Sự thiếu thốn có thể làm suy giảm khả năng trí tuệ của chúng ta để xử lý những vấn đề

Sự thiếu thốn có thể làm suy giảm khả năng trí tuệ

của chúng ta để xử lý những vấn đề

S thi u th n – thi u th i gian, ti n b c, th c n, tình yêu…- có th làm suy ự ế ố ế ờ ề ạ ứ ă ể

gi m kh n ng trí tu c a chúng ta ả ả ă ệ ủ để ử x lý nh ng khó kh n.ữ ă

Có i m gì chung gi a m t bà m đ ể ữ ộ ẹ đơn thân có thu nh p ít i v i m t CEO là ậ ỏ ớ ộ tri u phú nh ng v i m t th i gian bi u h p hành liên miên?ệ ư ớ ộ ờ ể ọ

H ọ đề đu ang v t l n ậ ộ để tìm th y m t y u t c b n c n cho thành công: ấ ộ ế ố ơ ả ầ

Người m không bao gi có ẹ ờ đủ ề ti n, và CEO luôn luôn thi u th i gian.ế ờ

Trong khi h có nh ng nhu c u khác nhau, thì nh họ ữ ầ ả ưởng c a s thi u th n ủ ự ế ố lên kh n ng tinh th n/trí tu c a h ả ă ầ ệ ủ ọ để ử x lý v i nh ng v n ớ ữ ấ đề ủ c a h là ọ

gi ng nhau, theo cu n sách m i c a nhà kinh t h c trố ố ớ ủ ế ọ ường Harvard Sendhil Mullainathan và nhà tâm lý h c trọ ường Princeton Eldar Shafir

Trong cu n "Scarcity: Why Having So Little Means So Much," Mullainathan vàố Shafir s d ng nhi u th c nghi m ử ụ ề ự ệ để khám phá làm th nào mà cu c v t l n ế ộ ậ ộ tìm ki m nh ng th chúng ta thi u có th v a giúp và v a gây tr ng i

cho chúng ta trong cu c s ng h ng ngày.ộ ố ằ

“Khi b n thi u th n – nó có th là ti n, th c n ho c th i gian… – s thi u ạ ế ố ể ề ứ ă ặ ờ ự ế

th n làm ố đầy tâm trí b n và khi n b n còn ít kh n ng tinh th n (bandwidth) ạ ế ạ ả ă ầ cho nh ng th khác” Shafir nói v i Business Insider.ữ ứ ớ

S thi u th n là lý do mà v CEO không có ự ế ố ị đủ ờ th i gian có th quá t p trung ể ậ vào kh i lố ượng công vi c c a anh y ệ ủ ấ đến n i anh y quên m t tr n ỗ ấ ấ ậ đấu bóng chày c a con trai ho c x p trùng l ch h n g p m t v i nh ng khách hàng ủ ặ ế ị ẹ ặ ặ ớ ữ quan tr ng S thi u th n c ng là lí do mà bà m ọ ự ế ố ũ ẹ đơn thân có th quá t p ể ậ trung vào vi c không có ệ đủ ề ti n tr phòng thuê ả đến n i cô y b qua t su t ỗ ấ ỏ ỷ ấ tín d ng 300% cho m t kho n ti n vay và ch p nh n vay.ụ ộ ả ề ấ ậ

Nghèo hay giàu, m i ngỗ ười ch có m t kh n ng tinh th n nh t nh ỉ ộ ả ă ầ ấ đị để ả gi i quy t nh ng thách th c h ng ngày trong cu c s ng, Shafir nói.ế ữ ứ ằ ộ ố

Shafir mô t m t nghiên c u mà ông ti n hành ả ộ ứ ế để cho th y s thi u th n ti n ấ ự ế ố ề

b c có th làm con ngạ ể ườ ịi b qu n trí nh th nào:ẫ ư ế

“Chúng tôi i đ đến m t siêu th New Jersey và cho nh ng tình nguy n viên ộ ị ở ữ ệ

ng tr c m t màn hình máy tính Chúng tôi cho h th y nh ng k ch b n tài

chính Ví d , xe c a b n b h ng Trong khi b n ang ngh v nh ng v n ụ ủ ạ ị ỏ ạ đ ĩ ề ữ ấ đề

