Tại sao một số người dường như thiếu thấu cảm

Tại sao một số người dường như thiếu thấu cảm

“B n n ch ? B n có v m t t p trung”, ạ ổ ứ ạ ẻ ấ ậ đồng nghi p h i Alice.ệ ỏ

“Vâng, tôi n” Alice áp “Vì m tôi l i nh p vi n tr l i, và tôi không ch c bà ổ đ ẹ ạ ậ ệ ở ạ ắ

s qua kh i l n này.” Gi ng Alice v ra, và cô l y kh n lau nẽ ỏ ầ ọ ỡ ấ ă ước m t Khi cô ắ nhìn lên, cô ng c nhiên khi th y ạ ấ đồng nghi p c a cô ã bi n m t.ệ ủ đ ế ấ

Chuy n càng t i t h n khi ệ ồ ệ ơ đồng nghi p c a cô tránh m t cô su t c ngày ệ ủ ặ ố ả Anh ta th m chí còn không thân thi n khi Alice h i v thông tin cô c n ậ ệ ỏ ề ầ để hoàn thành m t báo cáo.ộ

Cu i bu i chi u ó, ố ổ ề đ đồng nghi p g i cho cô m t email nói “Xin l i Không th ệ ử ộ ỗ ể làm được.”

a s chúng ta t ng có nh ng t ng tác gi ng nh th Nh ng ng i chúng

ta xem là b n bè – nh ng ngạ ữ ườ ử ếi t t – dường nh b r i chúng ta khi chúngư ỏ ơ

ta c n s h tr tinh th n nh t H rõ ràng không ph i là nh ng ngầ ự ỗ ợ ầ ấ ọ ả ữ ười vui

m ng trừ ước n i kh c a ngỗ ổ ủ ười khác ho c là ngặ ười có nhân cách b nh lý, vô ệ

c m trả ước n i kh Vì v y hành ỗ ổ ậ động c a h gây khó hi u.ủ ọ ể

Ki u tể ương tác này có th d n ể ẫ đến s t c gi n, ánh giá và bu c t i – ph n ự ứ ậ đ ộ ộ ả

ng t c gi n “b n không quan tâm tôi” Nh ng ây là v n : C hai bên c m

th y nh ng c m xúc c a h t ng b chà ấ ữ ả ủ ọ ừ ị đạp

áp ng th u c m có th d n n s quá t i v c m xúc

Đ ứ ấ ả ể ẫ đế ự ả ề ả

Hãy xem i u gì x y ra bên trong chúng ta khi chúng ta nhìn th y n i kh c a đ ề ả ấ ỗ ổ ủ

nh ng ngữ ười khác Khi chúng ta tr i nghi m n i au th xác ho c n i kh tinhả ệ ỗ đ ể ặ ỗ ổ

th n, thì m t m ch th n kinh ầ ộ ạ ầ được kích ho t (vành ai v não và thu nh ạ đ ỏ ỳ ỏ ở não trước) Nghiên c u khoa h c th n kinh cho th y m ch th n kinh này c ngứ ọ ầ ấ ạ ầ ũ

c kích ho t khi chúng ta nhìn th y ng i khác ch u ng au n ho c

au kh Do ó,

đ ổ đ nhìn th y n i kh c a ng ấ ỗ ổ ủ ườ i khác khi n chúng ta c ng ế ũ

au kh

Dù áp ng này là quan tr ng cho m i quan h xã h i, thì qu th t nó không đ ứ ọ ố ệ ộ ả ậ tho i mái N u m ch th n kinh ó b kích thích quá thả ế ạ ầ đ ị ường xuyên (chia s ẻ quá m c v i nh ng kinh nghi m tiêu c c c a ngứ ớ ữ ệ ự ủ ười khác) thì nó có th d n ể ẫ

n s ki t s c v c m xúc

Và do ó con ngđ ười phát tri n nh ng chi n lể ữ ế ượ để ảc b o v b n thân h M t ệ ả ọ ộ

s ngố ười làm gi ng nh ố ư đồng nghi p c a Alice – t o kho ng cách v th lý vàệ ủ ạ ả ề ể

c m xúc gi a h và ngả ữ ọ ườ đi ang au kh M t s ngđ ổ ộ ố ười thì hi n di n nh ng ệ ệ ư

l i tách r i v c m xúc, khi n ngạ ờ ề ả ế ườ đi ang au kh thđ ổ ường c m th y b b r i.ả ấ ị ỏ ơ

ng u v i s quá t i c m xúc c a s th u c m

Đươ đầ ớ ự ả ả ủ ự ấ ả

M t ph n quan tr ng c a vi c xã h i hoá là h c cách làm sao ộ ầ ọ ủ ệ ộ ọ để ả b o v b n ệ ả thân kh i b quá t i b i n i kh c a nh ng ngỏ ị ả ở ỗ ổ ủ ữ ười khác, đồng th i v n em l i ờ ẫ đ ạ cho h s h tr h c n.ọ ự ỗ ợ ọ ầ

Nghiên c u ứ đề xu t câu tr l i cho nan ấ ả ờ đề này có th là vi cể ệ hu n luy n ấ ệ

lòng t bi ừ Lòng t bi ừ đượ địc nh ngh a nh m t c m giác quan tâm ĩ ư ộ ả đến n i ỗ

kh c a ngổ ủ ười khác (h n là tr i nghi m n i kh khi th y ngơ ả ệ ỗ ổ ấ ười khác au kh ).đ ổ

