Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình và đề xuất các giải pháp ứng phó để phát triển

Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình và đề xuất các giải pháp ứng phó để phát triển Nguyễn Minh Thảo Trường Đại học Khoa h

Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nuôi trồng thủy sản huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình và

đề xuất các giải pháp ứng phó để phát triển

Nguyễn Minh Thảo

Trường Đại học Khoa học Tư nhiên Luận văn ThS Chuyên ngành: Khoa học Môi trường; Mã số: 60 44 03 01

Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Thụy

Năm bảo vệ: 2013

Abstract: Nghiên cứu các yếu tố gây tổn thương tại huyện Thái Thụy (các tai biến liên quan đến biến đổi khí hậu (BĐKH): nước biển dâng, lũ lụt, xâm nhập mặn, hạn hán, bão và các yếu tố cường hóa tai biến) lên đối tượng nuôi trồng thủy sản (NTTS) và khả năng ứng phó của hệ thống tự nhiên -xã hội trước các yếu tố gây tác động do BĐKH Đánh giá mức độ ảnh hưởng của BĐKH đến tài nguyên, môi trường và khả năng ứng phó của hệ thống tự nhiên xã hội trước các tác động của BĐKH Thành lập bản đồ: Bản đồ hiện trạng NTTS huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình năm 2013; Bản đồ mức độ ảnh hưởng của nước biển đến đối tượng NTTS (ở mực nước biển hiện tại và nước biển dâng 80cm); Bản đồ định hướng NTTS (khi nước biển dâng 80cm) Đề xuất một số giải pháp sử dụng bền vững tài nguyên nhằm thích ứng với BĐKH

Keywords: Khoa học môi trường; Biến đổi khí hậu ; Nuôi trồng thủy sản

Content

MỞ ĐẦU

Tính cấp thiết của nghiên cứu

Thái Bình là một trong 28 tỉnh thành của cả nước trực tiếp có biển, với những

điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên khá phong phú, đa dạng Thái Bình được

đánh giá là một vùng lãnh thổ rất giàu tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là

tài nguyên biển Bên cạnh đó khu vực này rất nhạy cảm về mặt sinh thái và môi

trường; chịu ảnh hưởng trực tiếp, hàng năm của nhiều dạng thiên tai như bão, lụt

Huyện Thái Thụy – một huyện ven biển tỉnh Thái Bình có chế độ khí hậu và các y ếu tố

tự nhiên khác thường mang tính đan xen giữa biển và lục địa, độ phì nhiêu của đất đai thường thấp, trên phần lớn diện tích chế độ thủy văn (nước mặt) thường bị mặn hoá theo mùa Khả năng phát triển trồng cây lương thực và các hoa màu khác thường kém

và cho năng suất rất thấp, một số diện tích được sử dụng làm muối chưa đem lại hiệu quả kinh tế cao Chính vì vậy , với lợi thế vị trí ven biển của mình, huyện đã và đang tiến hành nhiều hình thức chuyển đổi (cấy lúa ruộng trũng, làm muối, .) sang nuôi trồng thuỷ sản (nước mặn, nước lợ, nước ngọt) với hiệu quả cao hơn, đóng góp vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội

Tuy nhiên, vùng ven biển Việt Nam nói chung và huyện Thái Thụy nói riêng là

một trong những nơi chịu tác động mạnh mẽ của BĐKH (BĐKH) Theo kết quả

nghiên cứu “Kịch bản BĐKH, nước biển dâng cho Việt Nam” do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố năm 2011 cho thấy: trong kho ảng 50 năm qua nhiệt độ năm trung bình cả nước tăng 0,5

o

C và lượng mưa có xu hướng giảm ở phía bắc và tăng ở phía

nam Từ năm 1993 đến 2010 xu hướng mực nước biển tăng trên toàn dải ven biển Việt Nam trung bình 2,9mm/năm Nếu mực nước biển dâng 0,5m, trên 4% diện tích đồng bằng sông Hồng có nguy cơ bị ngập lụt và khoảng 3,4% số dân của khu vực này có nguy cơ bị ảnh hưởng trực tiếp Do đó, huyện ven biển Thái Thụy, tỉnh Thái Bình được nhận định là vùng dễ bị tổn thương do BĐKH và dâng cao mực nước biển

