân c a h Nh ng ủ ọ ư đố ới v i nh ng ngữ ười cho, nh ng ngữ ười thích giúp đỡ

người khác, l i ạ đưa ra d oán ngự đ ượ ạc l i: h mong ọ đợi Einstein cho nhi u ề

h n Bozo 56% Theo quan i m c a 1 ngơ đ ể ủ ười cho, nh ng ngữ ười nh n là thi nậ ể

c n và không thông minh; ngậ ười khôn ngoan s n sàng cho i khi nh ng l i ẵ đ ữ ợ ích c a ngủ ười khác vượt nh ng phí t n cá nhân V y ai úng?ữ ổ ậ đ

Trong 1 lo t th c nghi m do nhà tâm lý trạ ự ệ ường đạ ọi h c Yale, David Rand d n ẫ

u, nh ng s l a ch n th c s c a con ng i ã thay i d a vào vi c li u

h có th i gian ọ ờ để suy ngh không Khi h có ít h n 10 giây ĩ ọ ơ để ch n, h n 55%ọ ơ

người cho Nh ng khi h có nhi u th i gian h n ư ọ ề ờ ơ để suy ngh thì t l ngĩ ỷ ệ ười cho gi m xu ng, ít h n 45% cho i u này tuân theo 1 ki u m u mà Rand và ả ố ơ Đ ề ể ẫ

c ng s g i là s cho i t phát và lòng tham có tính toán Khi nh ng quy t ộ ự ọ ự đ ự ữ ế

nh c a chúng ta b th ng tr b i c m xúc và b n n ng, chúng ta hành ng 1

cách hào phóng Khi chúng ta có th i gian ờ để phân tích 1 cách lý trí nh ng ữ

l a ch n, chúng ta tr nên ích k h n Tho t ự ọ ở ỉ ơ ạ đầ đ ều, i u này dường nh cho ư

r ng ngằ ười thông minh có nhi u kh n ng nh n h n là cho.ề ả ă ậ ơ

Kurt Herwald không ngh v y Qua 3 n m sau khi anh cho Southwest Airlines ĩ ậ ă câu kh u hi u, thu nh p c a Stevens ã t ng t 28 tri u ôla lên ẩ ệ ậ ủ đ ă ừ ệ đ đến h n ơ

100 tri u ôla Theo Herwald, quy t nh c a anh v câu kh u hi u là 1 ệ đ ế đị ủ ề ẩ ệ động

l c l n c a s thành công c a công ty.ự ớ ủ ự ủ

Nh t quán v i l p lu n c a Herwald, 3 nhóm các nhà nghiên c u khác nhau ấ ớ ậ ậ ủ ứ

ã thu th p c b ng ch ng cho th y ng i thông minh h n cho i nhi u

h n.ơ

B ng ch ng A ằ ứ : Các nhà nghiên c u ngứ ười B ã yêu c u hàng tr m ngỉ đ ầ ă ười làm 1 bài ki m tra trí tu ể ệ được chu n hóa H ph i x lí nhi u v n ẩ ọ ả ử ề ấ đề ph c ứ

t p nh t có th trong 1 kho ng th i gian gi i h n Sau ó h ạ ấ ể ả ờ ớ ạ đ ọ được phân thành các nhóm 4 người, và ph i ả đưa ra nh ng l a ch n v vi c li u có l y ữ ự ọ ề ệ ệ ấ các ngu n l c cho b n thân hay là cho chúng cho nhóm ¼ nh ng ngồ ự ả ữ ười tham gia ã hành đ động nh nh ng ngư ữ ười cho, óng góp h n 75% nh ng đ ơ ữ ngu n l c c a h cho nhóm.ồ ự ủ ọ

Nh ng ngữ ười cho ó ã th c hi n bài ki m tra trí tu t t h n áng k so v i đ đ ự ệ ể ệ ố ơ đ ể ớ

nh ng ngữ ười khác Nh ng ngữ ười cho có s i m cao h n 12% so v i nh ng ố đ ể ơ ớ ữ

người khác, trung bình gi i quy t ả ế được h n 33 v n ơ ấ đề đ úng trong 15 phút –

nh ng ngữ ười phân chia ngu n l c 1 cách công b ng ho c gi l i ph n l n ồ ự ằ ặ ữ ạ ầ ớ cho b n thân h , m i ngả ọ ỗ ười trung bình gi i quy t ả ế được ít h n 30 v n ơ ấ đề đ úng

