Tình bạn những quy luật của sự thu hút

Tình bạn những quy luật của sự thu hút

Quan i m ph bi n cho r ng chúng ta ch n b n bè vì con ng đ ể ổ ế ằ ọ ạ ườ i h ọ

Nh ng hóa ra chúng ta th c s yêu thích h vì cách mà h ng h b n ư ự ự ọ ọ ủ ộ ả

s c tâm lý/con ng ắ ườ i c a chúng ta ủ

Khi m i ngọ ườ ỏ Đ ềi h i “ i u gì em l i ý ngh a cho cu c s ng c a b n?” thìđ ạ ĩ ộ ố ủ ạ tình

b nạ được xem là đứng đầu trong danh sách Tuy nhiên, nh ng ữ động l c ự

c aủ tình b nạ v n là i u bí n và không th b o ẫ đ ề ẩ ể ả đả đủ đ ềm i u ki n Gi ng nh ệ ố ư

tình yêu, tình b nạ được cho là “t nhiên xu t hi n.” Nghiên c u m i cho th y ự ấ ệ ứ ớ ấ

v i u c aũ đ ệ ủ tình b nạ là ph c t p h n nhi u so v i quan i m ph bi n Các ứ ạ ơ ề ớ đ ể ổ ế

nhà xã h i h c và tâm lý h c ã mô t nh ng l c tác ộ ọ ọ đ ả ữ ự động d n ẫ đến s thu hútự

và g n k t nh ng ngắ ế ữ ườ ại b n v i nhau, b t ớ ắ đầu v i s thay ớ ự đổ ừ ựi t s quen

bi t thànhế tình b nạ H ã i theo các ki u m u c a s thân m t xu t hi n ọ đ đ ể ẫ ủ ự ậ ấ ệ

gi a nh ng ngữ ữ ườ ại b n và suy lu n “m t i u gì ó” không th nói ra ậ ộ đ ề đ ể đượ đc ã nâng m t ngộ ườ ại b n lên v trí “b n thân nh t”.ị ạ ấ

Cách ây nhi u n m, các nhà nghiên c u ã th c hi n m t nghiên c u, ó đ ề ă ứ đ ự ệ ộ ứ ở đ

h theo dõi nh ngọ ữ tình b nạ trong m t tòa nhà 2 t ng M i ngộ ầ ọ ười có xu hướng

k t b n v i nh ng hàng xóm t ng c a h , dù nh ng ngế ạ ớ ữ ở ầ ủ ọ ữ ườ ở ầi t ng tr t g n ệ ầ

h p th và c u thang có nh ng ngộ ư ầ ữ ườ ại b n s ng c hai t ng.ố ở ả ầ Tình b nạ ít có

kh n ng xu t hi n nh t gi a m t ngả ă ấ ệ ấ ữ ộ ườ ối s ng t ng m t và m t ngở ầ ộ ộ ườ ởi

t ng hai Nghiên c u cho r ng, nh ng ngầ ứ ằ ữ ườ ại b n thường là nh ng ngữ ười

chúng ta tình c g p ờ ặ đề đặ u n; b n bè c a chúng ta có xu hạ ủ ướng là nh ng ữ

ng nghi p, b n h c và nh ng ng i chúng ta g p phòng t p th d c

Ta không ng c nhiên khi nh ng m i g n bó hình thành gi a nh ng ngạ ữ ố ắ ữ ữ ười có

s tự ương tác Nh ng quá trình này còn ph c t p h n: T i sao chúng ta tán ư ứ ạ ơ ạ

g u v i m t ngẫ ớ ộ ười trong l p h c yoga c a chúng ta ch không nói chuy n v iớ ọ ủ ứ ệ ớ

người khác? Câu tr l i có v hi n nhiên – b n c a chúng ta chia s am mê ả ờ ẻ ể ạ ủ ẻ đ

c a chúng ta v NASCAR hay là Tex-Mex cooking Cô y củ ề ấ ườ ưới tr c câu chuy n cệ ườ ủi c a chúng ta và chúng ta cườ ưới tr c câu chuy n cệ ườ ủi c a cô y.ấ

