Phân tích mâu thuẫn chu trình chính sách công

Với tính cách là một chuỗi các quyết định hoạt động của nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang đặt ra trong đời sống kinh tế xã hội theo mục tiêu xác định, chính sách công có vai trò rất quan trọng trọng việc tạo lập sự ổn định xã hội và thúc đẩy nó phát triển. Chính sách công là để giải quyết mâu thuẫn xã hội nhưng bản thân chu trình chính sách công cũng trải qua rất nhiều mâu thuẫn. Việc giải quyết những mâu thuẫn này có ảnh hưởng đặc biệt tới việc ra đời một chính sách công nào đó, cũng như chất lượng của nó. Bởi vậy, tiếp cận mâu thuẫn chu trình chính sách công nhằm làm nổi bật những mâu thuẫn thuẫn trong suốt quá trình một chính sách có ý nghĩa làm nổi bật thực chất của vấn đề. Từ đó có một số kiến giải để nâng cao chất lượng chu trình chính sách công ở nước ta hiện nay...

MỞ ĐẦU

Xã hội vốn bản thân nó luôn tồn tại trong một màng lưới các mâu thuẫn, chúng đan xen vào nhau, tác động lẫn nhau và gây ra những biến đổi, phát triển

Do đó, giải quyết các vấn đề đời sống kinh tế - xã hội thực chất là giải quyết các mâu thuẫn của nó Một trong những công cụ thực hiện điều đó chính là chính sách công Với tính cách là một chuỗi các quyết định hoạt động của nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định, chính sách công có vai trò rất quan trọng trọng việc tạo lập sự ổn định xã hội và thúc đẩy nó phát triển

Để có một chính sách công công thực sự hiệu quả, đáp ứng được những kỳ vọng của các bên liên quan và thực sự giải quyết được những vấn đề đang đặt ra, thì vấn đề quan trọng nhất là làm tốt chu trình chính sách công Chính sách công là

để giải quyết mâu thuẫn xã hội nhưng bản thân chu trình chính sách công cũng trải qua rất nhiều mâu thuẫn Việc giải quyết những mâu thuẫn này có ảnh hưởng đặc biệt tới việc ra đời một chính sách công nào đó, cũng như chất lượng của nó Bởi vậy, tiếp cận mâu thuẫn chu trình chính sách công nhằm làm nổi bật những mâu thuẫn thuẫn trong suốt quá trình một chính sách có ý nghĩa làm nổi bật thực chất của vấn đề Từ đó có một số kiến giải để nâng cao chất lượng chu trình chính sách công ở nước ta hiện nay

1 Những vấn đề chung về mâu thuẫn

1.1 Quan niệm về mâu thuẫn

Để nhận thức mâu tuẫn trong chu trình chính sách công là lý luận quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập của phép biện chứng duy vật Phép biện chứng duy vật chỉ ra rằng mâu thuẫn là khách quan, phổ biến Mọi sự vật, hiện tượng quá trình đều bao hàm các mặt, các thuộc tính, các khuynh hướng đối lập nhau, mâu thuẫn với nhau

Phép biện chứng khẳng định rằng giữa các mặt, các lực lượng các khuynh hướng có quan hệ chặt chẽ với nhau, ràng buộc lẫn nhau, mặt này tác động lên mặt kia, bài trừ, phủ định nhau trong vận động và kết quả là thể thống nhất các mặt ấy cũng thay đổi, làm xuất hiện các mặt đối lập mâu thuẫn mới của sự vật

Trong hiện thực khách quan, các mặt đối lập rất phong phú, nhiều vẻ khác nhau Mỗi hình thái vận động của vật chất đều có những mặt đối lập thuộc bản chất của nó Việc phát hiện ra các mặt đối lập cũng như sự tồn tại khách quan của chúng đã là quan trọng, nhưng cái quan trọng hơn là tìm cho ra tính chất của quá trình tác động lẫn nhau của chúng