Nh ng ngữ ười cho c ng th c hi n t t h n bài ánh giá trí tu khác: nh ng ũ ự ệ ố ơ ở đ ệ ữ

th i gian ph n ng H có kh n ng b m nh ng con s úng trên 1 bàn phímờ ả ứ ọ ả ă ấ ữ ố đ nhanh h n nh ng ngơ ữ ười nh n Nh ng ngậ ữ ười cho có th thông minh h n ể ơ

nh ng ngữ ười nh n?ậ

B ng ch ng B ằ ứ : Nhà kinh t Russell James ã phân tích c n th n 1 nghiên ế đ ẩ ậ

c u v 1 m u ứ ề ẫ đại di n g m hàng ngàn ngệ ồ ười M trên 50 tu i, tìm ki m nh ng ĩ ổ ế ữ

m i quan h gi a trí tu và ki u cho Nh ng ngố ệ ữ ệ ể ữ ười có i m IQ cao h n có đ ể ơ nhi u kh n ng cho ti n t thi n – ngay c sau khi ki m soát thu nh p, s ề ả ă ề ừ ệ ả ể ậ ự giàu có, s c kh e, trình ứ ỏ độ giáo d c và tu i tác c a h ụ ổ ủ ọ

B ng ch ng C ằ ứ : Các nhà nghiên c u Bruce Barry và Ray Friedman o trí tu ứ đ ệ

c a g n 100 ngủ ầ ườ đi àm phán b ng cách s d ng nh ng v n ằ ử ụ ữ ấ đề ố ượ s l ng, l iờ nói và phân tích lâp lu n Sau ó, nh ng ngậ đ ữ ười tham gia àm phán mua và đ bán 1 tài s n theo các c p nh ng ngả ặ ữ ười mua và nh ng ngữ ười bán Barry và Friedman phát hi n th y nh ng ngệ ấ ữ ườ đi àm phán thông minh h n th c s ã ơ ự ự đ

cho i nhi u giá tr h n cho đ ề ị ơ đối tác c a h cu i bu i th a thu n mua bán.ủ ọ ở ố ổ ỏ ậ

T i sao ngạ ười thông minh h n s cho i nhi u h n? B ng ch ng này tơ ẽ đ ề ơ ằ ứ ương

i m i, nh ng 2 l i gi i thích có liên quan là t c s ti n b Th

nh t,ấ b n càng thông minh, b n càng xu t s c trong vi c phân tích ạ ạ ấ ắ ệ

nh ng m i quan tâm c a ng ữ ố ủ ườ i khác James vi t “ngế ười có kh n ng nh nả ă ậ

th c cao h n có th hi u ứ ơ ể ể được nh ng nhu c u c a nh ng ngữ ầ ủ ữ ười xa l khác ạ

t t h n.” Th 2ố ơ ứ b n càng thông minh, b n càng bác b l i suy ngh ạ ạ ỏ ố ĩ

th ng-thua, ắ đượ c-m t ấ Nh Barry và Friedman gi i thích “Ngư ả ườ đi àm phán thông minh h n dơ ường nh có th hi u ư ể ể được nh ng m i quan tâm ích th c ữ ố đ ự

c a ủ đối tác và do ó mang l i cho h nh ng cu c giao d ch t t h n v i phí t nđ ạ ọ ữ ộ ị ố ơ ớ ố

ít cho anh y.” ấ Được trang b v n ki n th c phong phú h n v nh ng nhu c uị ố ế ứ ơ ề ữ ầ

c a ngủ ười khác, b n có th tr nên sáng t o h n trong vi c phát hi n th y ạ ể ở ạ ơ ệ ệ ấ

nh ng th ữ ứ để cho người khác mà không làm m t c a b n i u gì – ho c ấ ủ ạ đ ề ặ

th m chí có l i cho b n.ậ ợ ạ

Thông minh không có ngh a là tr thành ngĩ ở ười keo ki t, và quan tâm không ệ

có ngh a là không có não Trong th c t , trí tu và s quan tâm ĩ ự ế ệ ự đến người khác thường i cùng nhau i u này không có ngh a là b n thông minh thì đ Đ ề ĩ ạ cho i m i th mà không nh n l i đ ọ ứ ậ ạ được b t kì th gì Chìa khóa ây là s ấ ứ ở đ ử

d ng s c m nh trí óc ụ ứ ạ để đảm b o r ng ph n óng góp c a chúng ta cho ả ằ ầ đ ủ

người khác không gây thi t h i cho nh ng l i ích chúng ta.ệ ạ ữ ợ