Hơn nữa, các công trình nghiên cứu về tác động của BĐKH tới hệ thống tài

nguyên - môi trường cũng như các đối tượng bị tổn thương, đặc biệt là ngành NTTS (NTTS) và khả năng ứng phó của hệ thống tự nhiên, xã hội ở huyện Thái Thụy, tỉnh

Thái Bình chưa toàn diện và chi tiết Do đó, đề tài luận văn “Nghiên cứu ảnh hưởng

của BĐKH đến NTTS huyện Thái Thụy - tỉnh Thái Bình và đề xuất các giải pháp

ứng phó để phát triển” được lựa chọn nghiên cứu

2

Mục tiêu

- Dự báo các ảnh hưởng của BĐKH đến NTTS huyện Thái Thụy - tỉnh Thái

Bình

- Đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho việc NTTS trước những ảnh

hưởng của BĐKH

Nhiệm vụ

- Nghiên cứu các yếu tố gây tổn thương tại huyện Thái Thụy (các tai biến liên

quan đến BĐKH: nước biển dâng, lũ lụt, xâm nhập mặn, hạn hán, bão và các y ếu tố

cường hóa tai biến) lên đối tượng NTTS và khả năng ứng phó của hệ thống tự nhiên -xã hội trước các yếu tố gây tác động do BĐKH

- Đánh giá mức độ ảnh hưởng của BĐKH đến tài nguyên, môi trường và khả

năng ứng phó của hệ thống tự nhiên xã hội trước các tác động của BĐKH

- Thành lập bản đồ: Bản đồ hiện trạng NTTS huy ện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình

năm 2013; Bản đồ mức độ ảnh hưởng của nước biển đến đối tượng NTTS (ở mực

nước biển hiện tại và nước biển dâng 80cm); Bản đồ định hướng NTTS (khi nước biển

dâng 80cm)

- Đề xuất một số giải pháp sử dụng bền vững tài nguyên nhằm thích ứng với

BĐKH

Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

- Các xã ven biển huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình

- Đối tượng chính: hoạt động NTTS của các xã ven biển tỉnh Thái Bình trước

những ảnh hưởng của BĐKH

References

Tiếng Việt

1 Nguyễn Tác An, Nguyễn Kỳ Phùng (2012), “BĐKH đối với dải ven bờ tình Khánh Hòa, những tiếp cận thích ứng và ứng phó”, Hội thảo khoa học Quốc

gia về Khí tượng Thủy văn, Môi trường và BĐKH, tr 231-237

2 Lê Tuấn Anh (2010), Tác động của BĐKH và nước biển dâng lên tính đa dạng sinh học và xu thế di dân vùn bán đảo Cà Mau, đồng bằng sông Cửu Long, Hội

thảo khoa học Bảo tồn các giá trị dự trữ sinh quyển và hỗ trợ cư dân vùng ven

biển tỉnh Cà Mau trước BĐKH, Cà Mau

3 Bộ Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Thủy Lợi (2007), Nghiên cứu cơ

sở khoa học và thực tiễn điều hành cấp nước mùa cạn cho đồng bằng sông

Hồng, Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học độc lập cấp Nhà nước

4 Bộ Tài nguyên và môi trường (2011), Kịch bản BĐKH và nước biển dâng cho Việt Nam, Hà Nội

5 Bộ Thủy sản (2007), Tác động của BĐKH đến nuôi trồng và đánh bắt thuỷ sản, Hội thảo chuyên đề về Đa dạng sinh học và BĐKH: Mối liên quan tới đói

nghèo và phát triển bền vững, Hà Nội

6 Cục thống kê tỉnh Thái Bình (2010), Niên giám thống kê tỉnh Thái Bình năm

2010, NXB Thống kê Hà Nội

7 Đoàn Văn Điếm, Trương Đức Trí, Ngô Tiền Giang (2010), “Dự báo tác động của BĐKH đến sản xuất lúa ở huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình”, Tạp chí Khoa học và Phát triển tập 8, tr 975 – 982

