Thủ tục hải quan Thủ tục hải quan là nội dung các công việc mà người làm thủ tục hải quan và nhân viên hải quan phải thực hiện theo quy định của pháp luật đối với đối tượng làm thủ tục
Trang 1Đề bài: Đánh giá pháp luật hiện hành thông qua 1 thủ tục hành chính cụ thể
THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU
Việt Nam đang trong giai đoạn hội nhập với định hướng phát triển nền kinh tế thị trường Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam ngày càng tăng nhanh và đòi hỏi phải phù hợp với quy chuẩn quốc tế Vì vậy việc ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách thủ tục hành chính ngày càng được chú trọng hơn bao giờ hết Chính vì thế, năm 2005, Tổng cục Hải quan đã triển khai thí điểm thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan TP.HCM và Cục Hải quan Hải Phòng theo Quyết định số 149/2005/QĐ-TTg ngày 20-6-2005 của Thủ tướng Chính phủ.Từ ngày 2/1/2013, sau thời gian triển khai thí điểm, Tổng cục hải quan đã công bố chính thức triển khai thủ tục hải quan điện tử trong phạm vi toàn quốc Sau đó, chính phủ ban hành nghị định 87/2012/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật hải quan về thủ tục hải quan điện
tử đối với hàng hóa xuất nhập khẩu thương mại và 14/02/2014 Bộ tài chính ban hành Thông
tư 22/2014/TT-BCT : “Quy định hải quan điện tử đối với hành hóa xuất nhập khẩu thương mại”
I Khái quát về thủ tục hải quan điện tử
1 Khái niệm:
1.1 Thủ tục hải quan
Thủ tục hải quan là nội dung các công việc mà người làm thủ tục hải quan và nhân
viên hải quan phải thực hiện theo quy định của pháp luật đối với đối tượng làm thủ tục hải quan khi xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh hoặc quá cảnh
1.2 Thủ tục hải quan điện tử
Thủ tục hải quan điện tử là các công việc mà người khai hải quan và công chức hải
quan phải thực hiện đối với hàng hóa, phương tiện vận tải, trong đó việc khai báo và gửi
hồ sơ của người khai hải quan và việc tiếp nhận, đăng ký hồ sơ hải quan của công chức hải quan được thực hiện thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan
2 Cơ sở pháp lý
- Nghị định 87/2012/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật hải quan về thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại
- Thông tư 196/2012/TT-BTC quy định thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại
- Quyết định 2341/QĐ-BTC về việc ban hành lộ trình triển khai sử dụng chữ ký số công cộng trong thủ tục hải quan điện tử
- Công văn số 5559/TCHQ-CNTT của Tổng cục Hải quan về việc hướng dẫn triển khai
sử dụng chữ ký số công cộng trong thủ tục hải quan điện tử
3 Đối tượng áp dụng
- Tổ chức, cá nhân thực hiện xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thương mại
Trang 2- Cơ quan Hải quan, công chức Hải quan.
