Sự tiến hóa không ban thưởng cho những người ích
kỷ và xấu tính
Nghiên c u m i phát hi n th y sinh h c ti n hóa c a chúng ta không ban ứ ớ ệ ấ ọ ế ủ
thưởng cho nh ng ngữ ười ích k và x u tính V lâu dài, ‘nh ng anh chàng t ỷ ấ ề ữ ử
t ’ thích h p tác th c s chi n th ng Các nhà sinh h c ti n hóa Christoph ế ợ ự ự ế ắ ọ ế Adami và Arend Hintze (Michigan State University) phát hi n th y s ti n hóa ệ ấ ự ế
u ái nh ng ng i bi t h p tác và t t b ng h n ‘ng i ích k và x u tính.’
Nghiên c u m i v i t a ứ ớ ớ ự đề “Evolutionary Instability of Zero-Determinant Strategies Demonstrates That Winning Is Not Everything” đượ đăc ng ngày 1/8/2013
trên Nature Communications Adami và Hintze nói nghiên c u c a h cho th y vi cứ ủ ọ ấ ệ
b c l nh ng ộ ộ ữ đặc tính ích k s khi n loài ngỷ ẽ ế ười tuy t ch ng “Chúng tôi phát ệ ủ
hi n th yệ ấ s ti n hóa s tr ng ph t b n n u b n ích k và x u tính ự ế ẽ ừ ạ ạ ế ạ ỷ ấ ”, tác
gi d n ả ẫ đầu nghiên c u Christoph Adami nói “Trong ng n h n, m t s sinh ứ ắ ạ ộ ố
v t ích k có th có ậ ỷ ể đượ ợc l i th Nh ng tính ích k không th duy trì ế ư ỷ ể được về
m t ti n hóa.”ặ ế
Nghiên c u c a Adami và Hintze t p trung vào lý thuy t trò ch i, ứ ủ ậ ế ơ được dùng trong sinh h c, kinh t h c, khoa h c chính tr và nh ng ngành h c khác Có ọ ế ọ ọ ị ữ ọ
r t nhi u h n nghiên c u h n 30 n m qua nghiên c u v s h p tác ấ ề ơ ứ ơ ă ứ ề ự ợ được
ti n hóa nh th nào nh ng loài khác nhau Hành vi h p tác là chìa khóa ế ư ế ở ữ ợ cho s t n t i c a nhi u d ng th c c a s s ng, t nh ng sinh v t ự ồ ạ ủ ề ạ ứ ủ ự ố ừ ữ ậ đơn bào cho đến con người S h p tác h sinh là c t lõi c a s ph thu c l n nhau ự ợ ỗ ố ủ ự ụ ộ ẫ ở con người và là chìa khóa để ồ ạ ủ t n t i c a loài người chúng ta
Chi n th ng không ph i là i u quan tr ng nh t ế ắ ả đ ề ọ ấ
Trang 2Lý thuy ttrò ch i bao g m vi c ế ơ ồ ệ đưa ra nh ng trò ch i mô ph ng nh ng tình ữ ơ ỏ ữ
hu ng c a s xung ố ủ ự đột ho c h p tác Nó cho phép các nhà nghiên c u làm ặ ợ ứ sáng t nh ng chi n lỏ ữ ế ược ra quy t nh ph c t p và ch ng minh t i sao ế đị ứ ạ ứ ạ
nh ng ki u hành vi nào ó l i xu t hi n nh ng ngữ ể đ ạ ấ ệ ở ữ ười khác nhau
Các nhà nghiên c u MSU s d ng m t mô hình c a trò ch i ‘nan ứ ử ụ ộ ủ ơ đề ủ c a
người tù’, ó 2 k tình nghi b th m v n nh ng nhà tù riêng bi t ph i ở đ ẻ ị ẩ ấ ở ữ ệ ả quy t nh li u có nên ch i m ngế đị ệ ỉ đ ể ười kia hay không
Trong nan đề ủ c a người tù, m i ngỗ ười ch i ơ đượ đưc a cho m t th ‘ra tù’ n u ộ ẻ ế
h ch i m ọ ỉ đ ể đối th c a h và ủ ủ ọ đưa anh ta vào tù trong 6 tháng Tuy nhiên, k chị
b n này s ch ả ẽ ỉ được dùng n u ế đối th ch n không ch i m N u c hai tù ủ ọ ỉ đ ể ế ả nhân ch n ch i m (s ph n b i) thì c hai s b 3 tháng tù, nh ng n u h ọ ỉ đ ể ự ả ộ ả ẽ ị ư ế ọ
u gi im l ng (h p tác) thì h ch nh n 1 tháng tù