8 Trương Quang Học (2011), “Tác động của BĐKH lên đ ất ngập nước”, Đất

ngập nước và BĐKH, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia, Nhà xuất bản Khoa

học và Kỹ thuật, Hà Nội, tr 291-301

9 Nguyễn Đình Hòe, Đặng Đình Long, Trần Thị Xuân Thủy (2008), “Tác động của BĐKH đối với Bà Rịa - Vũng Tàu”, Tạp chí Thông tin Khoa học công nghệ

Bà Rịa - Vũng Tàu, tr 1-6

10 Nguyễn Đình Hòe, Nguy ễn Ngọc Sinh (2008), BĐKH và an ninh quốc gia, Hội thảo BĐKH toàn cầu và ứng phó của Việt Nam, Hà Nội

72

11 Huỳnh Thị Lan Hương, Assela Pathirana, Trần Thục (2012), “Tác động của đô thị hóa và BĐKH đến nguy cơ ngập lụt ở Cần Thơ”, Hội thảo khoa học Quốc

gia về Khí tượng Thủy văn, Môi trường và BĐKH, tr 255-2627

12 Lê Bắc Huỳnh, Bùi Đức Long (2012), “Bước đầu đánh giá tác động của BĐKH đến xu hướng diễn biến thiên tai lũ, lụt, lũ quyét và hạn hán ở Việt Nam”, Hội

thảo khoa học Quốc gia về Khí tượng Thủy văn, Môi trường và BĐKH, tr 247-254

13 Trần Đức Khâm (2009), BĐKH với Đồng bằng sông Cửu Long Kết quả nghiên cứu cho thấy những tác hại của BĐKH đã làm mực nước biển dâng cao, hạn

hán và lũ lụt xả ra ở ĐBSCL, Thành phố Hồ Chí Minh

14 Lại Thị Lương (2012), “Tác động của BĐKH đến tài nguyên nước mặt tỉnh Khánh Hòa”, Hội thảo khoa học Quốc gia về Khí tượng Thủy văn, Môi trường

và BĐKH, tr 270-276

15 Lê Đức Minh, Hoàng Văn Thắng (2011), “Một số đánh giá về tác động của BĐKH lên đa dạng sinh học của Việt Nam”, Đất ngập nước và BĐKH, Kỷ yếu

hội thảo khoa học quốc gia, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, tr

379-385

16 Tô Trung Nghĩa, Lê Hùng Nam (2008), “Tác động của BĐKH đến thiên tai và

giải pháp ứng phó cho khu vực đồng bằng Sông Hồng”, Hội thảo xây dựng kế

hoạch phòng tránh và khắc phục hậu quả thiên tai, ứng phó và giảm nhẹ tác

động do BĐKH, Hà Nội

17 Nguyễn Đức Ngữ (2008), BĐKH và khô hạn, hoang mạc hóa, Hội thảo BĐKH toàn cầu và giải pháp ứng phó của Việt Nam, Hà Nội

18 Nguyễn Đức Ngữ, Nguyễn Trọng Hiệu (2007), “BĐKH ở Việt Nam và khu vực”, Hội thảo chuy ên đề về Đa dạng sinh học và BĐKH: Mối liên quan tới Đói

nghèo và Phát triển bền vững, Hà Nội

19 Phòng NN&PTNT huyện Thái Thụy (2010), Báo cáo Kết quả thực hiện

Nghị quyết số 01 -NQ/TU của Ban thường vụ Tỉnh ủy về việc đẩy mạnh phát

triển nuôi thủy sản nước ngọt giai đoạn 2006 – 2010 huyện Thái Thụy

20 Phòng NN&PTNT huyện Thái Thụy (2012), Báo cáo Tổng kết công tác năm

73

2012 và phương hướng nhiệm vụ công tác năm 2013

21 Phòng NN&PTNT huy ện Thái Thụy (2012), Chương trình công tác năm 2013 (Dự thảo)

22 Nguyễn Thị Diệu Phương, Nguyễn Thị Trang, Đỗ Văn Thịnh, Nguyễn Thị Hạnh Tiên (2011), “Đánh giá của các bên liên quan về tác động của BĐKH tới