Sự vật, hiện tượng, quá trình không chỉ bao hàm các mặt đối lập mà còn là sự thống nhất của các mặt đối lập đó Sự thống nhất của các mặt đối lập là sự nương tựa vào nhau, đòi hỏi có nhau của mặt đối lập, sự tồn tại của mặt này phải lấy tồn tại của mặt kia làm tiền đề; là giữa các mặt đối lập bao giờ cũng có những nhân tố giống nhau, “đồng nhất” với nhau; là ở sự tác động ngang nhau của các mặt đối lập Mối quan hệ lẫn nhau và phụ thuộc lẫn nhau rất chặt chẽ giữa các mặt đối lập biểu hiện ở chỗ mỗi mặt đối lập không thể tồn tại riêng biệt Mặt đối lập này là điều kiện, tiền đề của mặt đối lập kia; nếu không có mặt này thì không có mặt kia

Sự thâm nhập lẫn nhau của các mặt đối lập mà đôi khi được đặc trưng bởi sự đồng nhất, có nghĩa là mặt đối lập đồng thời nằm trong mặt đối lập khác

Sự xâm nhập của các mặt đối lập sẽ tạo ra khả năng để các mặt đó chuyển hóa lẫn nhau Sự chuyển hóa đó xảy ra trong trường hợp khi nào trong một mặt đối lập cùng có tính chất thuộc bản chất của mặt đối lập kia bắt đầu chiếm ưu thế Sự thống nhất của các mặt đối lập có thể thực hiện trong trường hợp khi ảnh hưởng lẫn nhau giữa chúng trong thời điểm nào đó, về những mặt nào đó trở nên cân bằng nhau

Tuy nhiên, dù tồn tại trong một thể thống nhất, hai mặt đối lập luôn tác động qua lại với nhau, “đấu tranh” với nhau Đấu tranh giữa các mặt đối lập là sự tác động qua lại theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa chúng

Như vậy, trong một mâu thuẫn, “đấu tranh” giữa các mặt đối lập là mặt đối lập với sự “thống nhất” của chúng Sự thống nhất duy trì tính nương tựa vào nhau, đồng nhất và tác dụng ngang nhau, còn đấu tranh lại phá vỡ hiện trạng ấy bằng việc làm gia tăng sự khác nhau và đối lập giữa các mặt của mâu thuẫn

Phương thức, theo đó, các mặt đối lập đấu tranh và chuyển hoá lẫn nhau là hết sức phong phú và đa dạng (chuyển hóa từng mặt, từng khía cạnh của mặt đối lập này sang mặt đối lập khác; mặt đối lập này có thể chuyển sang mặt đối lập khác; hai mặt đối lập đều bị triệt tiêu và hình thành những mặt đối lập mới) Tính

chất phong phú và đa dạng này, một mặt là do tính chất của mâu thuẫn, mặt khác là

do tính chất của điều kiện lịch sử trong đó diễn ra cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập quy định Nhưng bất cứ cuộc đấu tranh nào cũng hướng tới sự phá vỡ sự thống nhất cũ để thiết lập sự thống nhất mới cao hơn, và vì thế, bất cứ sự chuyển hoá nào cũng không phải là sự chuyển đổi vị trí giản đơn giữa hai mặt đối lập

Với tính cách là hai trạng thái đối lập nhau trong biện chứng của mâu thuẫn,

sự thống nhất và đấu tranh của hai mặt đối lập có quan hệ chặt chẽ với nhau Sự thống nhất duy trì sự đứng im, sự ổn định tạm thời của mâu thuẫn, do đó, nó là cơ

sở, tiền đề cho đấu tranh, chuyển hoá của các mặt đối lập Sự đấu tranh trực tiếp quy định sự vận động, sự phát triển không ngừng của mâu thuẫn, do đó, nó vừa là thực chất, vừa là nội lực quy định sự thay thế lẫn nhau của các trình độ thống nhất Điều đó cũng có nghĩa, sự thống nhất của các mặt đối lập là tương đối, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối

Như vậy, trong phép biện chứng duy vật, mâu thuẫn xét về thực chất, là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập (đây là nghĩa rộng nhất của mâu thuẫn) Nhưng không phải sự thống nhất thuần tuý mà là sự thống nhất gắn bó hữu

cơ với đấu tranh; cũng không phải là sự đấu tranh chung chung mà là sự đấu tranh gắn bó hữu cơ với sự thống nhất mới là nguyên nhân chân chính, cuối cùng cho sự vận động, biến đổi của mọi mâu thuẫn nói chung, do đó, cũng là nguyên nhân chân chính cuối cùng cho sự vận động, biến đổi của từng sự vật, hiện tượng nói riêng

Bên cạnh có, cũng cần phải hiểu mâu thuẫn là sự bất đồng, không phù hợp, mất cân bằng giữa các mặt đối lập Đây chính là đỉnh điểm của các mặt đối lập và đây là nghĩa phổ biến của mâu thuẫn Theo nghĩa này, mâu thuẫn vẫn là nguồn gốc của sự phát triển

1.2 Phương pháp phân tích mâu thuẫn

Về thực chất, quá trình nhận thức, cải tạo sự vật, hiện tượng là vạch ra nguyên nhân, động lực và quy luật vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, từ

đó con người có những tác động phù hợp Điều đó sẽ không thể nào thực hiện được nếu không hiểu rõ mâu thuẫn, bởi vì mâu thuẫn là nguồn gốc, động lực của mọi sự vật, hiện tượng, là nguyên nhân của những biến cố lịch sử Để nhận thức mâu thuẫn con người không có cách nào khác là phải phân tích mâu thuẫn Mục

đích của vấn đề này là nhận thức sâu sắc từng mâu thuẫn cụ thể, nắm được hệ thống mâu thuẫn của sự vật, hiện tượng, tìm ra mâu thuẫn cơ bản, mâu thuẫn chủ yếu để giải quyết chúng

Phân tích mâu thuẫn là sự nhận thức mâu thuẫn không chỉ dừng lại ở chỗ nhận thức đúng bản chất của từng mâu thuẫn mà còn đi sâu nhận thức kết cấu của

nó, vạch ra mối liên hệ giữa các mặt đối lập trong nó, nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện tồn tại của nó và điều quan trọng là phải vạch ra hệ thống mâu thuẫn của

sự vật, cùng vị trí, vai trò và mối liên hệ giữa các mâu thuẫn trong hệ thống

Để phân tích mâu thuẫn trước hết cần xác định đúng bản chất từng mâu thuẫn trong bản thân sự vật, hiện tượng Đây là thao tác đầu tiên của tư duy trong quá trình phân tích mâu thuẫn của sự vật, hiện tượng Nếu không xác định đúng bản chất mâu thuẫn thì quá trình sau sẽ lệch hướng

Phân tích kết cấu của mâu thuẫn để nhận thức tỉ mỉ từng mặt đối lập cấu thành và mối quan hệ giữa các mặt đối lập đó Phân tích nguyên nhân (nguồn gốc) của mâu thuẫn Nghiên cứu quá trình phát sinh, phát triển và giải quyết một mâu thuẫn cụ thể Phân tích hệ thống mâu thuẫn của sự vật, hiện tượng để xác định đúng

vị trí, vai trò của từng mâu thuẫn trong hệ thống của sự vật, hiện tượng

Tuy nhiên, để phân tích được mâu thuẫn không phải là việc dễ dàng, đòi hỏi phải tuân theo những nguyên tắc nhất định Hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người phải tuân theo những nguyên tắc chung nhất mà triết học Mác -Lênin vạch ra Đó là nguyên tắc: khách quan, toàn diện, lịch sử - cụ thể, phát triển

và thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Việc phân tích mâu thuẫn trước hết phải tuân theo các nguyên tắc trên Tuy nhiên, phương pháp phân tích mâu thuẫn có những nguyên tắc, yêu cầu riêng của nó

