Một lý thuyết mới về thành tích đỉnh cao

Một lý thuyết mới về thành tích đỉnh cao

Khi chúng ta nhìn nh ng ngữ ườ đi ang đứng đầ ở ĩu l nh v c c a h , chúng ta ự ủ ọ

t h i làm sao h ự ỏ ọ đạ đượt c v trí ó?ị đ

Chúng ta t ng quen v i l i ngh r ng con ngừ ớ ố ĩ ằ ười thành công do gen di truy n ề – nh ng tài n ng b m sinh và am mê b m sinh c a h Chúng ta g i nh ng ữ ă ẩ đ ẩ ủ ọ ọ ữ

ngườ đi ó là “thiên tài” và gi nh r ng thành công c a h ả đị ằ ủ ọ đế ừn t nh ng tài ữ

n ng ă được Chúa ban h n là do nh ngơ ữ n l cỗ ự c a h ủ ọ

Ni m tin cho r ng thành công ề ằ đế ừn t tài n ng c a Chúa ban không ch làm ă ủ ỉ

b n nh t chí mà còn sai h t s c Vì các nhà nghiên c u thích nghiên c u v ạ ụ ế ứ ứ ứ ề

nh ng ngữ ười siêu thành đạt nên chúng ta bi t r ng h u h t nh ng ngế ằ ầ ế ữ ườ đại t

c thành t u l n không xu t phát t tài n ng b m sinh nhi u b ng n l c

và am mê.đ

Nhà tâm lý Angela Duckworth, ngườ đầi u tiên nh ngh a v “s quy t tâm” đị ĩ ề ự ế

nh là sư ự kiên trì và am mê v i nh ng m c tiêu dài h n, có m t lý thuy t v đ ớ ữ ụ ạ ộ ế ề thành công Thay vì xem thành công nh m t s n ph m c a trí thông minh ư ộ ả ẩ ủ hay IQ hay tài n ng b m sinh, Duckworth xem thành công nh s n ph m c a ă ẩ ư ả ẩ ủ

k n ng và n l c (ỹ ă ỗ ự Thành tích = K n ng x N l c ỹ ă ỗ ự ), gi ng nh cách chúng ố ư

ta hi u r ng Kho ng cách = V n t c x Th i gian Bà gi i thích:ể ằ ả ậ ố ờ ả

Kho ng cách là m t phép n d thích h p cho thành công Thành công là gì, ả ộ ẩ ụ ợ sau t t c , là m t s ti n b t m t i m b t ấ ả ộ ự ế ộ ừ ộ đ ể ắ đầ đếu n m t m c tiêu? M c tiêu ộ ụ ụ càng xa so v i i m b t ớ đ ể ắ đầu, thành công càng l n h n M t kho ng cách là ớ ơ ộ ả

s n ph m ph c t p c a v n t c và th i gian, nên nó dả ẩ ứ ạ ủ ậ ố ờ ường nh h p lý khi ư ợ xem thành công là s n ph m ph c t p c a k n ng và n l c…ả ẩ ứ ạ ủ ỹ ă ỗ ự

S n l c to l n có th bù ự ỗ ự ớ ể đắp cho k n ng khiêm t n, c ng nh k n ng to ỹ ă ố ũ ư ỹ ă

l n có th bù ớ ể đắp cho n l c khiêm t n, nh ng không có y u t nào là b ng ỗ ự ố ư ế ố ằ