Nói ng n g n,ắ ọ chúng ta có nh ng i m chung ữ đ ể

“Vi c chuy n t s quen bi t sangệ ể ừ ự ế tình b nạ thường đượ đặc c tr ng b i m t ư ở ộ

s gia t ng b c l b n thân c v chi u r ng và chi u sâu”, nhà xã h i h c ự ă ộ ộ ả ả ề ề ộ ề ộ ọ

Beverley Fehr (đạ ọi h c Winnipeg), tác gi cu n sách Friendship Processes ả ố

"Trong nh ng giai o n ữ đ ạ đầu c aủ tình b nạ , i u này có xu hđ ề ướng tr thành ở

m t quá trình có qua có l i, t ng bộ ạ ừ ước m t M t ngộ ộ ười m o hi m ti t l ạ ể ế ộ

nh ng thông tin cá nhân và sau ó ‘ki m tra’ xem li u ngữ đ ể ệ ười kia có áp tr ”đ ả

Tính có qua có l i là chìa khóa Cách ây nhi u n m, công vi c ạ đ ề ă ệ đầu tiên c a ủ

tôi là làm m t c quan v n h c Tôi mu n làm b n v i m t ở ộ ơ ă ọ ố ạ ớ ộ đồng nghi p ệ

Chúng tôi ã n tr a v i nhau h u nh m i ngày.đ ă ư ớ ầ ư ỗ Tình b nạ c a chúng tôi th tủ ậ

mãnh li t, gi ng nh nh ng ngệ ố ư ữ ười lính trong th i chi n Sau ó cô y tìm ờ ế đ ấ

c m t công vi c m i m t nhà xu t b n Nh ng chúng tôi v n g p nhau

vào b a tr a m t l n m t tu n Thay vì than phi n v s p c a chúng tôi, tôi ữ ư ộ ầ ộ ầ ề ề ế ủ

k cho cô y nghe nh ng m i b n tâm c a tôi r ng tôi v n ch a s n sàng ể ấ ữ ố ậ ủ ằ ẫ ư ẵ để

d n ọ đế ởn cùng b n trai c a tôi Cô y l ch s l ng nghe, nh ng cô không ạ ủ ấ ị ự ắ ư

bao gi ti t l b t kì thông tin cá nhân nào v cu c s ng riêng c a cô y Cu iờ ế ộ ấ ề ộ ố ủ ấ ố

cùng nh ng b a n tr a c a chúng tôi gi m xu ng còn m t l n m t tháng ữ ữ ă ư ủ ả ố ộ ầ ộ

trước khi cô y trôi ra kh i cu c ấ ỏ ộ đời tôi Tôi ã h m h k cho cô y nghe đ ă ở ể ấ

nh ng v n ữ ấ đề ủ c a tôi, nh ng cô y thì không mu n k nh ng v n ư ấ ố ể ữ ấ đề ủ c a cô cho tôi bi t ây thi u tính có qua có l i, vì v y, s quen bi t c a chúng tôi ế Ở đ ế ạ ậ ự ế ủ

không bao gi chuy n thànhờ ể tình b nạ

Khi m tộ tình b nạ ã đ được thi t l p thông qua s b c l b n thân và tính có ế ậ ự ộ ộ ả

qua có l i, thìch t keo g n k t 2 ngạ ấ ắ ế ườ ại l i là s thân m t ự ậ (intimacy) Theo nghiên c u c a Fehr, nh ng ngứ ủ ữ ười có nh ngữ tình b nạ cùng gi i thành công ớ

dường nh s h u m t s hi u bi t v s cho và nh n tính thân m t Bà nói ư ở ữ ộ ự ể ế ề ự ậ ậ