Đó là, phân tích mâu thuẫn đi từ mâu thuẫn hiện tượng đến mâu thuẫn bản chất Đây là hai cấp độ của mâu thuẫn Mâu thuẫn bao giờ cũng biểu hiện ra bên ngoài thành những hiện tượng nhất định, tất nhiên có hiện tượng tích cực và tiêu cực Thông thường người ta đi từ hiện tượng tiêu cực để tìm mâu thuẫn Trong lĩnh vực xã hội, mặt tiêu cực của mâu thuẫn biểu hiện ở sự xung đột, trì trệ, khủng hoảng… đời sống kinh tế, chính trị, tâm lý, tư tưởng bên trong cá nhân, trong quan

hệ giữa các cá nhân với xã hội, giữa các giai cấp, tầng lớp… Đi từ mâu thuẫn hiện

tượng đến mâu thuẫn bản chất là điều không đơn giản Nó đòi hỏi chúng ta không dừng lại, thỏa mãn ở mâu thuẫn hiện tượng, mà phải phân biệt được đâu là cái hiện tượng, đâu là cái bản chất Căn cứ vào vô số cấc mâu thuẫn hiện tượng, phải áp dụng các phương pháp tư duy như khái quát hóa, trừu tượng hóa, loại bỏ những cái ngẫu nhiên bề ngoài, đi vào bên trong mới xác định được bản chất của chúng

Nguyên tắc phân đối cái thống nhất và nhận thức các mặt đối lập Thực chất đây là nghiên cứu các mặt đối lập cấu thành mâu thuẫn Mỗi sự vật, hiện tượng là một thể thống nhất các mặt đối lập, vừa liên hệ, vừa ràng buộc, phụ thuộc lẫn nhau, bài trừ, chống đối nhau Chính vì thế việc nhận thức sâu sắc sự vật, hiện tượng không thể có được nếu không phân chia cái thống nhất đấy thành các mặt đối lập

và nghiên cứu chúng một cách tỉ mỉ; mỗi mặt nghiên cứu một cách hết sức sâu sắc, mặt này tạm thời được trừu tượng hóa tách khỏi mặt kia Phân chia thể thống nhất thành từng mặt, từng bộ phận để nhận thức chúng Đây là điều kiện để tư duy đi sâu vào trong kết cấu và phát hiện các mối quan hệ nội tại của sự vật Tuy nhiên, nguyên tắc này đòi hỏi không những phải phân chia các mặt đối lập một cách chính xác, khoa học, mà còn phải nhận thức mặt đối lập một cách đúng đắn, phải hết sức khách quan

Nguyên tắc thống nhất, đồng nhất các mặt đối lập Phân tích mâu thuẫn không phải đơn giản là liệt kê ra những ví dụ trong đó có những cặp đối lập, mà phải là nắm mâu thuẫn trong sự thống nhất của các mặt đối lập, trong sự đấu tranh, chuyển hóa và phát triển của chúng Chính vì thế, tư duy không được dừng lại ở sự phân đôi cái thống nhất và nhận thức mặt đối lập, là phải tiến lên tổng hợp nó lại, nghiên cứu mối quan hệ giữa chúng Kết quả của việc phân tích mâu thuẫn không phải là nhận thức sự vật với những đặc điểm riêng lẻ của nó, mà là nắm bắt sự vật trong sự đồng nhất, thống nhất của các mặt đối lập Do đó, nguyên tắc phân đối cái thống nhất và nhận thức các mặt đối lập và nguyên tắc thống nhất, đồng nhất của các mặt đối lập không tách rời nhau, chúng có quan hệ khăng khít với nhau