0 Các nhà nghiên c u qua nhi u l nh v c khác nhau ã ứ ề ĩ ự đ đưa ra nh ng phát ữ

hi n rõ ràng, nh t quán ng h lý thuy t c a Duckworth H phát hi n th y ệ ấ ủ ộ ế ủ ọ ệ ấ

kh n ng b m sinh ít liên quan ả ă ẩ đến lý do t i sao con ngạ ườ ừi t ch ch gi i v ỗ ỉ ỏ ề

m t vi c gì ó ộ ệ đ đến th t s v ậ ự ĩ đại

i u này th t khó tin cho h u h t chúng ta, nh ng nhà tâm lý K Anders

Ericsson, đồng th i là tác gi c a nhi u nghiên c u v ờ ả ủ ề ứ ề đề tài này, ã ch ra đ ỉ

r ng ngay c nh ng l i th t t nh t v c th (nh nh ng v n ằ ả ữ ợ ế ố ấ ề ơ ể ư ữ ậ động viên có

nh ng qu tim to h n ho c nh ng c b p t t cho nh ng s v n ữ ả ơ ặ ữ ơ ắ ố ữ ự ậ động nhanh-

i u ó có v là l i th v di truy n không th ph nh n), trong th c t là k t

qu c a nh ng ki u n l c nào ó Ngay c nh ng siêu k n ng, nh “ả ủ ữ ể ỗ ự đ ả ữ ỹ ă ư độ cao hoàn h o c a gi ng” nh ng nh c s n i ti ng , t ng cho th y b t ngu n t ả ủ ọ ở ữ ạ ỹ ổ ế ừ ấ ắ ồ ừ

vi c luy n t p h n là tài n ng b m sinh Th t khó tin, nh ng nó hoàn toàn ệ ệ ậ ơ ă ẩ ậ ư úng

đ

Nh ng không ph i ch c n b ra n l c thì s t o ư ả ỉ ầ ỏ ỗ ự ẽ ạ được nh ng k n ng úng ữ ỹ ă đ

và em đ đến thành tích nh cao Nh ng ngđỉ ữ ườ đạ đếi t n s v ự ĩ đại có xu hướng

gi ng nhau 3 i m sau: 1) H ố ở đ ể ọ đều luy n t p và ngh ng i m t cách có suy ệ ậ ỉ ơ ộ tính theo th i gian; 2) Vi c t p luy n c a h ờ ệ ậ ệ ủ ọ được truy n n ng lề ă ượng b i s ở ự

am mê và h ng thú bên trong; và 3) H ch ng l i ngh ch c nh thành

công Ba i u ó là b n ch t c a “s quy t tâm” Trong ph n còn l i c a bài đ ề đ ả ấ ủ ự ế ầ ạ ủ này, tôi s nói v t m quan tr ng c a vi c luy n t p kiên trì và có suy tính; haiẽ ề ầ ọ ủ ệ ệ ậ bài ti p theo c a tôi s nói v nh ng m t khác c a sế ủ ẽ ề ữ ặ ủ ựquy t tâmế

Luy n t p có suy tính ệ ậ

Nh ng ngữ ườ đạ đượi t c thành t u nh cao luy n t p r t nhi u, theo m t cách ự đỉ ệ ậ ấ ề ộ

c tr ng Ng i thành công dành nhi u gi cho “luy n t p có suy tính.” H

không ph i ng i bên cây àn piano vì nó vui; mà ó là s luy n t p kiên nh ả ồ đ đ ự ệ ậ đị

t c m c tiêu c th - ví d , có th ch i c m t b n nh c m i n m

ngoài t m v i c a h Lúc b t ầ ớ ủ ọ ắ đầu, h có th luy n t p m t ti t nh c m i, l p ọ ể ệ ậ ộ ế ạ ớ ặ

l i và l p l i và l p l i.ạ ặ ạ ặ ạ

Không may là, vi c luy n t p có suy tính không ph i lúc nào c ng thú v ệ ệ ậ ả ũ ị Trong th c t ,ự ế s s n sàng d n thân c a ng ự ẵ ấ ủ ườ đạ đượ i t c thành t u nh ự đỉ cao vào vi c luy n t p khó kh n, và th ệ ệ ậ ă ườ ng là r t bu n chán, ã phân ấ ồ đ

bi t gi a ng ệ ữ ườ i gi i ho t ỏ ở ạ độ ng nào ó v i nh ng ng đ ớ ữ ườ ấ i r t gi i ỏ ở

ho t ạ độ ng ó đ

Ví d , có m t vài cách ụ ộ để ọ h c cách ánh v n các t cho m t cu c thi ánh đ ầ ừ ộ ộ đ

v n (Spelling Bee) Cách th nh t là chú ý ầ ứ ấ đến các t khi b n ừ ạ đọc chúng vì

th y thú v Cách khác là nh b n bè ki m tra v n áp b n Nh ng vi c h c ấ ị ờ ạ ể ấ đ ạ ư ệ ọ danh sách dài các t m t mình thì nó ph i thú v th nào?ừ ộ ả ị ế

