Sức khoẻ và hạnh phúc của bạn không thuộc về bạn

Chúng còn ý ngh a trong tình hu ng này không?. Không còn nhi u.

Sức khoẻ và hạnh phúc của bạn không thuộc về

bạn

Sau ây là m t th c nghi m ng n: hãy ngh v ba ho c b n tính t miêu t vđ ộ ự ệ ắ ĩ ề ặ ố ừ ả ề

b n thân b n Có l chúng là: r ng lả ạ ẽ ộ ượng, thông minh, chung thu , quy n ỷ ế

r OK Bây gi hãy tũ ờ ưởng tượng b n ang s ng m t mình trên m t hoang ạ đ ố ộ ộ

o không liên l c v i ai Hãy nhìn l i nh ng c i m trên Chúng còn ý

ngh a trong tình hu ng này không? Không còn nhi u Hoá ra h u h t nh ng ĩ ố ề ầ ế ữ

c i m chúng ta quy gán cho b n thân chúng ta ch có ý ngh a trong m t

b i c nh xã h i Nh ng câu h i v b n s c tâm lý c a chúng ta (tôi là ai, tôi làố ả ộ ữ ỏ ề ả ắ ủ

gì?) th c t là nh ng câu h i v b n s c xã h i (tôi là ai, tôi là gì, trong b i ự ế ữ ỏ ề ả ắ ộ ố

c nh c a m t nhóm, khi so sánh v i nh ng ngả ủ ộ ớ ữ ười khác?) L y i b i c nh xã ấ đ ố ả

h i c a m t ngộ ủ ộ ười, và ngườ đi ó bi n m t.ế ấ

Nhà tâm lý Leon Festinger nghiên c u v c ch do sánh xã h i là m t trong ứ ề ơ ế ộ ộ

nh ng n n t ng c a tâm lý h c loài ngữ ề ả ủ ọ ười Theo Festinger, chúng ta so sánh

b n thân v i nh ng ngả ớ ữ ười khác vì m t khao khát mu n bi t s th t v b n ộ ố ế ự ậ ề ả

thân chúng ta Nh ng s so sánh ó là có ích vì nó ít quan tr ng v i b n khi ữ ự đ ọ ớ ạ

bi t b n n ng bao nhiêu kí (m t ch s cá nhân, khách quan) h n là bi t cân ế ạ ặ ộ ỉ ố ơ ế

n ng c a b n là nhi u hay ít h n so v i nh ng ngặ ủ ạ ề ơ ớ ữ ười xung quanh b n (m t ạ ộ

ch s tỉ ố ương quan, xã h i).ộ

Nh ng c ch so sánh xã h i th m vào cu c s ng c a chúng ta m t cách sâuữ ơ ế ộ ấ ộ ố ủ ộ

r ng L y ví d v v n ộ ấ ụ ề ấ đề ề ti n b c Gi s b n ạ ả ử ạ đến c quan sáng nay và s p ơ ế

gây b t ng cho b n b ng m t món quà 100$ B n c m th y th nào? Ch c ấ ờ ạ ằ ộ ạ ả ấ ế ắ

là b n th y vui Vì b n v a nh n ạ ấ ạ ừ ậ được món ti n cho không Nh ng các ề ư đồng nghi p c a b n ệ ủ ạ đến s m 5 phút và ớ được nh n nh ng món quà 1000$ Khi óậ ữ đ

b n s th y th nào? Không vui T i sao? Món quà ban ạ ẽ ấ ế ạ đầu v n gi nguyên ẫ ữ

B n v a ki m ạ ừ ế được 100$ b t ng sáng nay Nh ng, m i ngấ ờ ư ọ ười xung quanh

b n ki m ạ ế được 1000$ So v i h , b n thua Cái m t (B n ki m ít h n h ớ ọ ạ ấ ạ ế ơ ọ

900$) làm m t hi u l c c a cái ấ ệ ự ủ đạ đượt c (tôi được 100$)