ó, chúng tôi giao cho b n m t bài test n gi n hoàn thành Sau ó

chúng tôi nói v i b n r ng xe c a b n s t n 150$ ớ ạ ằ ủ ạ ẽ ố để ử đố ớ ầ s a, i v i h u h t ế

m i ngọ ười thì s ti n ó là có th xoay s ố ề đ ể ở được Nh ng ngữ ười giàu và người nghèo đều th c hi n t t nh ng bài test ó.ự ệ ố ữ đ

“Sau ó, chúng tôi cho h chi c xe tđ ọ ế ương t nh ng nói v i h r ng bây gi ự ư ớ ọ ằ ờ

ti n s a xe lên ề ử đến 1500$ Đố ới v i người có thu nh p th p thì 1500$ là m t ậ ấ ộ thách th c nghiêm tr ng Chúng tôi phát hi n th y ngứ ọ ệ ấ ười nghèo ã làm bài đ

test kém h n áng k so v i ngơ đ ể ớ ười giàu trong ví d này H là nh ng ngụ ọ ữ ười

ã làm bài t t ngang nhau trong bài test này khi h không suy ngh v nh ng

khó kh n ó.”ă đ

Nh ng không gi ng nh v CEO giàu có trong ví d trên, m t bà m nghèo ư ố ư ị ụ ộ ẹ

n thân không th quan tâm n nh ng gi i h n v kh n ng tinh th n c a

cô y m t cách d dàng V CEO có th thuê tr lý ho c y nhi m công vi c ấ ộ ễ ị ể ợ ặ ủ ệ ệ cho người khác Còn bà m nghèo thì có nh ng ngu n l c b gi i h n nên ẹ ữ ồ ự ị ớ ạ không th thay ể đổ đượi c tình tr ng c a cô.ạ ủ

“Khi b n nghèo, b n không th nói ‘Hãy tr nên giàu có trong 1 tu n!Tôi s ạ ạ ể ở ầ ẽ nghèo l i vào tu n sau,” Shafir nói “ ó là nh ng gì làm cho s thi u th n [ạ ầ Đ ữ ự ế ố đối

v i ngớ ười nghèo] là quá t i và tiêu t n kh n ng tinh th n Nó kéo dài dai ả ố ả ă ầ

d ng.ẳ

Cu n sách nói v chút thông tin m i v lí do t i sao con ngố ề ớ ề ạ ười nghèo – và làm gì v i nó.ớ

ây là nh ng i u không m i: Ng i nghèo có nhi u thói quen gây h i cho

b n thân h n nh ng ngả ơ ữ ười trung l u Ngư ười nghèo không l p nhi u k ho chậ ề ế ạ cho tương lai So v i nh ng ngớ ữ ười trung l u, ngư ười nghèo có s ki m soát ự ể

b n thân kém h n và nhanh chóng hả ơ ướng đến s th a mãn t c th i Nh ng ự ỏ ứ ờ ữ thói quen ó làm cho chu k nghèo t n t i mãi.đ ỳ ồ ạ

Mullainathan và Shafir đề xu t m t cách gi i thích t i sao ngấ ộ ả ạ ười nghèo ít

hướng đế ươn t ng lai h n nh ng ngơ ữ ười có nhi u ti n Theo hai tác gi , m t l iề ề ả ộ ờ

gi i thích cho nh ng quy t nh kém ó là s thi u th n – không ph i ti n, màả ữ ế đị đ ự ế ố ả ề

là kh n ng tinh th n: m t ph n c a kh n ng tinh th n mà chúng ta có th ả ă ầ ộ ầ ủ ả ă ầ ể dùng để đưa ra nh ng quy t nh.ữ ế đị