“Nh ng ngữ ười bi t nói i u gì ế đ ề để đ áp l i trạ ước s b c l b n thân c a ngự ộ ộ ả ủ ười khác thì có nhi u kh n ng phát tri nề ả ă ể tình b nạ làm th a mãn.”B c l c m xúc ỏ ộ ộ ả

và s giúp ự đỡ vô i u ki n là nh ng y u t c ađ ề ệ ữ ế ố ủ tình b nạ , theo sau là s ch p ự ấ

nh n, trung thành và tin tậ ưởng B n c a chúng ta bên chúng ta nh ng lúc ạ ủ ở ữ

t t ố đẹp c ng nh khó kh n, nh ng hi m khi vũ ư ă ư ế ượt qua ranh gi i: M t ngớ ộ ười

b n có quá nhi u ý ki n v t qu n áo c a chúng ta, ngạ ề ế ề ủ ầ ủ ười yêu c a chúng ta ủ

ho c th hi u phim nh, ngh thu t c a chúng ta có th không ph i là m t ặ ị ế ả ệ ậ ủ ể ả ộ

ngườ ại b n v lâu dài.ề

Kathy là m t trong nh ng b n lâu n m nh t c a tôi; chúng tôi t ng là b n ộ ữ ạ ă ấ ủ ừ ạ

cùng phòng th i ph thông Cô y có kh n ng là m t ngờ ổ ấ ả ă ộ ườ ạ ỏi b n t a sáng trong su t m t cu c chia tay au ố ộ ộ đ đớn Cô y bi t khi nào thì l ng nghe và nói ấ ế ắ

nh ng l i thông c m, khi nào thì hành ữ ờ ả động và n i gi n trổ ậ ước hành động x u ấ

xa c a ngủ ười yêu c c a b n, khi nào thì ôm b n và khi nào thì nói b n nên ũ ủ ạ ạ ạ

d ng s ám nh và thừ ự ả ưởng th c m t ly rứ ộ ượu Nh ng hành ữ động này làm cô

có nhi u b n bè h n b t kì ai tôi bi t.ề ạ ơ ấ ế

Chính s cho i và không nh n l i làm chúng ta ánh giá cao m t ngự đ ậ ạ đ ộ ườ ại b n

Trong m t nghiên c u c i n, nh ng ngộ ứ ổ đ ể ữ ười tham gia ã chi n th ng “cu c đ ế ắ ộ

thi ti n b c” v i m t nhà nghiên c u Sau ó nhà nghiên c u ti p c n m t s ề ạ ớ ộ ứ đ ứ ế ậ ộ ố

người trong b n h và gi i thích r ng ông ã dùng ti n túi c a ông và còn l i ọ ọ ả ằ đ ề ủ ạ

r t ít; li u ông có th l y l i ti n? H u h t m i ngấ ệ ể ấ ạ ề ầ ế ọ ườ đ đồi ã ng ý Sau ó, nhà đ

nghiên c u phát hi n th y, nh ng ngứ ệ ấ ữ ườ đượi c yêu c u giúp ầ đỡ nhà nghiên

c u ã ánh giá nhà nghiên c u là áng yêu h n nh ng ngứ đ đ ứ đ ơ ữ ười không được nhà nghiên c u ti p c n Các nhà tâm lý ã nh t trí v i hi n tứ ế ậ đ ấ ớ ệ ượng b t ngu n ắ ồ

t m t khao khát làm hòa h p c m xúc và hành ừ ộ ợ ả động, và xem nh ng b n ữ ả

n ng và s ă ự đầ ư ủu t c a chúng ta là úng đ đắn: “T i sao tôi n l c ạ ỗ ự để giúp đỡ

anh chàng này? Anh y phái là ngấ ườ ấ ử ếi r t t t ” S yêu m n chúng ta dành ự ế

cho ngườ ạ ở ới b n l p h c yoga c a chúng ta s ti p t c phát tri n n u vào m tọ ủ ẽ ế ụ ể ế ộ

ngày n cô y xin i nh xe c a b n ọ ấ đ ờ ủ ạ để ề v nhà và chúng ta giúp cô y.ấ

S th t v nh ng ng ự ậ ề ữ ườ i b n thân nh t ạ ấ

N u s g n g i là n n t ng c aế ự ầ ũ ề ả ủ tình b nạ thì th t có lý khi cho r ng ngậ ằ ườ ại b n thân nh t c a b n s là m t ngấ ủ ạ ẽ ộ ười mà b n thích có s thân m t siêu l n N uạ ự ậ ớ ế