Ví d khác: xem hai tình hu ng sau:ụ ố

A B n ki m ạ ế được 50,000$ m t n m còn nh ng ngộ ă ữ ười khác là 25,000$

B B n ki m ạ ế được 100,000$ còn nh ng ngữ ười khác 200,000$

B n thích tình hu ng nào h n? Theo nghiên c u, h u h t m i ngạ ố ơ ứ ầ ế ọ ười thích tình hu ng A h n, dù i u này bao g m vi c t b 50,000$ ti n thu nh p m i ố ơ đ ề ồ ệ ừ ỏ ề ậ ỗ

n m T i sao? Vì chúng ta ánh giá b n thân chúng ta, tră ạ đ ả ước h t và trên h t, ế ế

trong tương quan v i nh ng ngớ ữ ười khác

Nhà nghiên c u ngứ ười Anh Chris Boyce ở đạ ọi h c Warwick em đ đến m t ộ

nghiên c u thú v ki m tra d li u v thu nh p và s tho mãn v i cu c s ng ứ ị ể ữ ệ ề ậ ự ả ớ ộ ố

h n 10,000 ng i tham gia qua 7 n m Boyce và nhóm c a ông phát hi n

th y con ngấ ườ ại h nh phúc v i thu nh p c a h n u nó cao h n nh ng hàng ớ ậ ủ ọ ế ơ ữ

xóm c a h Nh ng phát hi n ó giúp gi i thích t i sao s t ng lên trong thu ủ ọ ữ ệ đ ả ạ ự ă

nh p trung bình phậ ở ương Tây trong nh ng th p k g n ây không i cùng ữ ậ ỉ ầ đ đ

v i s gia t ng c a h nh phúc Th quy t nh m c ớ ự ă ủ ạ ứ ế đị ứ độ ạ h nh phúc c a chúng ủ

ta không ph i là thu nh p thu n tuý c a chúng ta mà là th b c thu nh p c a ả ậ ầ ủ ứ ậ ậ ủ

chúng ta Ch ng nào thu nh p c a hàng xóm t ng lên cùng v i c a tôi thì v ừ ậ ủ ă ớ ủ ị

trí tương đố ủi c a chúng ta so v i ngớ ười khác trong th b c xã h i v n gi ứ ậ ộ ẫ ữ

nguyên và theo ó là m c đ ứ độ ạ h nh phúc c a chúng ta N u tôi tìm cách vủ ế ượt qua m c thu nh p c a hàng xóm và do ó làm t ng h nh phúc c a tôi, còn ứ ậ ủ đ ă ạ ủ

hàng xóm c a tôi, ngủ ườ ị ải b gi m th b c, s th y m c ứ ậ ẽ ấ ứ độ ạ h nh phúc c a anh ủ

ta gi m.ả

Nh ng con kh cái Brown ữ ỉ được hu n luy n th c hi n m t nhi m v khó ấ ệ ự ệ ộ ệ ụ để ấ l y

ph n thầ ưởng, ã không tham gia ti p sau khi th y con kh khác nh n đ ế ấ ỉ ậ được

ph n thầ ưởng t t h n cho cùng hành ố ơ động ho c ặ được thưởng mà không th c ự

hi n nhi m v (Nh ng k t qu tệ ệ ụ ữ ế ả ương t c ng ự ũ được phát hi n loài chó) ệ ở

Thêm n a, nhà nghiên c u Robert Sapolsky ữ ứ ở đạ ọi h c Stanford t ng có ừ

nhi u n m nghiên c u v cu c s ng xã h i nh ng con kh ề ă ứ ề ộ ố ộ ở ữ ỉ đầu chó ở

