Tại sao chúng ta đổ lỗi cho nạn nhân

Tại sao chúng ta đổ lỗi cho nạn nhân?

Chúng ta có th th y xu hể ấ ướng đổ ỗ l i cho n n nhân khi quá kh tình d c c a ạ ứ ụ ủ

nh ng n n nhân b cữ ạ ị ưỡng hi p b phê phán t ng li t ng tí, khi nh ng ngế ị ừ ừ ữ ười nghèo b xem là lị ười bi ng và không có ý chí, khi nh ng ngế ữ ười m c b nh v ắ ệ ề tinh th n ho c c th b xem là m c b nh do l i s ng t i t c a h ó là ầ ặ ơ ể ị ắ ệ ố ố ồ ệ ủ ọ Đ

nh ng trữ ường h p mà ó n n nhân có th ph i ch u m t ph n trách nhi m ợ ở đ ạ ể ả ị ộ ầ ệ cho r i ro c a h , nh ng thủ ủ ọ ư ường thì trách nhi m này b th i ph ng quá m c ệ ị ổ ồ ứ

và nh ng y u t khác b xem nh T i sao chúng ta r t h m h ữ ế ố ị ẹ ạ ấ ă ở đổ ỗ l i cho

nh ng n n nhân, ngay c khi chúng ta dữ ạ ả ường nh không nh n ư ậ được th gì?ứ

Chúng ta đổ ỗ l i cho n n nhân vì mu n tránh b t n th ạ ố ị ổ ươ ng M t n n ộ ạ

nhân càng vô t i thì h càng gây e d a (cho chúng ta) ộ ọ đ ọ Các n n nhân eạ đ

d a c m nh n c a chúng ta r ng th gi i là m t n i an toàn và ọ ả ậ ủ ằ ế ớ ộ ơ đạ đứ ở đo c, ó

nh ng i u t t ữ đ ề ố đẹp x y ả đến v i ngớ ườ ối t t và nh ng chuy n x u x y ữ ệ ấ ả đến v i ớ

ngườ ấi x u. Khi nh ng i u x u x y ra v i ng ữ đ ề ấ ả ớ ườ ố i t t, thì nó ám ch r ng ỉ ằ

không có ai an toàn, b t k h s ng t t nh th nào, và chúng ta c ng ấ ể ọ ố ố ư ế ũ

có th d b t n th ể ễ ị ổ ươ ng Quan i m cho r ng s r i ro, b t h nh có th x y đ ể ằ ự ủ ấ ạ ể ả

ra ng u nhiên, t n công b t kì ai b t kì lúc nào, là m t ý ngh áng s , và ẫ ấ ấ ở ấ ộ ĩ đ ợ chúng ta đối m t h ng ngày v i b ng ch ng cho th y nó có th úng.ặ ằ ớ ằ ứ ấ ể đ

Vào nh ng n m 1960, nhà tâm lý h c xã h i Melvin Lerner ã ti n hành m t ữ ă ọ ộ đ ế ộ

lo t nghiên c u n i ti ng, ông phát hi n th y khi nh ng ngạ ứ ổ ế ệ ấ ữ ười tham gia nhìn

th y ngấ ười khác b i n gi t và không th can thi p thì h b t ị đ ệ ậ ể ệ ọ ắ đầu xúc ph m ạ

n các n n nhân N i au kh càng có v b t công và nghiêm tr ng thì s

xúc ph m càng l n Các nghiên c u sau phát hi n th y m t hi n tạ ớ ứ ệ ấ ộ ệ ượng

tương t xu t hi n khi m i ngự ấ ệ ọ ườ đi ánh giá v nh ng n n nhân b tai n n giao ề ữ ạ ị ạ thông, b hi p dâm, b o l c gia ình, b nh t t và nghèo ói Nghiên c u ị ế ạ ự đ ệ ậ đ ứ được

th c hi n b i ti n s Ronnie Janoff-Bulman cho th yự ệ ở ế ỹ ấ các n n nhân ôi lúc ạ đ

còn t xúc ph m chính b n thân h , ự ạ ả ọ cho r ng nguyên nhân c a n i kh ằ ủ ỗ ổ

c a h n m hành vi c a b n thân h , ủ ọ ằ ở ủ ả ọ để làm cho nh ng s ki n tiêu c c ữ ự ệ ự

dường nh có th ki m soát ư ể ể được nhi u h n và do ó h có th tránh ề ơ đ ọ ể được chúng trong tương lai

Lerner lý lu n r ng nh ng xu hậ ằ ữ ướng đổ ỗ l i cho n n nhân b t ngu n t ni m ạ ắ ồ ừ ề tin vào m t th gi i công b ng, m t th gi i mà ó nh ng hành ộ ế ớ ằ ộ ế ớ ở đ ữ động có

nh ng h u qu có th d oán ữ ậ ả ể ự đ được và con người có th ki m soát ể ể được

nh ng gì x y ữ ả đến v i h Chúng ta mu n tin r ng công lý s ớ ọ ố ằ ẽ đến v i nh ng ớ ữ

người ph m t i, còn ngạ ộ ườ ối t t, trung th c tuân theo pháp lu t thì s ự ậ ẽ được

thưởng Nghiên c u phát hi n th y, nh ng ngứ ệ ấ ữ ười tin r ng th gi i là m t n i ằ ế ớ ộ ơ công b ng thì s ng h nh phúc h n và ít tr m c m Nh ng h nh phúc này có ằ ố ạ ơ ầ ả ư ạ

th i cùng v i m t cái giá – nó có th làm gi m s th u c m c a chúng ta ể đ ớ ộ ể ả ự ấ ả ủ

v i ngớ ườ đi ang au kh , và chúng ta th m chí còn góp ph n vào au kh c ađ ổ ậ ầ đ ổ ủ

h b ng s k th ọ ằ ự ỳ ị

V y, có ph i s thay th duy nh t cho ni m tin vào m t th gi i công b ng là ậ ả ự ế ấ ề ộ ế ớ ằ

c m giác b t l c và tr m c m? Không h n Con ngả ấ ự ầ ả ẳ ười có th tin r ng th gi i ể ằ ế ớ

y p s b t công nh ng c ng tin r ng h có th t o ra m t th gi i công

b ng h n thông qua nh ng hành ằ ơ ữ động c a h ủ ọ M t cách ộ để làm th gi i tr ế ớ ở

thành m t n i t t ộ ơ ố đẹ p h n là ch ng l i thôi thúc h p lý hóa n i kh c a ơ ố ạ ợ ỗ ổ ủ

ng ườ i khác S nh n ra này có th làm b n lo l ng, nh ng nó có th là cách ự ậ ể ạ ắ ư ể duy nh t mà chúng ta có th th c s m lòng mình trấ ể ự ự ở ước n i kh c a ngỗ ổ ủ ười khác và giúp h c m th y ọ ả ấ được h tr và b t cô ỗ ợ ớ độc