- Cơ quan khác của Nhà nước trong việc phối hợp quản lý nhà nước về hải quan
4 Quy trình thủ tục hải quan điện tử:
Bước 1 Thực hiện khai Tờ khai hải quan điện tử
- DN thực hiện khai Tờ khai hải quan điện tử, tờ khai trị giá (nếu cần) theo đúng tiêu chí và khuôn dạng chuẩn và gửi Tờ khai hải quan điện tử đến cơ quan Hải quan thông qua Hệ thống
xử lý dữ liệu điện tử hải quan
- Trong trường hợp cơ quan Hải quan yêu cầu nộp, xuất trình các chứng từ khác thuộc hồ sơ hải quan điện tử trước khi đăng ký tờ khai, người khai hải quan gửi thông qua Hệ thống xử lý
dữ liệu điện tử hải quan
Bước 2.Tiếp nhận thông tin phản hồi và thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan Hải quan
- Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan tiếp nhận, kiểm tra, đăng ký Tờ khai hải quan điện
tử 24 giờ trong ngày và 7 ngày trong tuần
- Trong trường hợp không chấp nhận đăng ký tờ khai, cơ quan Hải quan thông báo thông qua
Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan cho người khai biết và nêu rõ lý do
- Trường hợp chấp nhận đăng ký tờ khai, Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan cấp số Tờ khai hải quan điện tử, thực hiện phân luồng và phản hồi thông tin cho người khai hải quan
Bước 3 DN in tờ khai trên hệ thống của mình để lấy hang
Tạo lập tờ
khai điện tử
Luồng xanh Luồng vàng Luồng đỏ
Kiểm tra chứng từ
Tiếp nhận và
xử lý thông tin LUỒNG PHÂN
Kiểm tra thực tế hàng hóa
Xác nhận thông quan tại Chi cục Hải quan
Trang 3II Đánh giá thủ tục
1 Đối với doanh nghiệp
a Thuận lợi
So với thủ tục hải quan truyền thống, việc áp dụng hải quan điện tử mang lại nhiều lợi ích cho cả cơ quan hải quan và cộng đồng các DN Cụ thể, DN sẽ được những lợi ích sau:
- Không phải chờ đợi cán bộ hải quan nhập dữ liệu, lãnh đạo công ty kiểm soát được thời gian nhân viên đi làm thủ tục hải quan do có thông tin phản hồi
- Giảm thiểu số lượng giấy tờ phải nộp hoặc xuất trình
- Thời gian thông quan hàng hoá trung bình được rút ngắn, giảm chi phí không cần thiết cho việc đi lại
- DN và cơ quan hải quan có khả năng kiểm soát toàn bộ quá trình luân chuyển của bộ
hồ sơ cũng như việc thực hiện thủ tục hải quan của nhân viên cấp dưới Thông tin khai hải quan cũng trở nên nhất quán, chuẩn hóa cả từ phía DN và Hải quan, tạo thuận lợi cho công tác quản lý tại khâu thông quan và các khâu sau
- Hạn chế việc gây phiền hà, sách nhiễu của công chức hải quan với DN do giảm tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan và người khai hải quan
- Lệ phí hải quan được thu, nộp định kỳ hàng tháng và những thủ tục hải quan được minh bạch hoá
Thời gian thông quan trung bình được rút ngắn, chi phí thông quan hàng hóa giảm, đặc biệt với hàng kinh doanh xuất khẩu, thủ tục hải quan điện tử đã thể hiện tính thuận lợi so với thủ tục hải quan truyền thống
- Bên cạnh đó, các chuẩn mực khai hải quan điện tử phù hợp với thông lệ quốc tế nên các DN trong nước làm việc với các DN nước ngoài sẽ thuận tiện hơn DN có thể biết trước được những thông tin mà cơ quan hải quan ra quyết định như xuất nhập hàng gì, với lô hàng như thế này sẽ được lãi bao nhiêu, qua đó các DN sẽ phán đoán được tình hình
b Khó khăn
- Hệ thống pháp luật hải quan quy định về vấn đề này còn chưa hoàn thiện, thiếu đồng
bộ hoặc còn chồng chéo Do luật lệ ràng buộc, nên sau khi khai điện tử, DN vẫn phải đến nộp
hồ sơ giấy để nhân viên hải quan kiểm tra, đối chiếu và thông quan theo phương pháp thủ công Điều này cũng giống như DN phải làm thủ tục hải quan hai lần
Giám đốc một công ty giao nhận than: “Chỉ thêm việc cho DN chứ cải tiến gì đâu”.