chúng ta ang trong m t tình hu ng kh n c p – dù là th t ho c tđ ở ộ ố ẩ ấ ậ ặ ưởng

tượng – và c n nói chuy n, thì chúng ta mong ầ ệ đợi ngườ ại b n thân nh t c a ấ ủ

chúng ta s b t t c m i vi c và ch y ẽ ỏ ấ ả ọ ệ ạ đến bên chúng ta

Nh ng theo các nhà tâm lý h c xã h i Carolyn Weisz và Lisa F Wood (ư ọ ộ đại

h c Puget Sound), Washington,cònọ có m t y u t khác c a ộ ế ố ủ tình b n ạ thân

nh t có th ánh b i c tính thân m t: s ng h b n s c tâm lý-xã h i, ấ ể đ ạ ả ậ ự ủ ộ ả ắ ộ cách mà m t ng ộ ườ i b n th u hi u và sau ó ng h c m nh n v cái tôi ạ ấ ể đ ủ ộ ả ậ ề

c a chúng ta trong nhóm ho c trong xã h i ủ ặ ộ

N u chúng ta xem b n thân nh m t ngế ả ư ộ ười m t t và là m t v công múa ẹ ố ộ ũ

b ng vào nh ng bu i sáng th B y m t phòng nh y, thì ngụ ữ ổ ứ ả ở ộ ả ườ ại b n thân

nh t c a chúng ta có kh n ng là m t ngấ ủ ả ă ộ ười m khác vì cô y ng h b n s cẹ ấ ủ ộ ả ắ

tâm lý-xã h i quan tr ng nh t c a chúng ta.ộ ọ ấ ủ

Weisz và Wood ch ra t m quan tr ng c a s ng h b n s c tâm lý-xã h i ỉ ầ ọ ủ ự ủ ộ ả ắ ộ

b ng cách theo dõi m t nhóm các sinh viên ằ ộ đạ ọ ừ ăi h c t n m nh t ấ đến n m ă

cu i c p Qua kho ng th i gian ó, các sinh viên ố ấ ả ờ đ được yêu c u mô t m c ầ ả ứ độ

thân thi t, liên l c, s ng h và s ng h b n s c tâm lý-xã h i v i nh ng ế ạ ự ủ ộ ự ủ ộ ả ắ ộ ớ ữ

ngườ ại b n cùng gi i.ớ

Các k t qu ã ế ả đ được ti t l S g n g i, thân thi t, liên l c, ti p xúc và s ngế ộ ự ầ ũ ế ạ ế ự ủ

h d báo li u m tộ ự ệ ộtình b nạ t t có ố được duy trì Nh ng khi các nhà nghiên ư

c u ki m soát nh ng ph m ch t ó,ứ ể ữ ẩ ấ đ ch m t y u t duy nh t – s ng h ỉ ộ ế ố ấ ự ủ ộ

b n s c tâm lý-xã h i – d báo li u m t ả ắ ộ ự ệ ộ tình b n ạ cu i cùng s ố ẽ đượ c nâng lên v trí “thân nh t.” ị ấ

Nh ng ngữ ườ ại b n thân nh t là m t ph n c a m t nhóm gi ng nhau – ví d , ấ ộ ầ ủ ộ ố ụ

nhóm ch i tennis Nh ng Weisz và Wood phát hi n th y nh ng ngơ ư ệ ấ ữ ườ ại b n

em l i s ng h ó c ng có th là ng i bên ngoài nhóm ôi khi, t t c

nh ng gì m t ngữ ộ ườ ại b n c n làm ầ để ữ gi gìn tình b nạ thân nh t là kh ng nh ấ ẳ đị

b n s c tâm lý c a m t ngả ắ ủ ộ ười nh là m t thành viên c a m t nhóm nào ó ư ộ ủ ộ đ

(“B n là m t ngạ ộ ười theo đạo Thiên chúa chân chính”) ho c a v c a nhóm ặ đị ị ủ