Phải hiểu rõ nguồn gốc, điều kiện tồn tại và quá trình phát triển của mâu thuẫn Đồng thời nắm được hệ thống mâu thuẫn của sự vật và quan hệ của chuỗi mâu thuẫn hệ thống Mâu thuẫn trong tự nhiên, xã hội đều tồn tại với những hệ thống Mỗi mâu thuẫn là một tiểu hệ thống nằm trong hệ thống lớn hơn bao gồm

nhiều mâu thuẫn Xét mâu thuẫn trong hệ thống của nó cũng là một nguyên tắc phân tích mâu thuẫn Cụ thể: vạch ra tất cả các mâu thuẫn vốn có của sự vật; chỉ ra đặc điểm, vị trí của từng mâu thuẫn; vạch ra mâu thuẫn cơ bản, mâu thuẫn chủ yếu trong hệ thống; chỉ ra sợi dây liên hệ giữa các mâu thuẫn trong toàn bộ hệ thống; ngoài ra cần nghiên cứu đầy đủ mối liên hệ của mâu thuẫn với của sự vật với môi trường bên ngoài, với điều kiện không gian, thời gian tồn tại của sự vật

1.3 Phương pháp giải quyết mâu thuẫn

Mâu thuẫn được giải quyết bằng nhiều cách khác nhau, phong phú, đa dạng Tuy nhiên, mâu thuẫn được giải quyết theo cách nào, sự chuyển hóa của các mặt đối lập được thực hiện bằng những hình thức nào không phải do con người quyết định Con người không thể đề ra những cách và những hình thức giải quyết mâu thuẫn theo ý muốn chủ quan của mình Trước hết, chúng ta nhận thấy rằng tất cả các hình thức giải quyết mâu thuẫn có điểm chung là khi mâu thuẫn dược giải quyết thì sự xung đột giữa hai mặt đối lập vĩnh viễn mất đi hoặc tạm thời lắng dịu Và cũng bởi vậy mà người ta chia ra thành các cách giải quyết mâu thuẫn khác nhau

Trước hết là sự giải quyết triệt để, hoàn toàn một mâu thuẫn thông qua hình thức

sự chuyển hóa cuối cùng của mặt đối lập này sang mặt đối lập kia; bằng hình thức cả hai mặt đối lập đều mất đi, sự vật chuyển lên một chất mới, với mâu thuẫn mới

Hai là, việc giải quyết thường xuyên một mâu thuẫn Ở đây ta thấy rằng, mâu thuẫn không phải chỉ được giải quyết một lần cuối cùng, mà là quá trình thường xuyên được giải quyết Nó không phải sau khi ra đời, tích lũy dần dần mãi cho đến khi phát triển đến tuột đỉnh mới được giải quyết và ngược lại, mâu thuẫn thường xuyên được giải quyết và thường xuyên được tái tạo trên cơ sở cao hơn Như vậy, trong việc giải quyết thường xuyên mâu thuẫn, cái bị thủ tiêu không phải

là bản thân mâu thuẫn, cũng không phải là hai mặt đối lập, mà là sự không phù hợp, không thống nhất giữa các mặt đối lập Tuy nhiên, sự thống nhất của các mặt đối lập, mặc dù được phục hồi, cũng chỉ là tạm thời và tất nhiên sẽ bị phá vỡ bởi sự phát triển tiếp theo của mâu thuẫn Do đó, việc giải quyết thường xuyên mâu thuẫn chỉ có giới hạn, suy cho cùng, không thay thế được việc giải quyết triệt để mâu thuẫn Tuy nhiên, chúng ta cũng cần thấy rằng, không có giải quyết thường xuyên mâu thuẫn thì cũng không có giải quyết triệt để mâu thuẫn

2 Mâu thuẫn trong chu trình chính sách công và vấn đề đặt ra đối với Việt Nam hiện nay

Tiếp cận mâu thuẫn chu trình chính sách công là vận dụng lý luận mâu thuẫn vào xem xét chính sách công với tư cách là một cách thức giải quyết mâu thuẫn kinh tế - xã hội Đồng thời, dựa vào lý luận mâu thuẫn đi sâu vào phân tích làm nổi bật những mâu thuẫn, xung đột, bất cập có thể xảy ra trong các giai đoạn của chu trình chính sách công, từ đó tìm ra cách giải quyết để xây dựng chính sách công có hiệu quả và đảm bảo được hiệu quả trong chu trình chính sách công