Theo vị giám đốc này, gọi là hải quan điện tử nhưng thực chất vẫn rất thủ công, vì DN vừa phải khai trên máy để truyền dữ liệu trước cho hải quan rồi cũng phải khai một bộ hồ sơ trên giấy nữa để làm thủ tục Ông kể: “Khi làm thủ tục hải quan điện tử, để cho nhanh, nhân viên chúng tôi một người khai hồ sơ trên giấy rồi sang chi cục làm thủ tục, ở nhà một người khác sau khi truyền dữ liệu xong, điện thoại cho người kia số tiếp nhận (tương tự số thứ tự) để báo cho nhân viên hải quan biết mà đối chiếu hồ sơ”
- Cơ sở hạ tầng, phương tiện làm việc chưa được trang bị đầy đủ và phù hợp với yêu cầu cải cách hiện đại hóa Hệ thống thông tin hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý công việc theo phương pháp hiện đại Hệ thống mạng, tốc độ đường truyền, chưa đáp ứng được yêu cầu thường xuyên bị nghẽn, bị ngắt, do vậy một số trường hợp phải chuyển sang làm thủ công , ảnh hưởng đến việc triển khai mở rộng đối với các loại hình và đối tượng DN
Bà X, phó phòng thị trường xuất nhập khẩu công ty cổ phần N, cho biết trở ngại lớn
nhất mà DN vướng phải khi áp dụng thủ tục hải quan điện tử chính là hệ thống đường truyền,
Trang 4bà H than: “Có ngày chúng tôi kẹt gần 20 tờ khai vì không gửi được dữ liệu đến hệ thống máy chủ của chi cục hải quan Chúng tôi điêu đứng vì không cách gì lấy hàng về cũng như gửi hàng đi”
- Nhiều doanh nghiệp cho rằng họ phải tốn thêm thời gian cho việc làm quen quy trình, xây dựng mối quan hệ tại cửa khẩu mới
“Trước nay, chúng tôi đã quen quy trình làm thủ tục ở một cửa khẩu Cán bộ hải quan tại đó cũng nắm rõ thông tin về công ty, hiểu mình làm ăn ra sao Việc thay đổi nơi khai báo
sẽ khiến chúng tôi mất thêm thời gian làm quen”, đại diện một doanh nghiệp tập huấn tại Chi
cục Hải quan cửa khẩu Tân Cảng cho biết
2 Đối với Cơ quan Hải quan
a Thuận lợi
Đối với cơ quan Hải quan, việc triển khai chính thức TTHQĐT mang lại thay đổi nhận thức, cụ thể, thực hiện chính thức thủ tục hải quan điện tử là đưa phương thức quản lý hải quan hiện đại đi vào thực tế cuộc sống, phương thức quản lý mới được thực hiện dựa trên nền tảng quản lý rủi ro giúp ngành Hải quan chuyển từ quản lý giao dịch sang quản lý doanh nghiệp có áp dụng quản lý rủi ro; từ xử lý thủ công trên giấy tờ sang xử lý hầu hết trên máy tính; giúp cán bộ hải quan nhận thức rõ cải cách hiện đại hóa là xu thế tất yếu để phát triển bộ máy nhà nước nói chung, cơ quan Hải quan nói riêng
- Thực hiện thành công việc cải cách thủ tục hành chính: với phương thức quản lý hiện đại thông qua áp dụng các phương thức kiểm tra, đối chiếu và xử lý tự động một số bước trong quy trình thủ tục, một số giấy tờ thuộc bộ hồ sơ hải quan cũng như một số thủ tục hành chính được cắt giảm khi thực hiện thủ tục hải quan điện tử mà vẫn đảm bảo quản lý Khi được thực hiện chính thức, mức độ áp dụng được mở rộng thì hiệu quả sẽ càng được tăng cao
- Tiết kiệm chi phí: thủ tục hải quan điện tử hầu hết được xử lý, lưu trữ trên Hệ thống
xử lý dữ liệu điện tử hải quan nên công tác lưu trữ hồ sơ giấy đã được giảm đáng kể Thêm vào đó, với sự trợ giúp của Hệ thống, công chức Hải quan có thể nâng cao hiệu suất làm việc với độ chính xác cao Điều này là hết sức quan trọng trong bối cảnh lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng tăng nhanh trong khi biên chế có hạn Do vậy, thực hiện thủ tục hải quan điện tử giúp ngành Hải quan giảm được áp lực về thời gian, nhân lực và các chi phí quản lý phát sinh