Adami gi i thích, “Hai tù nhân b th m v n không ả ị ẩ ấ được phép nói chuy n v i ệ ớ nhau N u h ế ọ được nói chuy n thì h s thệ ọ ẽ ương lượng và đượ ực t do trong 1 tháng Nh ng n u h không ư ế ọ được nói chuy n v i nhau thì s có thôi thúc ệ ớ ẽ
ph n b i nhau.ả ộ Tr nên x u tính có th em l i cho b n m t l i th trong ở ấ ể đ ạ ạ ộ ợ ế
ng n h n nh ng ch c ch n không có l i v lâu dài – b n s ch t ắ ạ ư ắ ắ ợ ề ạ ẽ ế ”
M t nghiên c u n m 2012 v i t a ộ ứ ă ớ ự đề“Two Key Steps in the Evolution of Human Cooperation: The Interdependence Hypothesis” ch ra loài ngỉ ười có xu hướng h p tácợ
h n nh ng h hàng ti n hóa g n nh t c a h Các tác gi c a nghiên c u ơ ữ ọ ế ầ ấ ủ ọ ả ủ ứ phát hi n th y loài ngệ ấ ườ đi ã phát tri n nh ng k n ng h p tác vì nó có l i choể ữ ỹ ă ợ ợ
h khi h p tác t t v i nh ng ngọ ợ ố ớ ữ ười khác – ch y u là do nh ng hoàn c nh ủ ế ữ ả sinh thái bu c chúng ta ph i h p tác v i ngộ ả ợ ớ ười khác để ế ki m th c n.ứ ă
S t t là có l i cho b n thân ự ử ế ợ ả đến m t m c ộ ứ độ – chúng ta ph i h p tác v i ả ợ ớ
người khác để ồ t n t i Chúng ta t t v i ngạ ử ế ớ ười khác vì chúng ta c n h cho ầ ọ
s t n t i cá nhân c a chúng ta và s t n t i c a loài ngự ồ ạ ủ ự ồ ạ ủ ười chúng ta
Các nhà nghiên c u suy oán r ng loài ngứ đ ằ ườ ăi s n b t-hái lắ ượm ph i l c l i ả ụ ọ cùng nhau, i u ó có ngh a là m i cá nhân có m t quy n l i tr c ti p trong đ ề đ ĩ ỗ ộ ề ợ ự ế
l i ích c a nhóm i u này t o ra m t s ph thu c l n nhau khi n loài ngợ ủ Đ ề ạ ộ ự ụ ộ ẫ ế ười phát tri n ể được nh ng kh n ng h p tác ữ ả ă ợ đặc bi t mà nh ng loài kh khác ệ ữ ỉ không có i u này bao g m: phân chia th c n công b ng, truy n Đ ề ồ ứ ă ằ ề đạt nh ngữ
m c tiêu và chi n lụ ế ược, và hi u ể được vai trò cá nhân c a m t ngủ ộ ười trong t pậ
th Nh ng ngể ữ ười tinh khôn có kh n ng h p tác v i nh ng ngả ă ợ ớ ữ ườ ại b n s n ă
b t-hái lắ ượm c a h s n l c b ng nh ng ngủ ọ ẽ ỗ ự ằ ữ ười khác trong nhóm và có nhi u kh n ng t n t i.ề ả ă ồ ạ
Khi xã h i phát tri n l n h n và ph c t p h n, con ngộ ể ớ ơ ứ ạ ơ ười th c t tr nên ph ự ế ở ụ thu c h n v i ngộ ơ ớ ười khác Các tác gi nh ngh a ây là m t cú nh y ti n hóaả đị ĩ đ ộ ả ế
th hai mà ó nh ng k n ng h p tác ứ ở đ ữ ỹ ă ợ được phát tri n trên m t quy mô l n ể ộ ớ
Trang 3h n khi loài ngơ ườ đối i m t v i s c nh tranh t nh ng nhóm khác.ặ ớ ự ạ ừ ữ
K t lu n: Sinh h c ti n hóa cho th y nh ng anh chàng t t chi n th ng ế ậ ọ ế ấ ữ ử ế ế ắ
Li u th i ệ ờ đạ ỹi k thu t s và v n hóa Facebook s làm chúng ta ph thu c l n ậ ố ă ẽ ụ ộ ẫ nhau, h p tác nhi u h n hay là tr nên ích k và x u tính h n? Trong m t th ợ ề ơ ở ỉ ấ ơ ộ ế
gi i m nh ớ ạ được y u thua, th t áng khích l khi các nhà khoa h c xác minh ế ậ đ ệ ọ
r ng hành vi ích k và x o quy t cu i cùng s ph n tác d ng S ng h p tác, ằ ỷ ả ệ ố ẽ ả ụ ố ợ trung thành và t t không ch t t cho h nh phúc cá nhân c a b n mà nó còn ử ế ỉ ố ạ ủ ạ
t t cho t p th ây là tình hu ng th ng-th ng.ố ậ ể Đ ố ắ ắ