2.1 Chính sách công - một cách thức giải quyết mâu thuẫn trong xã hội

Xã hội luôn tồn tại trong một hệ thống các mâu thuẫn, nó tồn tại ở nhiều cấp

độ khác nhau, mức độ khác nhau ở các lĩnh vực khác nhau Với tư cách là một chuỗi các quyết định hoạt động của nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định Chính sách công cũng chính là một cách thức, là một giải pháp để giải quyết các vấn đề đang đặt ra trong đời sống xã hội - tức là các mâu thuẫn Do đó, thực chất cái hướng đến của chính sách công chính là để giải quyết mâu thuẫn trong xã hội, trong các lĩnh vực, trong các ngành nào đó…Bởi nếu không có mâu thuẫn, không có bất cập, không có

độ vênh, không có bức xúc cần giải quyết thì đương nhiên lúc đó chính sách công cũng trở nên thừa Mặt khác, một trong những đặc trưng của chính sách công là tập trung giải quyết một vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo những mục tiêu xác định

Chính sách công là một quá trình hoạt động nhằm giải quyết một vấn đề (mâu thuẫn) nhất định Nó chỉ ra đời khi đã tồn tại hoặc có nguy cơ chắc chắn xuất hiện một vấn đề cần giải quyết Bởi vậy, vấn đề chính sách được hiểu là một mâu thuẫn hoặc một nhu cầu thay đổi hiện trạng xuất hiện trong đời sống kinh tế - xã hội đ ̣òi hỏi Nhà nước sử dụng quyền lực công để giải quyết Việc giải quyết những vấn đề nói trên nhằm vào những mục tiêu mà Nhà nước mong muốn đạt được

Từ cách tiếp cận mâu thuẫn này ta thấy rằng,bản thân chính sách công ra đời

là để giải quyết mâu thuẫn trong xã hội, do đó các nội dung cụ thể trong chính sách công cũng chính là các bước đi cụ thể để giải quyết mâu thuẫn đó Tất nhiên, tùy theo hoàn cảnh cụ thể với những mâu thuẫn cụ thể ,theo những tính chất khác nhau

mà có những chính sách công khác nhau

Một trong những cơ sở chủ yếu để xây dựng chính sách công là xác định những xung đột, mâu thuẫn lợi ích giữa các cá nhân và nhóm cụ thể; nguyên nhân của những xung đột, mâu thuẫn lợi ích đó cũng như thái độ của các bên liên quan

về vấn đề chính sách Bên cạnh đó, xác định cách thức điều hòa xung đột (hay nói đúng hơn là giải quyết xung đột – giải quyết mâu thuẫn) thông qua các phương án, giải pháp phân bổ giá trị xã hội một cách hợp lý; xác lập các thể chế cần có làm cơ

sở cho việc thực thi chính sách trên thực tế Đồng thời, đánh giá sự thỏa mãn của các bên liên quan về kết quả mà việc thực thi chính sách đem lại để từ đó có những điều chỉnh nội dung chính sách phù hợp hơn với môi trường chính sách và với thực tiễn cuộc sống Tiếp cận mâu thuẫn cho ta hiểu rõ hơn là tại sao cần phải có chính sách công, hay nói cách khác là tính mục đích của chính sách công Tuy nhiên đấy

là mục miêu, mục đích mà chính sách công hướng tới, và việc có thực hiện được

nó hay không lại là hai vấn đề khác nhau Để đạt được mục tiêu trong chính sách công đòi hỏi chúng ta phải giải quyết hàng loạt vấn đề trong quá trình xây dựng, ban hành, thực hiện và đánh giá nó Chủ thể ban hành chính sách công có thể thực hiện được việc triệt tiêu hoàn mâu thuẫn hoặc từng bước giải quyết mâu thuẫn, nhưng đa phần là phải từng bước giải quyết mâu thuẫn theo từng mức độ và chia ra làm các giai đoạn khác nhau để từng bước triệt tiêu mâu thuẫn Từ đó, đạt được sự thống nhất, đồng thuận cao hơn trong xã hội