sự suy giảm nguồn lợi thủy sản ở vùng cao và phương hướng hành động cải

thiện chính sách”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong

nông nghiệp, Quảng Trị, tr 81-89

23 Oxfam (2012), Sổ tay hướng dẫn Sử dụng công cụ PRA và câu hỏi định hướng trong đánh giá r ủi ro có sự tham gia

24 Cao Lệ Quy ên (2011), “Tác động của BĐKH tới nghề cá quy mô nhỏ ven bờ và giải pháp thích ứng”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong

nông nghiệp, Quảng Trị, tr 30-43

25 Nguyễn Xuân Quýnh và nnk (2011), Nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu về tài nguyên sinh vật ở vùng ven biển huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình phục vụ cho việc bảo tồn, khai thác và sử dụng hợp lý các hệ sinh thái ven biển, Báo cáo kết quả thực hiện đề tài Khoa học Công nghệ năm 2010 – 2011, Đại học Quốc gia

Hà Nội

26 Roger Few, Võ Chí Tiến, Lê Thị Hoa Sen, Hoàng Mạnh Quân, Lê Đình Phùng (2011), “Biểu hiện BĐKH ở vùng cát ven biển tỉnh Quảng Trị”, Hội thảo

BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Quảng Trị, tr 1-11

27 Sacombank – SBS (2010), Báo cáo ngành Thủy sản Việt Nam Tổng kết 2010 và những dự phóng

28 Lê Thị Hoa Sen, Nguyễn Thị Hồng Nhung (2011), “Hạn Hán và thích ứng của người dân tại xã Triệu Vân, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam”,

Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Quảng Trị, tr 166-176

29 Lê Thị Hoa Sen, Lê Đình Phùng, Trần Khánh Vân (2011), “Phương pháp

nghiên cứu tác động của BĐKH đến chăn nuôi ở Việt Nam”, Hội thảo BĐKH:

74

Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Qu ảng Trị, tr 126-141

30 Lê Thị Hoa Sen, Nguyễn Ngọc Phước, Võ Chí Tiến, Lê Đình Phùng (2011),

“Các hình thức thích ứng với các tác động của BĐKH trong sản xuất nông

nghiệp ở vùng cát ven biển và cát nội đồng tỉnh Quảng Trị”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Qu ảng Trị, tr 68-76

31 Hoàng Văn Thắng (2011), “Bảo tồn đất ngập nước trong bối cảnh BĐKH”, Đất ngập nước và BĐKH, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia, Nhà xuất bản Khoa

học và Kỹ thuật, Hà Nội, tr 3-15

32 Nguyễn Văn Thắng và nnk (2010), BĐKH và tác động ở Việt Nam Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường, Hà Nội

33 Bảo Thạnh, Bùi Chí Nam, Trần Tuấn Hoàng (2012), “Tính toán diện tích đất bị tác động của hạn hán, ngập và nhiễm mặn do BĐKH ở đồng bằng sông Cửu Long”, Hội thảo khoa học Quốc gia về Khí tượng Thủy văn, Môi trường và

BĐKH, tr 291 -299

34 Trần Thục, Nguyễn Văn Thắng, Nguyễn Văn Đại, Huỳnh Lan Hương, Phùng Thị Thu Trang, Nguyễn Thị Hằng, Ho àng Tùng (2012), “Đánh giá tác động của BĐKH đến tài nguyên nước tỉnh Quảng Ngãi và định hướng kế hoạch hành

động ứng phó”, Hội thảo khoa học Quốc gia về Khí tượng Thủy văn, Môi

trường và BĐKH, tr 345-351

35 Võ Chí Tiến, Roger Few, Lê Thị Hoa Sen, Hoàng Mạnh Quân, Lê Đình Phùng (2011), “Tác động của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp tại vùng cát ven biển tỉnh Quảng Trị”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong

nông nghiệp, Quảng Trị, tr 12-19

36 Dư Văn Toán, Trần Thế Anh (2011), “Nghiên cứu tác động của BĐKH và nước biển dâng và đề xuất các giải pháp thích ứng xã Phước Thuận Huyện Tuy