Lo l ng v ti n b c khi ang túng thi u chi m gi b não c a chúng ta Nó ắ ề ề ạ đ ế ế ữ ộ ủ làm gi m kh n ng nh n th c c a chúng ta – ả ả ă ậ ứ ủ đặc bi t là t duy tr u tệ ư ừ ượng

c a chúng ta dùng ủ để ử x lý v n ấ đề Nó c ng làm gi m trung tâm ki m soát ũ ả ể

c a chúng ta, i u khi n vi c l p k ho ch, nh ng c n b c ủ đ ề ể ệ ậ ế ạ ữ ơ ố đồng và s c ứ

m nh ý chí.ạ Nh ng quy t ữ ế đị nh kém c a ng ủ ườ i nghèo, theo 2 tác gi , ả

không ph i là s n ph m c a tính cách x u ho c trí tu th p Chúng là ả ả ẩ ủ ấ ặ ệ ấ

s n ph m c a b n thân cái nghèo ả ẩ ủ ả Kh n ng t nhiên c a b n không suy ả ă ự ủ ạ

gi m khi b n tr i nghi m s thi u th n Nh ng b n còn ít kh n ng tinh th n ả ạ ả ệ ự ế ố ư ạ ả ă ầ dùng N u b n cho m t ng i thu c t ng l p trung l u trong hoàn

c nh thi u th n thì cô y s hành ả ế ố ấ ẽ động gi ng m t ngố ộ ười nghèo

Nh trong th c nghi m trên, ngh v 150$ không nh hư ự ệ ĩ ề ả ưởng đến h Nh ng ọ ữ ngh v 1500$ thì làm gi m trí tu c a h ĩ ề ả ệ ủ ọ

Tác gi c ng th c hi n nghiên c u v i nh ng ngả ũ ự ệ ứ ớ ữ ười nông dân n ở Ấ Độ, ki m ể tra trí thông minh c a h sau v thu ho ch, khi h vui m ng vì có ti n, và ủ ọ ụ ạ ọ ừ ề

trướ đc ó khi h ang nghèo Nh ng nông dân ó tr l i úng các câu h i h nọ đ ữ đ ả ờ đ ỏ ơ 25% trong bài test trí thông minh khi h giàu, và m c nhi u l i h n 15% trong ọ ắ ề ỗ ơ bài test v s ki m soát khi h nghèo.ề ự ể ọ

ây có ph i ch vì stress? Chúng ta bi t stress nguy h i nh th nào Nh ng

Mullainathan và Shafir cho r ng nh ng nh hằ ữ ả ưởng c a s thi u th n còn i ủ ự ế ố đ

xa h n n a Nó chi m gi b não chúng ta, d n chúng ta i vào m t ơ ữ ế ữ ộ ẫ đ ộ đường

h m; s t p trung duy nh t c a b n là gi i quy t s kh n c p c a hi n t i ầ ự ậ ấ ủ ạ ả ế ự ẩ ấ ủ ệ ạ Theo cách này, s thi u th n t o ra m t chu kì x u Nó làm con ngự ế ố ạ ộ ấ ười mượn

ti n ề để ử x lý tình hu ng kh n c p ố ẩ ấ Đố ới v i người nghèo thì vay mượn là t n ố kém H ch u lãi su t cao.ọ ị ấ

Mullainathan và Shafir vi t r ng s thi u th n c ng áp d ng ế ằ ự ế ố ũ ụ đố ới v i nh ng ữ

người quá b n r n và ngậ ộ ườ đi ang n kiêng.ă

Người thi u th i gian mế ờ ượn th i gian b ng cách trì hoãn nh ng công vi c là ờ ằ ữ ệ

kh n c p ẩ ấ đố ới v i ngày mai nh ng không ph i hôm nay Và cái ói chi m gi ư ả đ ế ữ tâm trí con người theo cách tương t v i cái nghèo Ngự ớ ườ đi ang n kiêng hà ă

kh c dành nhi u kh n ng tinh th n c a h ắ ề ả ă ầ ủ ọ để suy ngh v ĩ ề đồ ă n