Kenya, phát hi n th y nh ng con kh ệ ấ ữ ỉ đầu chó có a v cao thì có s c kho t tđị ị ứ ẻ ố

và s ng lâu h n so v i nh ng con có a v th p Sapolsky phát hi n th y ố ơ ớ ữ đị ị ấ ệ ấ

nh ng con có a v th p thữ đị ị ấ ường s n sinh ra nh ng hoc mon gây stress ả ữ ở

m c cao Nh ng thay ứ ữ đổ ềi v hoc mon ó theo th i gian làm suy y u h mi n đ ờ ế ệ ễ

d ch c a chúng, DNA b h h ng và thoái hoá th n kinh, do ó làm t ng t l ị ủ ị ư ỏ ầ đ ă ỷ ệ

b nh t t và cu i cùng là cái ch t.ệ ậ ố ế

Nhà nghiên c u Sir Michael Marmot, trong m t nghiên c u theo dõi hàng ứ ộ ứ

ngàn nhân viên ph c v làm vi c trong m t h th ng phân b c nghiêm kh c, ụ ụ ệ ộ ệ ố ậ ắ

phát hi n th y b ng ch ng v ng ch c v m i liên quan nhân qu gi a a v ệ ấ ằ ứ ữ ắ ề ố ả ữ đị ị

xã h i và s c kho Ngộ ứ ẻ ười có a v cao h n thì có s c kho t t h n Nh ng đị ị ơ ứ ẻ ố ơ ữ

nhà qu n lý th m chí s ng lâu h n nh ng ngả ậ ố ơ ữ ườ ấi c p dướ ầi g n nh t c a h ấ ủ ọ

Nh ng khác bi t ó không th quy cho nghèo kh ho c nh ng b t bình ữ ệ đ ể ổ ặ ữ ấ đẳng trong vi c ti p c n d ch v ch m sóc s c kho vì c nh ng ngệ ế ậ ị ụ ă ứ ẻ ả ữ ười qu n lý và ả

nh ng ngữ ườ ấi c p dướ ủi c a h trong h th ng nọ ệ ố ước Anh ki m ế được s ti n ố ề

khá; c hai nhóm ả đều ti p c n ế ậ đầ đủy và bình đẳng v i h th ng y t ch t ớ ệ ố ế ấ

lượng cao Anh Nh ng khác bi t trong thói quen s c kho , nh hút thu c ở ữ ệ ứ ẻ ư ố

ho c u ng rặ ố ượu c ng không ch u trách nhi m cho 's chênh l ch xã h i' vì sũ ị ệ ự ệ ộ ự

chênh l ch c ng ệ ũ được phát hi n th y nh ng con kh ệ ấ ở ữ ỉ đầu chó Theo

Sapolsky và Marmot, nguyên nhân c a nh hủ ả ưởng a v xã h i lên tu i th đị ị ộ ổ ọ

n m hai y u t chính: tính t ch và quan h xã h i Nh ng ngằ ở ế ố ự ủ ệ ộ ữ ườ ở ịi v trí

ng u c a h th ng c p b c thì có nhi u t ch h n và quan h xã h i

r ng h n Do ó h gi m ộ ơ đ ọ ả được nh ng nh hữ ả ưởng tiêu c c c a stress.ự ủ

Gi ng nh h nh phúc, s c kho không ch ph thu c vào nh ng ph m ch t ố ư ạ ứ ẻ ỉ ụ ộ ữ ẩ ấ

cá nhân c a m t ngủ ộ ười mà đặc bi t nó còn ph thu c vào nh ng hoàn c nh ệ ụ ộ ữ ả

xã h i c a ngộ ủ ườ đi ó

Khuynh hướng so sánh xã h i c a chúng ta c ng không b qua a h t ộ ủ ũ ỏ đị ạ

nh ng m i quan h tình c m Theo Lý thuy t trao ữ ố ệ ả ế đổi xã h i, ví d , m t y u tộ ụ ộ ế ố

quan tr ng trong quy t nh ti p t c hay ch m d t m i quan h tình c m c a ọ ế đị ế ụ ấ ứ ố ệ ả ủ

b n ó là s có s n c a nh ng l a ch n thay th và ch t lạ đ ự ẵ ủ ữ ự ọ ế ấ ượng c a nh ng ủ ữ

l a ch n thay th N u không có nhi u ự ọ ế ế ề đố ượi t ng quy n r thay th xung ế ũ ế

quanh, thì giá tr c a ngị ủ ười yêu c a b n và s chung thu c a b n v i anh ta ủ ạ ự ỷ ủ ạ ớ

và v i m i quan h s t ng lên N u xung quanh b n có ớ ố ệ ẽ ă ế ạ đầy nh ng ữ đối tác

