Tác động bất ngờ khi chứng kiến những hành động
tử tế
Tôi có m t ngộ ườ ạ ừi b n t ng s ng Pakistan, n i anh là m t nhà ho t ố ở ơ ộ ạ động vì quy n ề động v t M t ngày n , anh ang i b thì nhìn th y m t ám ông ậ ộ ọ đ đ ộ ấ ộ đ đ
ang t t p quanh các gian hàng m t ng i bán chim M t ng i àn ông ã
mua m t s con chim myna – m t loài chim n i ti ng Pakistan vì kh n ng ộ ố ộ ổ ế ở ả ă
b t chắ ước âm thanh Ông ã mua t t c 32 con chim, ch đ ấ ả ỉ để ả th cho chúng bay i.đ
B n tôi ã ng c nhiên trạ đ ạ ước hành động t t này, m t ph n vì nh ng hành ử ế ộ ầ ữ
ng ó th ng không ph bi n trong th gi i c a chúng ta, n i con ng i
nhìn chung không t t l m v i ử ế ắ ớ động v t Nh ng anh y c ng ng c nhiên v ậ ư ấ ũ ạ ề
ph n ng c a anh trả ứ ủ ước hành động t t ó Trong anh ử ế đ đầ ắy p c m giác bìnhả
an M t s yên t nh kì l tràn ộ ự ĩ ạ đầy môi trường xung quanh anh, và anh c m ả
th y hoàn toàn không lo l ng ho c lo s C m giác bình an và vui sấ ắ ặ ợ ả ướng v n ẫ
t n t i trong anh vài ngày.ồ ạ
ây là ví d v m t kinh nghi m mà h u h t chúng ta u quen thu c, dù các
nhà tâm lý h c không chú ý nhi u ọ ề đến nó Nó là s m áp, c m giác sung ự ấ ả
sướng tuy t v i chúng ta có ệ ờ được khi chúng ta ch ng ki n nh ng hành ứ ế ữ động
t t Th m chí nh ng hành ử ế ậ ữ động t t ử ế đơn gi n nh t c ng em l i cho b n ả ấ ũ đ ạ ạ
c m giác này: m t ngả ộ ườ đ đười i ng cho m t ngộ ườ đi àn ông vô gia c b a ư ữ
tr a c a anh, m t ngư ủ ộ ườ ại l giúp m t ngộ ười mù b ng qua ă đường, ho c m t v ặ ộ ị
khách i tàu i n ng m nhđ đ ệ ầ ường ch cho m t c già Ho c khi chúng ta nhìn ỗ ộ ụ ặ
th y nh ng hành ấ ữ động t t ử ế ở động v t - ví d , b n có th xem o n video ậ ụ ạ ể đ ạ
ng n này và quan sát ph n ng c a b n.ắ ả ứ ủ ạ
Theo cách này, ch ng ki n nh ng hành ứ ế ữ động t t b ng có th là m t ngu n ố ụ ể ộ ồ
em l i “nh ng kinh nghi m tuy t nh” theo cách g i c a Abraham Maslow
(peak experiences) – nh ng giây phút ng c nhiên, s hãi và c m giác c a s ữ ạ ợ ả ủ ự
‘ úng đ đắn’ làm chúng ta c m th y vô cùng bi t n khi còn s ng.ả ấ ế ơ ố
Jonathan Haidt là m t trong vài nhà tâm lý th o lu n v ki u kinh nghi m ộ ả ậ ề ể ệ
tuy t nh này Ông g i nó là ‘s hân hoan’ và mô t nó nh m t “c m giác ệ đỉ ọ ự ả ư ộ ả
Trang 2m áp trong l ng ng c, m t c m giác r ng m trong trái tim, m t khao khát
mu n giúp ố đỡ và m t c m giác k t n i v i nh ng ngộ ả ế ố ớ ữ ười khác.” Theo cách nói
c a ông, ó là bi u hi n c a b n ch t ‘cao h n’ ho c ‘t t ủ đ ể ệ ủ ả ấ ơ ặ ố đẹp h n’ c a loài ơ ủ
người
Trong th c t , ây có th là m t nguyên nhân t i sao kinh nghi m xu t hi n – ự ế đ ể ộ ạ ệ ấ ệ
vì chúng em đ đến m t ni m tin ộ ề được h i ph c l i v b n ch t con ngồ ụ ạ ề ả ấ ười, m t ộ
c m giác c a lòng t t mà con ngả ủ ố ười có th có, nó ôi lúc dể đ ường nh khó nhìnư
th y gi a lúc h n lo n và xung ấ ữ ỗ ạ đột trong th gi i Nh ng c m giác c a s k t ế ớ ư ả ủ ự ế
n i ố được Haidt nói đến c ng r t quan tr ng Nh tôi ã vi t trong bài trũ ấ ọ ư đ ế ước, lòng t t vố ượt qua nh ng s chia cách ngữ ự ười-người mà chúng ta thường tr i ả
nghi m Nó k t n i chúng ta v i ngệ ế ố ớ ười khác, và trong th c t , lòng t t thu n ự ế ố ầ
khi t là có kh n ng t n t i, vì m c ế ả ă ồ ạ ở ứ độ sâu s c nh t, t t c m i ngắ ấ ấ ả ọ ười là
m t ph n c a h th ng ý th c chung Ngộ ầ ủ ệ ố ứ ười có hành động t t tr i nghi m ử ế ả ệ
i u này, và có l ng i nh n c hành ng t t c ng tr i nghi m i u
đ ề ẽ ườ ậ đượ độ ử ế ũ ả ệ đ ề
này Và khi chúng ta ch ng ki n hành ứ ế động t t thì chúng ta c ng tr thành ử ế ũ ở
m t ph n c a h th ng.ộ ầ ủ ệ ố
Vì v y khi b n xem xét vi c th c hi n m t hành ậ ạ ệ ự ệ ộ động t t , hãy ngh v 3 nhử ế ĩ ề ả
hưởng tích c c ti m n c a nó Có m t nh hự ề ẩ ủ ộ ả ưởng tích c c lên ngự ười nh n, ậ
và c nh hả ả ưởng tích c c lên b n n a – b n có th th y b n thân tr i nghi mự ạ ữ ạ ể ấ ả ả ệ
c m xúc tích c c c a ngả ự ủ ười giúp đỡ Nh ng có l nh hư ẽ ả ưởng l n nh t trong ớ ấ
t t c s là nh hấ ả ẽ ả ưởng lên m t ngộ ười ch ng ki n hành ứ ế động t t ó.ử ế đ