Nhận ra sức ép tuân theo quan điểm của số đông

Nhận ra sức ép tuân theo quan điểm của số đông

Tôi thú nh n là tôi r t t c gi n trậ ấ ứ ậ ước vi c làm theo m t i u gì ó mà ệ ộ đ ề đ

không suy nghĩ, th m chí c nh ng i u ngu ng c, v n v t Ví d , tôi gi n ậ ả ữ đ ề ố ụ ặ ụ ậ iên lên khi ai ó không th quy t nh cho b n thân h li u m t bài hát này là

hay ho c m t ngặ ộ ười nào ó là quy n r đ ế ũ

Chúng ta được ti n hóa ế để làm theo, để hòa h p; t tiên chúng ta có m t s ợ ổ ộ ự

nh y c m trạ ả ước nh ng tín hi u xã h i và m t khuynh hữ ệ ộ ộ ướng làm theo nh ng ữ quy t c c a nhóm.ắ ủ

ôi khi h u h t m i ng i chia s và làm theo nh ng thông tin thi t th c –

thông tin có ích v m t khách quan, ví d nh làm sao ề ặ ụ ư để câu m t con cá, ộ

ho c ng n ng a s lây b nh.ặ ă ừ ự ệ

Trong nh ng trữ ường h p khác, nh ng chu n t c c a nhóm là ợ ữ ẩ ắ ủ độ đc oán,

nh ng h u ích khi t t c m i ngư ữ ấ ả ọ ườ đềi u nh t trí v i chúng Nó không thành ấ ớ

v n ấ đề khi chúng ta lái xe theo hướng nào trên đường, ch ng nào t t c ừ ấ ả chúng ta đều tuân theo nh ng quy t c gi ng nhau.ữ ắ ố

C ng có ki u tuân theo nh ng quy t c ang t n t i hoàn toàn vì nh ng lý do ũ ể ữ ắ đ ồ ạ ữ

xã h i Chúng ta tuân theo ộ để tránh b t y chay ho c có ị ẩ ặ được s ng h xã ự ủ ộ

h i Chúng ta tuân theo ộ để ể ệ th hi n s gia nh p vào m t nhóm ự ậ ộ Để phân bi t ệ

b n thân chúng ta v i nh ng thành viên c a m t nhóm khác.ả ớ ữ ủ ộ

Tôi hi u t i sao s tuân theo xã h i là quan tr ng N u b n mu n hòa h p ể ạ ự ộ ọ ế ạ ố ợ trong xã h i, b n ph i tr giá ộ ạ ả ả để phù h p v i xã h i ó Có l ó là lí do t i ợ ớ ộ đ ẽ đ ạ sao con người tuân theo khi h tham gia vào nh ng th c nghi m tâm lý h c ọ ữ ự ệ ọ nào ó.đ

Trong m t th c nghi m n i ti ng c a Solomon Asch, m i ngộ ự ệ ổ ế ủ ọ ườ đượi c yêu

c u ánh giá nh ng o n th ng nào có chi u dài b ng nhau Nhi m v r t rõ ầ đ ữ đ ạ ẳ ề ằ ệ ụ ấ ràng, đơn gi n, nh ng nhi u ngả ư ề ườ đ đưi ã a ra nh ng c u tr l i sai, ữ ầ ả ờ đơn gi n ả

vì h tin r ng h u h t m i ngọ ằ ầ ế ọ ườ đề đồi u ng ý v i câu tr l i sai.ớ ả ờ

K t qu ế ả đượ ặ đ ặ ạc l p i l p l i trong nhi u n n v n hóa Daniel Haun và Michael ề ề ă Tomasello ch ng minh r ng ki u tuân theo này có th ứ ằ ể ể được phát hi n th y ệ ấ ở

nh ng ữ đứa tr r t nh ẻ ấ ỏ

i u này có ngh a gì? Trong nhi u tr ng h p, nh ng ng i tuân theo có l

ang t làm h i h Dù h nói r ng h nh t trí v i s ông, nh ng trong thâm

tâm h bi t rõ h n Nh ng, i u gì x y ra n u h ch ọ ế ơ ư đ ề ả ế ọ ủ động s a l i nh ng ử ạ ữ quan i m riêng c a h , t ch c l i nh ng quan i m và s thích c a h đ ể ủ ọ ổ ứ ạ ữ đ ể ở ủ ọ để phù h p v i quan i m c a s ông? Và i u gì x y ra n u h b t ợ ớ đ ể ủ ố đ đ ề ả ế ọ ấ đồng quan

i m? S n sàng tr ng ph t ng i khác vì có nh ng suy ngh c áo?