ti m n ng, s n sàng, áng khao khát thì kh n ng s ng sót c a m i quan h ề ă ẵ đ ả ă ố ủ ố ệ

c a b n gi m xu ng Do ó, s tho mãn c a b n trong m i quan h không ủ ạ ả ố đ ự ả ủ ạ ố ệ

ch ph thu c vào b n ch t và ch t lỉ ụ ộ ả ấ ấ ượng c a ngủ ườ ại b n s ng cùng mà còn ố

ph thu c b n ch t và ch t lụ ộ ả ấ ấ ượng c a nh ng ngủ ữ ười khác xung quanh mà b nạ

có th s ng cùng.ể ố

Bây gi , dờ ường nh nh ng nh hư ữ ả ưởng c a s so sánh xã h i còn ch m ủ ự ộ ạ đến phòng ng Tim Wadsworth ủ ở đạ ọi h c Denver trong m t nghiên c u g n ây ộ ứ ầ đ

v i h n 15,000 ngớ ơ ười M tham gia, phát hi n th y m i quan h gi a t n su t ĩ ệ ấ ố ệ ữ ầ ấ

ân ái và m c ứ độ ạ h nh phúc liên quan đến so sánh xã h i Nh ng ngộ ữ ười tin

r ng t n su t ân ái c a h th p h n trung bình thì thông báo h nh phúc th p ằ ầ ấ ủ ọ ấ ơ ạ ấ

h n nh ng ngơ ữ ười tin là t n su t ân ái c a h vầ ấ ủ ọ ượt quá trung bình Nói cách khác, n u A tin là B ân ái m t l n m t tu n, và B tin là A ân ái ba l n m t tu n,ế ộ ầ ộ ầ ầ ộ ầ

và n u h th c t ế ọ ự ế đều ân ái v i ngớ ười tình hai l n m t tu n, thì khi ó A s ầ ộ ầ đ ẽ

h nh phúc h n B, dù t n su t ân ái c a h gi ng nhau.ạ ơ ầ ấ ủ ọ ố

So sánh trong s tho mãn tình d c áng ng c nhiên h n nh ng k t qu t ự ả ụ đ ạ ơ ữ ế ả ừ

so sánh m c ứ độ giàu có vì s giàu có có nh ng d u hi u bên ngoài d nh n ự ữ ấ ệ ễ ậ

ra N u hàng xóm có m t cái xe m i, b n bi t r ng cô y có ti n Nh ng tình ế ộ ớ ạ ế ằ ấ ề ư

d c ụ được th c hi n n i riêng t , v y làm sao b n bi t hàng xóm ân ái ự ệ ở ơ ư ậ ạ ế

nhi u h n b n? Wadsworth suy oán là chúng ta thu th p thông tin v t n ề ơ ạ đ ậ ề ầ

su t ân ái trung bình trong xã h i c a chúng ta thông qua nh ng ngu n gián ấ ộ ủ ữ ồ

ti p nh truy n thông, báo chí và blog công b nh ng kh o sát và k t qu ế ư ề ố ữ ả ế ả

nghiên c u, và thông qua trò chuy n v i b n bè H nh phúc trong tình d c ứ ệ ớ ạ ạ ụ

ph n l n d a trên nh ng thông tin so sánh ó h n là d a trên nh ng gì x y ầ ớ ự ữ đ ơ ự ữ ả

ra trong phòng ng ủ

Festinger t ng c m nh n, nh ng khuynh hừ ả ậ ữ ướng xã h i c a chúng ta nh ộ ủ đị

ngh a v chúng ta và ch ĩ ề ỉ đạo cu c s ng c a chúng ta Jean-Paul Sartre nói ộ ố ủ

r ng "Ngằ ười khác là a ng c." Nh ng không có nh ng ngđị ụ ư ữ ười khác, chúng ta

s không bi t mình là ai Bên c nh ó, ch ng nào nh ng ngẽ ế ạ đ ừ ữ ười khác còn ở

xung quanh, thì ít nh t chúng ta không cô ấ đơ ở địn a ng c ụ