Phước tỉnh Bình Định”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Quảng Trị, tr 113-125

37 Mai Văn Trịnh, Tingju Zhu (2011), “Ảnh hưởng của BĐKH đến năng suất của một số cây lương thực chính”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Quảng Trị, tr 44-51

75

38 Lê Anh Tuấn (2011), “Tác động của BĐKH đến sản xuất lúa gạo ở đồng bằng

sông Cửa Long, Việt Nam”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Quảng Trị, tr 20-29

39 Báo Văn Tuy (2011), “Bước đầu đánh giá tác động của BĐKH đến tỉnh Bến Tre và các giải pháp ứng phó”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng và chính sách trong nông nghiệp, Quảng Trị, tr 59-67

40 Lê Nguyên Tường, Trần Mai Kiên, Trần Quỳnh (2007), “Một số kết quả bước đầu trong nghiên cứu BĐKH và thích ứng với BĐKH ở lưu vực sông Hương và huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế”, Hội nghị khoa học Viện Khí tượng

Thủy văn lần thứ 10, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường, Hà Nội

41 Trần Văn Tương (2011), “Tác động của BĐKH đến năng suất nông nghiệp ở Quảng Nam và các giải pháp thích ứng”, Hội thảo BĐKH: Tác động, thích ứng

và chính sách trong nông nghiệp, Quảng Trị, tr 52-58

42 Trung tâm Kỹ thuật Môi trường (CEE) (2006), Tác động của BĐKH và nước biển dâng đối cới hoạt động thủy sản tỉnh Sóc Trăng và đề xuất kế hoạch ứng phó

43 Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường (2009), BĐKH ở Việt Nam, Hà Nội

44 UBND huyện Thái Thụy (2012), Báo cáo Tình hình phát triển kinh tế - xã hội năm 2012; phương hướng, nhiệm vụ chủ yếu năm 2013, Trình tại Kỳ họp thứ 5 – Hội đồng nhân dân huyện khóa XVIII

45 UBND huyện Thái Thụy (2006), Báo cáo tóm tắt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội huyện Thái Thụy đến năm 2020

Tiếng Anh

76

46 Allison, E.H., Andrew, N.L and Oliver, J (2007), Enhancing the resilience of

inland fisheries and aquaculture systems to climate change Journal of Semi-Arid Tropical Agricultural Research 4

47 Cahoon, D R et al (2006), “Coastal wetland vulnerability to relative sea- level

rise: Wetland Elevation Trends and Process Controls”, Ecological Studies, 190,

pp.1-3

48 Dasgupta, S et al (2007), “The Impact of Sea Level Rise on Developing

Countries: A Comparative Analysis”, World Bank Policy Research Working

Paper, 4136, p.33

49 FAO (2005), Nutritional elements of fish [web page] Fisheries and Aquaculture

Department, FAO, Rome, Italy

50 FAO (2008a), Climate change inplications for fisheris and aquaculture In: The

State of Fisheries and Aquaculture 2008 FAO, Rome, Italy, pp 87 – 91

51 FAO (2008b), Climate change for fisheries and aquaculture Technical

background document from the Expert Consultation, 7 to 9 April 2008, FAO,

Rome Paper presented at “Climate Change, Energy and Food”, High-level

Conference on Food Security: The challenges of climate change and bioenergy,

3 – 5 June 2008 Rome, Italy

52 FAO (2009a), the State of World Fisheries and Aquaculture 2008 FAO, Rome,

Italy, pp 176

53 FAO (2009b) Climate change implications for fisheries and aquaculture:

overview of current scientific knowledge (K Cochrane, C De Young, D Soto

and T Bahri, eds.) FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper No 530

FAO, Rome, Italy, pp 212

54 Kreeger, D et al (2010), Climate change and the Delaware Estuary, A