(“Th t tuy t v i khi b n ch i sax cho nhóm nh c Stanford!") Các nhà nghiên ậ ệ ờ ạ ơ ạ

c u nói r ng, các lý do cho phát hi n này có th i t nh ng m c ứ ằ ệ ể đ ừ ữ ứ độ thân m tậ

và s hi u bi t l n h n ự ể ế ớ ơ để ủ ng h nh ng nhu c u nâng cao lòng t tr ng.ộ ữ ầ ự ọ

Chúng ta tr thành nh ng ngở ữ ườ ại b n thân nh t v i ngấ ớ ười nâng cao lòng t ự

tr ng c a chúng ta b ng cách kh ng nh nh ng b n s c tâm lý c a chúng ta ọ ủ ằ ẳ đị ữ ả ắ ủ

nh là thành viên c a nh ng nhóm nào ó, và i u ó gi ng nhau cho c hai ư ủ ữ đ đ ề đ ố ả

gi i.ớ

Weisz phát hi n th ykhao khát v s ng h b n s c tâm lý c a chúng ta quáệ ấ ề ự ủ ộ ả ắ ủ

m nh m ạ ẽ đến n i nó có th t o ra m t s khác bi t cho nh ng ngỗ ể ạ ộ ự ệ ữ ười nghi n ệ

ng p Trong nghiên c u khác, bà phát hi n th y nh ng ngậ ứ ệ ấ ữ ười có v n ấ đề ề v

l m d ng ch t có kh n ng lo i b nh ng thói quen c a h sau 3 tháng khi hạ ụ ấ ả ă ạ ỏ ữ ủ ọ ọ

c m th y có s xung ả ấ ự đột gi a vi c s d ng ma túy và nh ng vai xã h i và ữ ệ ử ụ ữ ộ

c m nh n v cái tôi c a h Qu th c, nh ng b n s c tâm lý-xã h i c a ả ậ ề ủ ọ ả ự ữ ả ắ ộ ủ

chúng ta quá quan tr ng v i chúng ta ọ ớ đến n i chúng ta s n sàng rỗ ẵ ướ ấc l y

th m h a ả ọ để ữ gi gìn chúng.Chúng ta g n bó v i ngắ ớ ườ ủi ng h b n s c tâm ộ ả ắ

lý-xã h i c a chúng ta và tránh nh ng ngộ ủ ữ ười không ng h b n s c c a ủ ộ ả ắ ủ

chúng ta.Chúng ta th m chí có th ậ ể đổ ại b n khi nh ng ngữ ườ đi ó không ng h ủ ộ

quan i m hi n t i c a chúng ta v b n thân chúng ta.đ ể ệ ạ ủ ề ả

H u h t m i ng ầ ế ọ ườ i thích ngh r ng chúng ta yêu b n mình vì con ng ĩ ằ ạ ườ i

c a h ch không ph i vì nh ng cách mà h ng h b n s c tâm lý c a ủ ọ ứ ả ữ ọ ủ ộ ả ắ ủ chúng ta i u ó nghe có v h i yêu b n thân, nh ng nghiên c u ã ch ra Đ ề đ ẻ ơ ả ư ứ đ ỉ

nó

Không có ví d nào hay h n ví d v nh ng thành viên c a nhóm ang i u ụ ơ ụ ề ữ ủ đ đ ề

tr ung th vú Dù nh ng ph n ó không còn b ung th vú n a và ti p t c ị ư ữ ụ ữ đ ị ư ữ ế ụ

làm vi c và s ng v i gia ình, thì b n s c tâm lý xã h i c a h nh nh ng ệ ố ớ đ ả ắ ộ ủ ọ ư ữ

ngườ ối s ng sót v n ti p t c t n t i r t m nh m ẫ ế ụ ồ ạ ấ ạ ẽ đến n i s g n k tỗ ự ắ ếtình

b nạ quan tr ng nh t c a h là v i nh ng ngọ ấ ủ ọ ớ ữ ườ ối s ng sót khác, ch nh ng ỉ ữ

ngườ đi ó m i có th hi u nh ng gì h ã tr i qua.ớ ể ể ữ ọ đ ả