2.2 Những mâu thuẫn trong chu trình chính sách công

Chính sách công là để giải quyết mâu thuẫn trong đời sống kinh tế - xã hội, nhưng nó luôn sinh thành trong mâu thuẫn, để ra đời được chính sách công cũng luôn chứa đựng và đòi hỏi giải quyết nhiều mâu thuẫn khác nhau Do đó, kết quả giải quyết những mâu thuẫn này như thế nào và theo những cách nào sẽ dẫn đến sự

ra đời những chính sách công với những cách khác nhau Thậm chí cũng vì mâu thuẫn, xung đột, nhiều vấn đề cần có chính sách để giải quyết nhưng lại không thể đưa ra được Điều này được thể hiện rõ nét nhất ở chu trình chính sách công

Chính sách công là một quá trình từ hoạch định đến thực hiện cho ra kết quả cuối cùng Có nhiều cách để nhận thức các giai giai đoạn của một quá trình chính sách như vậy Về tổng thể chính sách công được coi là một chu trình gồm bốn giai đoạn:1, xác lập nghị trình; 2, xây dựng và ban hành; 3, triển khai thực hiện; 4, tổng kết đánh giá tác động Cả bốn giai đoạn này đều có những mâu thuẫn bên trong của

nó, cụ thể:

Mâu thuẫn trong xác lập nghị trình

Mâu thuẫn trong căn cứ lý luận và thực tế Căn cứ lý luận chính của việc xác định vấn đề nào cần có chính sách công là lý luận về sự kém hiệu quả của cơ chế thị trường Sự thất bại của thị trường dường như là lý do để nhà nước đảm nhận trách nhiệm giải quyết và đưa ra chính sách công Nhà nước và thị trường là một mâu thuẫn cần giải quyết, liên quan đến nó đã có hàng loạt các lý thuyết ra đời Hiện nay, vấn đề này vẫn đang được tiếp tục giải quyết Tuy nhiên, nhìn chung lại

ta thấy rằng quá nhấn mạnh đến thị trường, để thị trường vận động “tự nó”, theo cơ chế của nó; hoặc sự can thiệp quá sâu của nhà nước để lấy cái “cho ta” đều thất bại

và vấp phải những khuyết tật và xung đột Bởi nếu cứ để “tự nó’ hoặc chỉ biết “cho ta” đều đã được thực tế chứng minh là không phù hợp

Do đó, để hoạch định chính sách công cần phải tìm một cách thức và tỉ lệ kết hợp giữa nhà nước và thị trường Có nhiều ý kiến nói đến sự cần thiết cùng một lúc sáng tạo ra một thị trường mới (của nền kinh tế thị trường văn minh, hiện đại) và sáng tạo ra một nhà nước mới Và có lẽ đó là một nhà nước rời bỏ tay chèo, để cầm vững tay lái, một nhà nước giỏi cầm lái chứ không phải đi chèo thuyền, một nhà nước quản lý và can thiệp vừa phải, đúng nơi đúng lúc, đúng cách và vì thế phải là một nhà nước mạnh, trong sạch, có hiệu lực, hiệu quả cao