Nh ng chữ ương trình nh m ắ đến vi c hu n luy n lòng t bi ệ ấ ệ ừ được phát hi n ệ

th y làm nuôi dấ ưỡng hành vi giúp đỡ đồ, ng th i em l i c m giác yên an.ờ đ ạ ả

Nghiên c u g n ây do nhà khoa h c Max Planck d n ứ ầ đ ọ ẫ đầu cho th y vi c ấ ệ

hu n luy n lòng t bi th c s tác ấ ệ ừ ự ự động đến nh ng m ch th n kinh ữ ạ ầ được kích

ho t khi nhìn th y n i kh c a ngạ ấ ỗ ổ ủ ười khác

Thi t k c a m t nghiên c u fMRI v vi c hu n luy n lòng t biế ế ủ ộ ứ ề ệ ấ ệ ừ

Nhóm tác động được xem 3 clip ch a m t clip c m xúc-cao và m t clip c m ứ ộ ả ộ ả xúc- th p (dài 10-18 giây) Các clip ấ đượ ấ ừc l y t các b n tin ài ho c phim ả ở đ ặ tài li u Video c m xúc-cao chi u v nh ng ngệ ả ế ề ữ ườ đi ang au đ đớn v th xác ề ể

ho c tinh th n Nh ng video c m xúc-th p chi u v nh ng c nh sinh ho t ặ ầ ữ ả ấ ế ề ữ ả ạ

h ng ngày và không có au kh Các máy quét não fMRI ằ đ ổ được s d ng trongử ụ lúc các ph n xem video Sau m i video, ph n ánh giá h ã tr i nghi m ụ ữ ỗ ụ ữ đ ọ đ ả ệ

nh ng c m xúc tiêu c c, tích c c và th u c m nhi u nh th nào trong khi ữ ả ự ự ấ ả ề ư ế xem video H ọ được cho bi t, “th u c m” có ngh a là h chia s c m xúc c a ế ấ ả ĩ ọ ẻ ả ủ

nh ng ngữ ười trong clip nhi u nh th nào.ề ư ế

Bu i ổ đầu tiên là g c- nh ng ph n ch xem các video và nh ng ph n ng t ố ữ ụ ữ ỉ ữ ả ứ ự nhiên c a h ủ ọ được ghi l i Sau bu i này, các ph n ạ ổ ụ ữ được “hu n luy n th u ấ ệ ấ

c m” ả để ă t ng cường nh ng áp ng th u c m c a h Vi c hu n luy n này ữ đ ứ ấ ả ủ ọ ệ ấ ệ bao g m hồ ướng d n h t p trung vào vi c c ng hẫ ọ ậ ệ ộ ưởng v i n i kh mà h ớ ỗ ổ ọ ang xem trên clip Bu i xem th hai theo sau bu i hu n luy n này Sau ó,

h ọ được “hu n luy n v lòng t bi” bao g m thi n nh, hấ ệ ề ừ ồ ề đị ướng tình yêu và t ừ

bi đến b n thân và nh ng ngả ữ ười khác Sau ó h xem lo t video th ba và đ ọ ạ ứ

cu i cùng (M t nhóm ố ộ đối chi u thì hoàn thành m t nhi m v ghi nh bao ế ộ ệ ụ ớ

g m h c nh ng danh sách các t trung tính.)ồ ọ ữ ừ

Các k t qu khá n tế ả ấ ượng: ph n b c l nhi u au kh trụ ữ ộ ộ ề đ ổ ước nh ng clip ữ

c m xúc-cao h n nh ng clip c m xúc-th p, c trong nh ng scan fMRI c a hả ơ ữ ả ấ ả ữ ủ ọ

và trong nh ng ánh giá c a riêng h Scan cho th y s kích ho t c a “m ch ữ đ ủ ọ ấ ự ạ ủ ạ

th u c m” (ACC và thu nh não trấ ả ỳ ỏ ở ước) N i kh c a h ỗ ổ ủ ọ đượ ăc t ng cường sau hu n luy n v th u c m – s kích ho t l n h n trong m ch th u c m c aấ ệ ề ấ ả ự ạ ớ ơ ạ ấ ả ủ

h , nh ng ánh giá c m xúc tiêu c c cao h n, và nh ng ánh giá c m xúc ọ ữ đ ả ự ơ ữ đ ả tích c c th p h n.ự ấ ơ

Nh ng quan tr ng là, vi c hu n luy n lòng t bi ã ư ọ ệ ấ ệ ừ đ đảo ngược các hi u ng ệ ứ

ó: nh nh ánh giá c m xúc tiêu c c quay v m c g c, nh ng ánh giá

v c m xúc tích c c về ả ự ượt qua nh ng m c ữ ứ độ ố g c, và m ch não g n li n v i ạ ắ ề ớ

ph n thầ ưởng và s liên k t ự ế được kích ho t (th vân và v não trán m t).ạ ể ỏ ổ ắ

Các nhà nghiên c u k t lu n r ng lòng t bi có th ứ ế ậ ằ ừ ể đượ c hu n luy n ấ ệ

nh m t chi n l ư ộ ế ượ đươ c ng đầ để ượ u v t qua n i kh do th u c m và ỗ ổ ấ ả

t ng c ă ườ ng s ph c h i Thay vì c m th y b quá t i b i n i au kh ự ụ ồ ả ấ ị ả ở ỗ đ ổ

c a ng ủ ườ i khác, nh ng ng ữ ườ đượ i c hu n luy n lòng t bi có th em ấ ệ ừ ể đ

l i s tr giúp ạ ự ợ đồ ng th i v n tìm ờ ẫ đượ c s bình an và tho mãn t vi c ự ả ừ ệ

làm gi m n i kh c a ng ả ỗ ổ ủ ườ i khác.