- Tăng hiệu quả quản lý: thủ tục hải quan điện tử được thực hiện trên nền tảng quản lý rủi ro, kiểm tra trọng tâm trọng điểm do vậy tập trung được nhiều nguồn lực vào các đối tượng nghi ngờ
- Đảm bảo tính chính xác trong việc thống kê: các thông tin được người khai hải quan trực tiếp khai báo, đảm bảo tính pháp lý và trách nhiệm về các thông số, loại trừ khả năng sai lệch trong công tác nhập số liệu của cơ quan Hải quan như thực hiện thủ tục hải quan truyền thống
- Nâng cao tinh thần trách nhiệm, tính chuyên nghiệp và đạo đức của công chức hải quan: tất cả các bước xử lý tờ khai hải quan điện tử của công chức hải quan và người khai hải quan đều được ghi nhận cụ thể trên Hệ thống về thời gian, nội dung và có giá trị pháp lý khi thực hiện, do vậy đòi hỏi các đối tượng tham gia phải có trách nhiệm cao trong việc thực hiện cũng như phải có kiến thức về thủ tục hải quan, thúc đẩy các đối tượng nâng cao năng lực chuyên môn, dần hình thành tính chuyên nghiệp
Trang 5- Nâng cao hình ảnh ngành Hải quan đối với xã hội, các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp: Ngành Hải quan là ngành đi tiên phong trong việc áp dụng công nghệ hiện đại vào quy trình quản lý Do vậy, việc chính thức thực hiện thủ tục hải quan điện
tử càng khẳng định bước đi của ngành Hải quan là đúng đắn, mang lại hiệu quả không chỉ cho ngành Hải quan mà cả đối với xã hội
b Khó khăn
Trong công văn gửi Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam hôm 14-7-2014, Bộ Tài chính cho biết, hệ thống thông quan tự động đang áp dụng tại Nhật bản (chủ yếu là các doanh nghiệp tuân thủ tốt), khi triển khai tại Việt Nam trên nền tảng pháp lý của Việt Nam thì không tránh khỏi những khó khăn Ngoài ra, hệ thống nguyên bản của Nhật Bản có khoảng trên 600 chức năng để quản lý hoạt động của hải quan và các đơn vị có liên quan nhưng Nhật Bản mới chuyển giao cho Việt Nam hơn 120 chức năng (trên 100 chức năng dành cho hải quan và doanh nghiệp trên Hệ thống VNACCS, và trên 20 chức năng dành riêng cho hải quan trên Hệ thống VCIS)
Công văn viết: “Trong các chức năng được phép sử dụng, qua quá trình vận hành thực
tế đã phát sinh một số bất cập không phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam Với những chức năng còn thiếu, hải quan Việt Nam phải xây dựng các chương trình vệ tinh bổ trợ (ví dụ vẫn phải giữ Ecus 5 cho những chức năng còn thiếu ) Điều này làm giảm hiệu quả của Hệ thống thông quan điện tử hiện tại”
Mặt khác, theo thỏa thuận giữa Việt Nam và Nhật Bản liên quan đến hệ thống VNACCS/VCIS, các nội dung do Nhật Bản thiết kế thì Việt Nam không được phép hiệu chỉnh Vì vậy, ngành hải quan đang gặp nhiều khó khăn trong việc xử lý các bất cập của hệ thống
Kết luận
Thủ tục hải quan điện tử là xu thế tất yếu trên bước đường hội nhập kinh tế quốc tế và mang lại lợi ích rất lớn cho doanh nghiệp Tuy nhiên, hải quan điện tử là một lĩnh vực mới
mẻ, đòi hỏi cơ sở vật chất tốt và trình độ nghiệp vụ cao, vì vậy cần thời gian để cơ quan nhà nước hoàn thiện và thời gian để các DN thích nghi