Như vậy, mâu thuẫn giữa nhà nước và thị trường trong căn cứ để xác lập nghị trình chính sách công có thể được giải quyết ở chính bản thân nhà nước Đó là quá trình nhà nước vừa nhận thức đúng về thị trường, về quy luật vận động của nó, nhưng cũng nhận thức được chính mình, tự xây dựng mình vững mạnh để định hướng cho thị trường phát triển đúng hướng, vừa hạn chế được mặt trái của thị trường, vừa phát huy được vai trò của nhà nước Sản phẩm của việc giải quyết đúng đắn mâu thuẫn đó chính là việc cho ra đời những chính sách công công đúng đắn trong tính tất yếu của sự phát triển

Mâu thuẫn trong các điều kiện cụ thể

Mâu thuẫn trong các số liệu thống kê Số liệu thống kê không phải là không

có mâu thuẫn, nếu nó không được thực hiện một cách khoa học và thống nhất với một tinh thần khách quan và công tâm và theo một hệ tiêu chí thống nhất Thực tế cho thấy rằng, có nhiều trường hợp chất lượng thông tin đầu vào của một số cuộc

điều tra chưa cao; việc thực hiện tính toán và công bố số liệu thống kê của nhiều cuộc điều tra còn chậm, làm giảm tính hiệu quả của thông tin thu thập được Nhưng độ vênh, những bất cập này có thể giải quyết được Tuy nhiên vấn đề cần được đề cập ở đây, là mâu thuẫn của các số liệu thống kê có phản ánh những mâu thuẫn xã hội hay không? Có phản ánh những bất cập đang tồn tại trong xã hội không? Tất cả những điều này trong số liệu thông kê cần được nghiên cứu và phân tích nghiêm túc

Mâu thuẫn trong các sự kiện thực tế Các sự kiện thực tế luôn diễn ra hàng ngày và nó là một cơ sở quan trọng về các vấn đề mới nảy sinh Tuy nhiên, vị trí của các sự kiện không ngang bằng nhau, nó là những biểu hiện ở những khía cạnh khác nhau của mâu thuẫn xã hội Do đó, cần phải nhìn nhận đúng vai trò của từng

sự kiện Những sự kiện quan trọng, bộc lộ những mâu thuẫn lớn, những xung đột lớn của các mặt đối lập trên các lĩnh vực cơ bản của xã hội cần được nhìn nhận đúng mức để xác lập chính sách giải quyết

Mâu thuẫn trong nhận định, suy luận Ở đây cần được xét hai cạnh, đó là sự không tương hợp giữa đòi hỏi phải nhận thức được bản chất, quy luật của vấn đề, của dữ liệu và các sự kiện với trình độ tư duy của chủ thể Bởi đây là quá trình đi từ bản chất đến hiện tượng, từ việc nhìn nhận những mâu thuẫn hiện tượng đến những mâu thuẫn bản chất Không phải ai cũng có nhận thức giống nhau, nhờ những phẩm chất của mình, người lãnh đạo có tầm nhìn xa, nhưng ý kiến của người lãnh đạo (đặc biệt trong những tình huống không bình thường), lúc đầu, luôn là thiểu số Mặt khác, với tư cách đại diện cho nhân dân, ý kiến của họ lại phải đại diện cho đa số Mâu thuẫn này chỉ có thể giải quyết được thông qua quá trình phát triển thực tế Việc xác định được cơ chế để phát huy tính sáng tạo, nhưng cũng ngăn ngừa được sự chủ quan độc đoán của người lãnh đạo và hoạch định chính sách luôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Ở khía cạnh thứ hai, đó là cố tình suy luận sai bản chất sự việc Điều này chủ yếu do vấn đề lợi ích chứ không phải trình độ tư duy, vì một lợi ích nào đó, có lực lượng sẽ cố tình suy luận sai bản chất của đữ liệu và sự kiện để mưu lợi riêng Đây cũng là một mâu thuẫn có thể xảy ra trong quá trình xác lập nghị trình Bởi vậy,

để có thể xác định đúng vấn đề chính sách, cán bộ lãnh đạo cũng cần nắm được nguyện vọng nhân dân, tận dụng được sự ủng hộ của thông tin đại chúng, và kiểm soát được nghị trình chính thức của chính quyền