Và hóa ra cách hi u qu nh t ệ ả ấ để ở tr thành nhà vô ch cu c thi ánh v n c p đị ộ đ ấ ấ

qu c gia là s l a ch n th ba, h c m t mình Ngố ự ự ọ ứ ọ ộ ười chi n th ng trong cu c ế ắ ộ thi dành ph n l n th i gian cho ki u luy n t p có suy tính này- ó là ki u ầ ớ ờ ể ệ ậ đ ể luy n t p hi u qu nh t, nh ng có l là ít vui nh t, ệ ậ ệ ả ấ ư ẽ ấ để ọ đ h c ánh v n các t ít ầ ừ

người bi t.ế

S kiên trì và am mê c a các nhà vô ch ự đ ủ đị đố ới v i nh ng m c tiêu dài h n ữ ụ ạ

c a h ã cho phép cho kiên trì v i m t k thu t chu n b (h c m t mình), k ủ ọ đ ớ ộ ỹ ậ ẩ ị ọ ộ ỹ thu t ó em l i ít ph n thậ đ đ ạ ầ ưởng bên trong (ni m vui) nh ng l i hi u qu h n ề ư ạ ệ ả ơ nhi u so v i nh ng k thu t khác.ề ớ ữ ỹ ậ S kiên trì em l i cho chúng ta kh ự đ ạ ả

n ng luy n t p i u úng, h n là ch luy n t p nh ng th vui v ă ệ ậ đ ề đ ơ ỉ ệ ậ ữ ứ ẻ.

Kiên trì theo th i gian ờ

Nh ng ngữ ườ đạ đượi t c thành t u nh cao c ng luy n t p m t cách nh t ự đỉ ũ ệ ậ ộ ấ quán qua m t kho ng th i gian khá dài Ericsson nói r ng “nh ng ngộ ả ờ ằ ữ ườ đại t

c thành t u nh cao trong nhi u l nh v c khác nhau c phát hi n th y

là v trung bình, h luy n t p trong m t kho ng th i gian khá gi ng nhau m i ề ọ ệ ậ ộ ả ờ ố ỗ ngày, k c nh ng ngày cu i tu n.” Dành n a gi ch y b ngày cu i tu n s ể ả ữ ố ầ ử ờ ạ ộ ố ầ ẽ không làm b n tr thành m t ngạ ở ộ ười ch y b v ạ ộ ĩ đại, nh ng luy n t p h ng ư ệ ậ ằ ngày thì có th Th nh tho ng t p v s không làm b n tr thành m t h a s ể ỉ ả ậ ẽ ẽ ạ ở ộ ọ ỹ

v ĩ đại, nh ng t p v h ng ngày trong vòng 10 n m thì có th ư ậ ẽ ằ ă ể

Và thêm n a: Nh ng ngữ ữ ườ đứi ng đầu trong nh ng l nh v c c a h không ch ữ ĩ ự ủ ọ ỉ luy n t p có suy tính và kiên trì mà h còn bi tệ ậ ọ ế ngh ng i có chi n l ỉ ơ ế ượ c

ây là m t y u t quan tr ng c a thành công, và ó là y u t chúng ta

thường xem nh trong n n v n hóa 24/7 c a chúng ta.ẹ ề ă ủ

Hãy ch bài vi t v khoa h c ngh ng i và nó góp ph n vào thành công nh ờ ế ề ọ ỉ ơ ầ ư

th nào!ế