Th gi i có ế ớ đầy nh ng ví d v s c ép xã h i ữ ụ ề ứ ộ độ đc oán Và con người th c ự

s thay ự đổi quan i m c a h - ch p nh n nh ng thái đ ể ủ ọ ấ ậ ữ độ ủ c a s ông – ố đ

dường nh khá rõ ràng Làm sao chúng ta có th gi i thích nh ng s ki n ó ư ể ả ữ ự ệ đ – h u h t h c sinh trầ ế ọ ở ường ph thông ngh r ng m t váy hi n t i là ổ ĩ ằ ố ệ ạ đẹp, và

nh ng ki u váy khác là x u? Y u t quy t nh quan tr ng nh t v s gia ữ ể ấ ế ố ế đị ọ ấ ề ự

nh p tôn giáo c a b n là a lý v n hóa?ậ ủ ạ đị ă

Nh ng n u b n mu n có nhi u b ng ch ng h n, hãy xem xét th c nghi m ư ế ạ ố ề ằ ứ ơ ự ệ này c a Jamil Zaki và c ng s (2011) Các nhà nghiên c u yêu c u nh ng ủ ộ ự ứ ầ ữ

ngườ đi àn ông tr ánh giá s quy n r c a nh ng khuôn m t ph n khác ẻ đ ự ế ũ ủ ữ ặ ụ ữ nhau và sau ó nói v i nh ng àn ông ó s ánh giá c a h không gi ng đ ớ ữ đ đ ự đ ủ ọ ố

v i nh ng k t qu c a m t cu c th m dò ý ki n 30 phút sau, nh ng ngớ ữ ế ả ủ ộ ộ ă ế ữ ười

àn ông tr c yêu c u ánh giá l i các khuôn m t, và nh ng ánh giá m i

c a h có xu hủ ọ ướng gi ng v i nh ng gì h tin là ý ki n c a s ông H n ố ớ ữ ọ ế ủ ố đ ơ

n a, nh ng ngu i s a l i ánh giá c a h cho th y có s ho t ữ ữ ờ ử ạ đ ủ ọ ấ ự ạ động gia t ng ă trong nh ng vùng não liên quan ữ đến s mã hóa nh ng giá tr ch quan Nó ự ữ ị ủ

có v nh nh ng ngẻ ư ữ ườ đi àn ông ó th c s thay đ ự ự đổi quan i m c a h đ ể ủ ọ

M t i u gì ó gi ng nhau có th xu t hi n khi m i ngộ đ ề đ ố ể ấ ệ ọ ười tuân theo v nh ng ề ữ

s thích âm nh c c a h (Berns et al 2005), ho c khi h ở ạ ủ ọ ặ ọ đưa ra nh ng ánh ữ đ giá v nh ng hình m u ph c t p (Berns et al 2010) Và nh ng th c nghi m ề ữ ẫ ứ ạ ữ ự ệ khác cho th y nh ng ngấ ữ ườ ưởi tr ng thành tuân theo nh ng thái ữ độ trong nhóm v ch ng t c, nh ng ánh giá th m m v nh ng hình hình h c, và ề ủ ộ ữ đ ẩ ỹ ề ữ ọ

th m chí nh ng câu tr l i cho nh ng v n ậ ữ ả ờ ữ ấ đề logic (Sechrist and Young 2011; Stallen et al 2012; Rosenham et al 1963)

T do suy ngh có ph i là m t quy n con ng ự ĩ ả ộ ề ườ i? Tr em có quy n ẻ ề được

h c v nh ng công c c aọ ề ữ ụ ủ t duy ph n bi nư ả ệ ? Nh Jaak Panksepp nh n th y ư ậ ấ (1998), tìm tòi, khám phá là m t thôi thúc n i t i, nhi u ộ ộ ạ ề đến n i n u b n cho ỗ ế ạ

m t con chu t kh n ng t kích thích nh ng vùng não liên quan ộ ộ ả ă ự ữ đến s khámự phá, thì nó s làm v y m t cách ép bu c Hành ẽ ậ ộ ộ động tìm ki m – c g ng ế ố ắ khám phá và hi u ể được – có v gi ng nh m t ẻ ố ư ộ động l c c b n.ự ơ ả Đố ớ i v i

nh ng ngu i có ữ ờ độ ng c hi u bi t m nh m , thì ch có m t con ơ ể ế ạ ẽ ỉ ộ đườ ng

d n ẫ đế n m t ki u ni m vui, m t ni m vui ộ ể ề ộ ề đượ c tr i nghi m b i tr em và ả ệ ở ẻ

gi ng nh các nhà khoa h c ố ư ọ Khi con ngườ ịi b nh ng ch ng b nh v não ữ ứ ệ ề phá h y ủ động c khám phá ó thì cu c s ng có th ánh m t ý ngh a cu nó.ơ đ ộ ố ể đ ấ ĩ ả

B ng cách d y cho con ngằ ạ ườ ưi t duy ph n bi n, chúng ta giúp h phân bi t ả ệ ọ ệ

c gi a nh ng gi i pháp t t h n và t h n

đượ ữ ữ ả ố ơ ệ ơ Chúng ta giúp con ng ườ i

ch ng l i s c ép xã h i, s c ép ph i ch p nh n m t quan i m ch vì nó ố ạ ứ ộ ứ ả ấ ậ ộ đ ể ỉ

ph bi n, thu c truy n thông ổ ế ộ ề